សេរីភាព ២០,២-១៧

​យើងព្រះអម្ចាស់ ​ជាព្រះរបស់អ្នក​យើងបាននាំអ្នកចេញពីស្រុកអេស៊ីប ​ជាស្រុកដែល​អ្នកធ្វើ​ជាទាសករ។​
មិនត្រូវគោរពព្រះណាផ្សេង​ក្រៅពីយើង​ឡើយ។
មិនត្រូវឆ្លាក់រូបអ្វី ​ឬ​យកវត្ថុដែលជាតំណាង​អ្វីមួយ​នៅលើមេឃ ​នៅលើផែនដី ​ឬ​នៅក្នុងទឹក​ក្រោមដី​ធ្វើជាព្រះឡើយ។
មិនត្រូវក្រាបថ្វាយ​បង្គំរូបព្រះទាំងនោះ ​ឬ​គោរពបំរើរូបទាំងនោះឡើយ។  ​ យើងជាព្រះអម្ចាស់​ជាព្រះរបស់អ្នក ​យើងមិន​ចង់​ឱ្យ​អ្នក​ជំពាក់​ចិត្ត​នឹង​ព្រះ​ណា​ផ្សេង  ក្រៅពីយើងឡើយ។ ​ប្រសិនបើនរណាក្បត់​ចិត្តយើង​  យើងនឹងដាក់ទោសគេ​ចាប់ពីឪពុក​រហូតដល់កូនចៅបីបួនតំណ​    ផ្ទុយទៅវិញ​យើង​នឹងសម្ដែងសេចក្តីសប្បុរស​រហូតដល់មួយពាន់តំណ​ចំពោះអស់អ្នក ដែលស្រឡាញ់ ​និង​ប្រតិបត្តិតាម​បញ្ជារបស់យើង ។
មិនត្រូវយកព្រះនាមរបស់ព្រះអម្ចាស់​ជាព្រះ​របស់អ្នក ទៅប្រើឥតបានការនោះឡើយ ​ដ្បិត​ព្រះអម្ចាស់នឹង​មិន​អត់​អោន​ឱ្យ​អ្នក​ ដែល​យក​ព្រះ​នាម​របស់​ព្រះអង្គ​ទៅប្រើ​ឥតបានការ​របៀប​នេះ​ជា​ដាច់ខាត។
ចូររម្លឹកថ្ងៃសប្ប័ទ ​ហើយញែកថ្ងៃនោះជា​ថ្ងៃដ៏វិសុទ្ធ។    ​  អ្នកមានពេលប្រាំមួយថ្ងៃ  សម្រាប់​បំពេញកិច្ចការទាំងប៉ុន្មាន ដែលអ្នកត្រូវធ្វើ​    តែ​ថ្ងៃទីប្រាំពីរ​ជាថ្ងៃសប្ប័ទរបស់ព្រះអម្ចាស់​ជាព្រះ​នៃអ្នក។​ ដូច្នេះ​នៅថ្ងៃនោះ​ទាំងអ្នក  ទាំងកូន​ប្រុសកូនស្រីរបស់អ្នក ទាំងអ្នកបំរើប្រុសស្រី ​ទាំង​សត្វពាហនៈ ​និង​ជនបរទេស ដែលរស់នៅជាមួយ​អ្នក  មិនត្រូវធ្វើការអ្វីឡើយ  ដ្បិតក្នុងរយៈពេល​ប្រាំមួយថ្ងៃ  ​ព្រះ អម្ចាស់បានបង្កើតផ្ទៃមេឃ​ ផែនដី ​សមុទ្រ  ​និង  ​របស់សព្វសារពើ ដែលស្ថិតនៅទីទាំង​នោះ។ ​នៅថ្ងៃទីប្រាំពីរ​  ព្រះអង្គសម្រាកហេតុនេះ​ហើយ ​បាន​ជា​ព្រះអម្ចាស់​ប្រទានពរ​ដល់​ថ្ងៃសប្ប័ទ​ ហើយ​ញែកថ្ងៃនោះ  ជាថ្ងៃដ៏វិសុទ្ធ។
ចូរគោរពមាតា បិតារបស់អ្នក​ ដើម្បីឱ្យ​អ្នកមានអាយុយឺនយូរ​នៅលើដីដែលព្រះអម្ចាស់​ជាព្រះនៃអ្នក  ប្រទានដល់អ្នក។
កុំសម្លាប់មនុស្ស។
កុំប្រព្រឹត្តអំពើផិតក្បត់​។
កុំលួចប្លន់គេ។
កុំធ្វើសាក្សីក្លែងក្លាយ​ដែលនាំឱ្យអ្នក​ដទៃ​មាន​ទោស។
កុំលោភលន់ចង់បានផ្ទះរបស់អ្នកដទៃ ​កុំ​លោភលន់ចង់បានប្រពន្ធគេ ​ឬ​ក៏លោភលន់ចង់​បានអ្នកបម្រើប្រុស ​អ្នកបម្រើស្រី​គោ​លា ​ឬ  ​អ្វី​ផ្សេងទៀត ដែលជារបស់គេឡើយ។

ទុតិយកថា ៥,៦-២១

យើងជាព្រះអម្ចាស់ ជាព្រះរបស់អ្នក​ យើង​បាននាំអ្នកចាកចេញពីស្រុកអេស៊ីប  ​ ជាស្រុកដែល​អ្នក​ធ្វើជាទាសករ។
មិនត្រូវគោរពព្រះណាផ្សេង​ក្រៅពីយើង​ឡើយ។
មិនត្រូវយកព្រះនាមរបស់ព្រះអម្ចាស់​ជាព្រះ​របស់អ្នក  ទៅប្រើឥតបានការនោះឡើយ។
ចូរគោរពថ្ងៃសប្ប័ទ ​ហើយញែកថ្ងៃនោះ​ទុកជាថ្ងៃដ៏វិសុទ្ធ។
ចូរគោរពមាតា បិតារបស់អ្នក។
កុំសម្លាប់មនុស្ស។
កុំប្រព្រឹត្តអំពើផិតក្បត់​។
កុំលួចប្លន់គេ។
កុំធ្វើសាក្សីក្លែងក្លាយ​នាំឱ្យអ្នកដទៃ​មាន​ទោស។
កុំលោភលន់ចង់បានប្រពន្ធគេ
កុំប៉ងប្រាថ្នា​ចង់បាន... ឬអ្វី​ផ្សេងទៀតរបស់គេឡើយ។

សង្ខេប

ត្រូវក្រាបថ្វាយបង្គំ និងស្រលាញ់ព្រះតែមួយគត់។
ត្រូវគោរពព្រះនាមដ៏វិសុទ្ធរបស់ព្រះអង្គ មិនត្រូវប្រមាថព្រះអង្គ និងមិនត្រូវស្បថឥតបានការ។
ត្រូវគោរពថ្ងៃរបស់ព្រះអម្ចាស់ ដោយបម្រើព្រះជាម្ចាស់អស់ពីចិត្ត។
ត្រូវគោរពមាតា បិតា និងប្រធានរបស់អ្នក។
កុំសម្លាប់មនុស្ស កុំប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់ កុំស្អប់ ឬខឹងគេឡើយ។
ត្រូវមានចិត្តបរិសុទ្ធ និងគ្រប់គ្រងខ្លួនឯង។
កុំនិយាយដើមគេ កុំកុហកគេឡើយ។
ចូរមានចិត្តគំនិត និងប្រាថ្នាបរិសុទ្ធ។
កុំលោភលន់ចង់បានទ្រព្យគេ ដោយប្រើកលល្បិចឡើយ។

ភាគទីពីរ​៖ ​​
វិន័យដប់ប្រការ

“លោកគ្រូ! តើខ្ញុំត្រូវធ្វើអ្វី...?”

២០៥២.​ “លោកគ្រូ! តើខ្ញុំត្រូវប្រព្រឹត្តអំពើល្អអ្វីខ្លះ ដើម្បីឱ្យមានជីវិតអស់កល្បជានិច្ច?”។ ព្រះយេស៊ូឆ្លើយតបនឹងយុវបុរសម្នាក់ ដែលសួរនឹងសំណួរនេះ ថា ត្រូវតែទទួលស្គាល់ថា មានតែព្រះជាម្ចាស់ “ល្អ សប្បុរស” ជាអ្នកដ៏ល្អប្រសើរជាទីបំផុត និងជាប្រភពនៃអ្វីៗទាំងអស់ដ៏ល្អ”។ បន្ទាប់មក ព្រះយេស៊ូមានព្រះបន្ទូលទៀតថា៖ “បើអ្នកចង់ចូលទៅក្នុងជីវិត ត្រូវប្រតិបត្តិតាមវិន័យទៅ” ហើយព្រះអង្គប្រកាសវិន័យ ដែលទាក់ទងនឹងសេចក្ដីស្រលាញ់ចំពោះអ្នកដទៃ៖ “កុំ​សម្លាប់​មនុស្ស​ កុំ​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​ផិត​ក្បត់‌​ កុំលួច​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​គេ​‌ កុំ​និយាយ​កុហក​ធ្វើឱ្យគេ​មាន​ទោស​ ចូរ​គោរព​មាតា​បិតា​”។ ទីបញ្ចប់ ព្រះយេស៊ូសង្ខេបវិន័យទាំងអស់នោះ តាមរបៀបវិជ្ជមាន៖ “ចូរ​ស្រឡាញ់​បងប្អូន​ឯទៀត ​ដូចអ្នក​ស្រឡាញ់​ខ្លួន​ឯង​ដែរ” (មថ ១៩,១៦-១៩)។

២០៥៣. បន្ទាប់ពីចម្លើយទីមួយនេះ ព្រះយេស៊ូបន្ថែមចម្លើយមួយទៀត គឺ៖ “បើ​អ្នក​ចង់​បាន​ល្អ​ឥត​ខ្ចោះ​ ចូរ​យក​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​របស់​អ្នក​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ទៅ​លក់ ​ហើយ​ចែក​ឱ្យ​ជន​ក្រីក្រ​ទៅ​‌​ ធ្វើ​ដូច្នេះ ​ទើបអ្នក​បាន​សម្បត្តិ​សួគ៌​ រួច​សឹម​អញ្ជើញ​មក​តាម​ខ្ញុំ!” (មថ ១៩,២១)។ ចម្លើយនេះ មិនលុបបំបាត់ចម្លើយទីមួយឡើយ។ ត្រូវប្រតិបត្តិតាមវិន័យ ដើម្បីដើរតាមព្រះយេស៊ូគ្រីស្ត។ ព្រះអង្គមិនលុបបំបាត់ធម្មវិន័យទេ (មថ ៥,១៧) ប៉ុន្តែព្រះអង្គអញ្ជើញមនុស្សឱ្យយល់ឃើញថា ព្រះគ្រូរបស់ខ្លួនបំពេញធម្មវិន័យឱ្យបានគ្រប់លក្ខណៈ។ ក្នុងដំណឹងល្អតាមសន្តម៉ាកុស សន្តម៉ាថាយ និងសន្តលូកា រឿងដែលព្រះយេស៊ូត្រាស់ហៅយុវបុរសជាអ្នកមានឱ្យដើរតាមព្រះអង្គ ដោយស្តាប់បង្គាប់ព្រះអង្គដូចជាសាវ័កម្នាក់ និងដោយប្រតិបត្តិតាមវិន័យ ស្ថិតនៅក្នុងការត្រាស់ហៅឱ្យដាក់ខ្លួនជាអ្នកក្រ និងឱ្យរក្សាព្រហ្មចរិយធម៌ (មថ ១៩,៦-១២.២១.២៣-២៩)។ យើងមិនអាចបំបែកដំបូន្មានដែលមានចែងក្នុងដំណឹងល្អចេញពីធម្មវិន័យបានឡើយ។

២០៥៤. ព្រះយេស៊ូបានលើកយកវិន័យដប់ប្រការឡើងវិញ ប៉ុន្តែ ព្រះអង្គបានសម្ដែងឫទ្ធានុភាពរបស់ព្រះវិញ្ញាណដ៏វិសុទ្ធ ដែលប្រតិបត្តិក្នុងវិន័យជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ។ ព្រះអង្គបានប្រកាស “សេចក្ដីសុចរិតប្រសើរជាងសេចក្ដីសុចរិតរបស់ពួកធម្មចារ្យ និងពួកគណៈផារីស៊ី” (មថ​ ៥,២០) ដូចព្រះអង្គបានប្រកាសសេចក្ដីសុចរិតរបស់សាសន៍ដទៃផងដែរ (មថ ៥,៤៦-៤៧)។ ព្រះអង្គបានលាតសន្ធឹងការទាមទារទាំងប៉ុន្មាននៃធម្មវិន័យ។ “អ្នករាល់​គ្នា​ធ្លាប់​ឮ​សេចក្ដីដែល​មាន​ថ្លែង​ប្រាប់​បុព្វ​បុរស​ថា “កុំ​សម្លាប់​មនុស្ស”​ (...)   រីឯ​ខ្ញុំ​វិញ‌ ​ខ្ញុំ​សុំ​បញ្ជាក់​ប្រាប់​អ្នក​រាល់គ្នា​ថា អ្នក​ណា​ខឹង​នឹង​បង​ប្អូន អ្នក​នោះ​នឹង​ត្រូវ​គេ​ផ្ដន្ទាទោស​ដែរ” (មថ ៥,២១-២២)។

២០៥៥. នៅពេលដែលយើងទូលសួរព្រះអង្គថា៖ “ក្នុងធម្ម​វិន័យ​ តើ​មាន​វិន័យ​ណា​សំខាន់​ជាង​គេ?” (មថ ២២,៣៦) ព្រះយេស៊ូឆ្លើយតបថា៖ “ត្រូវ​ស្រឡាញ់​ព្រះ​អម្ចាស់​ជា​ព្រះ​របស់​អ្នក​ឱ្យ​អស់​ពីចិត្ត​គំនិត‌​ អស់​ពី​ស្មារតី​ និង‌​អស់ពី​ប្រាជ្ញា ហ្នឹង​ហើយ​ជា​វិន័យ​ទី​មួយ​ដែល​សំខាន់​ជាង​គេ​បំផុត។​ រីឯ​វិន័យ​ទីពីរ​ក៏​សំខាន់​ដូចគ្នា​ដែរ​ គឺ​ត្រូវ​ស្រឡាញ់​បង​ប្អូន​ឯទៀត​ ​ដូចអ្នក​ស្រឡាញ់​ខ្លួន​ឯង។​ វិន័យ​ទាំង​ពីរ​នេះ​ជា​ឫស​គល់​របស់​ធម្ម​វិន័យ​  និង‌​គម្ពីរ​ព្យាការី​ទាំង​អស់” (មថ ​២២,៣៧-៤០) (ទក ៦,៥ ; លវ​ ១៩,១៨)។ ត្រូវបកស្រាយវិន័យដប់ប្រការក្រោមពន្លឺនៃវិន័យទាំងពីរនោះ ជាវិន័យតែមួយនៃសេចក្ដីស្រលាញ់ ដែលបំពេញធម្មវិន័យឱ្យបានគ្រប់លក្ខណៈ៖
វិន័យដែលចែង​ថា  កុំប្រព្រឹត្តអំពើផិតក្បត់ ​កុំសម្លាប់មនុស្ស​ កុំ​លួចទ្រព្យសម្បត្តិគេ‌ ​កុំមានចិត្តលោភលន់ ​និង‌​វិន័យឯទៀតៗ‌‌សង្ខេបមកជាវិន័យតែមួយនេះ​ថា​‌ ចូរស្រឡាញ់បងប្អូនឯទៀត ដូចអ្នក​ស្រឡាញ់​​​ខ្លួនឯងដែរ។   អ្នកមានចិត្ត​ស្រឡាញ់‌​មិនដែលប្រព្រឹត្តអាក្រក់ដល់បងប្អូន​ឯទៀតឡើយ ​ដូច្នេះសេចក្ដីស្រឡាញ់នាំឱ្យ​ប្រតិបត្តិតាមវិន័យបានពេញលក្ខណៈ (រម ១៣,៩-១០)។

វិន័យដប់ប្រការក្នុងព្រះគម្ពីរដ៏វិសុទ្ធ

២០៥៦. ពាក្យ “វិន័យដប់ប្រការ” មានអត្ថន័យចំថា “ព្រះបន្ទូលទាំងដប់” (សរ ៣៤,២៨ ; ទក ៤,១៣ ; ១០,៤)។ ព្រះជាម្ចាស់បានសម្ដែងព្រះបន្ទូលទាំងដប់នោះឱ្យប្រជារាស្រ្តរបស់ព្រះអង្គស្គាល់ នៅលើភ្នំដ៏វិសុទ្ធ។ ព្រះអង្គបានសរសេរព្រះបន្ទូលនោះ “ដោយព្រះអង្គុលីរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់” (សរ ៣១,១៨ ; ទក ៥,២២) ខុសពីបទបញ្ជាឯទៀតៗដែលលោកម៉ូសេបានសរសេរ (ទក ៣១,៩.២៤)។ ព្រះបន្ទូលនោះ ជាព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះជាម្ចាស់ដ៏ប្រសើរក្រៃលែង ហើយត្រូវបានគេបញ្ចូលក្នុងកណ្ឌសេរីភាព (សរ ២០,១-១៧) និងក្នុងកណ្ឌទុតិយកថា (ទក ៥,៦-២២)។ ចាប់តាំងពីសម្ពន្ធមេត្រីចាស់ គម្ពីរដ៏វិសុទ្ធយោងទៅតាម “ព្រះបន្ទូលទាំងដប់” (ហស ៤,២ ; យរ ៧,៩ ; អគ ១៨,៥-៩) ប៉ុន្តែសម្ពន្ធមេត្រីថ្មីនៅក្នុងអង្គព្រះយេស៊ូគ្រីស្តសម្ដែងអត្ថន័យដ៏ពេញលក្ខណៈរបស់ព្រះបន្ទូលនោះ។

២០៥៧. ត្រូវយល់ថា វិន័យដប់ប្រការស្ថិតក្នុងកា​លៈទេសៈនៃដំណើរឆ្ពោះទៅកាន់សេរីភាព ដែលជាហេតុការណ៍ដ៏អស្ចារ្យ ជាស្នូលនៃសម្ពន្ធមេត្រីចាស់ គឺព្រះជាម្ចាស់រំដោះព្រះជារាស្រ្តរបស់ព្រះអង្គ។ ទោះជាគេសរសេរបទបញ្ជាអវិជ្ជមាន ការហាមប្រាម ឬបទបញ្ជាវិជ្ជមាន (ដូចជា “ចូរគោរពមាតាបិតា”) ក៏ដោយ ក៏ “ព្រះបន្ទូលទាំងដប់” បង្ហាញលក្ខខណ្ឌនៃជីវិត ដែលព្រះជាម្ចាស់បានរំដោះឱ្យរួចពីអំពើបាប។ វិន័យដប់ប្រការជាផ្លូវនៃជីវិត៖
ខ្ញុំបង្គាប់អ្នកនៅថ្ងៃនេះ​ឱ្យស្រឡាញ់​ព្រះអម្ចាស់  ជាព្រះរបស់អ្នក ​  ​ហើយដើរតាមមាគ៌ា​របស់ព្រះអង្គ  ​កាន់តាមបទបញ្ជា  ​ក្រឹត្យវិន័យ ​និង​ច្បាប់របស់ព្រះអង្គ។ ​ធ្វើដូច្នេះ   ទើបអ្នករស់រាន​មានជីវិត ​និង​កើនចំនួនច្រើនឡើង​ (ទក ៣០,១៦)។ យើងអាចយល់ឃើញឫទ្ធានុភាព ដែលជួយរំដោះនៃវិន័យដប់ប្រការនេះ ក្នុងបទបញ្ជាអំពីថ្ងៃសប្ប័ទជាថ្ងៃសម្រាក ដែលមានសម្រាប់ជនបរទេស និងទាសករផងដែរ៖
អ្នកត្រូវនឹកចាំថា ​អ្នកធ្លាប់ធ្វើជា​ទាសករ នៅស្រុកអេស៊ីប ​ហើយព្រះអម្ចាស់​ជាព្រះ​របស់អ្នកបាននាំអ្នកចាកចេញពីទីនោះ ​ដោយប្ញទ្ធិ​បារមី​ និង​តេជានុភាពរបស់ព្រះអង្គ។​ ហេតុនេះ​ហើយបានជាព្រះអម្ចាស់​ជាព្រះរបស់អ្នក​បង្គាប់​ឱ្យអ្នកគោរពថ្ងៃសប្ប័ទ (ទក ៥,១៥)។

២០៥៨. “ព្រះបន្ទូលទាំងដប់” សង្ខេប និងប្រកាសធម្មវិន័យរបស់ព្រះជាម្ចាស់៖ “​នេះហើយជាព្រះបន្ទូលដែលព្រះអម្ចាស់ថ្លែង​មកកាន់ក្រុមជំនុំទាំងមូល ​ដោយបន្លឺព្រះសូរសៀង​ខ្លាំងៗ​ នៅលើភ្នំពីក្នុងភ្លើង ​ពពក​និង​អ័ព្ទ។ ​ព្រះអង្គពុំមាន​ព្រះបន្ទូល​អ្វីបន្ថែម​ពីលើនេះ​ទៀត​ទេ ​ព្រះអង្គ​បាន​ចារ​ព្រះបន្ទូល​ទាំងនោះ​នៅលើ​បន្ទះថ្ម​ពីរ ​រួចប្រគល់មកឱ្យខ្ញុំ” (ទក ៥,២២)។ ហេតុនេះហើយបានជាគេហៅបន្ទះថ្មទាំងពីរនោះថា “សន្ធិ​សញ្ញា” (សរ​២៥,១៦)។ តាមពិត ប្រការនៃសម្ពន្ធមេត្រីរវាងព្រះជាម្ចាស់ និងប្រជារាស្រ្តរបស់ព្រះអង្គស្ថិតក្នុងបន្ទះថ្មទាំងពីរនោះ។ ត្រូវតែដាក់ “បន្ទះថ្មជាសន្ធិ​សញ្ញា” (សរ ៣១,១៨ ; ៣២,១៥ ; ៣៤,២៩) នោះក្នុង “ហិប” (សរ ២៥,១៦ ; ៤០,១-២)។

២០៥៩. ព្រះជាម្ចាស់ប្រកាស “ព្រះបន្ទូលទាំងដប់” នៅពេលដែលព្រះអង្គសម្ដែងព្រះអង្គឱ្យគេឃើញ (“ ព្រះអម្ចាស់​មានព្រះបន្ទូល​នៅចំពោះមុខអ្នករាល់គ្នានៅលើភ្នំ​ពីកណ្តាលភ្នក់ភ្លើង”៖ ទក ៥,៤)។ ព្រះជាម្ចាស់សម្ដែងព្រះអង្គផ្ទាល់ សិរីរុងរឿងរបស់ព្រះអង្គ ព្រមទាំងព្រះបន្ទូលទាំងដប់នោះផងដែរ។ ក្នុងការប្រទានវិន័យទាំងដប់ប្រការនេះ ព្រះអង្គបានប្រទានព្រះអង្គផ្ទាល់ និងព្រះហឫទ័យដ៏វិសុទ្ធផងដែរ។ ដោយសម្ដែងព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គៗក៏សម្ដែងព្រះអង្គឱ្យប្រជារាស្រ្តរបស់ព្រះអង្គស្គាល់។

២០៦០. ព្រះអំណោយទាននៃវិន័យដប់ប្រការ និងធម្មវិន័យជាផ្នែកនៃសម្ពន្ធមេត្រីដែលព្រះជាម្ចាស់បានចងជាមួយប្រជារាស្រ្តរបស់ព្រះអង្គ។ តាមកណ្ឌនៃដំណើរឆ្ពោះទៅកាន់សេរីភាព ព្រះជាម្ចាស់សម្ដែង “ព្រះបន្ទូលទាំងដប់” ចន្លោះពេលដែលព្រះអង្គស្នើសុំសម្ពន្ធមេត្រី (សរ ១៩) និងទីបញ្ចប់នៃសម្ពន្ធមេត្រី (សរ ២៤) ក្រោយពីប្រជារាស្រ្តបានសន្យា “ប្រព្រឹត្ត” តាមព្រះបន្ទូលទាំងអស់របស់ព្រះជាម្ចាស់ ហើយ “ប្រតិបត្តិតាម” (សរ ២៤,៧)។ ព្រះជាម្ចាស់ប្រគល់វិន័យដប់ប្រការក្រោយពីបានរម្លឹកនូវសម្ពន្ធមេត្រីតែប៉ុណ្ណោះ (“ព្រះអម្ចាស់ ​ជាព្រះនៃយើង​បាន​ចងសម្ពន្ធមេត្រីជាមួយដូនតារបស់យើងនៅលើភ្នំ​ហូរែប”៖ ទក ៥,២)។

២០៦១. វិន័យដប់ប្រការទទួលអត្ថន័យពេញលេញនៅក្នុងសម្ពន្ធមេត្រី។ តាមព្រះគម្ពីរ ការប្រតិបត្តិតាមសីលធម៌របស់មនុស្សមានអត្ថន័យពេញលេញ នៅក្នុង និងតាមរយៈសម្ពន្ធមេត្រី។ ព្រះបន្ទូលទីមួយនៃ “ព្រះបន្ទូលដប់ប្រការ” រម្លឹកថា ព្រះជាម្ចាស់ស្រលាញ់ប្រជារាស្រ្តរបស់ព្រះអង្គ៖
ព្រះជាម្ចាស់បានដាក់ទោសមនុស្សលោក ដែលបានប្រព្រឹត្តអំពើបាប ដោយប្រោសគេឱ្យចេញពីស្ថានបរមសុខនៃសេរីភាពទៅធ្វើជាឈ្លើយនៃលោកីយ៍នេះ ហេតុនេះឃ្លាទីមួយនៃវិន័យដប់ប្រការដែលជាព្រះបន្ទូលដំបូងនៃធម្មវិន័យរបស់ព្រះជាម្ចាស់ស្តីអំពីសេរីភាព៖ “យើងព្រះអម្ចាស់ ​ជាព្រះរបស់អ្នក ​យើងបាននាំអ្នកចេញពីស្រុកអេស៊ីប ​ជាស្រុកដែល​អ្នកធ្វើ​ជាទាសករ” (សរ​ ២០,២ ; ទក ៥,៦) (លោក អូរីសែន)។

២០៦២. ព្រះជាម្ចាស់ប្រកាសធម្មវិន័យ ក្រោយពីបានរម្លឹកអំពីសេចក្ដីស្រលាញ់របស់ព្រះអង្គ ចំពោះប្រជារាស្រ្តរបស់ព្រះអង្គ ពោលគឺដោយសារសម្ពន្ធមេត្រី យើងជាកម្មសិទ្ធិរបស់ព្រះអង្គ ទើបយើងត្រូវតែគោរពវិន័យរបស់ព្រះអង្គ។ ការរស់នៅតាមសីលធម៌ជាចម្លើយ ចំពោះព្រះអម្ចាស់ ដែលស្រលាញ់យើងមុន។ ដោយរស់នៅតាមសីលធម៌ យើងតបស្នងព្រះគុណព្រះជាម្ចាស់ លើកតម្កើង និងអរព្រះគុណព្រះអង្គ ហើយយើងរួមសហការជាមួយនឹងគម្រោងការរបស់ព្រះអង្គក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្ត។
២០៦៣. លើសពីនេះទៅទៀត ដោយសារក្នុងកាតព្វកិច្ចទាំងប៉ុន្មាន ព្រះជាម្ចាស់មានព្រះបន្ទូលផ្ទាល់ (“យើងជាព្រះអម្ចាស់”) ទៅកាន់មនុស្សម្នាក់ផ្សេងទៀត (“អ្នក”) ព្រះអង្គក៏បញ្ជាក់សម្ពន្ធមេត្រី​ និងការសន្ទនារវាងព្រះអង្គ និងមនុស្ស។ ក្នុងវិន័យទាំងអស់របស់ព្រះជាម្ចាស់ ព្រះអង្គមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់តែមនុស្សម្នាក់ៗ ។ ព្រះអង្គក៏សម្ដែងឱ្យមនុស្សម្នាក់ៗដឹងអំពីព្រះហឫទ័យព្រះអង្គ ជាមួយគ្នានេះដែរ ព្រះអង្គមានព្រះបន្ទូលឱ្យប្រជារាស្រ្តទាំងមូល។ ព្រះអម្ចាស់បញ្ជាឱ្យយើងស្រលាញ់ព្រះជាម្ចាស់ និងបង្រៀនឱ្យយើងប្រព្រឹត្តតាមយុត្តិធម៌ចំពោះអ្នកដទៃ ដើម្បីឱ្យទៅជាមនុស្សសុចរិត និងសក្តិសមនឹងព្រះជាម្ចាស់។ ហេតុនេះ ដោយសារវិន័យដប់ប្រការ ព្រះជាម្ចាស់រៀបចំមនុស្សឱ្យក្លាយទៅជាមិត្តសម្លាញ់របស់ព្រះអង្គ ហើយឱ្យគេមានចិត្តគំនិតតែមួយជាមួយអ្នកដទៃ (...)។ យើងជាគ្រីស្តបរិស័ទត្រូវអនុវត្តវិន័យដប់ប្រការនោះផងដែរ។ ដោយសារព្រះអម្ចាស់ប្រសូតជាមនុស្ស ព្រះអង្គមិនបានលុបបំបាត់ទេ ប៉ុន្តែព្រះអង្គបានធ្វើឱ្យវិន័យដប់ប្រការនោះបានចម្រើនឡើង។

វិន័យដប់ប្រការក្នុងការបញ្ជូនបន្តនៃព្រះសហគមន៍

២០៦៤. ស្របតាមព្រះគម្ពីរ និងដោយយកតម្រាប់តាមព្រះយេស៊ូ ការបញ្ជូនបន្តព្រះសហគមន៍បានទទួលស្គាល់ថា វិន័យដប់ប្រការមានសារៈសំខាន់ ហើយមានអត្ថន័យសំខាន់ណាស់។

២០៦៥. ចាប់តាំងពីជំនាន់សន្តអូគូស្តាំងមក “វិន័យដប់ប្រការ” មានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការអប់រំជំនឿរបស់អ្នកស្វែងយល់ និងគ្រីស្តបរិស័ទ។ នៅសតវត្សទី១៥ យើងចាប់ផ្តើមសម្ដែងវិន័យដប់ប្រការជាពាក្យកាព្យ ស្រួលចាំ និងតាមរបៀបវិជ្ជមានរហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ ជារឿយៗ សៀវភៅអំពីលទ្ធិនៃគ្រីស្តសាសនាបានស្តីអំពីសីលធម៌តាមលំដាប់លំដោយនៃ “វិន័យដប់ប្រការ”។

២០៦៦. ក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្ត យើងបានចែក និងបានរៀបចំវិន័យដប់ប្រការតាមរបៀបផ្សេងៗ។ សៀវភៅនេះ ដែលធ្វើតាមការរៀបចំរបស់សន្តអូគូស្តាំង បានទៅជាប្រពៃណីនៃព្រះសហគមន៍កាតូលិក និងសហគមន៍​ខាងលូធែរផងដែរ។ គ្រូបាធ្យាយក្រិកបានចែកវិន័យដប់ប្រការតាមរបៀបផ្សេង ដែលមានក្នុងព្រះសហគមន័អ័រតូដុក និងសហគមន៍ដែលមកពីការកែតម្រង់។

២០៦៧. វិន័យដប់ប្រការប្រកាសថា ត្រូវស្រលាញ់ព្រះជាម្ចាស់ និងអ្នកដទៃ។ វិន័យទាំងបីដំបូងទាក់ទងនឹងសេចក្ដីស្រលាញ់ចំពោះព្រះជាម្ចាស់ ឯវិន័យប្រាំពីរទៀត ទាក់ទងនឹងសេចក្ដីស្រលាញ់ចំពោះអ្នកដទៃ។សេចក្ដីស្រលាញ់មានវិន័យពីរ ដែលព្រះអម្ចាស់មានព្រះបន្ទូលថា បំពេញធម្មវិន័យ និងព្យាការីទាំងអស់យ៉ាងណា (...) វិន័យដប់ប្រការចែកជាតុពីរយ៉ាងនោះដែរ។ វិន័យបីប្រការត្រូវគេសរសេរលើតុមួយ វិន័យប្រាំពីរប្រការលើតុមួយទៀត (សន្ត អូគូស្តាំង)។

២០៦៨. មហាសន្និបាតនៅទីក្រុងត្រង់ប្រៀនប្រដៅថា គ្រីស្តបរិស័ទ និងមនុស្សសុចរិតត្រូវតែប្រតិបត្តិតាមវិន័យដប់ប្រការ (DS ១៥៦៩-១៥៧០)។ មហាសន្និបាតនៅទីក្រុងវ៉ាទីកង់អះអាងថា៖ “ព្រះជាម្ចាស់ប្រទានឱ្យ​​​អស់​​​លោក​​​អភិបាល ក្នុងឋានៈជាអ្នកបន្តមុខងារពីក្រុមគ្រីស្តទូតមក មានបេសកកម្មបង្រៀន​មនុស្ស​គ្រប់​ជាតិ​សាសន៍​​​​ និង​​​ប្រកាស​ដំណឹងល្អដល់សត្វលោកទាំងឡាយ ដើម្បីឱ្យមនុស្សលោកទាំងអស់ទទួលការ​​​សង្គ្រោះ​​​ដោយ​ផ្ញើជីវិតលើ​ព្រះគ្រីស្ត ដោយ​ទទួលអគ្គសញ្ញាជ្រមុជទឹក និងដោយប្រព្រឹត្តតាមវិន័យ​​​ទាំង​​​ប៉ុន្មាន” (LG ២៤)។

ឯកភាពនៃវិន័យដប់ប្រការ

២០៦៩. យើងមិនអាចបំបែកវិន័យដប់ប្រការបានឡើយ។ “ព្រះបន្ទូល” នីមួយៗពឹងទៅលើព្រះបន្ទូលផ្សេងៗទៀត និងព្រះបន្ទូលទាំងអស់ផង។ តុទាំងពីរបំភ្លឺគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយឯកភាពជាមួយគ្នា។ បើយើងប្រព្រឹត្តល្មើសប្រការតែមួយ យើងក៏ប្រព្រឹត្តល្មើសវិន័យទាំងអស់ផងដែរ (យក ២,១០-១១)។ យើងមិនអាចសរសើរអ្នកដទៃ​ បើយើងមិនលើកតម្កើងព្រះជាម្ចាស់ជាអ្នកបង្កើតគេទេ។ យើងមិនអាចក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះជាម្ចាស់ បើយើងមិនស្រលាញ់មនុស្សទាំងអស់ជាសត្វលោករបស់ព្រះអង្គឡើយ។ វិន័យដប់ប្រការធ្វើឱ្យការរស់នៅដើម្បីព្រះជាម្ចាស់ និងការរស់នៅក្នុងសង្គមឯកភាពជាមួយគ្នា។

វិន័យដប់ប្រការ និងច្បាប់ធម្មជាតិ

២០៧០. យើងស្គាល់វិន័យដប់ប្រការ ដ្បិតព្រះជាម្ចាស់បានសម្ដែងព្រះអង្គឱ្យយើងស្គាល់។ វិន័យដប់ប្រការបង្រៀនយើងឱ្យស្គាល់សភាពពិតប្រាកដរបស់មនុស្សផងដែរ។ វិន័យដប់ប្រការបំភ្លឺភារកិច្ចចាំបាច់ និងសិទ្ធិគ្រឹះ ដែលជាលក្ខណៈនៃមនុស្សជាតិ។ វិន័យដប់ប្រការមាននៅក្នុងច្បាប់ដ៏សំខាន់នៃធម្មជាតិ៖
តាំងពីដើមរៀងមក ព្រះជាម្ចាស់បានបណ្តុះច្បាប់ធម្មជាតិក្នុងចិត្តមនុស្ស។ វិន័យដប់ប្រការគ្រាន់តែជាសេចក្ដីរម្លឹកប៉ុណ្ណោះ (សន្ត អ៊ីររ៉ែណេ)។

២០៧១. ទោះជាមិនពិបាកយល់ក៏ដោយ ក៏ព្រះជាម្ចាស់បានសម្ដែងវិន័យនេះ ដើម្បីឱ្យយល់យ៉ាងច្បាស់ និងយ៉ាងពិតប្រាកដ អំពីច្បាប់ធម្មជាតិ។ មនុស្ស ដែលជាអ្នកបាប ត្រូវការឱ្យព្រះអង្គសម្ដែងវិន័យដប់ប្រការ៖

ព្រះជាម្ចាស់ត្រូវតែពន្យល់ឱ្យបានពេញលេញវិន័យដប់ប្រការ ពីព្រោះអំពើបាបបានធ្វើឱ្យពន្លឺនៃប្រាជ្ញាបានងងឹតងងល់ និងធ្វើឱ្យឆន្ទៈងាករេខុសផ្លូវ (សន្ត ប៉ូណាវង់តឿ)។
យើងស្គាល់វិន័យរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ដោយសារការសម្ដែងរបស់ព្រះអង្គ ដែលព្រះសហគមន៍ណែនាំឱ្យយើងស្គាល់ និងដោយសារសម្លេងនៃមនសិការ។

ត្រូវតែប្រតបត្តិតាមវិន័យដប់ប្រការ

២០៧២. ដោយសារវិន័យដប់ប្រការសម្ដែងឱ្យយើងស្គាល់ភារកិច្ចរបស់មនុស្ស ចំពោះព្រះជាម្ចាស់ និងអ្នកដទៃ ដែលជាភារកិច្ចដ៏សំខាន់ គឺយើងមិនអាចផ្លាស់ប្តូរវិន័យដប់ប្រការនោះបានទេ ហើយយើងត្រូវតែប្រតិបត្តិតាមគ្រប់ពេលវេលា និងគ្រប់ទីកន្លែង។ គ្មាននរណាម្នាក់អាចគេចផុតពីការប្រតិបត្តិតាមវិន័យដប់ប្រការនោះបានឡើយ។ ព្រះជាម្ចាស់បានចារវិន័យដប់ប្រការក្នុងចិត្តគំនិតមនុស្សគ្រប់រូប។

២០៧៣. បើយើងធ្វើតាមបទបញ្ជា គឺយើងមានភារកិច្ច មិនជាធ្ងន់ធ្ងរប៉ុន្មានទេ។ ឧ- វិន័យទីប្រាំហាមប្រាមមិនឱ្យជេរប្រមាថគេ ប៉ុន្តែ អំពើនេះ ខុសធ្ងន់ អាស្រ័យទៅលើកាលៈទេសៈ និងគោលបំណងរបស់អ្នកដែលប្រព្រឹត្តអំពើនេះ។

“បើដាច់ពីខ្ញុំ អ្នករាល់គ្នាពុំអាចធ្វើអ្វីកើតឡើយ”

២០៧៤. ព្រះយេស៊ូមានព្រះបន្ទូលថា៖ “ ខ្ញុំនេះហើយជា​ដើមទំពាំងបាយជូរ ​អ្នករាល់គ្នាជាមែក។ ​អ្នកណា​ស្ថិតនៅជាប់នឹងខ្ញុំ​ ហើយខ្ញុំនៅជាប់នឹងអ្នកនោះ ​ទើបអ្នកនោះបង្កើតផលបានច្រើន។ ​បើដាច់ពីខ្ញុំ ​អ្នករាល់គ្នាពុំអាចធ្វើអ្វីកើតឡើយ” (យហ ១៥,៥)។ ផលក្នុងព្រះបន្ទូលនេះ សំដៅទៅលើភាពដ៏វិសុទ្ធនៃជីវិតរបស់ម្នាក់ដែលរួបរួមជាមួយព្រះគ្រីស្ត។ នៅពេលដែលយើងផ្ញើជីវិតទៅលើព្រះគ្រីស្ត រួបរួមក្នុងព្រឹត្តការណ៍ដ៏អស្ចារ្យរបស់ព្រះអង្គ និងរក្សាទុកវិន័យរបស់ព្រះអង្គ ព្រះសង្រ្គោះផ្ទាល់យាងមកគង់នៅក្នុងខ្លួនយើង ដើម្បីស្រលាញ់ព្រះបិតា និងបងប្អូនរបស់ព្រះអង្គ គឺព្រះបិតា និងបងប្អូនរបស់យើង។ ដោយសារព្រះវិញ្ញាណ ព្រះអង្គផ្ទាល់ក្លាយទៅជាក្បួនវិន័យដ៏រស់រវើក និងដែលស្ថិតក្នុងខ្លួនយើង នៃកិច្ចការរបស់យើង។ “ វិន័យរបស់ខ្ញុំ‌មានដូចតទៅនេះ ​គឺអ្នករាល់​គ្នាត្រូវស្រឡាញ់គ្នាទៅវិញទៅមក ​ដូចខ្ញុំបានស្រឡាញ់​អ្នករាល់គ្នាដែរ” (យហ ១៥,១២)។

សង្ខេប

២០៧៥ . “តើ​ខ្ញុំ​ត្រូវ​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​ល្អអ្វី​ខ្លះ​ ដើម្បី​ឱ្យ​មាន​ជីវិត​អស់​កល្ប​ជានិច្ច ?- បើអ្នក​ចង់​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ជីវិត​‌ ត្រូវ​ប្រតិបត្តិ​តាម​វិន័យទៅ” (មថ ១៩,១៦-១៧)។​

២០៧៦. ដោយប្រតិបត្តិតាម និងដោយទេសនា ព្រះយេស៊ូបានបញ្ជាក់ថា វិន័យដប់ប្រការនៅតែមានតម្លៃ ជានិច្ច។

២០៧៧. ព្រះជាម្ចាស់ប្រោសប្រទានព្រះអំណោយទាននៃវិន័យដប់ប្រការក្នុងសម្ពន្ធមេត្រី ដែលព្រះអង្គ ចងជាមួយប្រជារាស្រ្តព្រះអង្គ។ បទបញ្ជារបស់ព្រះជាម្ចាស់ទទួលអត្ថន័យពិតប្រាកដក្នុង និងតាមសម្ពន្ធមេត្រី នេះ។

២០៧៨. ស្របតាមព្រះគម្ពីរ និងស្របតាមព្រះយេស៊ូ ដែលជាគំរូ ការបញ្ជូនបន្តព្រះសហគមន៍បានទទួល ស្គាល់ថា វិន័យដប់ប្រការមានសារៈសំខាន់ណាស់ និងមានអត្ថន័យជ្រាលជ្រៅណាស់។

២០៧៩. វិន័យដប់ប្រការជាសំណុំមួយ ដែល “ព្រះបន្ទូល” នីមួយៗ ឬ “បទបញ្ជា” នីមួយៗ សំដៅទៅលើ​សំណុំនោះ។ បើយើងបំពានបទបញ្ជាតែមួយ យើងបំពានធម្មវិន័យទាំងមូលដែរ (យក ២,១០-១១)។

២០៨០. វិន័យដប់បប្រការផ្ទុកទៅដោយធម្មវិន័យធម្មជាតិយ៉ាងពិសេស។ យើងស្គាល់វិន័យដប់ប្រការ មកពី ព្រះជាម្ចាស់បានសម្ដែងឱ្យយើងស្គាល់ និងមកពីប្រាជ្ញារបស់មនុស្សផងដែរ។

២០៨១. វិន័យដប់ប្រការថ្លៃងអំពីភារកិច្ចដ៏សំខាន់។ ក៏ប៉ុន្តែ បើយើងធ្វើតាមបទបញ្ជា គឺយើងមានភារកិច្ច មិនជាធ្ងន់ធ្ងរប៉ុន្មានទេ។

២០៨២. អ្វីដែលព្រះជាម្ចាស់បញ្ជា ព្រះហឫទ័យប្រណីសន្តោសរបស់ព្រះអង្គជួយឱ្យធ្វើបានសម្រេច។

ជំពូកទីមួយ៖​

“ត្រូវស្រលាញ់ព្រះអម្ចាស់ ជាព្រះរបស់អ្នក

ឱ្យអស់ពីចិត្តគំនិត អស់ពីស្មារតី និងអស់ពីប្រាជ្ញា”

២០៨៣. ព្រះយេស៊ូបានសង្ខេបភារកិច្ចរបស់មនុស្សចំពោះព្រះជាម្ចាស់ ដោយមានព្រះបន្ទូលថា៖ “ត្រូវ​​ស្រលាញ់ព្រះអម្ចាស់ជាព្រះរបស់អ្នកឱ្យអស់ពីចិត្តគំនិត អស់ពីស្មារតី និងអស់ពីប្រាជ្ញា” (មថ​២២,៣៧) (លក ១០,២៧៖ “អស់ពីកម្លាំង”)។ ព្រះបន្ទូលនេះ ស្ថិតក្រោយការត្រាស់ហៅយ៉ាងឧឡារិក៖ “អ៊ីស្រាអែលអើយ ចូរស្តាប់! មានតែព្រះអម្ចាស់ជាព្រះរបស់យើង” (ទក ៦,៤)។

ព្រះជាម្ចាស់បានស្រលាញ់មនុស្សមុនគេស្រលាញ់ព្រះអង្គ។ ព្រះបន្ទូលទីមួយនៃ “ព្រះបន្ទូលទាំងដប់” រម្លឹកនូវសេចក្ដីស្រលាញ់របស់ព្រះជាម្ចាស់ជាព្រះតែមួយអង្គគត់។ បន្ទាប់មក ធម្មវិន័យពន្យល់ចម្លើយនៃសេចក្ដីស្រលាញ់ ដែលព្រះជាម្ចាស់ត្រាស់ហៅមនុស្សឱ្យថ្វាយទៅព្រះអង្គវិញ។

ប្រការទី១៖​វិន័យទីមួយ

យើងព្រះអម្ចាស់ ​ជាព្រះរបស់អ្នក ​យើងបាននាំអ្នកចេញពីស្រុកអេស៊ីប ​ជាស្រុកដែល​អ្នកធ្វើ​ជាទាសករ។​   មិនត្រូវគោរពព្រះណាផ្សេង​ក្រៅពីយើង​ឡើយ។   មិនត្រូវឆ្លាក់រូបអ្វី ​ឬ​យកវត្ថុដែលជាតំណាង​អ្វីមួយ​នៅលើមេឃ​នៅលើផែនដី ​ឬ​នៅក្នុងទឹក​ក្រោមដី​ធ្វើជាព្រះឡើយ។​    មិនត្រូវក្រាបថ្វាយ​បង្គំរូបព្រះទាំងនោះ ​ឬ​គោរពបំរើរូបទាំងនោះឡើយ (សរ ២០,២-៥) (ទក ៥,៦-៩)។  ​ក្នុងគម្ពីរមានចែងថា “អ្នកត្រូវថ្វាយបង្គំព្រះអម្ចាស់ជាព្រះរបស់អ្នក និងគោរពបម្រើតែព្រះអង្គប៉ុណ្ណោះ” (មថ​ ៤,១០)។

១. “ចូរកោតខ្លាចព្រះអម្ចាស់ ជាព្រះរបស់អ្នក ហើយគោរពបម្រើព្រះអង្គ”

២០៨៤. ព្រះជាម្ចាស់សម្ដែងព្រះអង្គឱ្យគេស្គាល់ ដោយរម្លឹកអំពីកិច្ចការដែលពោរពេញទៅដោយឬទ្ធានុភាព ដ៏សប្បុរស និងដែលជួយរំដោះរបស់ព្រះអង្គ ក្នុងប្រវត្តិរបស់អ្នកដែលព្រះអង្គមានព្រះបន្ទូលមកថា៖ “យើងបាននាំអ្នកចេញពីស្រុកអេស៊ីប ជាស្រុកដែលអ្នកធ្វើទាសករ”។ វិន័យទីមួយស្ថិតក្នុងព្រះបន្ទូលទីមួយ៖ “ចូរកោតខ្លាចព្រះអម្ចាស់ ជាព្រះរបស់អ្នក ហើយគោរពបម្រើព្រះអង្គ (...)។ មិនត្រូវជំពាក់ចិត្តជាមួយព្រះឯទៀតៗ” (ទក ៦,១៣-១៤)។ ជាដំបូង ព្រះជាម្ចាស់ត្រាស់ហៅ និងទាមទារយ៉ាងត្រឹមត្រូវឱ្យមនុស្សទទួលស្គាល់ និងក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះអង្គ។

២០៨៥. មុនដំបូង ព្រះជាម្ចាស់ជាព្រះតែមួយគត់ និងជាព្រះដ៏ពិតប្រាកដសម្ដែងសិរីរុងរឿងរបស់ព្រះអង្គឱ្យជនជាតិអ៊ីស្រាអែលស្គាល់ (សរ ១៩,១៦-២៥ ; ២៤,១៥-១៨)។ ដោយសារព្រះជាម្ចាស់សម្ដែងព្រះអង្គៗក៏សម្ដែងការត្រាស់ហៅ និងសេចក្ដីពិតរបស់មនុស្សឱ្យមនុស្សស្គាល់ផងដែរ។ ព្រះជាម្ចាស់ត្រាស់ហៅមនុស្សឱ្យសម្ដែងព្រះអង្គ ដោយបំពេញកិច្ចការស្របតាមលក្ខណៈរបស់គេ គឺ “ជារូបតំណាង និងមានលក្ខណៈដូចព្រះជាម្ចាស់”៖
លោកទ្រីផូនអើយ! តាំងពីដើមដំបូង និងជាដរាបតរៀងទៅ គ្មានព្រះណាផ្សេងទៀតទេ ក្រៅពីព្រះដែលបានបង្កើត និងប្រតិស្ឋានសកលលោក។ យើងមិនគិតថា ព្រះរបស់យើងខុសប្លែកពីព្រះរបស់អ្នករាល់គ្នា    ឡើយ។ ព្រះអង្គជាព្រះដដែល ដែលបាននាំបុព្វបុរសរបស់អ្នករាល់គ្នាឱ្យចាកចេញពីស្រុកអេស៊ីប “ដោយឬទ្ធានុភាពដ៏ខ្លាំងខ្លារបស់ព្រះអង្គ”។ យើងមិនជឿសង្ឃឹមលើព្រះណាផ្សេងទេ គ្មានព្រះណាផ្សេងទេ ប៉ុន្តែយើងជឿសង្ឃឹមលើព្រះរបស់លោកអប្រាហាំ លោកអ៊ីសាក និងលោកយ៉ាកុប ជាព្រះរបស់អ្នករាល់គ្នាដែរ (សន្ត    យ៉ស្តាំង)។

២០៨៦. “ជំនឿ សេចក្ដីសង្ឃឹម និងសេចក្ដីស្រលាញ់ ស្ថិតនៅក្នុងវិន័យទីមួយ។ បើនិយាយអំពីព្រះជាម្ចាស់ យើងយល់ថា ជាសភាវៈដ៏ស្ថិតស្ថេរ ដែលមិនប្រែប្រួល ដដែលជានិច្ច ស្មោះត្រង់ និងសុចរិត ល្អឥតខ្ចោះ។ ដូច្នេះហើយ យើងត្រូវទទួលព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះអង្គជានិច្ច និងផ្ញើជីវិតទាំងស្រុងទៅលើព្រះអង្គផងដែរ។ ព្រះអង្គជាព្រះដ៏មានឫទ្ធានុភាពសព្វប្រការ ដ៏ល្អសប្បុរស ដែលប្រព្រឹត្តអំពើល្អដោយគ្មានព្រំដែន។ តើនរណាមិនជឿ និងសង្ឃឹមលើព្រះអង្គ? ដោយគិតពិចារណាអំពីសប្បុរសធម៌ និងការថ្នាក់ថ្នម ដែលព្រះអង្គបានចាក់បង្ហូរលើពួកយើង តើនរណាមិនស្រលាញ់ព្រះអង្គ? ដូច្នេះហើយ បានជាក្នុងព្រះគម្ពីរដ៏វិសុទ្ធ ព្រះអង្គមានព្រះបន្ទូលមុន ឬក្រោយបទបញ្ជារបស់ព្រះអង្គថា “យើងជាព្រះអម្ចាស់”” (CR ៣,២,៤)។

ជំនឿ

២០៨៧. ប្រភពនៃការរស់នៅប្រកបដោយសីលធម៌របស់យើង ស្ថិតនៅក្នុងជំនឿចំពោះព្រះជាម្ចាស់ ដែលសម្ដែងឱ្យយើងដឹងអំពីសេចក្ដីស្រលាញ់របស់ព្រះអង្គ។ សន្ត ប៉ូល មានប្រសាសន៍ថា “ការស្តាប់បង្គាប់នៃជំនឿ” (រម ១,៥ ; ១៦,២៦) ជាភារកិច្ចដំបូងបង្អស់។ លោកបន្ថែមទៀតថា “ការមិនស្គាល់ព្រះជាម្ចាស់” នាំឱ្យប្រព្រឹត្តអំពើខុសសីលធម៌ (រម ១,១៨-៣២)។ យើងមានភារកិច្ចចំពោះព្រះជាម្ចាស់ គឺផ្ញើជីវិតលើព្រះអង្គ និងផ្តល់សក្ខីភាពអំពីព្រះអង្គ។

២០៨៨. វិន័យទីមួយសុំឱ្យយើងបំប៉ន និងរក្សាជំនឿរបស់យើង ដោយមិនធ្វេសប្រហែស និងដោយប្រុងស្មារតី ហើយសុំឱ្យយើងបោះបង់ចោលអ្វីៗទាំងអស់ដែលប្រឆាំងនឹងជំនឿ។ យើងអាចប្រព្រឹត្តអំពើបាបប្រឆាំងនឹងជំនឿតាមរបៀបផ្សេងៗពីគ្នាដូចជា៖
យើងអាចសង្ស័យដោយចេតនា ដោយមិនរវីរវល់ ឬបដិសេធមិនព្រមទទួលស្គាល់ថា អ្វីដែលព្រះជាម្ចាស់បានសម្ដែង និងអ្វីដែលព្រះសហគមន៍ស្នើសុំឱ្យជឿ ជាការពិត។ យើងសង្ស័យដោយអចេតនា នៅពេលដែលយើងនៅស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការផ្ញើជីវិតលើព្រះជាម្ចាស់ មិនចេះពុះពារឧបសគ្គផ្សេងៗ ដែលទាក់ទងនឹងជំនឿ ឬនៅពេលដែលយើងមានចិត្តអន្ទះសា ដោយសារជំនឿមិនទាន់ច្បាស់លាស់នៅឡើយ។ បើយើងសង្ស័យដោយមានបំណងសង្ស័យ យើងអាចវង្វេងខាងជំនឿបានដែរ។

២០៨៩. យើងមិនព្រមជឿ នៅពេលដែលយើងមិនរវីរវល់នឹងសេចក្ដីពិត ដែលព្រះជាម្ចាស់បានសម្ដែងឱ្យយើងស្គាល់ ឬនៅពេលដែលយើងបដិសេធមិនព្រមទទួលសេចក្ដីពិតនេះ។ “ក្រោយពីបានទទួលពិធីជ្រមុជទឹក យើងឃ្លាតចាកពីសេចក្ដីពិត នៅពេលដែលយើងប្រឆាំងជាដាច់ខាតនឹងសេចក្ដីពិត ដែលត្រូវតែជឿ ឬនៅពេលដែលយើងសង្ស័យជាដាច់ខាតអំពីសេចក្ដីពិតនេះ។ យើងអាចក្បត់ជំនឿ ផងដែរ គឺយើងបោះបង់ជំនឿចោល។ យើងអាចបែកចេញពីព្រះសហគមន៍ ដោយមិនព្រមស្តាប់បង្គាប់សម្ដេចប៉ាប ឬមិនព្រមរួបរួមជាមួយសមាជិកព្រះសហគមន៍ ដែលស្ថិតក្រោមអំណាចរបស់សម្ដេច” (CIC ៧៥១)។

សេចក្ដីសង្ឃឹម

២០៩០. នៅពេលដែលព្រះជាម្ចាស់សម្ដែងព្រះអង្គ និងត្រាស់ហៅគេ មនុស្សមិនអាចឆ្លើយនឹងសេចក្ដីស្រលាញ់របស់ព្រះអង្គឱ្យបានគ្រប់លក្ខណៈដោយពឹងលើកម្លាំងរបស់ខ្លួនឯងបានឡើយ។ គេត្រូវសង្ឃឹមថា ព្រះជាម្ចាស់នឹងប្រទានឱ្យគេអាចស្រលាញ់ព្រះអង្គវិញ និងអាចប្រតិបត្តិតាមវិន័យនៃសេចក្ដីស្រលាញ់។ សេចក្ដីសង្ឃឹម គឺជាការរង់ចាំដោយជឿទុកចិត្ត ឱ្យព្រះជាម្ចាស់ប្រទានព្រះពរ និងឱ្យយើងនឹងមើលឃើញព្រះអង្គដោយមានសុភមង្គលពេញលេញ។ ការភ័យខ្លាចប្រព្រឹត្តអំពើខុសឆ្គងចំពោះសេចក្ដីស្រលាញ់របស់ព្រះអង្គ ដែលនាំឱ្យមានទោស ក៏ជាសេចក្ដីសង្ឃឹមដែរ។

២០៩១. វិន័យទីមួយក៏សំដៅលើអំពើបាបប្រឆាំងនឹងសេចក្ដីសង្ឃឹម ដែលជាភាពអស់សង្ឃឹម និងការអួតបំប៉ោងផងដែរ៖
មនុស្សអាចលែងសង្ឃឹម ថា ព្រះជាម្ចាស់នឹងជួយសង្រ្គោះគេ ឬនឹងលើកលែងទោសឱ្យគេ។ ភាពអស់សង្ឃឹមប្រឆាំងនឹងសប្បុរសធម៌ សេចក្ដីសុចរិតរបស់ព្រះអង្គ ដ្បិតព្រះអម្ចាស់គោរពព្រះបន្ទូលសន្យា និងធម៌មេត្តាករុណារបស់ព្រះអង្គជានិច្ច។
យើងអាចអួតបំប៉ោង តាមរបៀបពីរយ៉ាង គឺយើងអាចអួតបំប៉ោងអំពីសមត្ថភាពរបស់ខ្លួន (យើងសង្ឃឹមថា អាចសង្រ្គោះខ្លួនឯង ដោយមិនបាច់ព្រះជាម្ចាស់យាងមកជួយ) ឬយើងស្មានថា ព្រះជាម្ចាស់នឹងសង្រ្គោះយើង ដោយមិនបាច់កែប្រែចិត្តគំនិត ឬព្រះអង្គនឹងប្រទានសិរីរុងរឿងមកយើង ដោយមិនបាច់ខិតខំប្រព្រឹត្តអំពើល្អ។

សេចក្ដីស្រលាញ់

២០៩៣. បើយើងជឿលើសេចក្ដីស្រលាញ់របស់ព្រះជាម្ចាស់ ព្រះអង្គត្រាស់ហៅយើង ហើយយើងក៏មានភារកិច្ចត្រូវតែឆ្លើយតបនឹងសេចក្ដីស្រលាញ់នេះ ដោយចិត្តស្រលាញ់យ៉ាងស្មោះ។ វិន័យទីមួយបញ្ជា   ឱ្យយើងស្រលាញ់ព្រះជាម្ចាស់លើសអ្វីៗទាំងអស់ និងស្រលាញ់សត្វលោកទាំងអស់ ដើម្បីព្រះអង្គ និងដោយសារព្រះអង្គ (ទក ៦,៤-៥)។

២០៩៤. យើងអាចប្រព្រឹត្តអំពើបាប ប្រឆាំងនឹងសេចក្ដីស្រលាញ់របស់ព្រះជាម្ចាស់ តាមរបៀបផ្សេងៗ៖ យើងអាចមិនអើពើ គឺមិនរវីរវល់ ឬបដិសេធមិនព្រមទទួលសេចក្ដីស្រលាញ់របស់ព្រះជាម្ចាស់ មិនទទួលស្គាល់ថា សេចក្ដីស្រលាញ់របស់ព្រះអង្គថ្នាក់ថ្នម មិនព្រមទទួលស្គាល់ឫទ្ធានុភាពនៃសេចក្ដីស្រលាញ់។ មិនចេះដឹងគុណ នៅពេលដែលយើងភ្លេច ឬមិនព្រមទទួលស្គាល់សេចក្ដីស្រលាញ់របស់ព្រះជាម្ចាស់ និងស្រលាញ់ព្រះអង្គវិញ ដូចព្រះអង្គបានស្រលាញ់យើង។ មិនសូវខ្នះខ្នែង នៅពេលដែលយើងស្ទាក់ស្ទើរ ឬមិនរវីរវល់ឆ្លើយតបនឹងសេចក្ដីស្រលាញ់របស់ព្រះជាម្ចាស់ យើងក៏អាចបដិសេធមិនព្រមថ្វាយខ្លួនចំពោះសេចក្ដីស្រលាញ់ផងដែរ។ ខ្ជិលច្រអូស ខាងវិញ្ញាណ នៅពេលដែលយើងបដិសេធមិនព្រមទទួលអំណរ ដែលមកពីព្រះជាម្ចាស់ និងស្អប់ខ្ពើមអ្វីដ៏ល្អ ដែលមកពីព្រះអង្គ។ អាចស្អប់ ព្រះជាម្ចាស់ មកពីចិត្តក្រអឺតក្រអោង គឺប្រឆាំងនឹងសេចក្ដីស្រលាញ់របស់ព្រះជាម្ចាស់ មិនព្រមទទួលស្គាល់សប្បុរសធម៌របស់ព្រះអង្គ និងដាក់បណ្តាសាព្រះអង្គ ដែលហាមប្រាមមិនឱ្យប្រព្រឹត្តអំពើបាប និងដែលផ្ដន្ទាទោសផងដែរ។

២. “មិនត្រូវគោរពព្រះណាផ្សេង​ក្រៅពីព្រះជាម្ចាស់​ឡើយ”

២០៩៥. គុណធម៌ដែលព្រះជាម្ចាស់ប្រទាន គឺជំនឿ សេចក្ដីសង្ឃឹម និងសេចក្ដីស្រលាញ់ ធ្វើឱ្យគុណធម៌ខាងសីលធម៌កើតជារូបរាង និងមានជីវិត។ ហេតុនេះ សេចក្ដីស្រលាញ់ជំរុញយើងឱ្យថ្វាយព្រះជាម្ចាស់នូវអ្វីដែលយើងជំពាក់ព្រះអង្គ ដ្បិតយើងជាសត្វលោក។ គុណធម៌នៃសាសនា រៀបចំយើងឱ្យកាន់កិរិយាមាយាទនេះ។

ការក្រាបថ្វាយបង្គំ

២០៩៦. ការក្រាបថ្វាយបង្គំជាកិច្ចការទីមួយរបស់គុណធម៌នៃសាសនា។ ពេលយើងក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះជាម្ចាស់ យើងទទួលស្គាល់ថា ព្រះអង្គជាព្រះ ជាព្រះបង្កើត ជាព្រះសង្រ្គោះ ជាព្រះអម្ចាស់ និងជាអ្នកគ្រប់គ្រងលើអ្វីៗទាំងអស់ ព្រះអង្គជាសេចក្ដីស្រលាញ់ដែលគ្មានព្រំដែន និងពោរពេញដោយធម៌មេត្តាករុណា។ ដូចមានចែងទុកក្នុងទុតិយកថា (ទក ៦​,១៣) ព្រះយេស៊ូមានព្រះបន្ទូលថា៖ “អ្នក​ត្រូវ​តែ​ថ្វាយ​បង្គំ​ព្រះ​អម្ចាស់ ​ជា​ព្រះ​របស់​អ្នក ​និង​គោរព​បម្រើ​តែ​ព្រះអង្គ​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ” (លក ៤,៨)។

២០៩៧. យើងក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះជាម្ចាស់ ដោយគោរពកោតខ្លាចព្រះអង្គ នៅក្រោមអំណាចរបស់ព្រះអង្គ និងទទួលស្គាល់ថា បើគ្មានព្រះជាម្ចាស់ទេ សត្វលោកដូចជា “សាបសូន្យ”។ យើងក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះជាម្ចាស់ នៅពេលដែលយើងលើកតម្កើងសរសើរព្រះអង្គ និងបន្ទាបខ្លួនឯង ដូចព្រះនាងម៉ារី ដោយទទួលស្គាល់ថា ព្រះអង្គបានប្រព្រឹត្តការអស្ចារ្យ ហើយព្រះនាមរបស់ព្រះអង្គបានវិសុទ្ធ (លក ១,៤៦-៤៩)។ ពេលយើងក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះជាម្ចាស់ ជាព្រះតែមួយអង្គគត់ យើងលែងគិតតែអំពីប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន យើងរួចអំពីអំពើបាប និងអំពីអំណាចលោកីយ៍។

ការអធិដ្ឋាន

២០៩៨. ការអធិដ្ឋានបំពេញជំនឿ សេចក្ដីសង្ឃឹម និងសេចក្ដីស្រលាញ់ ដែលវិន័យទីមួយបញ្ជាឱ្យប្រតិបត្តិ។ ដោយវិញ្ញាណឡើងទៅឯព្រះជាម្ចាស់ យើងគោរពក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះជាម្ចាស់ គឺយើងលើកតម្កើងកោតសរសើរ អរព្រះគុណ ជួយអង្វរ និងទូលសុំអង្វរព្រះអង្គ។ ចាំបាច់ត្រូវតែអធិដ្ឋាន ដើម្បីអាចស្តាប់បង្គាប់បទបញ្ជារបស់ព្រះជាម្ចាស់។ “ត្រូវតែអធិដ្ឋានជានិច្ច មិនត្រូវរសាយចិត្តឡើយ” (លក ១៨,១)។

យញ្ញបូជា

២០៩៩. យើងធ្វើតាមរបៀបត្រឹមត្រូវ នៅពេលដែលយើងថ្វាយយញ្ញបូជាចំពោះព្រះជាម្ចាស់ ជាសញ្ញាសម្គាល់ថា យើងក្រាបថ្វាយបង្គំ អរព្រះគុណ ទូលអង្វរ និងរួបរួមជាមួយព្រះអង្គ៖ “កិច្ចការណា ដែលយើងប្រព្រឹត្ត ដើម្បីរួមរស់ជាមួយព្រះជាម្ចាស់ ហើយដើម្បីទទួលសុភមង្គល ជាយញ្ញបូជាដ៏ពិតប្រាកដ” (សន្ត អូគូស្តាំង)។

២១០០. យញ្ញបូជាត្រូវតែបង្ហាញចិត្តគំនិត ដើម្បីទៅជាការបូជាដ៏ពិតប្រាកដ៖ “យញ្ញបូជា ដែលព្រះអង្គសព្វព្រះហឫទ័យឱ្យទូលបង្គំថ្វាយ គឺចិត្តសោកស្តាយ...” (ទន ៥១,១៩)។ ជារឿយៗ ព្យាការីនៃសម្ពន្ធមេត្រីចាស់បានបន្ទោសអស់អ្នក ដែលធ្វើយញ្ញបូជា ដោយមិនរវីរវល់នឹងព្រះជាម្ចាស់ (អម ៥,២១-២៥) ឬដោយមិនស្រលាញ់អ្នកដទៃ (អស ១,១០-២០)។ ព្រះយេស៊ូរម្លឹកពាក្យសម្ដីរបស់ព្យាការីហូសេ៖ “យើងមិនចង់បានយញ្ញបូជាទេ គឺចង់បានតែសេចក្ដីមេត្តាករុណាប៉ុណ្ណោះ” (មថ ៩,១៣ ; ១២,៧) (ហស ៦,៦)។ មានយញ្ញបូជាល្អឥតខ្ចោះតែមួយ គឺយញ្ញបូជា ដែលព្រះគ្រីស្តបានថ្វាយនៅលើឈើឆ្កាង ដើម្បីសេចក្ដីស្រលាញ់ចំពោះព្រះបិតា និងដើម្បីសង្រ្គោះយើង (ហប ៩,១៣-១៤)។ ដោយរួមជាមួយយញ្ញបូជារបស់ព្រះអង្គ យើងអាចធ្វើឱ្យជីវិតរបស់យើងបានក្លាយទៅជាយញ្ញបូជាចំពោះព្រះជាម្ចាស់។

ពាក្យសន្យា និងពាក្យសច្ចា

២១០១. ក្នុងកាលៈទេសៈផ្សេងៗ ព្រះជាម្ចាស់ត្រាស់ហៅគ្រីស្តបរិស័ទឱ្យថ្វាយពាក្យសន្យា ចំពោះព្រះអង្គ។ មានពាក្យសន្យាក្នុងអគ្គសញ្ញាជ្រមុជទឹក លាបថ្ងាស អាពាហ៍ពិពាហ៍ និងតែងតាំង។ ដោយរៀងៗខ្លួន គ្រីស្តបរិស័ទអាចសន្យាប្រព្រឹត្តកិច្ចការណាមួយ អធិដ្ឋាន ធ្វើទាន ឬធ្វើបូជនីយេសចរណ៍ ចំពោះព្រះជាម្ចាស់។ បើយើងគោរពពាក្យសន្យាចំពោះព្រះជាម្ចាស់ យើងបង្ហាញថា​ យើងគោរពព្រះអង្គដូចជាព្រះដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមបំផុត និងស្រលាញ់ព្រះអង្គជាព្រះដ៏ស្មោះត្រង់។

២១០២. “ដោយសារគុណធម៌នៃសាសនា យើងអាចសច្ចា ពោលគឺយើងសន្យាអ្វីដ៏ល្អប្រសើរ ដែលយើងអាចធ្វើបាន ចំពោះព្រះជាម្ចាស់ ដោយចេតនា និងដោយមានសេរីភាពពេញលេញ” (CIC ១១៩១,១)។ ដោយសារពាក្យសច្ចា គ្រីស្តបរិស័ទថ្វាយខ្លួនចំពោះព្រះជាម្ចាស់ ឬសន្យាចំពោះព្រះអង្គថា នឹងប្រព្រឹត្តកិច្ចការដ៏ល្អមួយ។ ដោយបំពេញពាក្យសច្ចារបស់​ខ្លួន គេតបស្នងព្រះអង្គ អ្វីដែលគេបានសន្យា និងបានញែកចំពោះព្រះអង្គ។ កណ្ឌកិច្ចការគ្រីស្តទូតបង្ហាញថា សន្តប៉ូលរវល់នឹងបំពេញបំណន់ ដែលលោកបានបន់ (កក ១៨,១៨ ; ២១,២៣-២៤)។ ព្រះសហគមន៍ទទួលស្គាល់ថា ពាក្យសច្ចាប្រព្រឹត្តតាមដំបូន្មានចែងក្នុងដំណឹងល្អ មានតម្លៃដ៏លើសលប់ (CIC ៦៥៤)៖
ព្រះ​​​សហគមន៍​​​ជា​​​ព្រះមាតារបស់យើង មានអំណរដោយគ្រីស្តបរិស័ទមួយចំនួនធំ ទាំងបុរស ​ទាំងស្រ្តី​ ស្ម័គ្រចិត្តតាម​​​ព្រះអង្គកាន់តែជិតស្និទ្ធិ និងបង្ហាញឱ្យកាន់តែច្បាស់ថា ព្រះសង្គ្រោះបានលះបង់អ្វីៗ​ទាំងអស់។ អ្នកទាំង​​​នោះ​​​មានសេរីភាពជាបុត្រធីតារបស់ព្រះជាម្ចាស់ សុខចិត្តរស់នៅតាមរបៀបជាអ្នកក្រីក្រ និង​សុខ​ចិត្ត​ស្តាប់​​​បង្គាប់អ្នកណែនាំ ជាជាងធ្វើតាមបំណងរបស់ខ្លួន។ ក្នុងករណីទៅជាគ្រីស្តបរិស័ទពេញលក្ខណៈ ​ត្រូវ​សុខ​​ចិត្តស្ថិតនៅក្រោមអំណាចមនុស្សដូចគ្នា​​​ ព្រោះតែ​​​ព្រះ​​​ជាម្ចាស់ ហួសពីបញ្ជារបស់ព្រះអង្គទៅទៀត ដើម្បីឱ្យ​​​បាន​កាន់​តែដូចព្រះគ្រីស្ត ដែលស្តាប់តាមបញ្ជាព្រះបិតា (LG ៤២)។ ក្នុងករណីខ្លះ ព្រះសហគមន៍អាចអនុញ្ញាតឱ្យរួចពីពាក្យសច្ចា និងពាក្យសន្យា ដោយមានមូលហេតុត្រឹមត្រូវ (CIC ៦៩២ ; ១១៩៦-១១៩៧)។

សង្គមត្រូវតែគោរពសាសនា និងសិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការកាន់សាសនាណាក៏បាន

២១០៤. “មនុស្សទាំងអស់ត្រូវតែស្វែងរកសេចក្ដីពិត ជាពិសេសអំពីព្រះជាម្ចាស់ និងព្រះសហគមន៍ព្រះអង្គ ហើយនៅពេលដែលគេបានរកឃើញសេចក្ដីពិតនេះ គេត្រូវតែប្រកាន់សេចក្ដីពិតនេះ ដោយចិត្តស្មោះត្រង់” (DH ១)។ ភារកិច្ចនេះ​ ហូរចេញមកពី “លក្ខណៈផ្ទាល់របស់មនុស្ស” (DH ២)។​ ទោះបីត្រូវតែបំពេញភារកិច្ចនេះក៏ដោយ ក៏យើងត្រូវតែ “គោរពយ៉ាងស្មោះ” សាសនាផ្សេងៗ ដែល “ឧស្សហ៍នាំកាំរស្មីនៃសេចក្ដីពិត ដែលបំភ្លឺមនុស្សទាំងអស់” ដែរ (NA ២)។ យ៉ាងណាមិញ សេចក្ដីស្រលាញ់ជំរុញគ្រីស្តបរិស័ទឱ្យ “ប្រព្រឹត្តដោយចិត្តស្រលាញ់ ដោយរិះគិតពិចារណា ដោយចិត្តអត់ធ្មត់ ចំពោះអស់អ្នកដែលស្ថិតក្នុងភាពកំហុស និងដែលមិនស្គាល់ជំនឿ” (DH ១៤)។

២១០៥. មនុស្សគ្រប់ៗរូប និងសង្គមនីមួយៗ ត្រូវតែគោរពព្រះជាម្ចាស់តាមរបៀបពិតប្រាកដ យោងតាម “ប្រពៃណីនៃលទិ្ធកាតូលិកអំពីភារកិច្ចខាងសីលធម៌របស់មនុស្ស និងរបស់សង្គមចំពោះសាសនាដ៏ពិតប្រាកដ និងចំពោះព្រះសហគមន៍តែមួយរបស់ព្រះគ្រីស្ត” (DH ១)។ ដោយព្រះសហគមន៍តែងតែប្រកាសដំណឹងល្អដល់មនុស្សលោក ធ្វើឱ្យគ្រីស្តបរិស័ទអាច “បញ្ចូលគំនិតនៃគ្រីស្តសាសនាក្នុងចិត្តគំនិត របៀបរស់នៅ ច្បាប់ និងរចនាសម្ពន្ធនៃសហគមន៍ ដែលគេរស់នៅ” (AA ១៣)។ ក្នុងសង្គម គ្រីស្តបរិស័ទមានភារកិច្ចគោរព និងដាស់តឿនមនុស្សគ្រប់ៗរូបឱ្យស្រលាញ់សេចក្ដីពិត និងអ្វីដែលល្អ។ ពួកគេត្រូវធ្វើឱ្យមនុស្សស្គាល់សាសនាដ៏ពិតប្រាកដ ដែលស្ថិតក្នុងព្រះសហគមន៍កាតូលិក ដែលមកពីក្រុមគ្រីស្តទូត (DH ១)។ ព្រះជាម្ចាស់ត្រាស់ហៅគ្រីស្តបរិស័ទឱ្យទៅជាពន្លឺនៃពិភពលោក (AA ១៣)។ ដូច្នេះ ព្រះសហគមន៍សម្ដែងថា ព្រះគ្រីស្តសោយរាជ្យលើសត្វលោកទាំងអស់ ជាពិសេសលើសង្គមរបស់មនុស្ស (សម្ដេចប៉ាប ឡេអុងទី១៣ ; ពីយូសទី១១)។

២១០៦.  “ក្នុងរឿងទាក់ទងនឹងសាសនា យើងមិនអាចបង្ខិតបង្ខំនរណាម្នាក់ឱ្យប្រព្រឹត្តប្រឆាំងនឹងមនសិការរបស់ខ្លួន ហើយក្នុងកំណត់ត្រឹមត្រូវ យើងមិនអាចរារាំងគេមិនឱ្យប្រព្រឹត្តតាមមនសិការរបស់ខ្លួនគេផ្ទាល់ ឬជាសាធារណៈ តែម្នាក់ឯង ឬរួមជាមួយអ្នកដទៃទេ” (DH ១)។ សិទ្ធិនេះ ចាក់ឫសក្នុងលក្ខណៈផ្ទាល់របស់មនុស្ស ដែលឋានៈដ៏ថ្លៃថ្នូរ ធ្វើឱ្យគេផ្ជាប់ខ្លួន ដោយសេរី ទៅនឹងសេចក្ដីពិតដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមក្រៃលែងលើសលោកនេះ របស់ព្រះជាម្ចាស់។ ហេតុនេះហើយ បានជា “សិទ្ធិនេះ នៅតែស្ថិតនៅក្នុងអស់អ្នក ដែលមិនស្វែងរកសេចក្ដីពិត ហើយដែលមិនផ្ជាប់ខ្លួននឹងសេចក្ដីពិតនេះ” (DH ២)។

២១០៧. “ប្រសិនបើច្បាប់សង្គមទទួលស្គាល់សហគមន៍ខាងសាសនាណាមួយយ៉ាងពិសេស ដោយសារប្រជាជាតិខ្លះស្ថិតក្នុងកាលៈទេសៈពិសេស ជាមួយគ្នានេះដែរ គេចាំបាច់ត្រូវតែទទួលស្គាល់ និងគោរពសិទ្ធិសេរីភាពនៃការកាន់សាសនាណាមួយរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់ និងក្រុមគ្រួសារខាងសាសនានានាផងដែរ” (DH ៦)។

២១០៨. ទោះបីយើងមានសិទ្ធិកាន់សាសនារបស់ខ្លួនយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏យើងមិនអាចផ្ជាប់ខ្លួននឹងអ្វីដែលខុសទេ (សម្ដេចប៉ាប ឡេអុងទី១៣) ឬយើងពុំមានសិទ្ធិប្រព្រឹត្តខុសដែរ (សម្ដេបប៉ាប ពីយូសទី១២)។ សិទ្ធិសេរីភាពកាន់សាសនាណាមួយ ជាសិទិ្ធធម្មជាតិរបស់មនុស្ស ដែលមានសេរីភាពក្នុងសង្គម ដែលបានកំណត់យ៉ាងត្រឹមត្រូវ ពោលគឺរដ្ឋអំណាចមិនអាចគាបសង្កត់ជនរណាម្នាក់ ក្នុងរឿងទាក់ទងនឹងសាសនាបានឡើយ។ ច្បាប់នៃសង្គមត្រូវតែទទួលស្គាល់សិទ្ធិខាងធម្មជាតិនេះ ដើម្បីឱ្យសិទ្ធិនេះ បានទៅជាសិទ្ធិនៅក្នុងសង្គម (DH  ២)។

២១០៩. សិទ្ធិសេរីភាពខាងសាសនាមិនអាចឱ្យហួសហេតុពេក ឬគ្រាន់តែកំណត់ដោយ (សម្ដេចប៉ាប ពីយូសទី៦) “របៀបរៀបរយសាធារណៈ” ដែលបង្កើតឡើង តាមលក្ខ័ណវិជ្ជមាន ឬលក្ខ័ណធម្មជាតិនោះទេ (សម្ដេចប៉ាប ពីយូសទី៩)។ ត្រូវតែមាន “ព្រំដែនជាក់លាក់” នៅតាមស្ថានភាពក្នុងសង្គមនីមួយៗ ដោយប្រុងប្រយ័ត្ន តាមតម្រូវការនៃប្រយោជន៍រួម។ បន្ទាប់មក អាជ្ញាធរក្នុងសង្គមក៏ត្រូវតែបញ្ជាក់ “ព្រំដែនដ៏ត្រឹមត្រូវ” នោះ តាម “ក្បួនច្បាប់ស្របតាមរបៀបរៀបរយខាងសីលធម៌ដោយគ្មានលម្អៀង” (DH ៧)។

៣. “អ្នកមិនត្រូវគោរពព្រះណាផ្សេងទៀតក្រៅពីយើងបានឡើយ”

២១១០. វិន័យទីមួយហាមប្រាមមិនឱ្យគោរពព្រះណាផ្សេងទៀត ក្រៅពីព្រះអម្ចាស់ ដែលបានសម្ដែងព្រះអង្គឱ្យប្រជារាស្រ្តរបស់ខ្លួនស្គាល់។ វិន័យនេះ ប្រឆាំងនឹងអបីយជំនឿ និងការមិនចេះគោរពប្រណិប៍តន៍ព្រះជាម្ចាស់។ អបីយជំនឿជាការកាន់សាសនាហួសហេតុ។ ឯការមិនចេះគោរពសាសនាវិញ ជាបាបធម៌មួយផ្ទុយនឹងគុណធម៌នៃសាសនា។

អបីយជំនឿ

២១១១. អបីយជំនឿជាការប្រព្រឹត្តខុសនឹងរបៀបអនុវត្តន៍សាសនា។ អបីយជំនឿអាចនាំយើងឱ្យគោរពប្រណិប័តន៍ព្រះដ៏ពិតប្រាកដ តាមរបៀបមិនត្រឹមត្រូវ ឧ­­-នៅពេលដែលយើងគិតថា ការបំពេញកិច្ចការខ្លះ - ទោះជាត្រឹមត្រូវ ឬចាំបាច់ក៏ដោយ - ដូចជាមន្តអាគម។ យើងធ្លាក់ក្នុងអបីយជំនឿ នៅពេលដែលយើងគិតថា ការអធិដ្ឋាន ឬអគ្គសញ្ញាមានប្រសិទ្ធិភាព ទោះបីយើងពុំមានជំនឿក៏ដោយ (មថ ២៣,១៦-២២)។

ការគោរពព្រះក្លែងក្លាយ

២១១២. វិន័យទីមួយហាមប្រាមមិនឱ្យគោរពព្រះច្រើន ។ វិន័យនេះ ទាមទារមិនឱ្យមនុស្សជឿលើព្រះណាផ្សេងក្រៅពីព្រះជាម្ចាស់ មិនឱ្យគោរពកោតខ្លាចព្រះផ្សេងពីព្រះតែមួយព្រះអង្គគត់។ ព្រះគម្ពីរដ៏វិសុទ្ធតែងតែរម្លឹកថា ត្រូវតែបោះបង់ចោល “ព្រះក្លែងក្លាយធ្វើពីមាសពីប្រាក់ ដែលជាស្នាដៃរបស់មនុស្ស” “ព្រះទាំងនោះ មានមាត់ តែមិនចេះនិយាយ មានភ្នែក តែមើលមិនឃើញ”... ព្រះក្លែងក្លាយទាំងអស់នោះ នាំយើងឱ្យបានទៅជាឥតបានការ៖ “អស់អ្នកដែលបានសូនធ្វើរូបព្រះក្លែងក្លាយ ហើយផ្ញើជីវិតលើព្រះទាំងនោះ និងក្លាយដូចជារូបព្រះទាំងនោះដែរ” (ទន ១១៥,៤-៥.៨) (អស ៤៤,៩-២០ ; យរ ១០,១-១៦ ; ដន ១៤,១-៣០ ; បារ ៦ ; ប្រាញ ១៣,១-១៥,១៩)។ ផ្ទុយទៅវិញ ព្រះជាម្ចាស់ជា “ព្រះដ៏មានព្រះជន្មគង់នៅ” (យស ៣,១០ ; ទន ៤២,៣ ជាដើម) ដែលធ្វើឱ្យមានជីវិត ហើយដែលបានបំពេញកិច្ចការក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្ត។

២១១៣. ការគោរពព្រះក្លែងក្លាយមិនគ្រាន់តែសំដៅទៅលើព្រះក្លែងក្លាយនៃសាសន៍ដទៃឡើយ ប៉ុន្តែ តែងតែជាការល្បួងសម្រាប់អ្នកជឿជានិច្ច គឺរាល់ពេលមនុស្សទុកសត្វលោកជាព្រះជំនួសព្រះជាម្ចាស់ ទោះជាព្រះក្លែងក្លាយក្ដី ឬអរក្សក្ដី (ឧ-ការគោរពមារសាតាំង) អំណាចក្ដី ការសប្បាយក្ដី ពូជសាសន៍ក្ដី បុព្វបុរសក្ដី រដ្ឋក្ដី ទ្រព្យសម្បត្តិក្ដី។ល។ ព្រះយេស៊ូមានព្រះបន្ទូលថា៖ “អ្នករាល់គ្នាពុំអាចគោរពបម្រើព្រះជាម្ចាស់ផង និងគោរពបម្រើទ្រព្យសម្បត្តិទុកជាព្រះផងបាន” (មថ ៦,២៤)។ មរណៈសាក្សីជាច្រើនបានស្លាប់ ដើម្បីកុំឱ្យក្រាបថ្វាយបង្គំ “សត្វតិរច្ឆាន” (វវ ១៣-១៤) ហើយបដិសេធមិនព្រមទទួលស្គាល់សូម្បីតែធ្វើហាក់ដូចជាគោរពបម្រើវាក៏ដោយ។ អ្នកគោរពព្រះក្លែងក្លាយមិនព្រមទទួលស្គាល់ថា ព្រះជាម្ចាស់ជាព្រះអម្ចាស់តែមួយព្រះអង្គគត់ ទើបមិនអាចរួបរួមជាមួយព្រះអង្គបានឡើយ (កាឡ ៥,២០ ; អភ ៥,៥)។

២១១៤. នៅពេលដែលគេថ្វាយបង្គំព្រះតែមួយអង្គគត់ មនុស្សប្រមូលផ្តុំខ្លួនឯងជាបុគ្គលតែមួយ។ វិន័យដែលបញ្ជាឱ្យក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះអម្ចាស់តែមួយធ្វើឱ្យជីវិតមនុស្សងាយស្រួល និងសង្រ្គោះគេកុំឱ្យខ្ចាត់ខ្ចាយឥតព្រំដែន។ ការគោរពព្រះក្លែងក្លាយបង្ខូចសាសនាបុគ្គលពីកំណើតរបស់មនុស្ស។ អ្នកគោរពព្រះក្លែងក្លាយរាប់អ្វីៗទាំងអស់ទុកជាព្រះ ជាជាងព្រះជាម្ចាស់ផ្ទាល់ (លោក អូរីសែន)។

ការទាយ និងមន្តអាគម

២១១៥. ព្រះជាម្ចាស់អាចបង្ហាញអំពីអនាគតកាលឱ្យព្យាការីរបស់ព្រះអង្គ ឬសន្តបុគ្គលផ្សេងទៀតស្គាល់។ ក៏ប៉ុន្តែ គ្រីស្តបរិស័ទត្រឹមត្រូវត្រូវតែផ្ញើជីវិតទាំងស្រុងទៅលើព្រះជាម្ចាស់ ដោយពុំមានចិត្តចង់ស្គាល់អនាគតជានិច្ច។ យ៉ាងណាមិញ អ្នកមិនចេះគិតគូមិនអាចទទួលខុសត្រូវបានឡើយ។

២១១៦. ត្រូវតែបោះបង់ចោលរបៀបទាយ គ្រប់ប្រភេទ៖ ការសុំឱ្យមារសាតាំង ឬអារក្សមកជួយ ការហៅរកខ្មោច ឬរបៀបទាយផ្សេងទៀត ដើម្បី “ស្គាល់” អនាគត (ទក ១៨,១០ ; យរ ២៩,៨)។ ការទស្សន៍ទាយតាមខែឆ្នាំកំណើត តាមតារាសាស្រ្ត ការទស្សន៍ទាយតាមបាតដៃ ការបកស្រាយប្រផ្នូល និងជោគ ការទស្សន៍ទាយទុកជាមុននូវព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងៗ និងការទៅរកគ្រូទាយ ទាំងអស់នេះ សម្ដែងថា យើងចង់គ្រប់គ្រងពេលវេលា ប្រវតិ្តសាស្រ្ត និងមនុស្ស ហើយនៅពេលជាមួយគ្នានេះ យើងចង់រួមចិត្តគំនិតជាមួយអំណាចដ៏លាក់កំបាំង។ ការប្រតិបត្តិទាំងអស់នោះ ប្រឆាំងនឹងកិត្តិយស និងការគោរពកោតខ្លាច ដោយចិត្តស្រលាញ់ ដែលយើងជំពាក់ព្រះជាម្ចាស់។

២១១៧. មន្តអាគម ឬអំពើ ផ្សេងៗ ដែលយើងប្រើ ដើម្បីគ្រប់គ្រងអំណាចដ៏លាក់កំបាំង ដើម្បីឱ្យវាបម្រើយើង និងដើម្បីបានទទួលអំណាចហួសធម្មជាតិលើអ្នកដទៃ - ទោះជាយើងចង់ជួយគេឱ្យបានជាសះស្បើយក៏ដោយ - គឺជាទង្វើផ្ទុយនឹងគុណធម៌នៃសាសនាខ្លាំងណាស់។ ត្រូវតែដាក់ទោសធ្ងន់លើអស់អ្នកដែលប្រតិបត្តិតាមអំពើទាំងអស់នោះ ជាពិសេសនៅពេលដែលគេចង់ធ្វើបាបអ្នកដទៃ ឬនៅពេលដែលគេសុំឱ្យអារក្សមកជួយ។ យើងមិនអាចពាក់ខ្សែកាថាបានដែរ។ ជារឿយៗ ត្រូវតែប្រើរបៀបទាយ ឬអំពើមន្តអាគម ដើម្បីហៅរកខ្មោច ។ ហេតុនេះ ព្រះសហគមន៍ហាមប្រាមគ្រីស្តបរិស័ទមិនឱ្យប្រតិបត្តិតាម។ ទោះជាយើងប្រើប្រាស់របៀបព្យាបាលតាមប្រពែណីក៏ដោយ ក៏យើងមិនអាចហៅរកឫទ្ធិបារមីដ៏អាក្រក់ ឬឆ្លៀតថា អ្នកដទៃចាប់ជឿ បានឡើយ។

ការមិនគោរពសាសនា

២១១៨. វិន័យទីមួយរបស់ព្រះជាម្ចាស់ហាមប្រាមមិនឱ្យប្រព្រឹត្តអំពើបាបប្រឆាំងនឹងសាសនា គឺសាកល្បងព្រះជាម្ចាស់ តាមពាក្យសម្តី ឬតាមកិច្ចការ ការប្រមាថព្រះអង្គ និងការលក់ ឬការទិញព្រះអំណោយទានរបស់ព្រះអង្គ (ស៊ីម៉ូនី)។

២១១៩. យើងសាកល្បងព្រះជាម្ចាស់ នៅពេលដែលយើងសាកលមើល តាមពាក្យសម្តី ឬតាមកិច្ចការ សប្បុរសធម៌ និងឫទ្ធានុភាពសព្វប្រការរបស់ព្រះអង្គ។ ហេតុនេះ មារសាតាំងចង់ឱ្យព្រះយេស៊ូទម្លាក់ព្រះកាយចុះពីព្រះវិហារ ហើយបង្គំព្រះជាម្ចាស់ឱ្យធ្វើអន្តរាគមន៍ (លក ៤,៩)។ ព្រះយេស៊ូប្រឆាំងនឹងមារដោយប្រកាសព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះជាម្ចាស់ថា៖ “កុំសាកល្បងព្រះជាម្ចាស់ជាព្រះរបស់អ្នកឡើយ” (ទក ៦,១៦)។ ពេលយើងសាកល្បងព្រះជាម្ចាស់បែបនេះ យើងមិនគោរពកោតខ្លាច និងមិនជឿទុកចិត្តព្រះជាម្ចាស់ជាព្រះបង្កើត និងជាព្រះអម្ចាស់របស់យើងទេ។ ពេលនោះ យើងសង្ស័យជានិច្ចអំពីសេចក្ដីស្រលាញ់ ឧបការគុណ និងឫទ្ធានុភាពរបស់ព្រះអង្គ (១ករ ១០,៩ ; សរ ១៧,២-៧ ; ទន ៩៥,៩)។

២១២០. យើងប្រមាថព្រះជាម្ចាស់ នៅពេលដែលយើងប្រមាថ ឬមិនគោរពតាមរបៀបគួរសមអគ្គសញ្ញា កិច្ចការផ្សេងៗខាងពិធីបុណ្យ មនុស្ស វត្ថុ និងកន្លែងដែលត្រូវឧទ្ទិសដល់ព្រះជាម្ចាស់។ ពេលយើងប្រមាថព្រះជាម្ចាស់ យើងប្រព្រឹត្តអំពើបាបធ្ងន់ធ្ងរ ជាពិសេសនៅពេលដែលយើងប្រមាថពិធីអរព្រះគុណ ដ្បិតក្នុងអគ្គសញ្ញានេះ ព្រះកាយព្រះគ្រីស្តគង់ផ្ទាល់នៅជាមួយសារធាតុ (CIC ១៣៦៧ ; ១៣៧៦)។

២១២១. គេហៅស៊ីម៉ូនី (កក ៨,៩-២៤) ការលក់ ឬការទិញព្រះអំណោយទានខាងវិញ្ញាណរបស់ព្រះជាម្ចាស់។ លោកសិលាឆ្លើយនឹងលោកស៊ីម៉ូន ដែលចង់ទិញអំណាចខាងវិញ្ញាណរបស់ក្រុមគ្រីស្តទូតថា៖ “ចូរឱ្យប្រាក់របស់អ្នកវិនាសអន្តរាយជាមួយអ្នកទៅ! អ្នកនឹកស្មានថា អាចយកប្រាក់មកទិញព្រះអំណោយទានរបស់ព្រះជាម្ចាស់បាន” (កក ៨,២០)។ លោកសិលាធ្វើដូច្នេះស្របតាមព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះយេស៊ូថា៖ “អ្នករាល់គ្នាបានទទួលអំណាច ដោយឥតបង់ថ្លៃ ត្រូវជួយគេវិញដោយឥតគិតថ្លៃដែរ” (មថ ១០,៨) (អស ៥៥,  ១)។ យើងមិនអាចយកព្រះអំណោយទានខាងវិញ្ញាណមកប្រើ ដូចជាម្ចាស់ម្នាក់បានឡើយ ដ្បិតព្រះជាម្ចាស់ជាប្រភពនៃព្រះអំណោយទានទាំងអស់នោះ។ យើងអាចទទួលព្រះអំណោយទានទាំងអស់នោះពីព្រះជាម្ចាស់ ដោយឥតបង់ថ្លៃឡើយ។

២១២២. “ក្រោយពីជំនួយ ដែលមេដឹកនាំព្រះសហគមន៍បានកំណត់ទុកជាមុន អ្នកបម្រើព្រះសហគមន៍មិនអាចសុំអ្វី ដើម្បីផ្តល់អគ្គសញ្ញា ហើយត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នដើម្បីឱ្យជនក្រីក្រអាចទទួលជំនួយពីអគ្គសញ្ញាបាន ទោះបីពួកគេក្រីក្រយ៉ាងណាក៏ដោយ” (CIC ៨៤៨)។ មេដឹកនាំកំណត់ “ជំនួយ” នោះតាមគោលការណ៍ថា ប្រជាជនគ្រីស្តបរិស័ទត្រូវជួយចិញ្ចឹមជីវិតរបស់អ្នកបម្រើព្រះសហគមន៍។ “អ្នកធ្វើការត្រូវតែទទួលម្ហូបអាហារ” (មថ ១០,   ១០)។ (លក ១០,៧ ; ១ករ ៩,៥-១៨ ; ១ធម ៥,១៧-១៨)។

លទ្ធិបដិសេធថាគ្មានព្រះជាម្ចាស់

២១២៣. “មនុស្សសម័យឥឡូវមិន​​​យល់​​​អំពីចំណង​​​ដ៏ស្និទ្ធស្នាល យ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ជាមួយព្រះជាម្ចាស់ ដែលជាចំណងផ្តល់ជីវិតឱ្យគេទេ។​​​ មានអ្នកខ្លះលះបង់​​​ចំណង​​​នេះ​​​យ៉ាងជាក់​ស្តែង​ថែមទៀតផង បានជាការបដិសេធថាគ្មានព្រះ​​​ជាម្ចាស់ទាល់តែសោះ ជាបញ្ហានៅក្នុងចំណោម​​​បញ្ហាដ៏ធ្ងន់ធ្ងរជាងគេ​នៅ​សម័យឥឡូវនេះ” (GS ១៩,១)។

២១២៤. ទ្រឹស្តីហៅថា “លទ្ធិបដិសេធថាគ្មានព្រះជាម្ចាស់” មានប្រភេទផ្សេងពីគ្នាជាច្រើន។​ ក្នុងចំណោមទ្រឹស្តីទាំងអស់នោះ អ្នកកាន់លទ្ធិសម្ភារៈនិយមកំណត់តម្រូវការ និងបំណងប្រាថ្នារបស់ខ្លួន ឱ្យអាកាស និងវេលាតែប៉ុណ្ណោះ។ អ្នកកាន់លទ្ធិបដិសេធថាគ្មានព្រះជាម្ចាស់ ហើយជាមនុស្សពឹងលើខ្លួនឯងយល់ខុសថា “មនុស្សជាទីដៅ​របស់ខ្លួនផ្ទាល់ មានតែមនុស្សទេ ដែលបង្កើត និងណែនាំប្រវត្តិសាស្រ្ត​​​របស់​​​ខ្លួនបាន” (GS​ ២០‌,១)។ លទ្ធិបដិសេធថាគ្មានព្រះជាម្ចាស់ មានរបៀបផ្សេងមួយទៀត ដែលរង់ចាំការរំដោះរបស់មនុស្ស ដែលជាការរំដោះខាងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម។ លទ្ធិនេះ “ជំទាស់នឹងសាសនា ដែលនាំឱ្យមនុស្សពឹងផ្អែកលើសេចក្ដីសង្ឃឹម ដែលជាការបោកបញ្ឆោតថា គេនឹងមានជីវិតនៅលោកខាងមុខ បណ្តាលឱ្យមនុស្សមិនរវីរវល់នឹងសាងសង់​​​ពិភព​​​លោក​​​នៅ​​​លើផែនដីនេះ” (GS ២០,២)។

២១២៥. ដោយសារអ្នកកាន់លទ្ធិនេះ លះបង់ ឬបដិសេធថាគ្មានព្រះជាម្ចាស់ ពួកគេប្រព្រឹត្តអំពើបាបប្រឆាំងនឹងគុណធម៌នៃសាសនា (រម ១,១៨)។ យើងអាចបន្ថយការផ្តន្ទាទោសនេះ តាមគោលបំណង និងតាមកាលៈទេសៈផងដែរ។ ក្នុងដើមកំណើត និងការផ្សព្វផ្សាយនៃលទ្ធិបដិសេធគ្មានព្រះជាម្ចាស់ “អ្នកជឿ​​​ត្រូវទទួលកំហុសរបស់ខ្លួន។​​​ ជួនកាលអ្នកជឿធ្វេសប្រហែសនឹងការអប់រំជំនឿរបស់ខ្លួន​​ ឬគេពន្យល់​​​ជំនឿ​​​របស់ខ្លួន​តាម​របៀបមិនត្រឹមត្រូវនាំឱ្យវង្វេង ឬគេកាន់សាសនាមិនត្រឹមត្រូវ​​​ កាន់តាមសីលធម៌មិនបានល្អ ឬខុសសីលធម៌ក្នុងសង្គម។ យើងអាចនិយាយថា គេលាក់ព្រះភក្ត្រដ៏ពិតប្រាកដរបស់ព្រះជាម្ចាស់ និងលាក់អត្ថន័យ​​​សាសនាជាជាងគេធ្វើឱ្យមនុស្ស​លោកស្គាល់” (GS ១៩,៣)។

២១២៦. ជារឿយៗ អ្នកកាន់លទ្ធិបដិសេធថាគ្មានព្រះជាម្ចាស់មានគំនិតខុសចង់ឱ្យមនុស្សពឹងលើខ្លួនឯង រហូតដល់បដិសេធមិនព្រមពឹងផ្អែកលើព្រះជាម្ចាស់ (GS ២០,១)។ ក៏ប៉ុន្តែ “ការទទួលស្គាល់ព្រះជាម្ចាស់មិនជំទាស់នឹងតម្លៃដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្សត្រង់ណាសោះ​​​ឡើយ ដ្បិត​តម្លៃដ៏ថ្លៃថ្នូរនេះ មកពីព្រះជាម្ចាស់ផ្ទាល់ គឺព្រះ​​​អង្គនេះ​​​ហើយជាគ្រឹះនៃតម្លៃដ៏ថ្លៃថ្នូរនេះ និងធ្វើឱ្យតម្លៃដ៏ថ្លៃថ្នូរនេះ​​​បាន​​​ពេញលក្ខណៈ” (GS ២១,៣)។ “ព្រះសហគមន៍​​​ដឹងច្បាស់ថា សាររបស់ខ្លួន​​​ត្រូវនឹង​​​ជម្រៅ​ចិត្តដ៏អាថ៌កំបាំងរបស់មនុស្ស” (GS ២១,៧)។

លទ្ធិប្រកាសថាមិនអាចស្គាល់ព្រះណាសោះ

២១២៧. ទ្រឹស្តីហៅថា “លទ្ធិប្រកាសថាមិនអាចស្គាល់ព្រះណាសោះ” មានប្រភេទផ្សេងពីគ្នាជាច្រើន។ ក្នុងករណីខ្លះ​ អ្នកកាន់លទ្ធិនេះមិនព្រមបដិសេធថាគ្មានព្រះជាម្ចាស់ទេ ផ្ទុយទៅវិញ គេអះអាងថា មានសភាវៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត ដែលមិនអាចសម្ដែងខ្លួនឱ្យមនុស្សលោកស្គាល់ ហើយដែលគ្មាននរណាម្នាក់អាចនិយាយពន្យល់បានផងដែរ។ ក្នុងករណីផ្សេងទៀត អ្នកកាន់លទ្ធិនេះ​ មិនប្រកាសថា​ មានព្រះជាម្ចាស់ទេ ដោយអះអាងថាយើងមិនអាចបង្ហាញភស្តុតាងថាមានព្រះជាម្ចាស់ យើងមិនអាចអះអាង ឬបដិសេធថាមានព្រះជាម្ចាស់បានដែរ។

២១២៨. ជួនកាល អ្នកកាន់លទ្ធិប្រកាសថាមិនអាចស្គាល់ព្រះណាសោះអាចស្វែងរកព្រះជាម្ចាស់ម្យ៉ាង ប៉ុន្តែគេអាចមិនរវីរវល់នឹងព្រះអង្គ អាចគេចវេសពីសំណួរដ៏សំខាន់នៃដំណើរជីវិតរបស់មនុស្ស ឬអាចខ្ជិលច្រអូសក៏បានដែរ។ ជាញឹកញយ អ្នកកាន់លទ្ធិប្រកាសថាមិនអាចស្គាល់ព្រះណាសោះ ដូចជាប្រកាន់លទ្ធិបដិសេធថាគ្មានព្រះជាម្ចាស់ទុកជាទ្រឹស្តី។

៤. “អ្នកមិនត្រូវឆ្លាក់រូបអ្វី...”

២១២៩. ព្រះជាម្ចាស់ហាមប្រាមមិនឱ្យដៃមនុស្សឆ្លាក់រូបអ្វីអំពីព្រះអង្គ។ កណ្ឌទុតិយកថាពន្យល់ថា៖ “នៅ​ថ្ងៃ​ដែល​ព្រះអម្ចាស់​មាន​ព្រះ​បន្ទូល​មក​កាន់អ្នករាល់គ្នាពីក្នុងភ្លើង  នៅភ្នំហូរែប   ​អ្នករាល់​គ្នា​ពុំ​បាន​ឃើញ​ព្រះ​អង្គ​មាន​ភិន​ភាគ​បែប​ណា​ឡើយ​ ហេតុនេះតោងប្រយ័ត្នស្មារតី  ​   ក្រែង​លោអ្នករាល់គ្នា​ធ្វើ​ខ្លួនឱ្យមានបាប​ដោយ​ឆ្លាក់រូបព្រះក្លែងក្លាយ​ជារូបតំណាងព្រះណាមួយ...” (ទក ៤,១៥-១៦)។ ព្រះដែលបានសម្ដែងព្រះអង្គឱ្យជនជាតិអ៊ីស្រាអែលស្គាល់ជាព្រះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។ “អ្វីៗទាំងអស់សុទ្ធតែជាស្នាព្រះហស្តរបស់ព្រះជាម្ចាស់” ប៉ុន្តែនៅពេលជាមួយគ្នានេះ “ព្រះអង្គប្រសើរលើសអ្វីៗទាំងអស់ ដែលព្រះអង្គបានបង្កើតមក” (បសរ ៤៣,២៧-២៨)។ “គឺព្រះអង្គនេះហើយដែលជាប្រភពនៃសម្រស់ ព្រះអង្គបានបង្កើតធម្មជាតិទាំងនោះ” (ប្រាញ ១៣,៣)។

២១៣០. ក៏ប៉ុន្តែ ចាប់តាំងពីសម្ពន្ធមេត្រីចាស់ ព្រះជាម្ចាស់បានបញ្ជា ឬអនុញ្ញាតឱ្យគេចាត់ចែងរូបភាពខ្លះ ដែលនឹងនាំឆ្ពោះទៅការសង្រ្គោះ តាមរបៀបជានិមិត្តរូប ដោយសារព្រះបន្ទូលប្រសូតជាមនុស្ស ដូចជារូបពស់ភ្លើង (ជរ ២១,៤-៩ ; ប្រាញ ១៦,៥-១៤ ; យហ ៣,១៤-១៥) ហិបនៃសម្ពន្ធមេត្រី និងខេរូប៊ីម (សរ ២៥,១០-២២ ; ១ពង្ស ៦,២៣-២៨ ; ៧,២៣-២៦)។

២១៣១. ដោយរិះគិតអំពីព្រឹត្តការណ៍ដ៏អស្ចារ្យនៃព្រះបន្ទូលប្រសូតជាមនុស្ស មហានន្និបាតសកលទីប្រាំពីរនៅទីក្រុងនីសេ (ឆ្នាំ៧៨៧) បានប្រកាសថា គ្រីស្តបរិស័ទអាចគោរពប្រណិប័តន៍រូបភាពដ៏វិសុទ្ធ គឺរូបរបស់ព្រះគ្រីស្តផង រូបរបស់ព្រះមាតារបស់ព្រះជាម្ចាស់ ទេវទូត និងសន្តបុគ្គលទាំងឡាយផងដែរ។ ដោយប្រសូតជាមនុស្ស ព្រះបុត្រារបស់ព្រះជាម្ចាស់បានបង្កើត “ការចាត់ចែង” ថ្មីនៃរូបភាពផ្សេងៗ។

២១៣២. នៅពេលដែលគ្រីស្តបរិស័ទគោរពប្រណិប័តន៍រូបភាព គេមិនប្រឆាំងនឹងវិន័យទីមួយ ដែលហាមប្រាមមិនឱ្យគោរពព្រះក្លែងក្លាយឡើយ។ តាមការពិត “លើកកិត្តិយសចំពោះរូបភាពមួយ គឺផ្ដល់កិតិ្តយសដល់គំរូដើម” (សន្ត បាស៊ីល) ហើយនរណាគោរពរូបមួយ គឺគោរពរូបបុគ្គលដែលគេបានគូ” (មហាសន្និបាតនៅទីក្រុងនីសេទី២៖ DS ៦០១ ; មហាសន្និបាតនៅទីក្រុងត្រង់៖ DS ១៨២១-១៨២៥ ; មហាសន្និបាតវ៉ាទីកង់ទី២៖ SC ១២៦ ; LG ៦៧)។ កិត្តិយសដែលយើងថ្លែងចំពោះរូបដ៏វិសុទ្ធជា “ការគោរពកោតខ្លាច” មិនមែនជាការថ្វាយបង្គំទេ ដែលយើងទុកសម្រាប់ព្រះជាម្ចាស់តែប៉ុណ្ណោះ៖
ចំពោះសាសនា ការគោរពបូជាមិនសំដៅទៅលើការគោរពរូបភាពផ្ទាល់ដូចព្រះពិតទេ ប៉ុន្តែយើងទុករូបភាព​​ទាំងនោះជាអ្នកនាំផ្លូវទៅរកព្រះជាម្ចាស់ ដែលយាងមកចាប់កំណើតជាមនុស្ស។ ដូច្នេះហើយ ចលនានេះជាការគោរពចំពោះព្រះពិត (ដែលតំណាងដោយរូបភាពទាំងនោះ) ខណៈដែលចិត្តយើងមិនសំដៅត្រឹមតែលើរូបភាពតំណាងនោះ (សន្ត ថូម៉ាស នៃអាកាំង)។

សង្ខេប

២១៣៣. “ត្រូវស្រលាញ់ព្រះអម្ចាស់ ជាព្រះរបស់អ្នក ឱ្យអស់ពីចិត្តគំនិត អស់ពីស្មារតី និងអស់ពីប្រាជ្ញា” (ទក ៦,៥)។

២១៣៤. វិន័យទីមួយត្រាស់ហៅមនុស្សឱ្យផ្ញើជីវិតទៅលើព្រះជាម្ចាស់ ឱ្យសង្ឃឹមទៅលើព្រះអង្គ និងឱ្យស្រលាញ់ព្រះអង្គលើសអ្វីៗទាំងអស់។

២១៣៥. “អ្នកត្រូវថ្វាយបង្គំព្រះអម្ចាស់ជាព្រះរបស់អ្នក” (មថ ៤,១០)។ នៅពេលដែលយើងថ្វាយបង្គំព្រះជាម្ចាស់ អង្វរព្រះអង្គ គោរពប្រណិប័តន៍ព្រះអង្គ បំពេញពាក្យសន្យា និងពាក្យសច្ចាដែលយើងបានធ្វើចំពោះព្រះអង្គ យើងប្រព្រឹត្តកិច្ចការ ដែលជាគុណធម៌នៃសាសនា ដែលទាក់ទងនឹងការស្តាប់បង្គាប់វិន័យទីមួយ។

២១៣៦. មនុស្សម្នាក់ៗ និងសង្គមមនុស្សមានភារកិច្ចគោរពប្រណិប័តន៍ព្រះជាម្ចាស់យ៉ាងពិតប្រាកដ។

២១៣៧. មនុស្ស “មានសិទ្ធិប្រតិបត្តិតាមសាសនាជាឯកជន ឬជាសាធារណៈ” (DH ១៥)។

២១៣៨. អបីយជំនឿជាការប្រព្រឹត្តខុសពីរបៀបគោរពប្រណិប័តន៍ព្រះដ៏ពិតប្រាកដ។ ការគោរព​ព្រះ​ក្លែង​ក្លាយ ការទាយ និងមន្តអាគមក៏មកពីអបីយជំនឿដែរ។

២១៣៩. ការសាកល្បងព្រះជាម្ចាស់ ការប្រមាថព្រះអង្គ និងស៊ីម៉ូនីជាអំពើបាប ដែលវិន័យទីមួយហាមយប្រព្រឹត្ត។

២១៤០. មនុស្សកាន់លទ្ធិបដិសេធថាគ្មានព្រះជាម្ចាស់ជាអ្នកប្រព្រឹត្តបាបដោយប្រឆាំងនឹងវិន័យទីមួយ។

២១៤១. ការគោរពប្រណិប័តន៍រូបភាពដ៏វិសុទ្ធចាក់ឫសលើព្រឹត្តការណ៍ដ៏អស្ចារ្យដែលថា​ ព្រះជាម្ចាស់ប្រសូត​ជាមនុស្ស។ ការគោរពរូបភាពនោះមិនប្រឆាំងនឹងវិន័យទីមួយឡើយ។

ប្រការទី២៖​វិន័យទីពីរ

មិនត្រូវយកព្រះនាមរបស់ព្រះអម្ចាស់ ​ជាព្រះ​របស់អ្នក  ទៅប្រើឥតបានការនោះឡើយ (សរ ២០,៧ ; ទក៥,១១)។

អ្នករាល់គ្នាធ្លាប់បានឮសេចក្ដី ដែលមានថ្លែងប្រាប់បុព្វបុរសថា៖ “កុំបំភ្លេចពាក្យសម្បថឱ្យសោះ”(...)។ រីឯខ្ញុំវិញ ខ្ញុំសុំបញ្ជាក់ប្រាប់អ្នករាល់គ្នាថា កុំស្បថឱ្យសោះ (មថ ៥,៣៣-៣៤)។

១. ព្រះនាមរបស់ព្រះអម្ចាស់ដ៏វិសុទ្ធ

២១៤២. វិន័យទីពីរបញ្ជាឱ្យគោរពព្រះនាមរបស់ព្រះអម្ចាស់ ។ ដូចវិន័យទីមួយ វិន័យនេះ ទាក់ទងនឹងគុណធម៌នៃសាសនា ហើយតម្រង់យើងឱ្យពោលតែក្នុងរឿងដ៏វិសុទ្ធប៉ណ្ណោះ។

២១៤៣. ក្នុងចំណោមព្រះបន្ទូលទាំងប៉ុន្មានរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ដែលទ្រង់សម្ដែងព្រះអង្គឱ្យយើងស្គាល់ មានព្រះបន្ទូលដ៏ពិសេសមួយ គឺព្រះអង្គសម្ដែងព្រះនាមរបស់ព្រះអង្គ។ ព្រះជាម្ចាស់ប្រគល់ព្រះនាមរបស់ព្រះអង្គចំពោះអស់អ្នក ដែលផ្ញើជីវិតទៅលើព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គសម្ដែងព្រះអង្គឱ្យគេស្គាល់អាថ៌កំបាំងផ្ទាល់របស់ព្រះអង្គ។ ព្រះអំណោយទាននៃព្រះនាមមកពីព្រះអង្គជឿទុកចិត្តលើមនុស្សយ៉ាងស្និទ្ធស្នាល។ “ព្រះនាមព្រះអម្ចាស់ដ៏វិសុទ្ធ”។ ហេតុនេះហើយបានជាមនុស្សមិនអាចបំពានលើព្រះនាមព្រះអង្គបាន។ មនុស្សត្រូវចងចាំព្រះនាមព្រះអង្គដោយស្ងៀមស្ងាត់ ក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះអង្គដោយចិត្តស្រលាញ់ (សក ២,១៧)។ មនុស្សនឹងប្រើព្រះនាមព្រះអង្គក្នុងការនិយាយ ដើម្បីប្រទានពរ កោតសរសើរ និងលើកតម្កើងព្រះនាមព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះ (ទន ២៩,២ ; ៩៦,២; ១១៣,១-២)។

២១៤៤. នៅពេលដែលយើងគោរពព្រះនាមព្រះជាម្ចាស់ យើងបង្ហាញថា ត្រូវគោរពអាថ៌កំបាំងរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់ និងអ្វីៗទាំងអស់ជាទីសក្ការៈដែលទាក់ទងនឹងព្រះនាមព្រះអង្គ។ ការដឹងខ្លួនអំពីអ្វីដែលជាទីសក្ការៈ មកពីគុណធម៌នៃសាសនា៖
ការភ័យខ្លាចចំពោះអ្វីដែលជាទីសក្ការៈ តើជាអារម្មណ៍របស់គ្រីស្តបរិស័ទ ឬទេ? មិនបាច់រារែកចិត្តទេ។ នោះជាអារម្មណ៍នៃយើងរាល់គ្នា ប្រសិនបើយើងនឹងឃើញព្រះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។ ទឹកចិត្តនោះ កាន់តែមានកម្រិតខ្លាំងក្លាថែមទៀត។ កាលណាយើង “ដឹងខ្លួន” និងជឿថា ព្រះអង្គគង់នៅក្បែយើង ពេលនោះយើងត្រូវតែមានអារម្មណ៍នោះ តែបើយើងគ្មានអារម្មណ៍នោះទេ យើងមិនដឹងខ្លួន យើងមិនជឿថា ព្រះអង្គគង់នៅក្បែយើង (លោក ន្យូមាន)។

២១៤៥. គ្រីស្តបរិស័ទត្រូវផ្តល់សក្ខីភាពអំពីព្រះនាមព្រះអម្ចាស់ ដោយប្រកាសជំនឿរបស់ខ្លួន និងដោយមិនភ័យខ្លាច (មថ ១០,៣២ ; ១ធម ៦,១២)។ ត្រូវតែក្រាបថ្វាយបង្គំ និងគោរពកោតខ្លាចព្រះនាមរបស់ព្រះអម្ចាស់នៃយើង គឺព្រះយេស៊ូគ្រីស្ត ក្នុងធម៌ទេសនា និងការអប់រំជំនឿ។

២១៤៦. វិន័យទីពីរហាមបំពានព្រះនាមរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ពោលគឺមិនឱ្យប្រើប្រាស់តាមរបៀបមិនសមគួរព្រះនាមរបស់ព្រះជាម្ចាស់ របស់ព្រះយេស៊ូគ្រីស្ត របស់ព្រហ្មចារិនីម៉ារី និងនាមរបស់សន្តបុគ្គលទាំងអស់ផងដែរ។

២១៤៧. ពាក្យសន្យា ដែលយើងធ្វើចំពោះអ្នកដទៃក្នុងព្រះនាមព្រះជាម្ចាស់ ជាការយកកិត្តិយស ភក្តីភាព សេចក្ដីពិត និងអំណាចរបស់ព្រះអង្គទៅបញ្ចាំ។ ត្រូវតែគោរពពាក្យសន្យាទាំងអស់នោះស្របតាមយុត្តិធម៌។ បើយើងមិនស្មោះត្រង់នឹងពាក្យសន្យានោះ ​យើងបំពានព្រះនាមរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ហើយយើងហាក់ដូចជាធ្វើឱ្យព្រះជាម្ចាស់ជាអ្នកកុហក (១យហ​ ១,១០)។

២១៤៨. ការជេរប្រមាថព្រះជាម្ចាស់ ជំទាស់នឹងវិន័យទីពីរតែម្តង។ យើងជេរប្រមាថព្រះជាម្ចាស់ នៅក្នុងចិត្ត ឬសម្តីខាងក្រៅដោយស្អប់ ស្តីបន្ទោស សាកល្បង និយាយដើម មិនចេះគោរពព្រះអង្គ និងបំពានព្រះនាមព្រះអង្គ។ សន្តយ៉ាកុបស្តីបន្ទោសអស់អ្នក ដែល “បានប្រមាថមាក់ងាយព្រះនាមដ៏ប្រសើរបំផុត ដែលជាទីពឹងរបស់ (ពួកគេ)” (យហ ២,៧)។ យើងមិនអាចជេរប្រមាថព្រះសហគមន៍របស់ព្រះគ្រីស្ត សន្តបុគ្គល ព្រមទាំងវត្ថុដ៏វិសុទ្ធបានឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត យើងមិនអាចប្រើព្រះនាមរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ដើម្បីលាក់បំបាំងអំពើឧក្រិដ្ឋ សង្កត់សង្កិនប្រជាជនឱ្យធ្វើជាទាសករ ធ្វើទារុណកម្ម ឬប្រហារជីវិតមនុស្សបានឡើយ។ ការបំពានព្រះនាមព្រះជាម្ចាស់ ដើម្បីប្រព្រឹត្តអំពើឧក្រិដ្ឋជាហេតុនាំឱ្យបោះបង់សាសនាចោល។នៅពេលដែលយើងជេរប្រមាថព្រះជាម្ចាស់ យើងមិនគោរពព្រះជាម្ចាស់ និងព្រះនាមដ៏វិសុទ្ធរបស់ព្រះអង្គ គឺយើងប្រព្រឹត្តអំពើបាបធ្ងន់ធ្ងរ (CIC ១៣៦៩)។

២១៤៩. នៅពេលដែលយើងជេរគេ ដោយប្រើព្រះនាមរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ទោះបីយើងពុំមានបំណងប្រមាថព្រះអង្គក៏ដោយ ក៏យើងមិនចេះគោរពព្រះអម្ចាស់ដែរ។ វិន័យទីពីរហាមប្រាមមិនឱ្យយើងយកព្រះនាមរបស់ព្រះជាម្ចាស់ប្រើក្នុងអំពើមន្តអាគម ។ ព្រះនាមរបស់ព្រះជាម្ចាស់ប្រសើរណាស់ នៅទីណាយើងយកព្រះនាមព្រះអង្គប្រើ ដោយគោរពព្រះអង្គជាព្រះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។ ព្រះនាមរបស់ព្រះជាម្ចាស់ដ៏វិសុទ្ធ នៅទីណាយើងយកព្រះនាមព្រះអង្គប្រើ ដោយគោរពកោតខ្លាចព្រះអង្គ និងដោយខ្លាចធ្វើបាបព្រះអង្គ (សន្ត អូគូស្តាំង)។

២. ការយកព្រះនាមព្រះអម្ចាស់ប្រើដោយឥតបានការ

២១៥០. វិន័យទីពីរហាមពោលពាក្យសម្បថក្លែងក្លាយ ។ នៅពេលដែលយើងស្បថ យើង​យកព្រះជាម្ចាស់ធ្វើជាសាក្សីនៃអ្វីដែលយើងអះអាង។ យើងយកសេចក្ដីពិតរបស់ព្រះជាម្ចាស់មកបញ្ចាំសេចក្ដីពិតរបស់ខ្លួនយើងផ្ទាល់។ ពាក្យសម្បថ គឺជាការបញ្ចាំព្រះនាមរបស់ព្រះអម្ចាស់។ “ចូរកោតខ្លាចព្រះអម្ចាស់  ជា​ព្រះរបស់អ្នក ​ហើយគោរពបំរើព្រះអង្គ ​និងស្បថ​ក្នុងព្រះនាមព្រះអង្គតែមួយប៉ុណ្ណោះ” (ទក ៦,១៣)។

២១៥១. ការហាមពោលពាក្យសម្បថជាភារកិច្ចចំពោះព្រះជាម្ចាស់។ ក្នុងឋានៈជាព្រះបង្កើត និងជាព្រះអម្ចាស់ ព្រះជាម្ចាស់ជាក្បួននៃសេចក្ដីពិតទាំងអស់។ ពាក្យសម្តីរបស់មនុស្សយល់ស្រប ឬប្រឆាំងនឹងព្រះជាម្ចាស់ជាសេចក្ដីពិតផ្ទាល់។ នៅពេលដែលយើងស្បថតាមសេចក្ដីពិត និងយ៉ាងត្រឹមត្រូវ ពាក្យសម្បថបំភ្លឺពាក្យសម្តីរបស់មនុស្សយោងតាមសេចក្ដីពិតរបស់ព្រះជាម្ចាស់។ ពេលយើងស្បថក្លែងក្លាយ យើងហាក់ដូចជាសុំឱ្យព្រះជាម្ចាស់ផ្តល់សក្ខីភាពអំពីពាក្យកុហកមួយ។

២១៥២. អ្នកណាដែលស្បថ ដោយគ្មានបំណងគោរពពាក្យសម្បថនេះ ឬដែលមិនគោរពពាក្យសម្បថរបស់ខ្លួន ក្រោយពីបានស្បថរួចហើយ អ្នកនោះ ជាអ្នកក្បត់ពាក្យសម្បថ ។ អ្នកក្បត់ពាក្យសម្បថមិនគោរពព្រះអម្ចាស់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ បើគេស្បថដើម្បីប្រព្រឹត្តកិច្ចការដ៏អាក្រក់ណាមួយគេប្រឆាំងនឹងភាពដ៏វិសុទ្ធនៃព្រះនាមរបស់ព្រះជាម្ចាស់។

២១៥៣. ​ព្រះយេស៊ូបានប្រកាសវិន័យទីពីរក្នុងធម្មទេសនានៅលើភ្នំ៖ “អ្នក​រាល់គ្នា​ធ្លាប់​បាន​ឮ​សេចក្ដី ដែល​ថ្លែង​ប្រាប់​បុព្វ​បុរសថា៖ “កុំ​បំភ្លេច​ពាក្យ​សម្បថឱ្យសោះ។ ត្រូវ​តែ​ធ្វើ​តាម​គ្រប់​ពាក្យ​ដែល​អ្នក​បាន​ស្បថ​នឹង​ព្រះ​អម្ចាស”។ រីឯ​ខ្ញុំ​វិញ ខ្ញុំ​សុំ​បញ្ជាក់​ប្រាប់​អ្នក​រាល់គ្នា​ថា កុំ​ស្បថ​ឱ្យ​សោះ​ (...)។ ត្រូវ​និយាយឱ្យ​ទៀង​ទាត់ បើ “មែន” ឱ្យ​ប្រាកដ​ជា “មែន” បើ‌ “ទេ” ឱ្យ​ប្រាកដ​ជា “ទេ”។ រីឯ​ពាក្យ​ពន្លើស​‌សុទ្ធតែ​មកពី​មារ​កំណាច​ទាំង​អស់” (មថ ៥,៣៣-៣៤.៣៧)។ (យក ៥,១២)។ ព្រះយេស៊ូប្រៀនប្រដៅថា ពាក្យសម្បថណាមួយយោងតាមព្រះជាម្ចាស់ ហើយពាក្យសម្តីនីមួយៗត្រូវគោរពវត្តមានរបស់ព្រះជាម្ចាស់ និងសេចក្ដីពិតរបស់ព្រះអង្គ។ យើងត្រូវប្រើព្រះជាម្ចាស់ក្នុងពាក្យសម្តី ដោយប្រុងប្រយ័ត្ន ដើម្បីគោរពដោយយកចិត្តទុកដាក់វត្តមានរបស់ព្រះអង្គ ដែលយើងបញ្ជាក់ ឬប្រមាថក្នុងការអះអាងនីមួយៗរបស់យើង។

២១៥៤. តាមសន្តប៉ូល (២ករ ១,២៣ ; កាឡ ១,២០) ព្រះសហគមន៍បានយល់ថា ព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះយេស៊ូមិនជំទាស់នឹងពាក្យសម្បថ នៅពេលដែលយើងស្បថ ដើម្បីមូលហេតុសំខាន់ និងត្រឹមត្រូវ (ដូចជាពីមុខតុលាការ)។ “ត្រូវតែពោលពាក្យសម្បថ គឺការយកព្រះនាមរបស់ព្រះជាម្ចាស់ប្រើធ្វើជាសាក្សីនៃសេចក្ដីពិត ដោយសេចក្ដីពិត ដោយរិះគិតពិចារណា និងតាមយុត្តិធម៌” (CIC ១១៩៩,១)។

២១៥៥. ភាពដ៏វិសុទ្ធនៃព្រះនាមរបស់ព្រះជាម្ចាស់ទាមទារឱ្យយើង​មិនយកព្រះនាមព្រះអង្គប្រើ ដើម្បី​រឿងមិនសំខាន់ទេ។​ យ៉ាងណាមិញ យើងមិនត្រូវពោលពាក្យសម្បថ ក្នុងកាលៈទេសៈ ដែលអាចនាំឱ្យគេគិតថា យើងយល់ស្របនឹងអំណាច ដែលទាមទារឱ្យយើងស្បថ ដោយអយុត្តិធម៌។ នៅពេលដែលអាជ្ញាធរមិនត្រឹមត្រូវទាមទារឱ្យយើងពោលពាក្យសម្បថ យើងអាចបដិសេធមិនព្រមស្បថ។ យើងត្រូវបដិសេធស្បថ នៅពេលដែលគេសុំឱ្យយើងស្បថ ក្នុងគោលដៅផ្ទុយនឹងឋានៈដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស ឬផ្ទុយនឹងការរួបរួមរបស់ព្រះសហគមន៍។

៣. ឈ្មោះរបស់គ្រីស្តបរិស័ទ

២១៥៦. យើងប្រគល់អគ្គសញ្ញាជ្រមុជទឹក “ក្នុងព្រះនាមព្រះបិតា ព្រះបុត្រា និងព្រះវិញ្ញាណដ៏វិសុទ្ធ” (មថ ២៨,១៩)។ ក្នុងពិធីជ្រមុជទឹក ព្រះនាមព្រះអម្ចាស់ធ្វើឱ្យមនុស្សបានវិសុទ្ធ ហើយគ្រីស្តបរិស័ទទទួលឈ្មោះរបស់ខ្លួនក្នុងព្រះសហគមន៍។ ឈ្មោះនេះ អាចជាឈ្មោះរបស់សន្តបុគ្គលម្នាក់ ពោលគឺសាវ័កម្នាក់ ដែលមានភក្ដីភាពគាប់ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអម្ចាស់។ ការយកសន្តបុគ្គលម្នាក់មកជាគំរូអំពីសេចក្ដីស្រលាញ់ធានាថាគាត់ជួយអង្វរព្រះជាម្ចាស់ដើម្បីយើង។ “ឈ្មោះនៃពិធីជ្រមុជទឹក” អាចសម្ដែងគម្រោងការដ៏អស្ចារ្យ ឬគុណធម៌មួយនៃគ្រីស្តសាសនាផងដែរ។ “ឪពុកម្តាយ បងធម៌ និងលោកបូជាចារ្យជាអ្នកទទួលខុសត្រូវ ត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នកុំឱ្យគេដាក់ឈ្មោះមួយខុសនឹងអត្ថន័យនៃគ្រីស្តសាសនា” (CIC ៨៥៥)។

២១៥៧. គ្រីស្តបរិស័ទចាប់ផ្ដើមភារកិច្ចប្រចាំថ្ងៃ ដោយអធិដ្ឋាន និងកិច្ចការរបស់ខ្លួន ដោយធ្វើសញ្ញាឈើឆ្កាង “ក្នុងព្រះនាមព្រះបិតា ព្រះបុត្រា និងព្រះវិញ្ញាណដ៏វិសុទ្ធ។ អាម៉ែន”។ គ្រីស្តបរិស័ទថ្វាយកិច្ចការប្រចាំថ្ងៃទៅសិរីរុងរឿងរបស់ព្រះជាម្ចាស់ និងទូលអង្វរឱ្យព្រះហឫទ័យប្រណីសន្តោសរបស់ព្រះសង្រ្គោះជួយគេឱ្យអាចប្រព្រឹត្តកិច្ចការ ក្នុងព្រះវិញ្ញាណដ៏វិសុទ្ធ ដូចជាបុត្រធីតារបស់ព្រះបិតា។ សញ្ញាឈើឆ្កាងពង្រឹងកម្លាំងរបស់យើងក្នុងការល្បួង និងក្នុងគ្រាលំបាក។

២១៥៨. ព្រះជាម្ចាស់ត្រាស់ហៅម្នាក់ៗតាមឈ្មោះរបស់ខ្លួន (អស ៤៣,១ ; យហ ១០,៣)។ ឈ្មោះរបស់មនុស្សម្នាក់ៗជាទីសក្ការៈ និងជារូបដ៏វិសុទ្ធរបស់បុគ្គលម្នាក់។ ត្រូវតែគោរពឈ្មោះរបស់គេ ជាសញ្ញាសម្គាល់នៃឋានៈដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់គេ។

២១៥៩. ឈ្មោះដែលយើងបានទទួលជាឈ្មោះសម្រាប់ជីវិតអស់កល្បជានិច្ច។ ក្នុងព្រះរាជ្យ លក្ខណៈដ៏លាក់កំបាំង និងតែមួយរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ដែលបំពាក់ព្រះនាមរបស់ព្រះជាម្ចាស់ នឹងបំភ្លឺចិញ្ចាចចិញ្ចែងក្នុងពន្លឺ។ “អ្នកណា​មាន​ជ័យជំនះ​ (...) នៅ​លើ​ដុំ​ក្រួស​នោះ​ មាន​ចារឹក​ឈ្មោះ​មួយ​ថ្មី​ ដែល​គ្មាន​នរណា​ម្នាក់​ស្គាល់​ឡើយ​វៀរលែង​តែ​អ្នក​ដែល​បាន​ទទួល​នោះ​ចេញ​” (វវ ២,១៧)។ “  ខ្ញុំ​មើល​ទៅ ឃើញ​កូន​ចៀម​ឈរ​នៅ​លើ​ភ្នំ​ស៊ីយ៉ូន​‌​ ហើយ​មាន​មនុស្ស​មួយ​សែន​បួន​ម៉ឺន​បួន​ពាន់​នាក់​ នៅ​ជាមួយ​ព្រះអង្គ‌‌​ អ្នក​ទាំង​នោះ ​មាន​ព្រះនាម​កូន​ចៀម​ និង​ព្រះនាម​ព្រះបិតា​របស់​ព្រះអង្គ​ចារ​នៅ​លើ​ថ្ងាស” (វវ ១៤,១)។

សង្ខេប

២១៦០. “បពិត្រព្រះអម្ចាស់អើយ! ព្រះនាមរបស់ព្រះអង្គថ្កុំថ្កើងរុងរឿងពាសពេញលើផែនដីទាំងមូល” (ទន ៨,២)។

២១៦១. វិន័យទីពីរបញ្ជាឱ្យគោរពព្រះនាមព្រះអម្ចាស់ ព្រោះជាព្រះនាមដ៏វិសុទ្ធ។

២១៦២. វិន័យទីពីរហាមមិនឱ្យប្រើព្រះនាមព្រះជាម្ចាស់តាមរបៀបមិនត្រឹមត្រូវ។ ​ការ​ជេរ​ប្រមាថ​មានន័យថា យើងប្រើ​ព្រះនាមរបស់ព្រះជាម្ចាស់ របស់ព្រះយេស៊ូគ្រីស្ត របស់ព្រហ្មចារិនីម៉ារី និង​ជន​ដ៏​វិសុទ្ធទាំងឡាយ តាមរបបៀបមិនត្រឹមត្រូវ។           

២១៦៣. ពេលយើងស្បថក្លែងក្លាយ យើងហាក់ដូចជាសុំឱ្យព្រះជាម្ចាស់ផ្តល់​សក្ខីភាព​ចំពោះ​ពាក្យ​កុហក​មួយ។ ក្បត់ពាក្យសម្បថ គឺមិនគោរពព្រះអម្ចាស់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ព្រះអង្គដែលតែងតែគោរពព្រះបន្ទូលសន្យា របស់ព្រះអង្គជានិច្ច។

២១៦៤. “មិនត្រូវស្បថដោយយកព្រះបង្កើត ឬសត្វលោកជាសាក្សី លុះត្រាតែជាសេចក្ដីពិត ជាចាំបាច់ និងដោយគោរពព្រះអង្គ ឬសត្វលោកន៉” (សន្ត អ៊ីញ៉ាស)។

២១៦៥. ក្នុងពិធីជ្រមុជទឹក គ្រីស្តបរិស័ទទទួលនាមរបស់ខ្លួនក្នុងព្រះសហគមន៍។ មាតាបិតា ឪពុកម្តាយ​ធម៌ និងលោកបូជាចារ្យនឹងខិតខំដាក់ឈ្មោះឱ្យតាមគ្រីស្តសាសនា។ ការយកសន្តបុគ្គលម្នាក់​មក​ ជា​គំរូ​អំពី​សេចក្ដី​ស្រលាញ់ ធានាថា គាត់អធិដ្ឋាន ដើម្បីយើង។

២១៦៦. គ្រីស្តបរិស័ទចាប់ផ្ដើមការអធិដ្ឋាន និងកិច្ចការរបស់ខ្លួន ដោយធ្វើសញ្ញាឈើឆ្កាង “ក្នុង​ព្រះនាម​ព្រះ​បិតា ព្រះបុត្រា និងព្រះវិញ្ញាណដ៏វិសុទ្ធ។ អាម៉ែន”។

២១៦៧. ព្រះជាម្ចាស់ត្រាស់ហៅម្នាក់ៗតាមឈ្មោះរបស់ខ្លួន (អស ៤៣,១)។

ប្រការទី៣៖​វិន័យទីបី

ចូររម្លឹកថ្ងៃសប្ប័ទ ​ហើយញែកថ្ងៃនោះ ជា​ថ្ងៃដ៏វិសុទ្ធ។    ​  អ្នកមានពេលប្រាំមួយថ្ងៃ  សម្រាប់​បំពេញកិច្ចការទាំងប៉ុន្មាន ដែលអ្នកត្រូវធ្វើ​    តែ​ថ្ងៃទីប្រាំពីរ​ ជាថ្ងៃសប្ប័ទរបស់ព្រះអម្ចាស់ ​ជាព្រះ​នៃអ្នក។​ ដូច្នេះ ​នៅថ្ងៃនោះ​អ្នកមិនត្រូវធ្វើការអ្វីឡើយ (សរ ២០,៨-១០) (ទក ៥,១២-១៥)។
ព្រះ​ជាម្ចាស់​បាន​បង្កើត​ថ្ងៃ​សប្ប័ទ​ ដើម្បី​ជា​ប្រយោជន៍​ដល់​មនុស្ស​ ព្រះអង្គ​មិន​បាន​បង្កើត​មនុស្ស​ ដើម្បី​ឱ្យ​បម្រើ​ថ្ងៃ​សប្ប័ទ​ទេ។​ ហេតុ​នេះ​ហើយ ​បាន​ជា​បុត្រ​មនុស្សជា​ម្ចាស់​លើ​ថ្ងៃ​សប្ប័ទ (មក ២,២៧-២៨)។

១. ថ្ងៃសប្ប័ទ

២១៦៨. វិន័យទីបីនៃវិន័យដប់ប្រការរម្លឹកដល់ភាពដ៏វិសុទ្ធនៃថ្ងៃសប្ប័ទ៖ “ក្នុងរយៈពេលប្រាំមួយថ្ងៃ   ​អ្នករាល់គ្នាអាចធ្វើ​ការបាន ​ប៉ុន្តែ  ​ថ្ងៃទីប្រាំពីរជាថ្ងៃសប្ប័ទ  ​គឺថ្ងៃ​សំរាក   ​ដែលត្រូវែញកទុកជាថ្ងៃសក្ការៈ​ថ្វាយព្រះ​អ ម្ចាស់” (សរ ៣១,១៥)។

២១៦៩. យោងតាមសេចក្ដីនេះ ព្រះគម្ពីរដ៏វិសុទ្ធរម្លឹកដល់ការបង្កើត ៖ “ដ្បិតក្នុងរយៈពេល​ប្រាំមួយថ្ងៃ  ​ព្រះអម្ចាស់បានបង្កើតផ្ទៃមេឃ​ផែនដី​សមុទ្រ  ​និងវត្ថុសព្វសារពើ ដែលស្ថិតនៅទីទាំង​នោះ។ ​នៅថ្ងៃទីប្រាំពីរ​  ព្រះអង្គសំរាក។ ​ហេតុនេះ​ហើយ ​បាន​ជា​ព្រះអម្ចាស់​ប្រទានពរ​ដល់​ថ្ងៃ​សប្ប័ទ​ហើយ​ញែកថ្ងៃនោះ  ជាថ្ងៃដ៏វិសុទ្ធ” (សរ ២០,១១)។

២១៧០. ព្រះគម្ពីរសម្ដែងទៀតថា ថ្ងៃរបស់ព្រះអម្ចាស់ជាថ្ងៃនឹករលឹកដល់ការរំដោះរបស់ជនជាតិអ៊ីស្រាអែល ឱ្យរួចផុតពីទាសភាពនៅប្រទេសអេស៊ីប៖ “អ្នកត្រូវនឹកចាំថា ​អ្នកធ្លាប់ធ្វើជា​ទាសករនៅស្រុកអេស៊ីប ​ហើយព្រះអម្ចាស់​ ជាព្រះ​របស់អ្នក បាននាំអ្នកចាកចេញពីទីនោះ​ ដោយប្ញទ្ធិ​បារមី​ និង​តេជានុភាពរបស់ព្រះអង្គ។ ​ហេតុនេះ​ហើយ បានជាព្រះអម្ចាស់ ​ជាព្រះរបស់អ្នក ​បង្គាប់​ឱ្យអ្នកគោរពថ្ងៃសប្ប័ទ” (ទក ៥,១៥)។

២១៧១. ព្រះជាម្ចាស់បានប្រគល់ថ្ងៃសប្ប័ទឱ្យជនជាតិអ៊ីស្រាអែល ដើម្បីឱ្យគេរក្សាថ្ងៃនេះទុកជាសញ្ញាសម្គាល់នៃសម្ពន្ធមេត្រី ដែលមិនអាចផ្តាច់បាន (សរ ៣១,១៦)។ ថ្ងៃសប្ប័ទជាថ្ងៃសម្រាប់ព្រះអម្ចាស់ យើងត្រូវរក្សាទុកថ្ងៃដ៏វិសុទ្ធនេះ ដើម្បីលើកតម្កើងព្រះជាម្ចាស់ លើកតម្កើងស្នាព្រះហស្តរបស់ព្រះអង្គ ដែលបានបង្កើតអ្វីៗទាំងអស់ និងកិច្ចការដ៏អស្ចារ្យរបស់ព្រះអង្គ ដើម្បីជួយសង្រ្គោះជនជាតិអ៊ីស្រាអែល។

២១៧២. ព្រះជាម្ចាស់ប្រតិបតិ្តយ៉ាងណា មនុស្សក៏ត្រូវប្រតិបត្តិយ៉ាងនោះដែរ។ បើព្រះជាម្ចាស់បាន “ឈប់ធ្វើការ ហើយសំរាក” ថ្ងៃទីប្រាំពីរ (សរ ៣១,‌៧) មនុស្សក៏ត្រូវតែ “ឈប់ធ្វើការ ហើយសំរាក” និងទុកឱ្យអ្នកដទៃ ជាពិសេសជនក្រីក្រ “បានសម្រាក” (សរ ២៣,១២)។ ថ្ងៃសប្ប័ទបញ្ឈប់ការងារប្រចាំថ្ងៃ និងផ្តល់ការសម្រាក។ ថ្ងៃនេះជាថ្ងៃប្រឆាំងនឹងការបង្ខិតបង្ខំនៃការងារ និងការទុកប្រាក់កាស់ជាធំ (ណហ ១៣,១៥-២២ ; ២របា ៣៦,២១)។

២១៧៣. តាមដំណឹងល្អ ជាញឹកញយ គេចោទប្រកាន់ព្រះយេស៊ូថា ព្រះអង្គមិនគោរពវិន័យនៃថ្ងៃសប្ប័ទឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រះយេស៊ូតែងតែគោរពភាពដ៏វិសុទ្ធនៃថ្ងៃនេះ (មក ១,២១ ; យហ​ ៩,១៦)។ ព្រះអង្គប្រកបដោយអំណាចបកស្រាយវិន័យនេះតាមអត្ថន័យយ៉ាងពិតប្រាកដ៖ “ព្រះ​ជាម្ចាស់​បាន​បង្កើត​ថ្ងៃ​សប្ប័ទ​ ដើម្បី​ជា​ប្រយោជន៍​ដល់​មនុស្ស​ ព្រះអង្គ​មិន​បាន​បង្កើត​មនុស្ស​ ដើម្បីឱ្យ​បម្រើ​ថ្ងៃ​សប្ប័ទ​ឡើយ” (មក ២,២៧)។ ព្រះគ្រីស្តប្រកបដោយធម៌មេត្តាករុណាអនុញ្ញាតខ្លួនព្រះអង្គឱ្យ “នៅថ្ងៃសប្ប័ទ ធ្វើ​អំពើ​ល្អ​​ជាជាង​ធ្វើ​អំពើ​អាក្រក់ ​សង្គ្រោះ​មនុស្សជាជាង​ប្រហារ​ជីវិត​ចោល” (មក ៣,៤)។ ថ្ងៃសប្ប័ទជាថ្ងៃរបស់ព្រះអម្ចាស់ប្រកបដោយធម៌មេត្តាករុណា និងថ្ងៃនៃកិត្តិយសរបស់ព្រះជាម្ចាស់ (មថ ១២,៥ ; យហ ៧,២៣)។ “បុត្រមនុស្សជាម្ចាស់លើថ្ងៃសប្ប័ទ” (មក ២,២៨)។

២. ថ្ងៃរបស់ព្រះអម្ចាស់

ថ្ងៃនេះ​ជាថ្ងៃដែលព្រះអម្ចាស់​បានបង្កើតមក យើងនាំគ្នា​សប្បាយរីករាយ​នៅថ្ងៃនេះ! (ទន ១១៨,  ២៤)។

ថ្ងៃដែលព្រះគ្រីស្តមានព្រះជន្មថ្មី៖ ថ្ងៃនៃការបង្កើតថ្មី

២១៧៤. ព្រះយេស៊ូមានព្រះជន្មថ្មីពីក្នុងចំណោមមនុស្សស្លាប់ “ថ្ងៃទីមួយនៃសបា្តហ៍” (មថ ២៨,១ ; មក ១៦,២ ; លក ២៤,១ ; យហ ២០,១)។ ដោយសារថ្ងៃនេះជា “ថ្ងៃទីមួយ” ថ្ងៃដែលព្រះគ្រីស្តមានព្រះជន្មថ្មីធ្វើឱ្យនឹកឃើញដល់ការបង្កើតទីមួយ។ ដោយសារថ្ងៃនេះ ជា “ថ្ងៃទីប្រាំបី” ក្រោយពីថ្ងៃសប្ប័ទ (មក ១៦,១ ; មថ ២៨,១) ថ្ងៃនេះ សម្តៅទៅលើការបង្កើតថ្មី ដែលព្រះគ្រីស្តបានចាប់ផ្តើម ដោយមានព្រះជន្មថ្មី។ សម្រាប់គ្រីស្តបរិស័ទ ថ្ងៃនេះបានក្លាយទៅជាថ្ងៃទីមួយនៃថ្ងៃឯទៀតៗ បុណ្យទីមួយនៃបុណ្យឯទៀតៗ ថ្ងៃរបស់ព្រះអម្ចាស់ (Hè kuriakè hèmera, dies dominica ) “ថ្ងៃអាទិត្យ”៖
យើងទាំងអស់គ្នាជួបជុំគ្នានៅថ្ងៃនៃព្រះអាទិត្យ ពីព្រោះជាថ្ងៃទីមួយ [ក្រោយពីថ្ងៃសប្ប័ទរបស់ជនជាតិយូដា ប៉ុន្តែ ជាថ្ងៃទីមួយដែរ] ដែលព្រះជាម្ចាស់ ដកទាញយករូបធាតុចេញមកពីភាពងងឹត ទ្រង់បានបង្កើតពិភពលោក ហើយនៅថ្ងៃដដែលនេះ ព្រះយេស៊ូគ្រីស្ត ជាព្រះសង្រ្គោះរបស់យើង មានព្រះជន្មថ្មីក្នុងចំណោមមនុស្សស្លាប់ (សន្ត យូស្តាំង)។

ថ្ងៃអាទិត្យជាថ្ងៃបំពេញថ្ងៃសប្ប័ទ

២១៧៥. ថ្ងៃអាទិត្យប្លែកពីថ្ងៃសប្ប័ទ ដែលជាថ្ងៃសៅរ៍ ជារៀងរាល់សបា្តហ៍ ហើយជាថ្ងៃដែលគ្រីស្តបរិស័ទគោរពព្រះជាម្ចាស់។ ក្នុងបុណ្យចម្លងរបស់ព្រះគ្រីស្ត ថ្ងៃអាទិត្យជាថ្ងៃបំពេញសេចក្ដីពិតខាងវិញ្ញាណនៃថ្ងៃសប្ប័ទរបស់ជនជាតិយូដា និងជាថ្ងៃដែលប្រកាសទុកជាមុនថា មនុស្សលោកនឹងសម្រាកក្នុងអង្គព្រះជាម្ចាស់អស់កល្បជានិច្ច។ ការគោរពធម្មវិន័យជាការត្រៀមទុកជាមុននូវព្រឹត្តិការណ៍ដ៏អស្ចារ្យរបស់ព្រះគ្រីស្ត ហើយអ្វីដែលគេប្រតិបត្តិក្នុងធម្មវិន័យនេះសម្ដែងលក្ខណៈខ្លះរបស់ព្រះគ្រីស្ត (១ករ ១០,១១)៖
អស់អ្នកដែលរស់នៅតាមទម្លាប់ចាស់ឈានទៅរកសេចក្ដីសង្ឃឹមថ្មី មិនព្រមគោរពថ្ងៃសប្ប័ទទៀតទេ បែរទៅជាគោរពថ្ងៃរបស់ព្រះអម្ចាស់ ដែលជីវិតរបស់យើងទទួលព្រះពរ​ (សន្ត អ៊ីញ៉ាស នៃអង់ទីអូស)។

២១៧៦. ពិធីលើកតម្កើងនៅថ្ងៃអាទិត្យគោរពតាមវិន័យនៃសីលធម៌ ដែលធម្មជាតិបានចារក្នុងជម្រៅចិត្តមនុស្ស គឺ “គោរពព្រះជាម្ចាស់តាមពិធីខាងក្រៅ ដែលមើលឃើញ ជាសាធារណៈ និងទៀងទាត់ ធ្វើជាសញ្ញាសម្គាល់នៃសប្បុរសធម៌សកលរបស់ព្រះអង្គចំពោះមនុស្សលោក” (សន្ត ថូម៉ាស នៃអាកាំង)។ ពិធីគោរពនៃថ្ងៃអាទិត្យបំពេញវិន័យខាងសីលធម៌នៃសម្ពន្ធមេត្រីចាស់ ទៅតាមចង្វាក់ និងគំនិតដដែល និងដោយលើកតម្កើងព្រះជាម្ចាស់ ជាព្រះបង្កើត និងជាព្រះសង្រ្គោះនៃប្រជារាស្រ្តរបស់ព្រះអង្គ រៀងរាល់ថ្ងៃអាទិត្យ។

ពិធីអរព្រះគុណនៃថ្ងៃអាទិត្យ

២១៧៧. ពិធីលើកតម្កើងព្រះជាម្ចាស់នៅថ្ងៃអាទិត្យ និងពិធីអរព្រះគុណព្រះអម្ចាស់ជាស្នូលនៃការរស់នៅរបស់ព្រះសហគមន៍។ “តាមការបញ្ជូនបន្តដែលមកពីក្រុមគ្រីស្តទូត ថ្ងៃអាទិត្យជាថ្ងៃលើកតម្កើងព្រឹត្តិការណ៍ដ៏អស្ចារ្យនៃបុណ្យចម្លង។ ព្រះសហគមន៍ទាំងមូលត្រូវតែគោរពថ្ងៃនេះទុកជាថ្ងៃបុណ្យសំខាន់ជាងគេ” (CIC ១២៤៦,១)។ “ជាមួយគ្នានេះដែរ ត្រូវតែគោរពថ្ងៃបុណ្យព្រះអម្ចាស់នៃយើងព្រះយេស៊ូគ្រីស្តប្រសូត ថ្ងៃបុណ្យព្រះគ្រីស្តសម្ដែងព្រះអង្គឱ្យសាសន៍ដទៃស្គាល់ ថ្ងៃបុណ្យព្រះជាម្ចាស់លើកព្រះយេស៊ូឡើងលើ ថ្ងៃបុណ្យព្រះកាយ និងព្រះលោហិតព្រះគ្រីស្ត ថ្ងៃបុណ្យព្រះនាងម៉ារីដ៏វិសុទ្ធជាព្រះមាតារបស់ព្រះជាម្ចាស់ ថ្ងៃបុណ្យព្រះនាងម៉ារីមិនជំពាក់បាបតាំងពីកំណើត ថ្ងៃបុណ្យព្រះនាងម៉ារីឡើងស្ថានបរមសុខ ថ្ងៃបុណ្យសន្តយ៉ូសែប សន្តគ្រីស្តទូតសិលា និងប៉ូល និងសន្តបុគ្គលទាំងឡាយ” (CIC ១២៤៦,១)។

២១៧៨. អង្គប្រជុំរបស់គ្រីស្តបរិស័ទប្រតិបត្តិតាមរបៀបនេះតាំងពីសម័យក្រុមគ្រីស្តទូត (កក ២,៤២-៤៦)។ លិខិតផ្ញើទៅគ្រីស្តបរិស័ទជាតិហេប្រឺរម្លឹកថា៖ “មិន​ត្រូវ​លះ​បង់​ការ​ប្រជុំ​គ្នា​ដូច​អ្នក​ខ្លះ​ធ្លាប់​ធ្វើ​នោះទេ​ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​ យើង​ត្រូវ​លើក​ទឹក​ចិត្ត​គ្នា​ទៅវិញ​ទៅមក​ឱ្យ​រឹតតែ​ខ្លាំង​ឡើង‌‌‌‌” (ហប ១០,២៥)។
ការបញ្ជូនបន្តចងចាំពាក្យដាស់តឿន ដែលនៅតែមានតម្លៃរហូតដល់សព្វថ្ងៃ៖ “មកទាន់ពេលនៅព្រះវិហារ មកជិតព្រះអម្ចាស់ និងសារភាពអំពើបាបរបស់ខ្លួន សម្ដែងសេចក្ដីសោកស្តាយក្នុងការអធិដ្ឋាន (...)។ ចូលរួមក្នុងពិធីបុណ្យដ៏វិសុទ្ធរបស់ព្រះជាម្ចាស់ បញ្ចប់ការអធិដ្ឋានរបស់ខ្លួន ហើយមិនចាកចេញមុនលោកបូជាចារ្យបានប្រទានពរ  (...)។ យើងធ្លាប់ប្រាប់គេជាច្រើនដងមកហើយ៖ ព្រះជាម្ចាស់បានប្រទានថ្ងៃនេះ ដើម្បីអធិដ្ឋាន និងសម្រាក។ ថ្ងៃនេះ ជាថ្ងៃដែលព្រះជាម្ចាស់បានបង្កើត។ ចូរយើងនាំគ្នាកោតសរសើរ និងសប្បាយរីករាយនៅថ្ងៃនេះ!”។

២១៧៩ . “សហគមន៍ក្នុងភូមិមួយ ជាសហគមន៍របស់គ្រីស្តបរិស័ទមួយចំនូន ដែលនៅស្ថិតស្ថេរក្នុងព្រះសហគមន៍នៅតំបន់មួយ មានលោកបូជាចារ្យម្នាក់ជាអ្នកទទួលខុសត្រូវ ដែលជាគង្វាលពិសេសរបស់សហគមន៍នេះ ក្រោមអំណាចរបស់លោកអភិបាលភូមិភាគ” (CIC ៥១៥,១)។ សហគមន៍ក្នុងភូមិជាកន្លែង ដែលពិធីប្រារព្ធអភិបូជាប្រមូលគ្រីស្តបរិស័ទទាំងអស់ជារៀងរាល់ថ្ងៃអាទិត្យ។ សហគមន៍ក្នុងភូមិបង្រៀនគ្រីស្តបរិស័ទអំពីពិធីបុណ្យធម្មតា ប្រមូលប្រជាជននេះក្នុងការប្រារព្ធពិធីបុណ្យ បង្រៀនលទ្ធិនៃការសង្រ្គោះរបស់ព្រះគ្រីស្ត និងប្រតិបត្តិតាមសេចក្ដីស្រលាញ់របស់ព្រះអម្ចាស់ក្នុងការបំពេញកិច្ចការល្អៗ៖
អ្នកមិនអាចអធិដ្ឋាននៅផ្ទះ ដូចនៅក្នុងព្រះសហគមន៍ ដែលមានគ្រីស្តបរិស័ទមួយចំនូនដ៏ធំស្រែកអង្វរព្រះជាម្ចាស់ដោយមានចិត្តគំនិតតែមួយទេ។ មានអ្វីប្រសើរជាង វិញ្ញាណរួបរួមគ្នា ព្រលឹងយល់ចិត្តថ្លើមគ្នា ដែលជាចំណងនៃសេចក្ដីស្រលាញ់ និងសេចក្ដីអធិដ្ឋានរបស់លោកបូជាចារ្យ (សន្ត យ៉ូហាន គ្រីសូស្តូម)។

ត្រូវតែគោរពថ្ងៃអាទិត្យ

២១៨០. បទបញ្ជារបស់ព្រះសហគមន៍បញ្ជាក់យ៉ាងល្អិតល្អន់ធម្មវិន័យរបស់ព្រះអម្ចាស់៖ “គ្រីស្តបរិស័ទត្រូវតែប្រារព្ធពិធីអភិបូជានៅថ្ងៃអាទិត្យ និងថ្ងៃបុណ្យសំខាន់ៗ” (CIC ១២៤៧)។ “អ្នកណាប្រារព្ធពិធីអភិបូជា គឺជាអ្នកដែលចូលរួមប្រារព្ធពិធីអភិបូជាតាមរបៀបកាតូលិក នៅថ្ងៃបុណ្យ ឬល្ងេចមុនថ្ងៃមុនបុណ្យ” (CIC ១២៤៨,១)។

២១៨១. ពិធីអរព្រះគុណនៃថ្ងៃអាទិត្យជាគ្រឹះ និងជាប្រដាប់វាស់របៀបប្រតិបត្តិរបស់គ្រីស្តបរិស័ទ។ ហេតុនេះ គ្រីស្តបរិស័ទត្រូវតែចូលរួមក្នុងពិធីអរព្រះគុណនៅថ្ងៃបុណ្យសំខាន់ៗ លើកលែងតែមានមូលហេតុត្រឹមត្រូវ (ដូចជាជម្ងឺ ការថែទាំកូនក្មេង) ឬដោយសារគេបានទទួលការអនុញ្ញាតពីគង្វាលរបស់គេ (CIC ១២៤៥)។ អស់អ្នកដែលមិនគោរពភារកិច្ចនេះ ដោយចេតនា ប្រព្រឹត្តអំពើបាបយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។

២១៨២. ការចូលរួមក្នុងពិធីលើកតម្កើងអរព្រះគុណព្រះជាម្ចាស់នៅថ្ងៃអាទិត្យ គឺជាសក្ខីភាពថា យើងជាកម្មសិទ្ធិដ៏ភក្តីរបស់ព្រះគ្រីស្ត និងរបស់ព្រះសហគមន៍របស់ព្រះអង្គ។ ពេលនោះ គ្រីស្តបរិស័ទបញ្ជាក់ថា គេរួបរួមគ្នាក្នុងជំនឿ និងសេចក្ដីស្រលាញ់។ ពួកគេរួបរួមគ្នា ដើម្បីផ្តល់សក្ខីភាពចំពោះភាពដ៏វិសុទ្ធរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ហើយបង្ហាញនូវសេចក្ដីសង្ឃឹមដែលថានឹងទទួលការសង្រ្គោះ។ ពួកគេលើកទឹកចិត្តគ្នាទៅវិញទៅមកក្រោមការណែនាំរបស់ព្រះវិញ្ញាណដ៏វិសុទ្ធ។

២១៨៣. “ប្រសិនបើពួកគេមិនអាចចូលរួមក្នុងពិធីអរព្រះគុណ ដោយសារគ្មានអ្នកបម្រើដ៏សក្ការៈ ឬដោយសារមូលហេតុសំខាន់ផ្សេងទៀត គ្រីស្តបរិស័ទគួរចូលរួមក្នុងពិធីលើកតម្កើងព្រះបន្ទូល (បើមាន) ក្នុងព្រះវិហារតាមភូមិ ឬក្នុងកន្លែងដ៏សក្ការៈផ្សេងទៀត តាមច្បាប់ដែលលោកអភិបាលភូមិភាគបានរៀបចំទុកជាមុន ឬឱ្យពួកគេអធិដ្ឋានមួយរយៈដ៏សមគួរ តែម្នាក់ឯង ឬក្នុងក្រុមគ្រួសារ ឬតាមកាលៈទេសៈជាមួយក្រុមគ្រួសារឯទៀត” (CIC   ១២៤៨,២)។

ថ្ងៃអរព្រះគុណ និងផ្អាកធ្វើការ

២១៨៤. “  នៅ​ថ្ងៃទីប្រាំពីរ ​ព្រះជាម្ចាស់បង្ហើយកិច្ចការដែល​ព្រះអង្គបានធ្វើ​ គឺក្រោយពីបានបញ្ចប់កិច្ចការ​ទាំងនោះមក ​ព្រះអង្គក៏ឈប់សំរាកនៅថ្ងៃទីប្រាំ​ពីរ” (កណ ២,២)។ ដូចព្រះជាម្ចាស់ដែរ ការងារ និងការសម្រាកជាចង្វាក់នៃជីវិតរបស់មនុស្ស។ ការរៀបចំឱ្យមានថ្ងៃរបស់ព្រះអម្ចាស់ជួយឱ្យមនុស្សទាំងអស់អាចមានពេល​​​សម្រាក និង​​​ពេល​​​លំហែអារម្មណ៍គ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីឱ្យគេមានជីវិតរស់នៅតាមក្រុមគ្រួសារ តាមវប្បធម៌ តាមសង្គម និងតាមសាសនាទៀតផង (GS ៦៧,៣)។

២១៨៥. ថ្ងៃអាទិត្យ និងថ្ងៃបុណ្យសំខាន់ៗ គ្រីស្តបរិស័ទមិនត្រូវធ្វើការ ឬមានសកម្មភាព ដែលរារាំងមិនឱ្យគេលើកតម្កើងព្រះជាម្ចាស់ ទទួលអំណរពិសេសនៃថ្ងៃរបស់ព្រះអម្ចាស់ បំពេញកិច្ចការនៃធម៌មេត្តាករុណា លំហែវិញ្ញាណ​ និងរាងកាយតាមរបៀបសមរម្យ (CIC ១២៤៧)។ យើងអាចមិនបានសម្រាកនៅថ្ងៃអាទិត្យ ដោយសារមូលហេតុចាំបាច់ដែលមកពីក្រុមគ្រួសារ ឬដោយសារប្រយោជន៍រួមដ៏សំខាន់ក្នុងសង្គម។ គ្រីស្តបរិស័ទត្រូវយកចិត្តទុកដាក់កុំឱ្យមូលហេតុត្រឹមត្រូវទាំងនោះ បណ្តាលឱ្យមានទម្លាប់អាក្រក់ចំពោះសាសនា ជីវិតក្រុមគ្រួសារ និងសុខភាព។ អ្នកស្រលាញ់សេចក្ដីពិត ត្រូវលំហែអារម្មណ៍តាមរបៀបត្រឹមត្រូវ ដោយសារសេចក្ដីស្រលាញ់វិញទាមទារការងារត្រឹមត្រូវ (សន្ត អូគូស្តាំង)។

២១៨៦. គ្រីស្តបរិស័ទដែលមានពេលលំហែអារម្មណ៍ត្រូវនឹកដល់បងប្អូនរបស់គេ ដែលមានតម្រូវការ និងសិទ្ធិដូចគ្នាដែរ ហើយដែលមិនអាចឈប់សម្រាកបាន ដោយសារភាពក្រីក្រ និងភាពវេទនា។ ជាធម្មតា ថ្ងៃអាទិត្យ គ្រីស្តបរិស័ទធ្វើអំពើល្អ និងជួយបម្រើអ្នកជម្ងឺ ជនពិការ មនុស្សចាស់ជរា។ គ្រីស្តបរិស័ទនឹងធ្វើឱ្យថ្ងៃអាទិត្យបានវិសុទ្ធ ដោយចំណាយពេលវេលាថែទាំក្រុមគ្រួសារ និងអ្នកជុំវិញខ្លួនគេ ដោយសារថ្ងៃផ្សេងៗទៀតគេគ្មានពេល។ ថ្ងៃអាទិត្យជាថ្ងៃសម្រាប់រិះគិតពិចារណា នៅស្ងៀមស្ងាត់ ដើម្បីពង្រឹងវប្បធម៌ និងនឹកសញ្ចឹងគិតដើម្បីឱ្យជីវិតខាងក្នុងរបស់គ្រីស្តបរិស័ទរីកចម្រើន។

២១៨៧. ត្រូវតែខិតខំរួបរួមគ្នា ដើម្បីធ្វើឱ្យថ្ងៃអាទិត្យ និងថ្ងៃបុណ្យបានវិសុទ្ធ។ គ្រីស្តបរិស័ទម្នាក់ៗត្រូវចៀសវាងកុំបង្ខំអ្នកដទៃ ដោយគ្មានការចាំបាច់ ឱ្យធ្វើអ្វីមួយ ដែលរារាំងគេមិនឱ្យគោរពថ្ងៃរបស់ព្រះអម្ចាស់។ នៅពេលដែលទម្លាប់ (កីឡា ភោជនីយដ្ឋាន។ល។) និងការចាំបាច់នៅក្នុងសង្គម (សេវាកម្មសាធារណៈ។ល។) ទាមទារឱ្យអ្នកខ្លះធ្វើការនៅថ្ងៃអាទិត្យ ម្នាក់ៗទទួលខុសត្រូវរក្សាទុកពេលវេលាល្មម ដើម្បីលំហែអារម្មណ៍។ គ្រីស្តបរិស័ទត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ ដោយចេះទប់ខ្លួន និងដោយក្ដីស្រលាញ់ ចៀសវាងអំពើហិង្សា ដែលមកពីការកម្សាន្តខ្លះ។ ទោះបីមានការចាំបាច់ខាងសេដ្ឋកិច្ច រដ្ឋអំណាចត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ផ្តល់ពេលវេលា ដើម្បីឱ្យប្រជាពលរដ្ឋសម្រាក និងលើកតម្កើងព្រះជាម្ចាស់។ ថៅកែមានភារកិច្ចដដែលចំពោះបុគ្គលិករបស់ខ្លួនដែរ។

២១៨៨. ដោយគោរពសេរីភាពខាងសាសនា និងផលប្រយោជន៍រួម គ្រីស្តបរិស័ទត្រូវតែធ្វើឱ្យសង្គមទទួលស្គាល់ថ្ងៃអាទិត្យ និងថ្ងៃបុណ្យរបស់ព្រះសហគមន៍ដូចជាថ្ងៃសម្រាកស្រមច្បាប់។ ពួកគេត្រូវតែធ្វើជាគំរូសាធារណៈសម្រាប់មនុស្សទាំងអស់ ដោយអធិដ្ឋាន គោរព និងទទួលអំណរ ដោយការពារប្រពៃណីរបស់គេ ដែលជាការរួមចំណែកដ៏ថ្លៃថ្លាមួយ ដើម្បីឱ្យសង្គមមនុស្សបានរីកចម្រើនផ្នែកវិញ្ញាណ។ បើច្បាប់ប្រទេស ឬមូលហេតុផ្សេងៗ បង្ខំឱ្យធ្វើការថ្ងៃអាទិត្យ សូមឱ្យយើងនឹកគិតថា ថ្ងៃនេះជាថ្ងៃនៃការរំដោះរបស់យើង ដែលធ្វើឱ្យយើងបានចូលរួមក្នុង “ពិធីជប់លៀង” ក្នុង “អង្គប្រជុំរបស់ពួករៀមច្បង ដែលមានឈ្មោះកត់ទុកនៅស្ថានបរមសុខ” (ហប ១២,២២-២៣)។

សង្ខេប

២១៨៩ . “ចុររម្លឹកថ្ងៃសប្ប័ទ ហើយញែកថ្ងៃនេះ ជាថ្ងៃដ៏វិសុទ្ធ” (ទក ៥,១២)។ “ថ្ងៃទីប្រាំពីរជាថ្ងៃសប្ប័ទ គឺថ្ងៃសម្រាកដែលត្រូវញែកទុកជាថ្ងៃសក្ការៈថ្វាយព្រះអម្ចាស់” (សរ ៣១,១៥)។

២១៩០. ថ្ងៃសប្ប័ទតំណាងឱ្យថ្ងៃចុងក្រោយនៃការបង្កើតពិភពលោក ហើយជំនួសដោយថ្ងៃអាទិត្យ ដែលរម្លឹកនូវការបង្កើតថ្មី ចាប់ផ្តើមដោយព្រះជន្មថ្មីរបស់ព្រះគ្រីស្ត។

២១៩១. ព្រះសហគមន៍ប្រារព្ធថ្ងៃដែលព្រះគ្រីស្តមានព្រះជន្មថ្មីនៅថ្ងៃទីប្រាំបី ដែលគេហៅយ៉ាងត្រឹមត្រូវ ថា ថ្ងៃរបស់ព្រះអម្ចាស់ ឬថ្ងៃអាទិត្យ (SC ១០៦)។

២១៩២. “ព្រហសហគមន៍ទាំងមូលត្រូវគោរពថ្ងៃអាទិត្យ ដែលជាថ្ងៃបុណ្យសំខាន់បំផុត” (CIC ១២៤៦,១)។ “គ្រីស្តបរិស័ទត្រូវប្រារព្ធពិធីអភិបូជានៅថ្ងៃអាទិត្យ និងថ្ងៃបុណ្យសំខាន់ៗ” (CIC ១២៤៧)។

២១៩៣. “ថ្ងៃអាទិត្យ និងថ្ងៃបុណ្យសំខាន់ៗគ្រីស្តបរិស័ទមិនត្រូវធ្វើការ ឬមានសកម្មភាព ដែលរារាំង​មិន​ឱ្យ​គេលើកតម្កើងព្រះជាម្ចាស់ ទទួលអំណរពិសេសនៃថ្ងៃរបស់ព្រះអម្ចាស់ លំហែវិញ្ញាណ​ និងរាងកាយ​តាម​របៀប​សមរម្យ (CIC ១២៤៧)។

 ២១៩៤ . “ការរៀបចំឱ្យមានថ្ងៃរបស់ព្រះអម្ចាស់ជួយឱ្យមនុស្សទាំងអស់អាចមានពេល​​​សម្រាក និង​​​ពេល​​​​​លំហែអារម្មណ៍គ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីឱ្យគេមានជីវិតរស់នៅតាមក្រុមគ្រួសារ តាមវប្បធម៌ តាមសង្គម និង​តាម​សាសនា​ទៀតផង” (GS ៦៧,៣)។

 ២១៩៥. បើមិនចាំបាច់ទេ គ្រីស្តបរិស័ទម្នាក់ៗត្រូវជៀសវាងបង្ខំអ្នកដទៃមិនអាចគោរពថ្ងៃព្រះអ​ម្ចាស់។

ជំពូកទីពីរ៖
​“ត្រូវស្រលាញ់បងប្អូនឯទៀត
ឱ្យបានដូចស្រលាញ់ខ្លួនឯង”

ព្រះយេស៊ូមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ក្រុមសាវ័កថា៖ “ចូរស្រលាញ់គ្នាទៅវិញទៅមក ដូចខ្ញុំបានស្រលាញ់អ្នករាល់គ្នាដែរ” (យហ ១៣,៣៤)។

២១៩៦. ដោយសារមានគេបានសួរអំពីវិន័យទីមួយ ព្រះយេស៊ូមានព្រះបន្ទូលឆ្លើយតបថា៖ “នេះ​ជា​វិន័យ​ទីមួយ៖​ “អ៊ីស្រា​អែល​អើយ​ ចូរ​ស្តាប់!‌ ​មាន​តែ​ព្រះ​អម្ចាស់​ ជា​ព្រះ​របស់​យើង​មួយ​ព្រះអង្គ​គត់​ ដែល​ពិត​ជា​ព្រះ​អម្ចាស់។​ ត្រូវ​ស្រឡាញ់​ព្រះ​អម្ចាស់​ ជា​ព្រះ​របស់​អ្នក​ឱ្យ​អស់​ពី​ចិត្ត​គំនិត​ អស់ពី​ស្មារតី​‌ អស់​ពី​ប្រាជ្ញា‌​ និង​អស់ពី​កម្លាំង​កាយ”។​  រីឯ​វិន័យ​ទីពីរ​បានមាន​ចែង​ថា​ “ត្រូវ​ស្រឡាញ់​បងប្អូន​ឯទៀតៗ​ឱ្យ​បាន​ដូច​ស្រឡាញ់​ខ្លួន​ឯង”។​ គ្មាន​វិន័យ​ណា​សំខាន់​ជាង​វិន័យ​ទាំងពីរ​នេះ​ទេ” (មក ១២,២៩-៣១)។ គ្រីស្តទូតប៉ូលរម្លឹកថា៖ “មិនត្រូវជំពាក់អ្វីនរណា‌ក្រៅពីជំពាក់សេចក្ដី​ស្រឡាញ់គ្នាទៅវិញទៅមកទេ ​ដ្បិតអ្នក​ណាស្រឡាញ់អ្នកដទៃ ​‌អ្នកនោះប្រតិបត្តិតាមគម្ពីរ​វិន័យសព្វគ្រប់ហើយ​‌   ព្រោះវិន័យដែល​​ចែង​ថា “កុំប្រព្រឹត្តអំពើផិតក្បត់​ កុំសម្លាប់មនុស្ស​ កុំ​លួចទ្រព្យសម្បត្តិគេ‌​ កុំមានចិត្តលោភលន់ ” ​និង‌​វិន័យឯទៀតៗ‌‌សង្ខេបមកជាវិន័យតែមួយនេះ​ថា​‌ “ចូរស្រឡាញ់បងប្អូនឯទៀតៗឱ្យបានដូច​ស្រឡាញ់ខ្លួនឯងដែរ”។​   អ្នកមានចិត្ត​ស្រឡាញ់‌​មិនដែលប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់ដល់បងប្អូន​ឯទៀតៗឡើយ។ ​ដូច្នេះ‌ សេចក្ដីស្រឡាញ់នាំឱ្យ​ប្រតិបត្តិតាមវិន័យបានពេញលក្ខណៈ” (រម ១៣,៨-១០)។

ប្រការទី៤៖​វិន័យទីបួន

ចូរគោរពមាតាបិតារបស់អ្នក​ ដើម្បីឱ្យ​អ្នកមានអាយុយឺនយូរ​នៅលើដីដែលព្រះអម្ចាស់​ជាព្រះនៃអ្នក  ប្រទានដល់អ្នក (សរ ២០,១២)។ ព្រះអង្គធ្វើតាមឱវាទរបស់គាត់ទាំងពីរនាក់ (លក ២,៥១)។ ព្រះអម្ចាស់យេស៊ូផ្ទាល់បានរម្លឹកកម្លាំងនៃ “វិន័យរបស់ព្រះជាម្ចាស់” (មក ៧,៨-១៣)។ គ្រីស្តទូតប៉ូលប្រៀនប្រដៅថា៖ “ កុមារាកុមារី!​ ចូរ​ស្ដាប់​បង្គាប់​មាតា​បិតា​ ដោយ​យល់​ដល់​ព្រះអម្ចាស់​  ​ធ្វើ​ដូច្នេះទើប​ត្រឹម​ត្រូវ។‌​   “ចូរ​គោរព​មាតាបិតា​” (នេះ​ជា​វិន័យ​ទី​មួយ‌ ​ដែល​មាន​ទាំង​ព្រះបន្ទូល​សន្យា​ជាប់​មក​ជាមួយ​ផង)​ ‌​ដើម្បីឱ្យបាន​សេចក្ដី​សុខ​   និងមាន​អាយុ​វែង​នៅ​លើ​ផែន​ដី​នេះ” (អភ ៦,១-៣)។

២១៩៧. វិន័យទីបួនបើកវគ្គទីពីរ ហើយបង្ហាញអំពីសេចក្ដីស្រលាញ់។ ព្រះជាម្ចាស់សព្វព្រះហឫទ័យថា ក្រោយពីព្រះអង្គត្រូវគោរពមាតាបិតាដែលយើងជំពាក់ជីវិត ហើយដែលបានអប់រំយើងឱ្យស្គាល់ព្រះជាម្ចាស់។ ត្រូវលើកកិត្តិយស និងគោរពអស់អ្នកដែលព្រះជាម្ចាស់បានប្រគល់អំណាចរបស់ព្រះអង្គដើម្បីផលប្រយោជន៍យើង។

២១៩៨. បទបញ្ជានេះ សម្ដែងតាមរបៀបវិជ្ជមាន​នូវភារកិច្ចផ្សេងៗដែលយើងត្រូវបំពេញ​ ហើយប្រកាសទុកជាមុនវិន័យបន្តបន្ទាប់ដែលទាក់ទងនឹងជីវិតអាពាហ៍ពិពាហ៍ ទ្រព្យសម្បត្តិនៃផែនដី ពាក្យសម្ដី ដែលត្រូវគោរពយ៉ាងពិសេស។ បទបញ្ជានេះ ជាគ្រឹះមួយនៃលទ្ធិសង្គមរបស់ព្រះសហគមន៍។

២១៩៩. វិន័យទីបួនសំដៅលើទំនាក់ទំនងរវាងកូន និងមាតាបិតា ពីព្រោះជាទំនាក់ទំនងរបស់មនុស្សទាំងអស់លើសកលលោក។ វិន័យនេះ ទាក់ទងនឹងញាតិសន្តានទាំងអស់ក្នុងគ្រួសារ ដែលត្រូវលើកកិត្តិយស ត្រូវស្រលាញ់ និងដឹងគុណជីដូនជីតា និងបុព្វបុរស។ វិន័យនេះ លាតសន្ធឹងរហូតដល់ភារកិច្ចរបស់សិស្សចំពោះគ្រូ បុគ្គលិកចំពោះថៅកែ អ្នកក្រោមបង្គាប់ចំពោះចៅហ្វាយនាយ ប្រជាពលរដ្ឋចំពោះមាតុភូមិ និងចំពោះអស់អ្នកដែលគ្រប់គ្រងមាតុភូមិនេះ។
វិន័យនេះ ទាក់ទងនឹងភារកិច្ចរបស់មាតាបិតា អាណាព្យាបាល គ្រូ ចៅហ្វាយនាយ ចៅក្រម អ្នកគ្រប់គ្រង និងអស់អ្នកប្រកបដោយអំណាចលើអ្នកដទៃ ឬលើសហគមន៍របស់មនុស្សផងដែរ។

២២០០. បើយើងប្រតិបត្តិតាមវិន័យទីបួន យើងនឹងទទួលរង្វាន់៖ “  ចូរគោរពមាតាបិតារបស់អ្នក​ ដើម្បីឱ្យ​អ្នកមានអាយុយឺនយូរ​នៅលើដី ដែលព្រះអម្ចាស់​ជាព្រះនៃអ្នក  ប្រទានដល់អ្នក (សរ ២០,១២ ; ទក ៥,១៦)។ បើយើងគោរពវិន័យនេះ យើងនឹងទទួលផលនៅលើលោកនេះ ដូចជាសន្តិភាព និងភាពរុងរឿងព្រមទាំងផលខាងវិញ្ញាណផងដែរ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការមិនប្រតិបត្តិតាមវិន័យនេះបណ្តាលឱ្យមានការខូចខាតជាច្រើនចំពោះសហគមន៍ និងមនុស្សផងទាំងពួង។

​១. ក្រុមគ្រួសារតាមគម្រោងការរបស់ព្រះជាម្ចាស់

សភាពរបស់ក្រុមគ្រួសារ

២២០១. សហគមន៍គ្រួសារកើតឡើង ដោយការព្រមព្រៀងរបស់គូស្វាមីភរិយា។ អាពាហ៍ពិពាហ៍ និងក្រុមគ្រួសារត្រូវបានរៀបចំ ដើម្បីផលប្រយោជន៍របស់គូស្វាមីភរិយា ការបន្តពូជពង្ស និងការអប់រំកូនចៅ។ សេចក្ដីស្រលាញ់រវាងគូស្វាមីភរិយា និងការបន្តពូជមានទំនាក់ទំនង និងការទទួលខុសត្រូវសំខាន់ៗរវាងសមាជិកនៃក្រុមគ្រួសារផ្ទាល់។

២២០២. បុរសនិងស្រ្តីដែលរួបរួមគ្នាជាគូស្វាមីភរិយា និងកូនៗបង្កើតជាគ្រួសារមួយ។ កិច្ចការនេះរដ្ឋអំណាចមិនបាច់ទទួលស្គាល់ទេ។ ត្រូវតែចាត់ទុកថា ក្រុមគ្រួសារជាគំរូធម្មតាសម្រាប់របៀបផ្សេងៗក្នុងការធ្វើជាឪពុកម្តាយ។

២២០៣. ដោយបង្កើតបុរស​ និងស្រ្តីព្រះជាម្ចាស់បានចាត់ចែងក្រុមគ្រួសាររបស់មនុស្ស ហើយបានប្រទានរចនាសម្ព័ន្ធជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដល់ក្រុមគ្រួសារនេះ។ សមាជិករបស់ក្រុមគ្រួសារមានឋានៈស្មើគ្នា។ ក្រុមគ្រួសារទទួលខុសត្រូវមានសិទ្ធិ និងភារកិច្ចផ្សេងៗដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់សមាជិករបស់ខ្លួន និងរបស់សង្គមផងដែរ។

ក្រុមគ្រួសារគ្រីស្តបរិស័ទ

២២០៤. “ក្រុមគ្រួសារគ្រីស្តបរិស័ទបង្ហាញ និងសម្រេចយ៉ាងពិសេសការរួបរួមជាមួយគ្នាក្នុងព្រះសហគមន៍ ហេតុនេះត្រូវតែហៅក្រុមគ្រួសារនេះថាជាព្រះសហគមន៍ដ៏តូចមួយ” (FC ២១ ; LG ១១)។ ក្រុមគ្រួសារគ្រីស្តបរិស័ទជាសហគមន៍នៃជំនឿ សេចក្ដីសង្ឃឹម និងសេចក្ដីស្រលាញ់។ ដូចព្រះគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីថ្មីបង្ហាញ (អភ ៥,២១-៦,៤ ; កូឡ ៣,១៨­-២១ ; ១ពត្រ ៣,១-៧) ក្រុមគ្រួសារគ្រីស្តបរិស័ទមានសារៈសំខាន់ពិសេសក្នុងព្រះសហគមន៍ ។

២២០៥. ក្រុមគ្រួសារគ្រីស្តបរិស័ទជាការរួបរួមជាមួយមនុស្សជាស្លាកស្នាម និងរូបតំណាងនៃការរួបរួមរបស់ព្រះបិតា និងព្រះបុត្រាក្នុងអង្គព្រះវិញ្ញាណដ៏វិសុទ្ធ។ សកម្មភាពបន្តពូជ និងអប់រំកូនរបស់ក្រុមគ្រួសារគ្រីស្តបរិស័ទឆ្លុះបញ្ចាំងស្នាព្រះហស្តរបស់ព្រះបិតាជាអ្នកបង្កើត។ ព្រះជាម្ចាស់ត្រាស់ហៅក្រុមគ្រួសារគ្រីស្តបរិស័ទឱ្យចែករំលែកការអធិដ្ឋាន និងសក្ការបូជារបស់ព្រះគ្រីស្ត។ ដោយអធិដ្ឋានជាប្រចាំថ្ងៃ និងដោយអានព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ក្រុមគ្រូសារពង្រឹងសេចក្ដីស្រលាញ់។ ក្រុមគ្រួសារគ្រីស្តបរិស័ទប្រកាសដំណឹងល្អ ជាសាសនទូត។

២២០៦. ទំនាក់ទំនងនៅក្នុងក្រុមគ្រួសារនាំឱ្យមានមនោសញ្ចេតនា សេចក្ដីស្រលាញ់ និងប្រយោជន៍ផ្សេងៗ ដែលជាពិសេសមកពីមនុស្សគោរពគ្នាទៅវិញទៅមក។ ក្រុមគ្រួសារជាសហគមន៍ពិសេស ដែលព្រះជាម្ចាស់ត្រាស់ហៅឱ្យ “គូស្វាមីភរិយាចែករំលែកគំនិតរបស់ខ្លួន ហើយឱ្យឪពុក​​​ម្តាយ​​​យកចិត្ត​​​ទុក​​​ដាក់រួមសហការក្នុងកិច្ចអប់រំកូនៗផងដែរ” (GS ៥២,១)។

២. ក្រុមគ្រួសារ និងសង្គម

២២០៧. ក្រុមគ្រួសារជាកោសិកាដំបូងនៃការរស់នៅក្នុងសង្គម ។ ក្រុមគ្រួសារជាសហគមន៍ធម្មជាតិ ដែលព្រះជាម្ចាស់ត្រាស់ហៅឱ្យបុរស និងស្រ្តីប្រគល់គ្នាទៅវិញទៅមក ក្នុងសេចក្ដីស្រលាញ់ និងដោយ    ផ្តល់ជីវិត។ អំណាច ស្ថិរភាព និងទំនាក់ទំនងក្នុងក្រុមគ្រួសារជាគ្រឹះនៃសេរីភាព សុវត្តិភាព និងការរួមគ្នាជាបងប្អូននៅក្នុងសង្គម។ ក្រុមគ្រួសារជាសហគមន៍ ដែល ចាប់តាំងពីកុមារភាពមក យើងអាចរៀនអំពីសីលធម៌ ចាប់ផ្តើមលើកតម្កើងព្រះជាម្ចាស់ និងរៀនប្រើសេរីភាពយ៉ាងត្រឹមត្រូវ។ ការរស់នៅជាក្រុមគ្រួសារបង្រៀនឱ្យចេះរស់នៅក្នុងសង្គម។

២២០៨. ក្រុមគ្រួសារត្រូវតែមានរបៀបរស់នៅ ដើម្បីឱ្យសមាជិករបស់ខ្លួនរៀនយកចិត្តទុកដាក់ទៅលើយុវជន និងចាស់ជរា អ្នកជម្ងឺ ឬអ្នកពិការ និងជនក្រីក្រ។ ជួនកាល មានក្រុមគ្រួសារជាច្រើន មិនអាចផ្តល់ជំនួយបែបនេះឡើយ។ នៅពេលនោះ មនុស្ស ក្រុមគ្រួសារផ្សេងទៀត និងសង្គម ត្រូវតែជួយផ្គត់ផ្គង់ទៅតាមតម្រូវការរបស់គេ៖ “រីឯសាសនាដ៏បរិសុទ្ធ ឥតខ្ចោះនៅចំពោះព្រះភ័ក្រ្តព្រះជាម្ចាស់ជាព្រះបិតាវិញ គឺស្ថិតនៅលើការទៅសួរសុខទុក្ខក្មេងកំព្រា និងស្រ្តីមេម៉ាយ ដែលមានទុក្ខលំបាក ព្រមទាំងស្ថិតនៅលើការថែរក្សាខ្លួនឱ្យផុតពីអំពើសៅហ្មងរបស់លោកីយ៍នេះ” (យក ១,២៧)។

២២០៩. រដ្ឋអំណាចត្រូវចាត់វិធានការត្រឹមត្រូវ ដើម្បីការពារ និងគាំទ្រក្រុមគ្រួសារ។ នៅទីណាក្រុមគ្រួសារមិនអាចបំពេញមុខងាររបស់ខ្លួន ក្រុមឯទៀតនៃសង្គមត្រូវតែជួយ និងគាំទ្រក្រុមគ្រួសារនោះ។ តាមគោលការណ៍នៃជំនួស សហគមន៍ធំជាងត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នកុំយកដណ្តើមអំណាច ឬលូកដៃចូលក្នុងការរស់នៅរបស់ក្រុមគ្រួសារនោះ។

២២១០. ក្រុមគ្រួសារសំខាន់សម្រាប់ការរស់នៅ និងសុខុមាលភាពនៃសង្គម (GS ៤៧,១) ទើបត្រូវទទួលខុសត្រូវយ៉ាងពិសេសក្នុងការគាំទ្រ និងការពង្រឹងអាពាហ៍ពិពាហ៍ និងក្រុមគ្រួសារ។ សូមឱ្យរដ្ឋអំណាចចាត់ទុកថា ជាភារកិច្ចដ៏ធ្ងន់ធ្ងរមួយដែល “ត្រូវទទួលស្គាល់ និងការពារលក្ខណៈ​​​ដ៏ពិតប្រាកដនៃការរស់នៅជាគូស្វាមីភរិយា និងជាក្រុមគ្រួសារ ការពារសីលធម៌សាធារណៈ និង​ជួយឱ្យ​​​ក្រុម​​​គ្រួសារមានជីវភាពធូរធាន” (GS ៥២,២)។

២២១១. សហគមន៍ខាងនយោបាយមានភារកិច្ចលើកកិត្តិយស និងគាំទ្រក្រុមគ្រួសា ដោយធានា៖
- សេរីភាពក្នុងការបង្កើតក្រុមគ្រួសារ មានកូន និងចិញ្ចឹមថែរក្សាគេទៅតាមសីលធម៌ និងសាសនារបស់ខ្លួន
- ការពារស្ថិរភាពនៃចំណងរវាងស្វាមីភរិយា និងស្ថាប័ននៃក្រុមគ្រួសារ
- សេរីភាពប្រកាស និងបញ្ជូនជំនឿរបស់ខ្លួន អប់រំកូនក្នុងសាសនានេះ រួមជាមួយមធ្យោបាយ និងស្ថាប័នចាំបាច់
- សិទ្ធិមានកម្មសិទ្ធិឯកជន សេរីភាពបង្កើត មានការងារ មានលំនៅដ្ឋាន មានសិទ្ធិចាកចេញពីស្រុក
- តាមស្ថាប័ននៃប្រទេសនីមួយៗ មានសិទ្ធិទទួលការព្យាបាល ទទួលការឧបត្ថម្ភសម្រាប់មនុស្សចាស់ជរា និងទទួលវិភាជន៍គ្រួសារ
- ការពារសុវត្តិភាព ជាពិសេសប្រឆាំងនឹងគ្រោះថ្នាក់បណ្តាលមកពីគ្រឿងញៀន ការជួញដូរមនុស្ស និងរោគញៀនស្រា ជាដើម
-​ សេរីភាពបង្កើតសហគមន៍ជាមួយក្រុមគ្រួសារផ្សេងទៀត ហើយអាចជាតំណាងចំពោះមុខអាជ្ញាធរស៊ីវីល (FC ៤៦)។

២២១២. វិន័យទីបួនបំភ្លឺទំនាក់ទំនងឯទៀតៗនៅក្នុងសង្គម ។ រវាងបងប្អូនបង្កើតយើងៗឃើញកូនរបស់ឪពុកម្តាយយើង ក្នុងបងប្អូនជីដូនមួយយើងៗឃើញកូនចៅនៃបុព្វបុរសយើង ក្នុងប្រពលរដ្ឋយើងៗឃើញកូននៃមាតុភូមិយើង ក្នុងអស់អ្នកដែលជ្រមុជទឹក យើងឃើញកូននៃមាតាយើង គឺព្រះសហគមន៍ ហើយក្នុងមនុស្សណាម្នាក់ យើងឃើញបុត្រធិតារបស់អ្នកដែលសព្វព្រះហឫទ័យឱ្យយើងហៅថា “ព្រះបិតានៃយើង”។ ដូច្នេះ ទំនាក់ទំនងរបស់យើងជាមួយអ្នកដទៃ ដូចជាទំនាក់ទំនងជាមួយបងប្អូន។ អ្នកដទៃមិនមែនជា “បុគ្គលណាម្នាក់” នៃសង្គមមនុស្សទេ ប៉ុន្តែជា “មនុស្សម្នាក់” ដែលគួរចាប់អារម្មណ៍ និងគោរពយ៉ាងពិសេស ដ្បិតយើងស្គាល់ដើមកំណើតរបស់គាត់។

២២១៣. មនុស្ស បង្កើតសហគមន៍មនុស្ស។ យើងគ្រប់គ្រងសហគមន៍ទាំងអស់នោះឱ្យបានល្អ មិនគ្រាន់តែនៅពេលដែលយើងធានាសិទ្ធិ និងបំពេញភារកិច្ច ព្រមទាំងគោរពកិច្ចសន្យាប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងត្រូវតែមានទំនាក់ទំនងត្រឹមត្រូវរវាងចៅហ្វាយនិងបុគ្គលិក អ្នកគ្រប់គ្រងនិងប្រជាពលរដ្ឋ ដែលចេះយល់ចិត្តគ្នាទៅវិញទៅមក ស្របតាមឋានៈដ៏ថ្លែថ្នូររបស់មនុស្ស ដែលមានបំណងប្រាថ្នាចង់បានយុត្តិធម៌ និងរស់នៅជាមួយគ្នាដូចបងប្អូន។

៣. ភារកិច្ចនៃសមាជិកក្រុមគ្រួសារ

ភារកិច្ចរបស់កូនៗ

២២១៤. ព្រះជាម្ចាស់ជាព្រះបិតា ជាប្រភពនៃក្រុមគ្រួសារ (អភ ៣,១៤) និងជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃកិត្តិយសជាឪពុកម្តាយ។ ការគោរពរបស់កូនចំពោះឪពុកម្តាយ ទោះជាអនិតិជន ឬជាមនុស្សពេញវ័យក៏ដោយ (សុភ ១,៨ ;​ តប ៤,៣-៤) កើតមកពីចំណងនៃសេចក្ដីស្រលាញ់ខាងធម្មជាតិរវាងពួកគេ។ បទបញ្ជារបស់ព្រះជាម្ចាស់សុំឱ្យកូនៗគោរពមាតាបិតា (សរ ២០,១២)។

២២១៥. ការគោរពមាតាបិតា មកពីយើងដឹងគុណ អ្នកដែលបានបង្កើតកូន ដោយផ្តល់ជីវិត ដោយសារសេចក្ដីស្រលាញ់ និងការងាររបស់គាត់ និងបានជួយឱ្យគេមានវ័យចម្រើនឡើង មានប្រាជ្ញាកាន់តែវាងវៃ ជាទីគាប់ព្រះហឫទ័យព្រះជាម្ចាស់។ “ចូរលើកកិត្តិយសរបស់ឪពុក ដោយស្មោះអស់ពីចិត្ត កុំបំភ្លេចការឈឺចាប់របស់ម្តាយនៅពេលបង្កើតអ្នកមកនោះឡើយ។ ចូរនឹកចាំថា កូនមានជីវិតដោយសារគាត់ទាំងពីរ។ តើកូនត្រូវធ្វើយ៉ាងណាដើម្បីតបស្នងសងគុណគាត់?” (បសរ ៧,២៧-២៨)។

២២១៦. យើងបង្ហាញថា យើងគោរពមាតាបិតា ដោយធ្វើតាម និងស្តាប់បង្គាប់ គាត់យ៉ាងពិតប្រាកដ។ “ កូនអើយ! ​ចូរស្តាប់ឱវាទរបស់ឪពុក ​កុំចោល​ដំបូន្មានរបស់ម្តាយ (...)   ពេលកូនទៅណាមកណា ​ដំបូន្មាននោះ នាំផ្លូវកូន​ ការពារកូន ក្នុងពេលដេក ​ហើយសារស័ព្ទជាមួយ​កូន  នៅពេលកូនភ្ញាក់” (សុភ ៦,២០-២២)។ “ កូន​មាន​ប្រាជ្ញា  តែង​តែ​ស្តាប់ពាក្យទូន្មានរបស់ឪពុក ​រីឯកូន​ព្រហើន​មិនព្រមស្តាប់ការស្តីប្រដៅទេ” (សុភ ១៣,១)។

២២១៧. វេលាដែលកូនរស់នៅជាមួយឪពុកម្តាយ កូនត្រូវតែស្តាប់បង្គាប់ឱវាទរបស់គាត់ ដែលចង់ឱ្យកូនបានល្អសម្រាប់ខ្លួនឯង ឬសម្រាប់ក្រុមគ្រួសារ។ “‌​កុមារា​កុមារី​ ចូរ​ស្ដាប់​បង្គាប់​មាតាបិតា​ ក្នុង​គ្រប់​កិច្ចការ​ទាំងអស់‌​។ ធ្វើ​ដូច្នេះ ​ទើប​គាប់​ព្រះ​ហឫទ័យ​ព្រះអម្ចាស់” (កូឡ ៣,២០) (អភ ៦,១)។ ក្មេងៗត្រូវតែស្តាប់បង្គាប់ឱវាទត្រឹមត្រូវរបស់គ្រូអប់រំ និងអស់អ្នកដែលឪពុកម្តាយបានប្រគល់ឱ្យថែមទៀតផង។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើកូនយល់ឃើញថា មិនគួរស្តាប់បង្គាប់ឱវាទដ៏អាក្រក់ សូមកុំធ្វើតាមឡើយ។ ពេលធំពេញវ័យ កូនត្រូវតែបន្តគោរពឪពុកម្តាយ។ ពួកគេត្រូវយកចិត្តទុកដាក់នឹងបំណងរបស់គាត់ សូមដំបូន្មានពីគាត់ និងទទួលយកការស្តីបន្ទោសដ៏ត្រឹមត្រូវរបស់គាត់។ ពេលកូនទៅជាមនុស្សពេញវ័យ គេអាចលែង   ស្តាប់បង្គាប់ឪពុកម្តាយ ប៉ុន្តែគេនៅតែត្រូវគោរពគាត់ជាដរាប។ តាមការពិត ការគោរពនេះ ចាក់ឫសក្នុងការគោរពកោតខ្លាចព្រះជាម្ចាស់ ដែលជាព្រះអំណោយទានមួយនៃព្រះវិញ្ញាណដ៏វិសុទ្ធ។

២២១៨. វិន័យទីបួនរម្លឹកឱ្យកូន ដែលក្លាយទៅជាមនុស្សពេញវ័យ ថា គេទទួលខុសត្រូវចំពោះឪពុកម្តាយ ។ តាមសមត្ថភាព ពួកគេត្រូវតែផ្តល់ជំនួយខាងសម្ភារៈ និងខាងវិញ្ញាណ នៅពេលដែលឪពុកម្តាយចាស់ជរា ឈឺ ឯកោ ឬពិបាកចិត្ត។ ព្រះយេស៊ូរម្លឹកអំពីភារកិច្ចនេះ (មក ៧,១០-១២)។ ព្រះ​អម្ចាស់​ប្រទានឱ្យ​ឪពុក​មាន​អំណាច​លើ​កូន  ព្រះ​អង្គ​ក៏​ប្រទាន​ឱ្យ​ម្តាយ​មាន​សិទ្ធិ​លើ​កូន​​ប្រុស​​ដែរ។ កូន​ណា​គោរព​ឪពុក កូន​នោះ​លោះ​បាប​របស់​ខ្លួន។ កូន​ដែល​លើក​តម្កើង​កិត្តិយស​របស់​ម្តាយ ​ដូច​ជាការ​សន្សំ​ទ្រព្យ​សម្បតិ្ត​ទុក។ កូន​ ដែល​គោរព​ឪពុក នឹង​បាន​អំណរ​សប្បាយ​ពី​កូនរបស់​ខ្លួន​វិញ​ពុំខាន ហើយនៅ​ថៃ្ង​ដែល​គេ​អង្វរ​ព្រះ​អម្ចាស់  ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​ព្រះ​សណ្តាប់​គេ។ កូន​ណា​លើក​តម្កើង​កិតិ្តយស​របស់​ឪពុក កូន​នោះ​នឹង​មាន​អាយុ​យឺន​យូរ។ កូន​ដែល​ប្រតិ​បត្តិ​តាម​ព្រះ​បន្ទូល​របស់​ព្រះ​អម្ចាស់​នឹង​ធើ្វឱ្យ​ម្តាយ​ស្ងប់​ចិត្ត (បសរ ៣,២-៦)។ កូន​អើយ! ចូរ​ផ្គត់​ផ្គង់ឱ្យឪ​ពុកអ្នក​ក្នុង​ពេល​ដែល​គាត់​ចាស់​ជរា ហើយកុំ​ធើ្វ​ឱ្យ​គាត់​កើត​ទុក្ខ​នៅ​ពេល​គាត់​ នៅ​មាន​ជីវិត។ ទោះ​បី​គាត់​វងេ្វង​ស្មារតី​ក្កី​ ចូរ​អាណិត​មេត្តា​ដល់​គាត់​ផង​ ក្នុង​ពេល​កូន​ពេញ​កម្លាំង​ កុំ​មើល​ងាយ​គាត់ឱ្យ​សោះ (...)។ អ្នក​ណា​បោះ​បង់​ចោល​ឪពុក​របស់​ខ្លួន អ្នក​នោះ​ដូច​ជា​ប្រមាថ​ព្រះ​ជាម្ចាស់ ហើយ​អ្នក​ណា​ធើ្វ​ឱ្យ​ម្តាយ​ពិបាក​ចិត្ត ​ព្រះ​អម្ចាស់​នឹង​ដាក់​បណ្តាសា​អ្នក​នោះ (បសរ ៣,១២-១៣.១៦)។

២២១៩. នៅពេលដែលយើងគោរពមាតាបិតា ការរស់នៅក្នុងក្រុមគ្រួសារស្រណុកសុខស្រួល។ ម្យ៉ាងទៀត យើងក៏ត្រូវគោរពបងប្អូនបង្កើត ផងដែរ។ ការគោរពមាតាបិតាបំភ្លឺក្រុមគ្រួសារទាំងមូល។ “  ចៅរមែងធ្វើឱ្យជីតាមានកិត្តិយស ​រីឯកូន​បានខ្ពស់មុខ  ព្រោះតែឪពុកផងដែរ” (សុផ ១៧,៦)។​ “  ចូរ​បន្ទាប​ខ្លួន‌​ មាន​ចិត្ត​ស្លូត​បូត‌​ និង​ចេះ​អត់ធ្មត់​ ព្រមទាំង​ទ្រាំទ្រ​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​ ដោយ​សេចក្ដី​ស្រឡាញ់” (អភ ៤,២)។

២២២០. ឯគ្រីស្តបរិស័ទវិញ គេដឹងគុណយ៉ាងពិសេសចំពោះអស់អ្នក ដែលបានផ្តល់ព្រះអំណោទាននៃជំនឿ ព្រះអំណោយទាននៃពិធីជ្រមុជទឹក និងការរស់នៅក្នុងព្រះសហគមន៍ ដូចជាឪពុកម្តាយ សមាជិកផ្សេងនៃក្រុមគ្រួសារ លោកតា លោកយាយ ពួកគង្វាល គ្រូអប់រំជំនឿ គ្រូផ្សេងទៀត ឬមិត្តភ័ក្តិ។ “ខ្ញុំ​ក៏​នៅ​នឹក​ចាំ​អំពី​ជំនឿ​ឥត​លាក់លៀម​ពុត​របស់​ប្អូន​​ គឺ​ជា​ជំនឿ​ដែល​លោក​យាយ​ឡូអ៊ីស​ជា​ជីដូន​ និង​អ្នកស្រី​អឺនីស​ជា​ម្ដាយ​របស់​ប្អូន​ ធ្លាប់​មាន​មុន​ប្អូន​​‌ ខ្ញុំ​ជឿ​ជាក់​ថា​‌ ប្អូន​ក៏​មាន​ជំនឿ​នេះ​ដែរ” (២ធម ១,៥)។

ភារកិច្ចរបស់មាតាបិតា

២២២១. សេចក្ដីស្រលាញ់របស់គូស្វាមីភរិយាមិនគ្រាន់តែបង្កើតផល ដោយបន្តពូជប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវអប់រំកូនខាងសីលធម៌ និងខាងវិញ្ញាណផង។ “តួនាទីរបស់មាតាបិតាក្នុងការអប់រំ សំខាន់ណាស់ ដែលគេស្ទើរតែមិនអាចជំនួសគាត់បានឡើយ” (GE ៣)។ ឪពុកម្តាយមានសិទ្ធិ និងភារកិច្ចអប់រំសំខាន់ៗ មិនអាចផ្ទេរបានឡើយ (FC ៣៦)។

២២២២. ឪពុកម្តាយត្រូវមើលឃើញទុកកូនរបស់ខ្លួនដូចជាបុត្រធីតារបស់ព្រះជាម្ចាស់ និងគោរពគេដូចជាបុគ្គលម្នាក់ ។ គាត់អប់រំកូនឱ្យបំពេញធម្មវិន័យរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ដោយខ្លួនគាត់ផ្ទាល់ស្តាប់បង្គាប់ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះបិតាដែលគង់នៅស្ថានបរមសុខ។

២២២៣. មាតាបិតាជាអ្នកទទួលខុសត្រូវដំបូងនៃការអប់រំកូនរបស់គាត់។ គាត់ផ្តល់សក្ខីភាពអំពីការទទួលខុសត្រូវនេះ ដោយបង្កើតក្រុមគ្រួសារមួយ ទៅតាមច្បាប់ក្បួនដោយការថ្នាក់ថ្នម ការលើកលែងទោស ការគោរព   ភក្តីភាព និងការបម្រើគ្នាទៅវិញទៅមកដោយមិនគិតអំពីប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។ ក្រុមគ្រួសារជាកន្លែង ដើម្បីអប់រំគុណធម៌ ពោលគឺត្រូវបង្រៀនឱ្យចេះលះបង់ខ្លួនឯង ឱ្យចេះរិះគិតពិចារណាត្រឹមត្រូវ ឱ្យចេះទប់ចិត្តខ្លួនឯង ដើម្បីឱ្យមានសេរីភាពយ៉ាងពិតប្រាកដ។ ឪពុកម្តាយនឹងបង្រៀនកូនឱ្យចេះដាក់ខ្លួនទៅតាមលក្ខ័ណផ្លូវកាយ លក្ខ័ណដែលជាសភាវគតិនៃសភាពខាងក្នុង និងខាងវិញ្ញាណ” (CA ៣៦)។ ពួកគាត់មានភារកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដើម្បីធ្វើជាគំរូដ៏ល្អដល់កូនៗ។ ពួកគាត់អាចណែនាំ និងកែលំអកូនៗឱ្យបានល្អប្រសើរ ដោយទទួលស្គាល់គុណវិបត្តិរបស់ខ្លួនគាត់ផ្ទាល់៖ “អ្នក​ស្រឡាញ់​កូន​ប្រុស​របស់​ខ្លួន​ខ្លាំង តែង​តែ​វាយ​វា​នឹង​រំពាត់​ជា​ញឹក​ញាប់។ ដល់​ពេល​ចាស់ អ្នក​នោះ​នឹង​បាន​សប្បាយ​ដោយ​សារ​កូន​ពុំខាន” (បសរ ៣០,១)។ “  រីឯ​អ្នក​ដែល​ជា​ឪពុក​វិញ‌​ កុំ​ធ្វើ​ឱ្យ​កូន​របស់​ខ្លួន​មួម៉ៅ​ឡើយ​ ‌ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​អប់រំ​វា​ដោយ​ពាក្យ​ប្រៀន​ប្រដៅ​ និង​ដំបូន្មាន‌​ ស្រប​តាម​ព្រះ​អម្ចាស់” (អភ ៤,៦)។

២២២៤. ក្រុមគ្រួសារជាកន្លែងធម្មជាតិ ដើម្បីបង្ហាត់មនុស្សឱ្យចេះសាមគ្គី និងចេះទទួលខុសត្រូវក្នុងសហគមន៍។ មាតាបិតានឹងបង្រៀនកូនកុំឱ្យចូលដៃក្នុងរឿងអាស្រូវ ឬក្នុងអំពើថោកទាប ដែលគម្រាមកំហែងសហគមន៍មនុស្ស។

២២២៥. ដោយសារព្រះអំណោយទាននៃអគ្គសញ្ញាអពាហ៍ពិពាហ៍ មាតាបិតាបានទទួលខុសត្រូវ និងទទួលឯកសិទ្ធិក្នុងការប្រកាសដំណឹងល្អចំពោះកូន ។​ គាត់នឹងបង្ហាត់បង្រៀនគេ តាំងពីក្មេង ឱ្យស្គាល់គម្រោងការដ៏លាក់កំបាំងនៃជំនឿ។ ចំពោះកូន គាត់ជា “សាក្សីដំបូង” (LG ១១) នៃជំនឿនេះ។ គាត់នឹងដឹកនាំឱ្យគេចូលរួមចំណែកក្នុងការរស់នៅរបស់ព្រះសហគមន៍ តាំងពីក្មេងមកដែរ។ របៀបរស់នៅក្នុងក្រុមគ្រួសារអាចបំប៉នចិត្តគំនិតគេ ដែលនឹងជួយគាំទ្រគេអស់មួយជីវិត។

២២២៦. មាតាបិតាត្រូវតែអប់រំជំនឿ តាំងពីកូននៅតូច។ នៅពេលដែលសមាជិកក្រុមគ្រួសារជួយគ្នាឱ្យរីកចម្រើនក្នុងជំនឿ ដោយផ្តល់សក្ខីភាពជារបៀបរស់នៅស្របតាមដំណឹងល្អ។ ការអប់រំជំនឿក្នុងក្រុមគ្រួសារកើតមុន ជួយកំដរ និងធ្វើឱ្យរបៀបប្រៀនប្រដៅជំនឿផ្សេងៗទៀតរីកចម្រើន។ មាតាបិតាមានបេសកកម្មបង្រៀនកូនឱ្យចេះអធិដ្ឋាន និងឱ្យយល់អំពីការត្រាស់ហៅរបស់ព្រះជាម្ចាស់ចំពោះគេ ជាបុត្រធីតារបស់ព្រះអង្គ (LG ១១)។ ព្រះសហគមន៍តាមភូមិជាសហគមន៍នៃពិធីអរព្រះគុណ និងជាស្នូលនៃជីវិតខាងពិធីបុណ្យរបស់ក្រុមគ្រួសារគ្រីស្តបរិស័ទ ហើយជាកន្លែងពិសេស ដើម្បីអប់រំជំនឿកូន និងឪពុកម្តាយ។

២២២៧. ឯកូនៗវិញ គេនឹងជួយឱ្យឪពុកម្តាយរីកចម្រើនក្នុងភាពដ៏វិសុទ្ធ (GS ៤៨,៤)។ ពួកគេនឹងផ្តល់ឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមក ដោយចិត្តសប្បុរស និងដោយមិនធុញទ្រាន់ក្នុងការលើកលែងទោស ដែលមកពីការឈ្លោះប្រកែក អំពើអយុត្តធម៌ និងការបោះបង់ចោលគ្នា។ សេចក្ដីស្រលាញ់រវាងបងប្អូនផ្តល់គំនិតថា គេគួរលើកលែងទោសគ្នាទៅវិញទៅមក ឯសេចក្ដីស្រលាញ់របស់ព្រះគ្រីស្តសុំឱ្យគេលើកលែងទោសគ្នាទៅវិញទៅមក (មថ ១៨,២១-២២ ; លក ១៧,៤)។

២២២៨. មាតាបិតាគោរព និងស្រលាញ់តាំងពីកូននៅតូច ដោយយកចិត្តទុកដាក់ និងពុំធ្វេសប្រហែសក្នុងការចិញ្ចឹមកូន ហើយដោយបំពេញតម្រូវការខាងផ្លូវកាយ និងខាងវិញ្ញាណ ។​ នៅពេលដែលកូនកំពុងចម្រើនវ័យ មាតាបិតានៅតែគោរពកូន និងបូជាខ្លួនសម្រាប់កូនដដែល ដោយអប់រំកូនឱ្យប្រើប្រាជ្ញា និងសេរីភាពរបស់គេតាមរបៀបត្រឹមត្រូវ។

២២២៩. មាតាបិតាជាអ្នកទទួលខុសត្រូវដំបូងបង្អស់ក្នុងការអប់រំកូន គាត់មានសិទ្ធិជ្រើសរើសសាលារៀន ស្របតាមជំនឿរបស់ខ្លួន។ សិទ្ធិនេះ ជាសិទ្ធិមូលដ្ឋាន។ តាមសមត្ថភាពរបស់ខ្លួន មាតាបិតាមានភារកិច្ចជ្រើសរើសសាលារៀនណា ដែលនឹងជួយគាត់ឱ្យបានល្អប្រសើរ ក្នុងមុខងារជាអ្នកអប់រំ និងជាគ្រីស្តបរិស័ទ (GE​៦)។ រដ្ឋអំណាចត្រូវតែធានាសិទ្ធិរបស់ឪពុកម្តាយនេះ និងឱ្យគេអាចប្រតិបត្តិតាមយ៉ាងពិតប្រាកដ។

២២៣០. ដោយក្លាយទៅជាមនុស្សពេញវ័យ កូនមានភារកិច្ច និងសិទិ្ធជ្រើសរើសវិជ្ជាជីវៈ និងសម្រេចចិត្តក្នុងការរស់នៅរបស់ពួកគេ ។ គេនឹងទទួលយកការទទួលខុសត្រូវថ្មីនេះ ដោយជឿទុកចិត្តលើឪពុកម្តាយ ហើ​យដោយសុំ និងទទួលយោបល់ និងដំបូន្មានរបស់គាត់។ មាតាបិតានឹងប្រុងប្រយ័ត្នកុំបង្ខិតបង្ខំកូនឱ្យជ្រើសរើសវិជ្ជាជីវៈ ឬគូរស្រករ។ ប៉ុន្តែគាត់អាចជួយផ្តល់យោបល់ដ៏ល្អត្រឹមត្រូវ ជាពិសេសនៅពេលដែលកូនគិតគូរអំពីការកសាងគ្រួសារ។

២២៣១. អ្នកខ្លះមិនរៀបការ ដើម្បីថែរក្សាឪពុកម្តាយ ឬបងប្អូនបង្កើត ឬពីព្រោះគេបូជាខ្លួនចំពោះវិជ្ជាជីវៈ ឬដើម្បីមូលហេតុត្រឹមត្រូវផ្សេងទៀត។ ពួកគេអាចជួយឱ្យក្រុមគ្រួសាររបស់មនុស្សរីកចម្រើនខ្លាំងណាស់។

៤. ក្រុមគ្រួសារ និងព្រះរាជ្យ

២២៣២. ទោះជាចំណងក្រុមគ្រួសារសំខាន់យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មិនសំខាន់លើសអ្វីៗទាំងអស់ដែរ។ កូនចម្រើនវ័យរិះគិតពិចារណា មានឯករាជ្យជាមនុស្ស និងខាងវិញ្ញាណយ៉ាងណា គេក៏យល់ការត្រាស់ហៅពិសេស ដែលមកពីព្រះជាម្ចាស់ កាន់តែច្បាស់ និងកាន់តែខ្លាំងឡើងៗយ៉ាងនោះដែរ។ មាតាបិតានឹងគោរពការត្រាស់ហៅ និងជួយកូនឱ្យឆ្លើយតបនឹងការត្រាស់ហៅនេះ។ ត្រូវតែយល់ឱ្យច្បាស់ថា ការត្រាស់ហៅដំបូងរបស់គ្រីស្តបរិស័ទ គឺដើរតាមព្រះយេស៊ូ (មថ ១៦,២៥)៖ “អ្នក​ណា​ស្រឡាញ់​ឪពុក​ម្ដាយ ខ្លាំង​ជាង​ស្រឡាញ់​ខ្ញុំ​ អ្នក​នោះ​មិន​សម​នឹង​ធ្វើ​ជា​សាវ័ក​របស់​ខ្ញុំ​ឡើយ។ អ្នក​ដែល​ស្រឡាញ់​កូន​ប្រុស ​កូន​ស្រី​របស់​ខ្លួន​  ខ្លាំង​ជាង​ស្រឡាញ់​ខ្ញុំ‌​ ក៏​មិន​សម​នឹង​ធ្វើ​ជា​សាវ័ក​របស់​ខ្ញុំ​ដែរ” (មថ ១០,៣៧)។

២២៣៣. បើយើងក្លាយទៅជាសាវ័ករបស់ព្រះយេស៊ូ គឺយើងសុខចិត្តឆ្លើយតបនឹងព្រះអង្គ ដែលអញ្ជើញយើងឱ្យទៅជាកម្មសិទ្ធិនៃក្រុមគ្រួសាររបស់ព្រះជាម្ចាស់ ឱ្យរស់នៅស្របតាមរបៀបរស់នៅរបស់ព្រះអង្គ៖ “​អ្នក​ណា​ធ្វើ​តាម​ព្រះ​ហឫ​ទ័យ​របស់​ព្រះបិតា​ខ្ញុំ​ ដែល​គង់​នៅ​ស្ថាន​បរមសុខ អ្នក​នោះ​ហើយ​ជា​បងប្អូន​ប្រុស​ស្រី​  និង​  ជា​ម្ដាយ​របស់​ខ្ញុំ” (មថ ១២,៤៩-៥០)។

ឪពុកម្តាយនឹងទទួល ហើយគោរពដោយអំណរ និងដោយអរព្រះគុណព្រះជាម្ចាស់ ចំពោះការត្រាស់ហៅរបស់ព្រះអម្ចាស់ឱ្យកូនណាម្នាក់របស់គាត់ ដើរតាមព្រះអង្គ ដោយធ្វើជាព្រហ្មចារីយ៍ដើម្បីព្រះរាជ្យ ដោយថ្វាយខ្លួនជាបព្វជិតបព្វជិតា ឬដោយធ្វើជាបូជាចារ្យ។

៥. អាជ្ញាធរក្នុងសង្គមស៊ីវីល

២២៣៤. វិន័យទីបួនរបស់ព្រះជាម្ចាស់បញ្ជាឱ្យយើងលើកកិត្តិយសអស់អ្នក ដែលបានទទួលពីព្រះជាម្ចាស់នូវអំណាចនៅក្នុងសង្គម ដើម្បីផលប្រយោជន៍យើង។ វិន័យនេះ បំភ្លឺភារកិច្ចរបស់អស់អ្នកដែលកាន់អំណាចក៏ដូចជាអស់អ្នកដែលទទួលប្រយោជន៍ពីអំណាចនេះ។

ភារកិច្ចរបស់អាជ្ញាធរស៊ីវីល

២២៣៥. អស់អ្នកដែលកាន់អំណាច ត្រូវប្រើអំណាចដូចជាអ្នកបម្រើ៖ “បើ​មាន​អ្នក​ណា​ម្នាក់​ចង់​ធ្វើធំ​ជាង​គេ​ ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​រាល់គ្នា​‌ ត្រូវ​ឱ្យ​អ្នក​នោះ​បម្រើ​អ្នក​រាល់គ្នា​វិញ” (មថ ២០,២៦)។ យើងដឹងថា គេកាន់អំណាចប្រកបដោយសីលធម៌ បើអំណាចនេះ មកពីព្រះជាម្ចាស់ និងមានលក្ខណៈត្រឹមត្រូវ ហើយតាមគោលដៅពិសេសរបស់អំណាចនេះ។ គ្មាននរណាម្នាក់អាចបញ្ជា ឬចាត់ចែងអ្វីដែលប្រឆាំងនឹងឋានៈដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស និងប្រឆាំងនឹងធម្មវិន័យធម្មជាតិបានឡើយ។

២២៣៦. ការប្រើប្រាស់អំណាចមានគោលដៅបម្រើឧត្តមគតិតាមលំដាប់លំដោយ ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការប្រើប្រាស់សេរីភាព និងការទទួលខុសត្រូវរបស់មនុស្សទាំងអស់។ មេដឹកនាំនឹងបំពេញភារកិច្ចនេះតាមយុត្តិធម៌ប្រកបដោយប្រាជ្ញាញ្ញាណ ដោយយកចិត្តទុកដាក់តាមតម្រូវការ និងការរួមចំណែករបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ដើម្បីឱ្យបានសេចក្ដីសុខសាន្ត និងសន្តិភាព។ ពួកគេប្រុងប្រយ័ត្នកុំឱ្យក្បួនច្បាប់ និងសេចក្ដីសម្រេចរបស់គេក្លាយទៅជាការល្បួង ដោយតាំងប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនប្រឆាំងនឹងប្រយិជន៍រួម (CA ២៥)។

២២៣៧. រដ្ឋអំណាច ត្រូវតែគោរពសិទ្ធិគ្រឹះរបស់មនុស្ស ការពារយុត្តិធម៌ ដោយគោរពសិទ្ធិរបស់មនុស្សម្នាក់ៗជាពិសេសសិទ្ធិរបស់ក្រុមគ្រួសារ និងជនក្រីក្រ។ រដ្ឋអំណាចអាច និងត្រូវតែ ផ្តល់សិទ្ធិខាងនយោបាយដល់ប្រជាពលរដ្ឋ ដើម្បីប្រយោជន៍រួម។ រដ្ឋអំណាចមិនអាចផ្អាកសិទ្ធិនោះ ដោយគ្មានមូលហេតុត្រឹមត្រូវ និងមិនសមស្របតាមយុត្តិធម៌ បានឡើយ។ ការគោរពសិទ្ធិខាងនយោបាយ មានគោលដៅឱ្យបានប្រយោជន៍ដល់ជាតិ និងដល់សហគមន៍មនុស្ស។

ភារកិច្ចរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ

២២៣៨. អស់អ្នកដែលស្ថិតក្រោមការដឹកនាំរបស់អាជ្ញាធរ ត្រូវចាត់ទុកមេដឹកនាំដូចជារូបតំណាងរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ដែលបានតែងតាំងគេជាអ្នកបម្រើនៃព្រះអំណោយទានរបស់ព្រះអង្គ (រម ១៣,១-២)៖  “ សូម​គោរព​ចុះចូល​អំណាច​នានា​ នៅ​លើ​ផែន​ដី​នេះ​ ដោយ​យល់​ដល់​ព្រះអម្ចាស់‌​ (...)  ព្រះ​ជា​ម្ចាស់​សព្វ​ព្រះ​ហឫទ័យឱ្យ​បងប្អូន​បំបិទ​មាត់​ពួក​មនុស្ស​ខ្លៅ​ ដោយ​បងប្អូន​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​ល្អឱ្យ​សម​នឹង​ឋានៈ​ជា​មនុស្ស​មាន​សេរីភាព​ ‌ក៏​ប៉ុន្តែ‌​កុំ​ប្រើ​សេរីភាព​នេះ‌​ដើម្បី​គ្រប​បាំង​អំពើ​អាក្រក់​ឡើយ​ គឺ​ត្រូវ​ប្រព្រឹត្តឱ្យ​សម​នឹង​ឋានៈ​បងប្អូន​ដែល​ជា​អ្នក​បម្រើ​របស់​ព្រះជាម្ចាស់” (១ពត្រ ២,១៣.១៦)។ ពួកអ្នកដឹកនាំមានសិទ្ធិជួនកាលមានភារកិច្ចស្តីបន្ទោសយ៉ាងត្រឹមត្រូវចំពោះអ្វីដែលពួកគេគិតថា អាចបង្ខូចឋានៈដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស និងផលប្រយោជន៍របស់សហគមន៍ដើម្បីរួមសហការយ៉ាងស្មោះត្រង់ជាមួយអាជ្ញាធរ។

២២៣៩. ប្រជាពលរដ្ឋមានភារកិច្ច រួមសហការជាមួយអាជ្ញាធរស៊ីវីល ដើម្បីប្រយោជន៍របស់សង្គម តាមសេចក្ដីពិត ដោយយុត្តិធម៌ រួមសាមគ្គី និងប្រកបដោយសេរីភាព។ សេចក្ដីស្រលាញ់ និងការចេះដឹងគុណជំរុញឱ្យស្រលាញ់ និងបម្រើមាតុភូមិ ។ ក្នុងសហគមន៍ខាងនយោបាយ ប្រជាពលរដ្ឋត្រូវមានតួនាទីបម្រើប្រយោជន៍រួម ក្រោមការដឹកនាំដ៏ត្រឹមត្រូវនៃអាជ្ញាធររបស់ខ្លួន។

២២៤០. ការចុះចូលក្រោមអាជ្ញាធរ និងការទទួលខុសត្រូវរួម ដើម្បីប្រយោជន៍រួម តម្រូវឱ្យយើងបង់ពន្ធ បោះឆ្នោត និងការពារប្រទេសជាតិ៖ ត្រូវជូនលោកទាំងនោះ​នូវអ្វីដែលបងប្អូនត្រូវ​ជូន ​‌‌គឺបង់អាករទៅលោកណា ​ដែលបងប្អូនត្រូវ​បង់ ​បង់ពន្ធទៅលោកណា ដែលបងប្អូនត្រូវបង់​ពន្ធ‌ ​កោតខ្លាចលោកណា ដែលបងប្អូនត្រូវកោត​ខ្លាចគោរពលោកណាដែលបងប្អូនត្រូវ​គោរព (រម ១៣,៧)។ គ្រីស្តបរិស័ទស្ថិតក្នុងមាតុភូមិរបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែគេរស់នៅដូចជាជនបរទេស។ គេបំពេញភារកិច្ចទាំងអស់របស់ប្រជាពលរដ្ឋ និងទទួលបន្ទុកទាំងអស់របស់ខ្លួន ដូចជាជនបរទេសដែរ (...)។ គេស្តាប់បង្គាប់ច្បាប់ ហើយរបៀបរស់នៅរបស់គេប្រសើរជាងច្បាប់ទាំងអស់នោះទៅទៀត (...)។ ព្រះជាម្ចាស់បានតែងតាំងគេឱ្យទទួលមុខងារដ៏ប្រសើរបំផុត បានជាគេមិនអាចរត់ចោលជួរបានឡើយ (លិខិតជនចំពោះលោកឌីអូក្នេត)។ គ្រីស្តទូតប៉ូលដាស់តឿនយើងឱ្យទូលអង្វរ និងអរព្រះគុណព្រះជាម្ចាស់ ដើម្បីព្រះរាជា និងអស់អ្នកដែលកាន់អំណាចគ្រប់ៗរូប “ដើម្បីឱ្យយើង​រស់នៅ​បាន​សុខ​ក្សេមក្សាន្ត​ គ្មាន​ចលាចល​‌ ដោយ​គោរព​ប្រណិប័តន៍​ព្រះជាម្ចាស់អស់​ពី​ចិត្ត ​និង​មាន​ជីវិតយ៉ាង​ថ្លៃថ្នូរ” (១ធម ២,២)។

២២៤១. ប្រជាជាតិជឿនលឿនត្រូវតែទទួលជនបរទេស ដែលមកជ្រកកោន ដើម្បីរស់រានមានជីវិត ដែលគេមិនអាចរកឃើញក្នុងប្រទេសរបស់ខ្លួន។ រដ្ឋអំណាចនឹងប្រុងប្រយ័ត្នក្នុងការគោរពសិទ្ធិធម្មជាតិ ដែលធ្វើឱ្យម្ចាស់ផ្ទះត្រូវការពារភ្ញៀវរបស់ខ្លួន។ ដើម្បីផលប្រយោជន៍រួម អាជ្ញាធរអាចតម្រូវឱ្យជនបរទេសគោរពតាមលក្ខ័ណ និងច្បាប់ ជាពិសេសអ្នកទាំងអស់នោះ ត្រូវគោរពភារកិច្ចរបស់ខ្លួនជាជនអន្តោប្រវេស៍ចំពោះប្រទេស ដែលគេមកជ្រកកោន ហើយដឹងគុណចំពោះបេតិកភ័ណ្ឌដែលជាសម្ភារៈ និងវិញ្ញាណ ហើយគោរពច្បាប់ និងបង់ពន្ធជូនប្រទេសនោះ។

២២៤២. ប្រជាពលរដ្ឋមិនត្រូវធ្វើតាមបទបញ្ជារបស់អាជ្ញាធរស៊ីវីល នៅពេលដែលបទបញ្ជានោះប្រឆាំងនឹងសីលធម៌ សិទ្ធិគ្រឹះរបស់មនុស្ស ឬការប្រៀនប្រដៅរបស់ដំណឹងល្អ។ យើងអាចបដិសេធមិនព្រមស្តាប់បង្គាប់ អាជ្ញាធរស៊ីវីល នៅពេលដែលការទាមទាររបស់គេប្រឆាំងនឹងមនសិការត្រឹមត្រូវ ពីព្រោះយើងត្រូជ្រើសរើសបម្រើព្រះជាម្ចាស់ ឬបម្រើសហគមន៍នយោបាយ។ “អ្វីៗ​ដែល​ជា​របស់​ព្រះ​ចៅ​អធិ​រាជ​ ‌ចូរ​ថ្វាយ​ទៅ​ព្រះ​ចៅ​អធិ​រាជ​វិញ​ទៅ​ ហើយ​អ្វីៗ​ដែល​ជា​របស់​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់​ ចូរ​ថ្វាយ​ទៅ​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់​វិញ​ដែរ” (មថ ២២,   ២១)។ “យើងខ្ញុំ​ត្រូវ​ស្ដាប់​បង្គាប់​ព្រះជា​ម្ចាស់​ជាជាង​ស្ដាប់​បង្គាប់​មនុស្ស” (កក ៥,២៩)។ ប្រសិនបើរដ្ឋអំណាចបំពានសមត្ថកិច្ចរបស់ខ្លួន បែរជាជិះជាន់ប្រជាជន សូមប្រជាពលរដ្ឋ​​ កុំរួញរាធ្វើកិច្ចការដែល​​​ប្រយោជន៍​​​រួម​​​ ទាមទារយ៉ាងជាក់ច្បាស់។​ ក៏ប៉ុន្តែ ប្រជាជនមានច្បាប់អនុញ្ញាតការពារសិទ្ធិរបស់ខ្លួន និងសិទិ្ធប្រជាពលរដ្ឋ​​​ដែល​​​ត្រូវ​​​រង​​​គ្រោះ​​​ដោយរដ្ឋអំណាចជិះជាន់នោះ។ ប៉ុន្តែ ត្រូវគោរពព្រំដែននៃធម្មវិន័យធម្មជាតិ និងធម្មវិន័យនៃដំណឹងល្អ​​​ផង​​​ដែរ (GS៧៤,៥)។

២២៤៥. អ្នកតស៊ូ ប្រឆាំងនឹងការជិះជាន់របស់រដ្ឋអំណាច មិនអាចប្រើកម្លាំងសាស្រ្តាវុធបានឡើយ លើកលែងតែគេស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពដូចល័ក្ខ័ណ្ឌខាងក្រោមនេះរួមចូលគ្នា៖
១- នៅពេលដែលមានការបំពានសិទ្ធិគ្រឹះយ៉ាងច្បាស់ ធ្ងន់ធ្ងរ និងយ៉ាងយូរ
២- អស់មធ្យោបាយក្នុងការដោះស្រាយ
៣- ដោយមិនបង្កើតភាពច្របូកច្របល់អាក្រក់ជាងមុន
៤- ដោយសង្ឃឹមយ៉ាងច្បាស់ថា អាចទទួលជ័យជំនះបាន
៥- ដោយគ្មានមធ្យោបាយណាប្រសើរជាងនេះ។

សហគមន៍ខាងនយោបាយ និងព្រះសហគមន៍

២២៤៤. ស្ថាប័នទាំងអស់មានទស្សនវិស័យលើមនុស្ស និងដំណើរជីវិតរបស់គេ ​ដោយស្ថាប័នវិនិច្ឆយ បែងចែកតម្លៃទៅតាមលំដាប់លំដោយ និងឥរិយាបទ ដែលគេប្រកាន់យក។ សង្គមភាគច្រើនបានរៀបចំ     ស្ថាប័នរបស់ខ្លួន ដោយគិតថា មនុស្សប្រសើរជាងវត្ថុនានា។ មានតែសាសនាដែលព្រះជាម្ចាស់បានសម្ដែងឱ្យយើងដឹងទេ ដែលបានទទួលស្គាល់ថា ព្រះជាម្ចាស់ ដែលជាព្រះបង្កើត និងព្រះសង្រ្គោះ ជាប្រភព និងជាទីដៅរបស់មនុស្ស។ ព្រះសហគមន៍អញ្ជើញរដ្ឋអំណាចឱ្យវិនិច្ឆយ និងសម្រេចតាមពន្លឺនៃសេចក្ដីពិតអំពីព្រះជាម្ចាស់ និងមនុស្សនេះ៖

សង្គមដែលមិនស្គាល់ ឬបដិសេធពន្លឺនេះ ដោយគិតថា ខ្លួនមិនពឹងផ្អែកលើព្រះជាម្ចាស់ ដោយស្វែងរកគំនិត និងទីដៅរបស់ខ្លួន ដោយខ្លួនគេផ្ទាល់ ឬតាមមនោគមវិជ្ជាផ្សេងៗ មិនព្រមទទួលស្គាល់ថា មានលក្ខណៈដែលមិនចេះលម្អៀងអំពីអ្វីល្អ និងអ្វីអាក្រក់ សង្គមនោះ កាន់អំណាចផ្តាច់ការលើមនុស្ស និងដំណើរជីវិតរបស់គេ ដោយលាតត្រដាង ឬលាក់លៀម ដូចប្រវត្តិសាស្រ្តធ្លាប់បង្ហាញស្រាប់ (CA ៤៥ ; ៤៦)។

២២៤៥. ដោយសារបន្ទុក និងសមត្ថកិច្ចរបស់ខ្លួន ព្រះសហគមន៍ គឺជាសញ្ញាសម្គាល់ផង និងអ្នកការពារលក្ខណៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់មនុស្សផង។ មិនត្រូវច្រឡំព្រះសហគមន៍នឹងសហគមន៍នយោបាយឡើយ។  “ព្រះសហគមន៍គោរព និងលើកស្ទួយសេរីភាពខាងនយោបាយផង ហើយជួយឱ្យប្រជាពលរដ្ឋមានការទទួលខុសត្រូវផង” (GS ៧៦,៣)។

២២៤៦. ព្រះសហគមន៍មានបេសកកម្ម “វិនិច្ឆយតាមសីលធម៌ សូម្បីតែក្នុងវិស័យទាក់ទិននឹង​​​នយោបាយផង​​​ដែរ នៅពេលដែលសិទ្ធិមូលដ្ឋានរបស់មនុស្ស ឬការសង្រ្គោះរបស់ព្រលឹង​ទាមទារ។ ព្រះសហគមន៍ត្រូវប្រើគ្រប់មធ្យោបាយស្របតាមដំណឹងល្អ និងមធ្យោបាយទាំងអស់ ដើម្បីឱ្យបានសេចក្ដីសុខគ្រប់គ្នាទៅតាមស្ថានភាព​ និងតាមកាលៈទេសៈ” (GS ៧៦,៥)។

សង្ខេប

២២៤៧. “ចូរគោរពមាតាបិតា” (ទក ៥,១៦ ; មក ៧,១០)។

២២៤៨. តាមវិន័យទីបួន ព្រះជាម្ចាស់សព្វព្រះហឫទ័យថា ក្រោយពីព្រះអង្គ យើងគោរពមាតាបិតា និង​អស់អ្នកដែលព្រះអង្គបានប្រគល់អំណាច ដើម្បីប្រយោជន៍យើង។

២២៤៩. សហគមន៍គ្រួសារកើតឡើង ដោយសម្ពន្ធមេត្រី និងការព្រមព្រៀងរបស់គូស្វាមីភរិយា។ អាពាហ៍ពិពាហ៍ និងក្រុមគ្រួសារត្រូវបានរៀបចំ ដើម្បីផលប្រយោជន៍របស់គូស្វាមីភរិយា ការបន្តពូជពង្ស និង​ការ​អប់​រំ​កូនចៅ។

២២៥០ . “សន្តិភាពរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ និងសន្តិភាពរបស់សង្គម  ទាំងសង្គមមនុស្ស ទាំងសង្គម​នៃ​ព្រះ​សហគមន៍ ភ្ជាប់​​​យ៉ាងជិត​ស្និទ្ធនឹងការចម្រើននៃសហគមន៍គូស្វាមីភរិយា  និងការចម្រើន​នៃសហគមន៍​ក្រុម​គ្រួសារ” (GS ៤៧,១)។

២២៥១. កូនៗត្រូវតែគោរពមាតាបិតា ដោយចេះដឹងគុណ ស្តាប់បង្គាប់យ៉ាងត្រឹមត្រូវ និងជួយពួកគាត់ផង​ដែរ​។ ការគោរពមាតាបិតានាំមកនូវភាពសុខដុមរមនានៅក្នុងក្រុមគ្រួសារ។

២២៥២. មាតាបិតាជាអ្នកទទួលខុសត្រូវដំបូងនៃការអប់រំកូន ឱ្យមានជំនឿ ឱ្យចេះអធិដ្ឋាន និងប្រតិបត្តិតាមគុណធម៌ទាំងឡាយ។ ពួកគាត់មានភារកិច្ចបំពេញតាមតែអាចធ្វើបានទៅតាមតម្រូវការខាងផ្លូវកាយ និងខាងផ្លូវ ចិត្តនៃកូនៗរបស់គាត់ ។

២២៥៣. មាតាបិតាត្រូវគោរព និងជំរុញឱ្យកូនៗបំពេញតាមការត្រាស់ហៅរបស់ពួកគេ។ ពួកគាត់នឹងនិកឃើញឡើងវិញ និងបង្រៀនថា មុនដំបូង ព្រះជាម្ចាស់ត្រាស់ហៅគ្រីស្តបរិសុទ្ធឱ្យដើរតាមព្រះយេស៊ូ។

២២៥៤. រដ្ឋអំណាចត្រូវតែគោរពសិទ្ធិគ្រឹះរបស់មនុស្ស និងលក្ខ័ណក្នុងការគោរពសេរីភាពរបស់គេ។

២២៥៥. ប្រជាពលរដ្ឋមានភារកិច្ចរួមសហការជាមួយរដ្ឋអំណាច ដើម្បីកសាងសង្គមប្រកបដោយ សេចក្ដីពិត យុត្តិធម៌ សាមគ្គីភាព និងសេរីភាព។

២២៥៦. តាមមនសិការរបស់ខ្លួន ប្រជាពលរដ្ឋមិនត្រូវធ្វើតាមបទបញ្ជារបស់អាជ្ញាធរ នៅពេលដែលបទ បញ្ជានោះប្រឆាំងនឹងការទាមទារនៃសីលធម៌។ “ត្រូវស្តាប់បង្គាប់ព្រះជាម្ចាស់ជាជាងស្តាប់បង្គាប់មនុស្ស” (កក ៥,២៩)។

២២៥៧ . ស្ថាប័នទាំងអស់ត្រូវប្រកាន់យកការវិនិច្ឆយ និងឥរិយាបទទៅតាមទស្សនវិស័យរបស់មនុស្ស និងដំណើរជីវិតរបស់គេ។ បើគ្មានពន្លឺនៃដំណឹងល្អអំពីព្រះ ជាម្ចាស់ និងមនុស្សទេ សង្គមទាំងនោះងាករេយ៉ាងងាយទៅរកអំណាចផ្តាច់ការ។

ប្រការទី៥៖​វិន័យទីប្រាំ

កុំសម្លាប់មនុស្ស (សរ ២០,១៣)

អ្នក​រាល់​គ្នា​ធ្លាប់​ឮ​សេចក្ដី ដែល​មាន​ថ្លែង​ប្រាប់​បុព្វ​បុរស​ថា “កុំ​សម្លាប់​មនុស្ស” អ្នកណាសម្លាប់គេ ​អ្នក​នោះ​នឹង​ត្រូវ​គេ​ផ្ដន្ទាទោស។   រីឯ​ខ្ញុំ​វិញ‌ ​ខ្ញុំ​សុំ​បញ្ជាក់​ប្រាប់​អ្នក​រាល់គ្នា​ថា អ្នក​ណា​ខឹង​នឹង​បង​ប្អូន អ្នក​នោះ​នឹង​ត្រូវ​គេ​ផ្ដន្ទាទោស​ដែរ (មថ ៥,២១-២២)។

២២៥៨. “ជីវិតរបស់មនុស្សដ៏សក្ការៈ ដ្បិតតាំងពីកំណើតមក ជីវិតនេះ មានស្នាមនៃកិច្ចបង្កើតរបស់ព្រះជាម្ចាស់ និងស្ថិតស្ថេរជានិច្ច ក្នុងទំនាក់ទំនងពិសេសជាមួយព្រះបង្កើតរបស់ខ្លួន ដែលជាទីដៅតែមួយរបស់ខ្លួន។ មានតែព្រះជាម្ចាស់ទេ ដែលជាម្ចាស់នៃជីវិតតាំងពីកំណើតរហូតដល់ទីចុងក្រោយ ពោលគឺគ្មាននរណាអាចទាមទារដើម្បីខ្លួនឯងនូវសិទ្ធិបំផ្លាញមនុស្សដែលគ្មានទោសម្នាក់បានឡើយ” (CDF)។

១.​ ការគោរពជីវិតរបស់មនុស្ស

សក្ខីភាពរបស់ប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏វិសុទ្ធ

២២៥៩. ក្នុងរឿងរបស់លោកកាអ៊ីន ដែលសម្លាប់លោកអេបិលជាប្អូន (កណ ៤,៨-១២) ព្រះគម្ពីរសម្ដែងឱ្យដឹងថា តាំងពីដើមដំបូងនៃប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់មនុស្សលោក មនុស្សមានកំហឹង និងមានចិត្តលោភលន់នៅក្នុងខ្លួន ជាផលវិបាកនៃអំពើបាបដើមដំបូង។ មនុស្សបានក្លាយទៅជាខ្មាំងសត្រូវរបស់មនុស្ស។ ព្រះជាម្ចាស់ចោទប្រកាន់ឃាតកម្មបងប្អូនឯងនេះ៖ “ម្តេចក៏អ្នកប្រព្រឹត្តដូច្នេះ? ​សម្រែកឈាមប្អូនរបស់អ្នក​បានលាន់ឮពីដី​ឡើងមក​ដល់យើង។   ឥឡូវនេះ   អ្នកត្រូវបណ្តាសា ហើយ​អ្នក​ត្រូវ​ឃ្លាត​ឆ្ងាយ​ពី​ដី ​ដែល​បាន​ស្រូប​យក​ឈាម​ប្អូនរបស់អ្នក ​ជាឈាមដែលអ្នកបានបង្ហូរ​ដោយ​ផ្ទាល់ដៃ” (កណ ៤,១០-១១)។

២២៦០. សម្ពន្ធមេត្រីរវាងព្រះជាម្ចាស់ និងមនុស្សលោកតែងតែរម្លឹកថា ព្រះជាម្ចាស់បានប្រោសប្រទានជីវិតឱ្យមនុស្ស ហើយមនុស្សចេះតែប្រព្រឹត្តអំពើហិង្សា៖

(...) យើងឱ្យ​មនុស្សសងជីវិត​នៅពេលណាដែលគេសម្លាប់​មនុស្សដូចគ្នា​ដែរ។ អ្នកណាបង្ហូរឈាមមនុស្ស​ អ្នកនោះមុខជាត្រូវមនុស្សបង្ហូរឈាមវិញមិនខាន ដ្បិត​ព្រះជាម្ចាស់​បាន​បង្កើត​មនុស្ស​លោក   ​មក ​ជាតំណាងរបស់ព្រះអង្គ (កណ ៩,៥-៦)។

សម្ពន្ធមេត្រីចាស់ចាត់ទុកឈាមជាសញ្ញាសម្គាល់ដ៏ពិសិដ្ឋនៃជីវិត (លវ ១៧,១៤)។ ចាំបាច់ត្រូវប្រៀនប្រដៅសេចក្ដីនេះគ្រប់សម័យកាល។

២២៦១. ព្រះគម្ពីរបរិយាយយ៉ាងល្អិតល្អន់ការហាមប្រាមនៃវិន័យទីប្រាំនេះ៖ “មិនត្រូវកាត់ទោសប្រហារជីវិតជនស្លូតត្រង់ និងជនសុចរិតទេ” (សរ ២៣,៧)។ ឃាតកម្មដោយចេតនាលើមនុស្សម្នាក់ ដែលគ្មានទោស ជាអំពើប្រឆាំងនឹងឋានៈដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស វិន័យនៃសេចក្ដីស្រលាញ់ និងប្រឆាំងនឹងភាពដ៏វិសុទ្ធរបស់ព្រះបង្កើតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ វិន័យដែលហាមប្រាមឃាតកម្មនេះជាវិន័យសកល គឺមនុស្សទាំងអស់ គ្រប់កាលៈទេសៈ និងគ្រប់ទីកន្លែងក៏ត្រូវតែប្រតិបត្តិតាម។

២២៦២. ពេលដែលព្រះអង្គទេសនានៅលើភ្នំ ព្រះអម្ចាស់រម្លឹកបទបញ្ជានេះ៖ “កុំសម្លាប់មនុស្ស” (មថ ៥,២១) ហើយមានព្រះបន្ទូលបន្ថែមទៀតថា មិនត្រូវខឹង ស្អប់ និងសងសឹកគេឡើយ។ លើសពីនេះទៅទៀត ព្រះគ្រីស្តសុំឱ្យសាវ័ករបស់ព្រះអង្គបែរថ្ពាល់ម្ខាងទៀតឱ្យគេទះ (មថ ៥,២២-៣៩) និងស្រលាញ់ខ្មាំងសត្រូវរបស់ខ្លួន (មថ ៥,៤៤)។ ព្រះអង្គផ្ទាល់មិនបានការពារខ្លួនឯង ហើយមានព្រះបន្ទូលមកលោកសិលា ឱ្យស៊កដាវទៅក្នុងស្រោមវិញ (មថ ២៦,៥២)។

ការការពារខ្លួនឯងយ៉ាងត្រឹមត្រូវ

២២៦៣. ការការពារមនុស្ស និងសង្គមយ៉ាងត្រឹមត្រូវមិនមែនជាករណីលើកលែងចំពោះការហាមប្រាម មិនឱ្យប្រព្រឹត្តឃាតកម្មដោយចេតនាលើមនុស្សម្នាក់ ដែលគ្មានទោសឡើយ។ “កិច្ចការពារខ្លួនឯងអាចបង្កើតផលពីរយ៉ាង៖ មួយសម្រាប់រក្សាជីវិតខ្លួនឯង មួយទៀតការស្លាប់របស់អ្នកធ្វើបាប (...)។ យើងចង់បានផលតែមួយ ឯផលផ្សេងទៀតវិញ យើងមិនចង់បានឡើយ” (សន្ត ថូម៉ាស​ នៃអាកាំង)។

២២៦៤. សេចក្ដីស្រលាញ់ចំពោះខ្លួនឯងជាគោលការណ៍ដ៏សំខាន់នៃសីលធម៌។ ដូច្នេះ យើងមានសិទ្ធិធ្វើឱ្យគេគោរពជីវិតយើងបាន។ អ្នកការពារជីវិតរបស់ខ្លួនគ្មានទោសប្រព្រឹត្តអំពើឃាតកម្មទេ ទោះបីគេសម្លាប់អ្នកធ្វើបាបគេក៏ដោយ៖ ប្រសិនបើយើងប្រើអំពើហិង្សាលើសពីតម្រូវការ ដើម្បីការពារខ្លួន យើងខុសច្បាប់។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើយើងប្រយុទ្ធអំពើហិង្សាតាមរបៀបត្រឹមត្រូវ យើងនឹងស្រមច្បាប់ (...)។ ទោះបីយើងប្រព្រឹត្តកិច្ចការនេះ ដើម្បីការពារខ្លួនយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏យើងអាចទទួលការសង្រ្គោះបានដែរ ដ្បិតយើងត្រូវរក្សាជីវិតរបស់ខ្លួនឯងច្រើនជាងយើងត្រូវរក្សាជីវិតអ្នកដទៃ (សន្ត ថូម៉ាស នៃអាកាំង)។

២២៦៥. ការការពារខ្លួនឯងមិនគ្រាន់តែជាសិទ្ធិប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជាភារកិច្ចដ៏សំខាន់ចំពោះអ្នកដែលទទួលខុសត្រូវលើជីវិតអ្នកដទៃ លើផលប្រយោជន៍រួមរបស់ក្រុមគ្រួសារ ឬរបស់សង្គម។

២២៦៦. បើយើងចង់ការពារប្រយោជន៍រួមនៃសង្គម យើងត្រូវតែឃាត់អ្នកធ្វើបាបមិនឱ្យធ្វើបាបទៀត។ ការប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះសហគមន៍តាំងពីដើមដំបូងបានទទួលស្គាល់ថា រដ្ឋអំណាចត្រឹមត្រូវមានសិទ្ធិ និងភារកិច្ចផ្ទន្តាទោសទៅតាមកំហុស ទោះជាទោសប្រហារជីវិតក៏ដោយក្នុងករណីដ៏ធ្ងន់ធ្ងរជាទីបំផុត។ យ៉ាងណាមិញ អ្នកកាន់អំណាចមានសិទ្ធិប្រើកម្លាំងសាស្រ្តាវុធ ដើម្បីវាយច្រានអ្នកឈ្លានពានទឹកដី ដែលអ្នកកាន់អំណាចនោះបានទទួលបន្ទុក។ ការដាក់ទោស មានផលដំបូងទូទាត់ភាពច្របូកច្របល់ដែលមកពីកំហុស។ នៅពេលដែលអ្នកទោសស្ម័គ្រចិត្តទទួលទោសនេះ គេទូទាត់ទោសរបស់ខ្លួន។ ម្យ៉ាងទៀត ការដាក់ទោសជាកិច្ចការពាររបៀបរៀបរយសាធារណៈ និងសុវត្តិភាពរបស់មនុស្ស។ ទីបំផុត ការដាក់ទោសជាថ្នាំពេទ្យ ដែលជួយឱ្យអ្នកទោសទទួលការសង្រ្គោះ (លក ២៣,៤០-៤៣)។

២២៦៧. បើមធ្យោបាយមិនបង្ហូរឈាមល្មមគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីការពារជីវិតមនុស្សប្រឆាំងនឹងអ្នកធ្វើបាប ក្នុងកិច្ចការពាររបៀបរៀបរយសាធារណៈ និងសុវត្តិភាពមនុស្ស អាជ្ញាធរនឹងមិនប្រើមអ្យោបាយផ្សេងទៀតទេ ដ្បិតមធ្យោបាយនោះស្របតាមលក្ខខណ្ឌនៃប្រយោជន៍រួម និងស្របតាមឋានៈដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្សហើយ។

ឃាតកម្មដោយចេតនា

២២៦៨. វិន័យទីប្រាំហាមមិនឱ្យសម្លាប់មនុស្សដោយផ្ទាល់ខ្លួន និងដោយចេតនា ។​ ឃាតកម្មបែបនេះ ជាអំពើបាបធ្ងន់ធ្ងរណាស់។ ឃាតកៈ និងអស់អ្នកដែលរួមសហការដោយចេតនាក្នុងការសម្លាប់មនុស្ស ប្រព្រឹត្តអំពើបាបមួយ ដែលស្រែកអង្វរឱ្យមេឃសងសឹក (កណ ៤,១០)។ ការសម្លាប់កូនឯង (GS ៥១,៣) ការសម្លាប់បងប្អូនឯង ការសម្លាប់ឪពុកឯង និងការសម្លាប់គូស្វាមីភរិយាឯងជាឃាតកម្មដ៏ធ្ងន់ធ្ងរជាទីបំផុត ដ្បិតអំពើនេះ ជាការបំបាក់បំបែកចំណងធម្មជាតិ។ ទោះបីរដ្ឋអំណាចបញ្ជា    ឱ្យប្រព្រឹត្តឃាតកម្ម ដើម្បីបន្សុទ្ធពូជ ឬដើម្បីអនាម័យក៏ដោយ ក៏យើងមិនអាចសម្លាប់នរណាម្នាក់បានឡើយ។

២២៦៩. វិន័យទីប្រាំហាមមិនឱ្យធ្វើអ្វីក្នុងគោលបំណងសម្លាប់មនុស្សម្នាក់ដោយប្រយោល។ វិន័យ​​​នៃសីលធម៌ហាមប្រថុយជីវិតរបស់មនុស្សម្នាក់ ដោយគ្មានមូលហេតុសំខាន់ ព្រមទាំងហាមបដិសេធជួយមនុស្សម្នាក់ ដែលរងគ្រោះថ្នាក់។ ពេលសង្គមមនុស្សសុខចិត្តឱ្យកើតទុរ្កិក្យ ដោយមិនខិតខំជួយសង្រ្គោះ សង្គមនោះ ប្រព្រឹត្តអំពើអយុត្តិធម៌ដ៏អាស្រូវ និងកំហុសដ៏ធ្ងន់។ អ្នករកស៊ីខុសច្បាប់ ដែលអំពើរបស់គេបណ្តាលឱ្យអ្នកដទៃ ដែលជាបងប្អូន អត់ឃ្លាន និងស្លាប់ គឺជាអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើឃាតកម្ម មិនត្រូវអត់ឱនឡើយ (អម ៨,៤-១០)។ យើងមិនអាចផ្តន្ទាទោសការសម្លាប់មនុស្សដោយអចេតនា បាន។ ប៉ុន្តែ យើងប្រព្រឹត្តកំហុសដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ បើយើងបានប្រព្រឹត្តកិច្ចការជ្រុលពេក ដែលបាននាំឱ្យមានមនុស្សស្លាប់ ទោះបីយើងគ្មានបំណងចង់សម្លាប់គេយ៉ាងណាក៏ដោយ។

ការរំលូតកូន

២២៧០. ត្រូវតែគោរព​ និងការពារជីវិតមនុស្សលើសពីអ្វីៗទាំងអស់តាំងពីក្នុងផ្ទៃម្តាយមកម្ល៉េះ។ គេត្រូវទទួលស្គាល់សិទ្ធិមនុស្ស ចាប់តាំងពីគ្រាដំបូងបង្អស់នៃការរស់នៅរបស់គេ​។ ក្នុងចំណោមសិទ្ធិនោះ មនុស្សដែលគ្មានទោសណាម្នាក់មានសិទ្ធិរស់រានមានជីវិត (CDF)។

យើងស្គាល់អ្នក​តាំងពីមុនពេល ដែលយើងបានសូនអ្នកក្នុងផ្ទៃម្តាយម៉្លេះ​។ យើងក៏បាញែកអ្នកទុក​សម្រាប់យើង​តាំងពីមុនពេល ដែលអ្នកកើតចេញពីផ្ទៃម្តាយដែរ (យរ ១,៥)។

នៅពេលទូលបង្គំកកើតឡើងក្នុងទីលាក់កំបាំង ​គឺនៅក្នុងផ្ទៃមាតា រូបកាយរបស់ទូលបង្គំមិនបានលាក់បំបាំងនឹងព្រះអង្គទេ (ទន ១៣៩,១៥)។

២២៧១. តាំងពីសតវត្សទីមួយ ព្រះសហគមន៍បញ្ជាក់ថា ការរំលូតកូនដោយចេតនាជាអំពើខុសសីលធម៌។ ការប្រៀនប្រដៅនេះ មិនបានផ្លាស់ប្តូរ ហើយនៅស្ថិតស្ថេរនៅឡើយ។ ការរំលូតកូនដោយផ្ទាល់ ដើម្បីបញ្ឈប់ ឬដើម្បីជាមធ្យោបាយ គឺជាអំពើខុសសីលធម៌ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរណាស់៖

កុំរំលូតកូនក្នុងផ្ទៃ ហើយកុំសម្លាប់កូនទើបនឹងកើត (ឌីដាខែ ; លោកបាណាបាស)។

ព្រះជាម្ចាស់ ជាម្ចាស់នៃជីវិត បានប្រគល់ឱ្យមនុស្សនូវមុខងារដ៏ប្រសើរដើម្បីបម្រើជីវិត ហើយមនុស្សត្រូវតែបំពេញមុខងារនេះ តាមរបៀបសមរម្យនឹងខ្លួនគេ។ ដូច្នេះ ត្រូវរក្សាជីវិតដោយយកចិត្តទុកដាក់ជាទីបំផុត តាំងពីក្នុងផ្ទែម្តាយមកម្ល៉េះ។ ការរំលូតកូន និងការសម្លាប់កូនជាអំពើឃាតកម្មដ៏អាក្រក់ជាទីបំផុត (លិខិតជូនចំពោះលោកឌីអូក្នេត ; លោកទែរទូលីយ៉ាំង)។

២២៧២. បើយើងរួមសហការក្នុងការរំលូតកូន យើងប្រព្រឹត្តអំពើបាបធ្ងន់។ អ្នកប្រព្រឹត្តអំពើបាបប្រឆាំងនឹងជីវិតមនុស្សនេះ ត្រូវបណ្តេញចេញពីព្រះសហគមន៍។ “នរណារំលូតកូន បើកូនស្លាប់មែន អាចត្រូវបណ្តេញចេញពីព្រះសហគមន៍latae sententiae ” (CIC ១៣៩៨) “ដោយសារតែបានប្រព្រឹត្តទោសនេះ” (CIC ១៣១៤) ហើយស្របតាមលក្ខខណ្ឌច្បាប់ (CIC ១៣២៣-១៣២៤)។ ព្រះសហគមន៍នៅតែមានធម៌មេត្តាករុណា ប៉ុន្តែបង្ហាញថា ឃាតកម្មនេះ ធ្ងន់ធ្ងរណាស់ ហើយបង្កើតការខូចខាន ដែលមិនអាចកែបាន សម្រាប់កូនដែលត្រូវសម្លាប់ សម្រាប់ឪពុកម្តាយវា និងសម្រាប់សង្គមទាំងមូលផងដែរ។

២២៧៣. មនុស្សទាំងអស់មានសិទ្ធិរស់រានមានជីវិត ជាសិទ្ធិដែលមិនអាចទិញលក់បាន ជាផ្នែកចាំបាច់នៃសង្គមស៊ីវីល និងជាច្បាប់នៃសង្គមនេះ៖
“សង្គមស៊ីវីល និងរដ្ឋអំណាចត្រូវតែទទួលស្គាល់ និងគោរពសិទ្ធិ ដែលមិនអាចទិញលក់របស់មនុស្ស។ សិទ្ធិមនុស្សមិនពឹងផ្អែកលើមនុស្ស ឬលើមាតាបិតា ហើយមិនមែនមកពីសង្គម ឬរដ្ឋអំណាចសុខចិត្តផ្តល់ឱ្យឡើយ។ សិទ្ធិទាំងអស់នោះ ជាកម្មសិទ្ធិនៃធម្មជាតិមនុស្ស ជាផ្នែករបស់មនុស្ស ដែលមានកិច្ចបង្កើតជាប្រភព។ ក្នុងចំណោមសិទ្ធិមូលដ្ឋានទាំងអស់នោះ មានសិទ្ធិរស់រានមានជីវិត និងសិទិ្ធគោរពកាយ តាំងពីក្នុងផ្ទៃម្តាយរហូតដល់ស្លាប់” (CDF)។

“ក្នុងវេលាដែលច្បាប់វិជ្ជមានមិនឱ្យមនុស្សមួយចំនូនបានទទួលការការពារ ដែលច្បាប់ស៊ីវីលតម្រូវឱ្យរដ្ឋអំណាចចាប់ផ្តើមមិនទទួលស្គាល់ថា មនុស្សទាំងអស់ស្មើគ្នាចំពោះច្បាប់ឡើយ។ វេលាដែលរដ្ឋមិនប្រើកម្លាំង ដើម្បីបម្រើសិទ្ធិប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់ ជាពិសេសអ្នកទន់ខ្យោយជាងគេ មូលដ្ឋានគ្រឹះនៃរដ្ឋអំណាចត្រឹមត្រូវមួយចុះទន់ខ្យោយ (...)។ អ្នកដែលបំពានសិទ្ធិដោយចេតនាត្រូវទទួលទោសតាមច្បាប់ព្រហ្មទ័ណ្ឌ ពីព្រោះច្បាប់ត្រូវការពារកូនតាំងពីក្នុងផ្ទៃម្តាយ” (CDF)។

២២៧៤. ត្រូវចាត់ទុកចា អំប្រ៊ីយ៉ុងជាមនុស្សម្នាក់តាំងពីក្នុងផ្ទែម្តាយមកម្ល៉េះ ហេតុនេះ ត្រូវការពារ ថែទាំ និងព្យាបាលអំប្រ៊ីយ៉ុងដូចចំពោះមនុស្សម្នាក់ផ្សេងទៀត តាមអ្វីដែលយើងអាចធ្វើបាន។

ការវិនិច្ឆយរោគមុនកំណើត ត្រឹមត្រូវតាមសីលធម៌ “បើយើងគោរពជីវិតរបស់អំប្រ៊ីយ៉ុង និងគភ៌ ហើយបើយើងវិនិច្ឆយ ដើម្បីការពារ ឬព្យាបាលវា (...)។ ការវិនិច្ឆយរោគមុនកំណើតខុសសីលធម៌ខ្លាំងណាស់ នៅពេលដែលយើងគិតទុកជាមុនថា ក្រោយពីបានទទួលលទ្ធផល នឹងរំលូតកូន ។ ការវិនិច្ឆយ​មិនអាចទៅជាការកាត់ទោសប្រហារជីវិតបាន” (CDF)។

២២៧៥. “ត្រូវចាត់ទុកថា ការធ្វើអន្តរាគមន៍លើអំប្រ៊ីយ៉ុងត្រូវច្បាប់ លុះត្រាតែការធ្វើអន្តរាគមន៍នោះ គោរពជីវិតរបស់ភ្រួណ ហើយមិនអាចនាំឱ្យអំប្រ៊ីយ៉ុងមានគ្រោះថ្នាក់ ប៉ុន្តែ មានគោលដៅព្យាបាល កែលំអសុខភាព ឬជួយឱ្យអំប្រ៊ីយ៉ុងរស់រានមានជីវិត” (CDF)។
“បើយើងផលិតអំប្រ៊ីយ៉ុង ក្នុងគោលដៅប្រើវាដូចជាថ្នាំព្យាបាល យើងខុសសីលធម៌” (CDF)។“ការធ្វើអន្តរាគមន៍ខ្លះ លើបេតិកភ័ណ្ឌក្រូមូសូម ឬខាងពន្ធុ ដោយគ្មានគោលដៅព្យាបាល ប៉ុន្តែ ដោយចង់ផលិតមនុស្សតាមភេទ ឬតាមគុណភាពដែលគ្រោងទុកជាមុន ការប្រើប្រាស់ទាំងអស់នោះ ផ្ទុយនឹងឋានៈដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស និងអត្តសញ្ញាណតែមួយ ដែលមិនអាចបង្កើតជាថ្មីបានរបស់គេ” (CDF)។

ការជួយមនុស្សឱ្យចែកឋានយ៉ាងស្រួល

២២៧៦. ត្រូវតែគោរពយ៉ាងពិសេសដល់អស់អ្នក ដែលមានកម្លាំងចុះទន់ខ្សោយ ។ ត្រូវតែជួយទ្រទ្រង់អ្នកជម្ងឺ ឬអ្នកពិការ ដើម្បីឱ្យគេមានរបៀបរស់នៅដូចធម្មតា តាមតែអាចធ្វើបាន។

២២៧៧. ទោះជាមានមូលហេតុ និងមធ្យោបាយយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏គេហៅការជួយមនុស្សឱ្យចែកឋានយ៉ាងស្រួលថា ជាការសម្លាប់អ្នកពិការ អ្នកជម្ងឺ ឬអ្នកជិតស្លាប់។ ការជួយមនុស្សឱ្យចែកឋានយ៉ាងស្រួលខុសនឹងសីលធម៌។ ឧ- នៅពេលដែលយើងបំពេញកិច្ចការ ឬយើងខានបំពេញកិច្ចការ ក្នុងគោលបំណងសម្លាប់គេ ដើម្បីបំបាត់ការឈឺចាប់ ជាឃាតកម្មដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ ផ្ទុយនឹងឋានៈដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស និងការគោរពព្រះជាម្ចាស់ដែលមានព្រះជន្មគង់នៅ ជាព្រះបង្កើតគេ។ ទោះបីយើងបានវិនិច្ឆយមិនត្រឹមត្រូវ ហើយទោះបីយើងមានបំណងល្អយ៉ាងណាក៏ដោយ កិច្ចការនេះ នៅតែជាឃាតកម្ម ដែលត្រូវតែហាមមិនឱ្យប្រព្រឹត្តជារៀងរហូត។

២២៧៨. យើងអាចឈប់ប្រើប្រាស់ថ្នាំព្យាបាលថ្លៃពេក ដែលអាចនាំឱ្យមានគ្រោះថ្មាក់ដ៏ចម្លែកខុសធម្មតា ឬដែលមិនស្របនឹងលទ្ធផលដែលយើងរង់ចាំ គឺយើងមិនព្រមនឹងព្យាបាលរោគ ដែលមិនអាចជាសះស្បើយ។ ធ្វើដូច្នោះ យើងមិនចង់សម្លាប់គេទេ ប៉ុន្តែ យើងទទួលស្គាល់ថា មិនអាចឃាត់សេចក្ដីស្លាប់បានឡើយ។ បើគេមានសមត្ថកិច្ច និងសមត្ថភាព អ្នកជម្ងឺជាអ្នកត្រូវសម្រេច។ បើគេគ្មានសមត្ថកិច្ច និងសមត្ថភាពនោះទេ អាណាព្យាបាលត្រូវសម្រេច ដោយគោរពបំណង និងផលប្រយោជន៍ដ៏ត្រឹមត្រូវរបស់អ្នកជម្ងឺជានិច្ច។

២២៧៩. ទោះបីសេចក្ដីស្លាប់ជិតមកដល់ហើយក៏ដោយ យើងមិនអាចឈប់ថែទាំអ្នកជម្ងឺដូចធម្មតាបាន។ យើងអាចប្រើថ្នាំបំបាត់ការឈឺចាប់ ដើម្បីសម្រាលទុក្ខអ្នកជម្ងឺ ទោះបីការប្រើថ្នាំនោះអាចសង្ខេបជីវិតគេក៏ដោយ។ ការប្រើប្រាស់ថ្នាំនោះ អាចស្របតាមឋានៈដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស លុះត្រាតែយើងមិនចង់សម្លាប់គេ គឺសេចក្ដីស្លាប់មិនមែនជាទីដៅ ឬមធ្យោបាយទេ គ្រាន់តែយើងដឹងទុកជាមុនថា​មិនអាចគេចផុតពីសេចក្ដីស្លាប់នេះបានឡើយ។ ត្រូវតែលើកទឹកចិត្តការថែទាំអ្នកជម្ងឺ ដោយរៀបចំគេឱ្យស្លាប់តាមស្រួលពោរពេញដោយសេចក្ដីស្រលាញ់។

អត្តឃាតកម្ម

២២៨០. ម្នាក់ៗត្រូវទទួលខុសត្រូវលើជីវិតរបស់ខ្លួនឯងចំពោះព្រះជាម្ចាស់ជាអ្នកប្រទានឱ្យ។ គឺព្រះអង្គនេះហើយ ដែលជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់នៃជីវិតនេះ។ យើងត្រូវតែទទួលជីវិតដោយចេះដឹងគុណ និងរក្សាជីវិតដើម្បីកិត្តិយសរបស់ព្រះអង្គ និងដើម្បីសង្រ្គោះព្រលឹងរបស់យើង។ យើងគ្រាន់តែជាអ្នកថែទាំជីវិតប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាម្ចាស់នៃជីវិត ដែលព្រះជាម្ចាស់បានប្រគល់ឱ្យយើងទេ។ ដូច្នេះ យើងមិនអាចប្រើជីវិតតាមអំពើចិត្តរបស់ខ្លួនឯងបានឡើយ។

២២៨១. អត្តឃាតកម្មប្រឆាំងនឹងទំនោរចិត្តរបស់មនុស្សដែលចង់រក្សា និងបន្តជីវិតរបស់ខ្លួន។ អ្នកសម្លាប់ខ្លួនឯងប្រឆាំងនឹងសេចក្ដីស្រលាញ់ចំពោះខ្លួនឯងធ្ងន់ធ្ងរណាស់។ គេប្រឆាំងនឹងសេចក្ដីស្រលាញ់ចំពោះអ្នកដទៃដែរ ពីព្រោះគេបំបែកចំណងសាមគ្គីភាពជាមួយនឹងក្រុមគ្រួសារ ជាតិ និងសង្គមមនុស្ស ដែលយើងនៅតែជំពាក់ចិត្ត។ អត្តឃាតកម្មប្រឆាំងនឹងសេចក្ដីស្រលាញ់របស់ព្រះជាម្ចាស់ ដែលមានព្រះជន្មគង់នៅ។

២២៨២. បើសម្លាប់ខ្លួនក្នុងគោលដៅធ្វើជាគំរូសម្រាប់អ្នកដទៃ ជាពិសេសយុវជន អត្តឃាតកម្មកាន់តែជាអំពើអាស្រូវយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរថែមទៀត។ បើយើងជួយម្នាក់ឱ្យសម្លាប់ខ្លួន យើងខុសនឹងវិន័យខាងសីលធម៌។

អ្នកសម្លាប់ខ្លួនអាចមានជម្ងឺផ្លូវចិត្តយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ អាចថប់បារម្ភ ឬខ្លាចមិនហ៊ានប្រឈមមុខនឹងទុក្ខលំបាក ឬទារុណកម្ម។ ពេលនោះ យើងមិនអាចផ្តន្ទាទោសអ្នកសម្លាប់ខ្លួនខ្លាំងពេកទេ។

២២៨៣. ទោះបីគេបានសម្លាប់ខ្លួនក៏ដោយ ក៏យើងត្រូវសង្ឃឹមថា គេអាចទទួលការសង្រ្គោះបានដែរ។ ព្រះជាម្ចាស់អាចនាំឱ្យគេសោកស្តាយអំពើរបស់គេ តាមរបៀបដែលមានតែព្រះអង្គទេ ដែលស្គាល់។ ព្រះសហគមន៍ទូលអង្វរព្រះជាម្ចាស់សម្រាប់អស់អ្នកដែលបានសម្លាប់ខ្លួន។

២. ការគោរពឋានៈដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស

ការគោរពព្រលឹងរបស់អ្នកដទៃ៖ អំពើអាស្រូវ

២២៨៤. យើងប្រព្រឹត្តអំពើអាស្រូវ នៅពេលដែលយើងមានអាកប្បកិរិយា ឬឥរិយាបថ ដែលនាំអ្នកដទៃឱ្យប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់។ អ្នកដែលប្រព្រឹត្តអំពើអាស្រូវជាមេល្បងអ្នកដទៃ។ គេប្រឆាំងនឹងគុណធម៌ និងភាពស្មោះត្រង់។ គេអាចនាំបងប្អូនគេឱ្យស្លាប់ខាងវិញ្ញាណ។ អ្នកប្រព្រឹត្តអំពើអាស្រូវ ប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ បើគេនាំអ្នកដទៃឱ្យប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់ ដោយចេតនា ឬបើគេមិនបាននាំអ្នកដទៃឱ្យចៀសវាងប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់។

២២៨៥. អំពើអាស្រូវជាអំពើបាបដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ ដែលមកពីអំណាចរបស់អ្នកប្រព្រឹត្ត ឬភាពទន់ខ្សោយរបស់អ្នកទទួលរង។ ព្រះអម្ចាស់នៃយើងបានដាក់បណ្តាសាថា៖ “អ្នក​ណា​នាំ​អ្នក​តូច​តាច​ម្នាក់​ ក្នុង​បណ្ដា​អ្នក​ដែល​ជឿ​លើ​ខ្ញុំ​នេះ​ ឱ្យ​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​បាប​ ចំពោះ​អ្នក​នោះ​ ប្រសិន​បើ​គេ​យក​ត្បាល់ថ្ម​យ៉ាង​ធំ​មក​ចង​ក​គាត់​ទម្លាក់​ទៅ​ក្នុង​បាត​សមុទ្រឱ្យ​​លង់​ទឹក​ ប្រសើរ​ជាង​ទុក​គាត់ឱ្យ​នៅ​រស់!” (មថ ១៨,៦) (១ករ ៨,១០-១៣)។ អំពើអាស្រូវធ្ងន់ធ្ងរ នៅពេលដែលអ្នកប្រព្រឹត្តជាអ្នក ដែលមានមុខងារប្រៀនប្រដៅ និងបង្រៀនអ្នកដទៃ។ ព្រះយេស៊ូស្តីបន្ទោសពួកធម្មាចារ្យ និងពួកខាងគណៈផារីស៊ី ដោយប្រៀបធៀបពួកគេនឹងចចក ដែលក្លែងខ្លួនជាចៀម (មថ ៧,១៥)។

២២៨៦. ច្បាប់ ឬស្ថាប័ននានា ការនិយម ឬគំនិតទូទៅក្នុងសង្គមអាចបង្កើតរឿងអាស្រូវ។
ឧ- អស់អ្នកដែលចាត់ចែងច្បាប់ ឬរចនាសម្ពន្ធក្នុងសង្គម ដែលនាំឱ្យមានទម្លាប់ ឬការប្រតិបត្តិសាសនាឱ្យទៅជាអាក្រក់ ឬអស់អ្នក “ដែលចាត់ចែងលក្ខខណ្ឌនៃការរស់នៅក្នុងសង្គម ដែលនាំឱ្យគ្រីស្តបរិស័ទមិនអាចប្រតិបត្តិតាមធម្មវិន័យ ដោយចេតនា ឬ ដោយអចេតនាក្ដី” (សម្ដេចប៉ាប ពីយូសទី១២) អ្នកទាំងអស់នោះប្រព្រឹត្តអំពើអាស្រូវ។ យ៉ាងណាមិញ ថៅកែដែលបង្កើតបទបញ្ជាជំរុញឱ្យមានការលួចបន្លំ គ្រូដែលធ្វើឱ្យសិស្ស “មួម៉ៅ” (អភ ៦,៤ ; កូឡ ៣,២១) ឬអស់អ្នកដែលប្រើប្រាស់គំនិតទូទៅក្នុងសង្គម ដើម្បីបំបែរគេពីឧត្តមគតិនៃសីលធម៌។

២២៨៧. អ្នកដែលប្រើអំណាចរបស់ខ្លួន ក្នុងលក្ខខណ្ឌ ដែលនាំឱ្យប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់ ឬអំពើអាស្រូវ និងទទួលខុសត្រូវលើអំពើអាក្រក់ ដែលគេបានជំរុញឱ្យគេប្រព្រឹត្ត ដោយផ្ទាល់ ឬដោយប្រយោល​។ “មាន​មូល​ហេតុ​ជាច្រើន​ ដែល​តែងតែ​បណ្តាលឱ្យ​មនុស្ស​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​បាប។​ ប៉ុន្តែ ​អ្នក​ណា​នាំគេឱ្យ​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​បាប​ អ្នក​នោះ​ត្រូវ​វេទនា​ហើយ” (លក ១៧,១)។

ការគោរពសុខភាព

២២៨៨. ជីវិត និងសុខភាពខាងផ្លូវកាយជាព្រះអំណោយទានដ៏ថ្លៃថ្នូរ ដែលព្រះជាម្ចាស់បានប្រគល់ឱ្យ។ យើងត្រូវតែថែរក្សាជីវិត និងសុខភាពយ៉ាងត្រឹមត្រូវ ដោយយកចិត្តទុកដាក់អំពីតម្រូវការរបស់អ្នកដទៃ និងប្រយោជន៍រួម។ សង្គមត្រូវតែជួយថែទាំសុខភាព របស់ប្រជាពលរដ្ឋ ដើម្បីទទួលលក្ខខណ្ឌនៃជីវិភាពរស់នៅ ដែលនាំឱ្យរីកចម្រើន៖ ចំណីអាហារ និងសម្លៀកបំពាក់ ទីលំនៅ ថ្នាំព្យាបាល ការរៀនសូត្រជាមូលដ្ឋាន ការងារ សង្គមកិច្ច។

២២៨៩. អ្នកប្រតិបត្តិតាមសីលធម៌ គោរពជីវិតខាងផ្លូវកាយ ប៉ុន្តែជីវិតខាងផ្លូវកាយនេះ មិនមែនលើសអ្វីៗទាំងអស់។ សីលធម៌ប្រឆាំងនឹងគំនិតរបស់សាសន៍ដទៃ ដែលថ្វាយបង្គំរូបកាយ ដោយបូជាអ្វីៗទាំងអស់ចំពោះរូបកាយ ដោយគោរពដូចជាព្រះក្លែងក្លាយរូបកាយល្អឥតខ្ចោះ និងជ័យជំនះខាងកីឡា។ ដោយសារគំនិតនេះញែកអ្នកខ្លាំងពូកែពីមនុស្សទន់ខ្សោយ គំនិតនេះអាចបង្ខូចទំនាក់ទំនងរវាងមនុស្ស។

២២៩០. គុណធម៌ចេះទប់ចិត្តខ្លួន​ឯងឱ្យចៀសវាងភាពជ្រុលជ្រួស ផឹកស្រា ជក់បារី និងប្រើថ្នាំព្យាបាល ជ្រុលពេក។ អស់អ្នកដែលបើកបរដោយស្រវឹងស្រា ឬដែលបើកបរលឿនពេក បណ្តាលឱ្យអ្នកដទៃ និងខ្លួនឯងមានគ្រោះថ្នាក់ នៅលើផ្លូវគោក ផ្លូវទឹក ឬផ្លូវអាកាស ប្រព្រឹត្តអំពើបាប។

២២៩១. ការប្រើប្រាស់គ្រឿងញៀន បំផ្លាញសុខភាព និងជីវិតមនុស្ស។ ក្រៅពីដើម្បីព្យាបាល ការប្រើប្រាស់គ្រឿងញៀនជាអំពើបាប។ ការផលិតគ្រឿងញៀនដោយលួចលាក់ និងការលក់ដូរគ្រឿងញៀនជាអំពើអាស្រូវ ហើយជំរុញឱ្យប្រព្រឹត្តអំពើបាបធ្ងន់ធ្ងរណាស់ខុសនឹងសីលធម៌។

ការគោរពមនុស្ស និងការស្រាវជ្រាវខាងវិទ្យាសាស្រ្ត

២២៩២. ការពិសោធន៍វិទ្យាសាស្រ្ត វេដសាស្រ្ត ឬខាងចិត្តសាស្រ្តលើមនុស្ស ឬក្រុមមនុស្សអាចជួយព្យាបាលអ្នកជម្ងឺ និងធ្វើឱ្យសុខភាពសាធារណៈរីកចម្រើន។

២២៩៣. ការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្រ្តមូលដ្ឋាន ដូចការស្រាវជ្រាវដើម្បីអនុវត្តន៍ បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា មនុស្សជាម្ចាស់នៃសត្វលោក។ វិទ្យាសាស្រ្ត និងបច្ចេកទេសជាធនធានដ៏មានតម្លៃ នៅពេលដែលយើងប្រើវិទ្យាសាស្រ្ត និងបច្ចេកទេសនោះ ដើម្បីបម្រើមនុស្ស និងធ្វើឱ្យគេចម្រើនគ្រប់លក្ខណៈ ដើម្បីជលប្រយោជន៍មនុស្សទាំងអស់។ ក៏ប៉ុន្តែ វិទ្យាសាស្រ្ត និងបច្ចេកទេសទាំងនោះ មិនអាចបង្ហាញអត្ថន័យនៃការរស់នៅនិងការរីកចម្រើនរបស់មនុស្សបានឡើយ។ វិទ្យាសាស្រ្ត និងបច្ចេកទេសស្ថិតនៅក្រោមមនុស្សដែលជាប្រភព និងការរីកចម្រើនរបស់វិទ្យាសាស្រ្ត និងបច្ចេកទេសនោះ។ ហេតុនេះហើយ បានជាមនុស្ស និងឧត្តមគតិខាងសីលធម៌បង្ហាញទីដៅនៃវិទ្យាសាស្រ្ត និងបច្ចេកទេសដោយដឹងថាវិទ្យាសាស្រ្ត និងបច្ចេកទេសនោះមានដែនកំណត់ព្រំដែនផងដែរ។

២២៩៤. យើងមិនអាចអះអាងថា ការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្រ្ត និងការអនុវត្តន៍នៃការស្រាវជ្រាវនេះមិនប៉ះពាល់ដល់សីលធម៌។ ម្យ៉ាងទៀត ​យើងមិនអាចតម្រូវឱ្យការស្រាវជ្រាវនោះ ទៅតាមប្រសិទ្ធិភាពនៃបច្ចេកវិទ្យាដើម្បីបម្រើប្រយោជន៍អ្នកខ្លះច្រើនជាងអ្នកខ្លះផ្សេងទៀត ឬអាក្រក់ជាងនេះទៅទៀត ដើម្បីបម្រើមនោគមវិជ្ជា។ ដូច្នេះហើយ អត្ថន័យនៃវិទ្យាសាស្រ្ត និងបច្ចេក ទេស ត្រូវតែគោរព ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌដល់លក្ខណៈគ្រឹះនៃសីលធម៌ ត្រូវបម្រើមនុស្ស សិទ្ធិរបស់គេ និងអ្វីៗដែលល្អយ៉ាងពិតប្រាកដសម្រាប់គេ ស្របតាមគម្រោងការ និងព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះជាម្ចាស់។

២២៩៥. ទោះបីយើងស្រាវជ្រាវ និងធ្វើបទពិសោធន៍លើមនុស្សយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏យើងមិនអាចសម្រេចកិច្ចការ ដែលប្រឆាំងនឹងឋានៈដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស និងធម្មវិន័យនៃសីលធម៌បានដែរ។ ទោះជាមានការយល់ព្រមអំពីមនុស្សដែលត្រូវពិសោធក៏ដោយ ក៏យើងមិនអាចធ្វើកិច្ចការបែបនេះដែរ។ ពិសោធន៍លើមនុស្សខុសសីលធម៌ បើការពិសោធន៍នោះ នាំឱ្យមានការប្រថុយជីវិត ឬរូបកាយ និងចិត្តគំនិតរបស់មនុស្សខ្លាំងពេក ដែលមិនអាចចៀសវាងបាន។ លើសពីនេះទៅទៀត ពិសោធលើមនុស្សមិនស្របតាមឋានៈដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្សទេ បើសាមីខ្លួនគេ ឬអាណាព្យាបាលគេមិនយល់ព្រម។

២២៩៦. ការផ្ទេរសរីរាង្គ ខុសសីលធម៌ បើគ្មានការយល់ព្រមពីអ្នកផ្តល់ ឬអាណាព្យាបាលគេ។ ការផ្ទេរសរីរាង្គស្របតាមសីលធម៌ បើអ្នកផ្តល់ប្រថុយកាយ និងចិត្តស្របតាមអ្វីដែលល្អចំពោះអ្នកទទួល។ ក្នុងករណីនេះ គួសរសើរអ្នកផ្តល់ដែរ។ យើងមិនអាចកាត់អវយវៈ ឬសម្លាប់មនុស្សម្នាក់ ទោះបីយើងប្រព្រឹត្តបែបនេះ ដើម្បីពន្យាសេចក្ដីស្លាប់របស់មនុស្សផ្សេងទៀតក៏ដោយ។

ការគោរពមនុស្សខាងផ្លូវកាយ

២២៩៧. ការចាប់ពង្រត់ និងការចាប់យកជាចំណាប់ខ្មាំង បណ្តាលឱ្យមានការភ័យរន្ធត់តក់ស្លុត ហើយគាបសង្កត់ជនរងគ្រោះយ៉ាងខ្លាំង ដោយគម្រាមកំហែង។ អំពើទាំងអស់នោះ ខុសសីលធម៌។ ភេរវកម្ម ដែលគម្រាមកំហែង ធ្វើឱ្យរបួស និងសម្លាប់ ដោយងងឹតងងល់ផ្ទុយនឹងច្បាប់ និងសេចក្ដីស្រលាញ់ខ្លាំងណាស់។ ការធ្វើទារុណកម្ម ដែលប្រើអំពើហិង្សាខាងផ្លូវកាយ ឬខាងផ្លូវចិត្ត ដើម្បីឱ្យគេសារភាព ដើម្បីផ្តន្ទាអ្នកទោស បំភ័យអ្នកប្រឆាំង និងដើម្បីបំពេញចិត្តស្អប់ ផ្ទុយនឹងការគោរពសិទ្ធិ និងឋានៈដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស។ ក្រៅពីដើម្បីព្យាបាល និងថែទាំ ការកាត់អវយវៈ ឬការធ្វើឱ្យលែងមានកូន ដោយចេតនា របស់មនុស្សដែលគ្មានទោសជាអំពើផ្ទុយនឹងធម្មវិន័យនៃសីលធម៌ (DS ៣៧២២)។

២២៩៨. ក្នុងអតីតកាល រដ្ឋាភិបាលត្រឹមត្រូវបានប្រព្រឹត្តរបៀបយ៉ាងសាហាវ ដើម្បីរក្សាវិន័យ និងរបៀបរៀបរយ។ ជារឿយៗ ពួកគង្វាលព្រះសហគមន៍មិនបានតវា ហើយបានយកបទបញ្ជានៃច្បាប់នៅទីក្រុងរ៉ូមអំពីការធ្វើទារុណកម្មមក អនុវត្តក្នុងតុលាការរបស់គេផ្ទាល់។ ទន្ទឹងនឹងទង្វើដ៏គួសោកស្តាយទាំងអស់នោះ ព្រះសហគមន៍តែងតែប្រៀនប្រដៅថា ត្រូវតែអធ្យាស្រ័យ និងមានធម៌មេត្តាករុណា។ ព្រះសហគមន៍បានហាមប្រាមពួកមេដឹកនាំសាសនាមិនឱ្យបង្ហូរឈាម។ សព្វថ្ងៃ យើងយល់ច្បាស់ថា​ ការប្រព្រឹត្តអំពើសាហាវទាំងអស់នោះ ជាការមិនចាំបាច់ ដើម្បីរក្សារបៀបរៀបរយសាធារណៈ ហើយមិនស្របតាមសិទ្ធិដ៏ត្រឹមត្រូវរបស់មនុស្សទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការដូច្នោះ អាចបង្ខូចអ្វីៗទាំងអស់។ ត្រូវតែធ្វើការ លុបបំបាត់ទង្វើទាំងអស់នោះចោលចេញ។ ត្រូវតែទូលអង្វរព្រះជាម្ចាស់សម្រាប់ជនរងគ្រោះ និងសម្រាប់ពេជ្ឈឃាតរបស់គេផងដែរ។

ការគោរពអ្នកស្លាប់

២២៩៩. ត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ និងថែទាំអ្នកជិតស្លាប់ ដើម្បីជួយគេឱ្យរស់វេលាចុងក្រោយយ៉ាងថ្លៃថ្នូរ និងយ៉ាងស្ងប់។ អ្នកជិតស្និតគួរជួយនឹងអធិដ្ឋានឱ្យ ហើយនឹងយកចិត្តទុកដាក់ ក្នុងពេលវេលាដ៍សមគួរ ឱ្យអ្នកជម្ងឺទទួលអគ្គសញ្ញា ដើម្បីរៀបចំឱ្យគេជួបព្រះដែលមានព្រះជន្មគង់នៅ។

២៣០០. ត្រូវគោរពសាកសពរបស់អ្នកស្លាប់ ដោយចិត្តស្រលាញ់ ដោយជឿ និងសង្ឃឹមថា គេនឹងទទួលជីវិតថ្មី។ ការបញ្ចុះសពជាកិច្ចការ ដែលសម្ដែងធម៌មេត្តាករុណាចំពោះរូបកាយ (តប ១,១៦-១៨) ហើយលើកកិត្តិយសនៃបុត្រធីតារបស់ព្រះជាម្ចាស់ ដែលជាព្រះវិហាររបស់ព្រះវិញ្ញាណដ៏វិសុទ្ធ។

២៣០១. យើងអាចវះពិនិត្យសព ដើម្បីធ្វើការសើបអង្កេតតាមច្បាប់ ឬដើម្បីការស្រាវជ្រាវខាងវិទ្យាសាស្រ្ត។ យើងអាចផ្តល់សរីរាង្គក្រោយពីបានចែកឋាន ជាអំពើដែលគួរឱ្យកោតសរសើរ។ព្រះសហគមន៍អនុញ្ញាតឱ្យបូជាសពបើការបូជានេះមិននាំឱ្យសង្ស័យថារូបកាយនឹងរស់ឡើងវិញ (CIC ១១៧៦,៣)។

៣. ការរក្សាសន្តិភាព

សន្តិភាព

២៣០២. ដោយរម្លឹកបទបញ្ជាថា៖ “កុំសម្លាប់មនុស្ស” (មថ ៥,២១) ព្រះអម្ចាស់នៃយើងសុំឱ្យមានសន្តិភាពនៅក្នុងចិត្ត ហើយប្រឆាំងនឹងកំហឹង ដែលនាំឱ្យមានការកាប់សម្លាប់ និងសម្អប់។ ​កំហឹង និងសម្អប់ជាទង្វើខុសសីលធម៌៖ កំហឹង ជាបំណងចង់សងសឹក។ “បើយើងមានបំណងចង់សងសឹក ដោយសារអំពើអាក្រក់របស់អ្នកដែលត្រូវផ្តន្ទាទោសយើងខុសច្បាប់” ប៉ុន្តែ យើងអាចបង្ខំគេឱ្យទូទាត់អំពើរបស់គេ “ដើម្បីឱ្យគេកែប្រែចិត្តគំនិត និងដើម្បីគោរពយុត្តិធម៌” (សន្ត ថូម៉ាស នៃអាកាំង)។ បើយើងខឹងរហូតដល់ចង់សម្លាប់អ្នកដទៃ ឬធ្វើឱ្យគេរបួសធ្ងន់ យើងប្រឆាំងនឹងសេចក្ដីស្រលាញ់ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ គឺយើងប្រព្រឹត្តអំពើបាបដែលនាំឱ្យស្លាប់។ ព្រះអម្ចាស់មានព្រះបន្ទូលថា៖ “អ្នក​ណា​ខឹង​នឹង​បង​ប្អូន អ្នក​នោះ​នឹង​ត្រូវ​គេ​ផ្ដន្ទាទោស​” (មថ ៥,២២)។

២៣០៣. ការស្អប់ ដោយចេតនា ប្រឆាំងនឹងសេចក្ដីស្រលាញ់។ ពេលមនុស្សស្អប់អ្នកដទៃ រហូតដល់ចង់ធ្វើបាបគេ គេប្រព្រឹត្តអំពើបាប។ យើងប្រព្រឹត្តអំពើបាបធ្ងន់ នៅពេលដែលយើងស្អប់អ្នកដទៃ ដោយមានបំណងចង់ធ្វើបាបយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ “រីឯ​ខ្ញុំ​វិញ ខ្ញុំ​សុំ​បញ្ជាក់​ប្រាប់​អ្នក​រាល់គ្នា​ថា ចូរ​ស្រឡាញ់​ខ្មាំង​សត្រូវ​របស់​អ្នក​រាល់គ្នា ​ព្រម​ទាំង​ទូល​អង្វរ​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់ សូម​ព្រះអង្គ​ប្រទាន​ពរ​ឱ្យ​អស់​អ្នក ដែល​បៀតបៀន​អ្នក​រាល់គ្នា​ផង។ ធ្វើ​ដូច្នេះ អ្នក​រាល់គ្នា​នឹង​បាន​ទៅ​ជា​បុត្រ​ធីតា​របស់​ព្រះបិតា​ដែល​គង់​នៅ​ស្ថាន​បរម​សុខ” (មថ ៥,៤៤-៤៥)។

២៣០៤. ត្រូវតែមានសន្តិភាព ដើម្បីគោរពជីវិតមនុស្ស និងដើម្បីឱ្យជីវិតនេះរីកចម្រើន។ សន្តិភាពមិនគ្រាន់តែមានន័យថា គ្មានសង្រ្គាមទេក៏មិនគ្រាន់តែឱ្យកម្លាំងអាវុធរបស់គូបដិបក្ខស្មើគ្នាទេ។​ សន្តិភាពអាចកើតឡើងនៅ​​​លើ​​​ផែន​​​​​​ដី​បាន លុះត្រាតែរដ្ឋអំណាចរក្សាទុកសេចក្តីសុខសាន្តរបស់មនុស្ស។ មនុស្ស​​​ក៏ត្រូវតែអាចមានទំនាក់ទំនងរវាងគ្នានិងគ្នា ដោយសេរីដែរ។  ត្រូវតែ​​​គោរព​​ឋានៈដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស និងប្រជាជាតិនានា។ មនុស្សម្នាក់ៗត្រូវ​​​ព្យាយាមរាប់​​​រកអ្នកដទៃទុកជាបងប្អូន​​​ទៀត​​​ផង។ សន្តិភាពជា “សេចក្ដីសុខសាន្តដោយមានរបៀបរៀបរយ” (សន្ត អូគូស្តាំង)។ សន្តិភាពជាកិច្ចការនៃភាពយុត្តិធម៌ (អស ៣២,១៧) និងផលនៃសេចក្ដីស្រលាញ់ (GS ៧៨,១-២)។

២៣០៥. សន្តិភាពនៅលើផែនដីជារូបតំណាង និងផលនៃសេចក្ដីសុខសាន្តរបស់ព្រះគ្រីស្ត ជា “ព្រះអម្ចាស់នៃសេចក្ដីសុខសាន្ត” (អស ៩,៥)។ ដោយសារព្រះអង្គបានសោយទិវង្គតនៅលើព្រះឈើឆ្កាងព្រះអង្គបាន “កំចាត់សម្អប់ចោល” (អភ ២,១៦) (កូឡ ១,២០-២២) ព្រះអង្គបានសម្រុះសម្រួលមនុស្សជាមួយព្រះជាម្ចាស់ ហើយបានប្រោសព្រះសហគមន៍ព្រះអង្គឱ្យទៅជាអគ្គសញ្ញានៃឯកភាពរបស់មនុស្សលោក ដែលរួមជាមួយព្រះជាម្ចាស់ផង។ “គឺព្រះគ្រីស្តនេះហើយ ដែលជាសន្តិភាពរបស់យើង” (អភ ២,‌១៤)។ ព្រះអង្គមានព្រះបន្ទូលថា “អ្នកណាកសាង សន្តិភាព អ្នកនោះមានសុភមង្គលហើយ” (មថ ៥,៩)។

២៣០៦. អស់អ្នកដែលបោះបង់ចោលអំពើហិង្សាដែលបង្ហូរឈាម ហើយដែលរក្សាការពារសិទ្ធិមនុស្សដោយប្រើមធ្យោបាយការពារអ្នកទន់ខ្សោយទៅតាមលទ្ធភាពអាចធ្វើបាន ផ្តល់សក្ខីភាពដល់សេចក្ដីស្រលាញ់នៃដំណឹងល្អ លុះត្រាតែគេមិនបង្ខូចសិទ្ធិ និងភារកិច្ចរបស់អ្នកដទៃ និងរបស់​​​​​​សហគមន៍ផង​ដែរ។ គេបញ្ជាក់យ៉ាងត្រឹមត្រូវថា ការប្រើអំពើហិង្សាធ្វើឱ្យជីវិតមនុស្សទាំងផ្លូវកាយ ទាំងផ្លូវចិត្តប្រថុយនឹងគ្រោះថ្នាក់ ព្រមទាំងកម្ទេចអ្វីៗទាំងអស់ និងសម្លាប់មនុស្សជាច្រើន (GS ៧៨,៥)។

ត្រូវចៀសវាងសង្រ្គាម

២៣០៧. វិន័យទីប្រាំហាមប្រាមមិនឱ្យបំផ្លាញជីវិតមនុស្សដោយចេតនា។ សង្រ្គាមនាំឱ្យមានអំពើអាក្រក់ និងអំពើអយុត្តិធម៌ជាច្រើន ព្រះសហគមន៍ជំរុញគ្រីស្តបរិស័ទម្នាក់ៗឱ្យអធិដ្ឋាន និងបំពេញកិច្ចការ ដើម្បីឱ្យសប្បុរសធម៌របស់ព្រះជាម្ចាស់រំដោះយើងឱ្យរួចពីទាសភាពនៃសង្រ្គាម ដែលមានតាំងពីយូរអង្វែងមកហើយ (GS ៨១,៤)។

២៣០៨. ប្រជាពលរដ្ឋ និងអ្នកគ្រប់គ្រងម្នាក់ៗត្រូវតែធ្វើយ៉ាងណាដើម្បីចៀសវាងឱ្យផុតពីសង្រ្គាម។ ក៏ប៉ុន្តែ “ដរាបណាគ្មានអំណាចអន្តរជាតិដែលមាន​​​សមត្ថកិច្ច​​​​ និងមានកងទ័ពគ្រប់គ្រាន់ទេ សង្រ្គាមអាចនឹងផ្ទុះឡើង។ ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលនានាមានសិទ្ធិ​ដ៏ត្រឹមត្រូវ​នឹងការពារ​​​ប្រទេស​​​របស់ខ្លួនបាន លុះត្រាតែគេបានប្រើគ្រប់លទ្ធភាពដោះស្រាយបញ្ហាដោយសន្តិវិធីជាមុនសិន” (GS ៧៩,៤)។

២៣០៩. ត្រូវតែរិះគិតដោយយកចិត្តទុកដាក់អំពីលក្ខខណ្ឌដ៏ត្រឹមត្រូវ ដើម្បីការពារខ្លួនដោយប្រើកម្លាំងយោធា ។ ការសម្រេចចិត្តបែបនេះសំខាន់ណាស់ ត្រូវតែបញ្ចូលក្នុងលក្ខខណ្ឌដ៏តឹងរ៉ឹង។ ត្រូវតែមានលក្ខខណ្ឌបួនយ៉ាង៖
- អ្នកឈ្លានពានចំពោះប្រទេសជាតិ ឬសហគមន៍ប្រជាជាតិ មានរយៈពេលយូរ ធ្វើឱ្យមានការខូចខាតយ៉ាងជាក់ស្ដែង
- មិនអាចប្រើមធ្យោបាយណាទៀត ដើម្បីបញ្ចប់ការខូចខាតនេះ ឬមធ្យោបាយទាំងអស់នោះ គ្មានប្រសិទ្ធិភាព
- ត្រូវតែមានលក្ខខណ្ឌយ៉ាងច្បាស់ថា អាចទទួលជោគជ័យ
- ការប្រើអាវុធមិនត្រូវនាំឱ្យមានផលវិបាក និងភាពច្របូកច្របល់អាក្រក់ជាងអំពើអាក្រក់ ដែលយើងចង់បំបាត់ចោលឡើយ។ ត្រូវគិតគូរឱ្យមែនទែនដល់ការវិនាសអន្តរាយ ដែលបណ្តាលមកពីវិធីសាស្រ្តទំនើបៗ។ ចំណុចទាំងអស់នោះ ស្របតាមលទ្ធិបុរាណអំពី “សង្រ្គាមដ៏ត្រឹមត្រូវ”។ អស់អ្នកដែលទទួលបន្ទុកយកចិត្តទុកដាក់នឹងប្រយោជន៍រួម ត្រូវតែវិនិច្ឆយលក្ខខណ្ឌទាំងអស់នោះ ដោយប្រុងប្រយ័ត្ន។

២៣១០. ក្នុងករណីនេះ រដ្ឋអំណាចមានសិទ្ធិ និងភារកិច្ចបង្ខិតបង្ខំឱ្យប្រជាពលរដ្ឋការពារប្រទេសជាតិ ។ អស់លោកអ្នកដែលប្តេជ្ញាចិត្តបម្រើមាតុភូមិក្នុងឋានៈជាទាហាន សូមចាត់ខ្លួនជាអ្នកបម្រើសន្តិសុខ និង​​​​បម្រើ​​​សេរីភាព​​​របស់ប្រជាជាតិនានាដែរ។ ប្រសិនបើគេបំពេញកិច្ចការនេះយ៉ាងត្រឹមត្រូវ គេពិតជាបម្រើប្រយោជន៍ជាតិ និងជួយថែរក្សា​​​សន្តិភាពមែន (GS ៧៩,៥)។

២៣១១. រដ្ឋអំណាចនឹងយកចិត្តទុកដាក់យ៉ាងត្រឹមត្រូវចំពោះអស់អ្នក ដែលបដិសេធមិនព្រមកាន់អាវុធ ដោយសារមនសិការរបស់ខ្លួន។ ប៉ុន្តែ អ្នកទាំងអស់នោះក៏នៅតែត្រូវបម្រើសហគមន៍មនុស្សតាមរបៀបផ្សេងទៀត (GS ៧៩,៣)។

២៣១២. ព្រះសហគមន៍ និងប្រាជ្ញាមនុស្សប្រកាសថា ត្រូវតែអនុវត្ត ធម្មវិន័យនៃសីលធម៌ជានិច្ច ទោះបីមានសង្រ្គាមយ៉ាងក៏ដោយ​ ។ “ប្រសិនបើសង្គ្រាមគួរឱ្យផ្ទុះឡើង កុំនឹកស្មានថា ពេល​នោះ​គូបដិបក្ខអាចប្រព្រឹត្តអ្វីៗ​​​តាមអំពើចិត្តបាន” (GS ៧៩,៤)។

២៣១៣. ត្រូវតែគោរព និងយកចិត្តទុកដាក់ដោយចិត្តមនុស្សធម៌ចំពោះអស់អ្នកដែលមិនកាន់អាវុធទាហានដែលត្រូវរបួស និងឈ្លើយសង្រ្គាមផងដែរ។ អ្នកធ្វើការប្រឆាំងនឹងសិទ្ធិមនុស្ស ប្រឆាំងនិងគោលការណ៍សកលអំពីសិទ្ធិនោះ ជាឧក្រិដ្ឋជន ដូចអ្នកបញ្ជាឱ្យធ្វើការទាំងនោះផងដែរ ។ អ្នកស្តាប់បង្គាប់ដោយ​​​មិនរិះគិត មិនអាចលើកលែងទោសទាល់តែសោះ។ ហេតុនេះ ការប្រល័យពូជសាសន៍​​​មួយទាំងមូល ប្រល័យ​​ជាតិមួយ ឬប្រល័យជនជាតិភាគតិច ជាអំពើបាបដែលនាំឱ្យស្លាប់។ តាមសីលធម៌ យើងត្រូវតែប្រឆាំងនឹងអស់អ្នក ដែលបញ្ជាឱ្យប្រល័យពូជសាសន៍។

២៣១៤. “ប្រតិបត្តិការសឹក ដែលមានគោលដៅទៅបំផ្លាញក្រុងទាំងមូល និងតំបន់ដ៏ធំមួយ និងប្រជាជនតំបន់នោះ ពិតជាអំពើឧក្រិដ្ឋធំទាស់នឹងព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ប្រឆាំងនឹងមនុស្សជាតិ ដែលត្រូវផ្តន្ទាទោសយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ” (GS ៨០,៤)។  សង្គ្រាមទំនើបអាចបណ្តាលឱ្យមានគ្រោះកាចពិសេស ព្រោះសង្គ្រាមបែបនោះហុចឱកាសឱ្យអ្នកដែលមានអាវុធ​​​វិទ្យាសាស្រ្ត​​​​​​​​​ទំនើបជាងគេ ជាពិសេសអាវុធបរមាណូ អាវុធជីវវិទ្យា ឬអាវុធគីមី ប្រព្រឹត្តអំពើឧក្រិដ្ឋទាំងនោះបាន។

២៣១៥. មនុស្សជាច្រើនយល់ឃើញថាការប្រមូលទុកអាវុធកាន់តែច្រើនឡើងៗ​ ជារបៀបឃាត់កុំឱ្យមានសង្រ្គាម។ គេគិតថាជា​​​មធ្យោបាយយ៉ាងស័ក្តិសិទ្ធិ​​​ ធានា​​​សន្តិភាពម៉្យាងរវាងប្រជាជាតិនានា។ ​​​វិធីឃាត់សង្គ្រាមបែបនេះមិនសូវស្របតាមសីលធម៌ឡើយ។ ការប្រណាំងប្រជែងខាងសព្វាវុធ មិនធានាសន្តិភាពពិតប្រាកដឡើយ។ ការ​​​ប្រណាំង​​​​​​ប្រជែង​​​នេះ​​​ មិនអាចលុបបំបាត់មូលហេតុបណ្តាលឱ្យកើតសង្គ្រាមទេ ផ្ទុយទៅវិញការប្រណាំងប្រជែងនេះ អាច​​​បណ្តាលឱ្យមូល​​​ហេតុទាំងនោះកាន់តែដុនដាបទៅៗ។ ប្រទេសខ្លះចាយវាយ​ធនធាន​របស់ខ្លួនយ៉ាងសម្បើមអស្ចារ្យមក​​​បង្កើត​​​អាវុធថ្មីៗ ប៉ុន្តែគេមិនអាចជួយមនុស្សដែលរងទុក្ខ​ក្នុងពិភព​លោកទាំងមូលបានគ្រប់គ្រាន់ទេ (PP ៥៣)។ ការប្រណាំងប្រជែងនេះ រារាំងមិនឱ្យប្រជាជននានាអភិវឌ្ឍបានឡើយ។ ការកាន់អាវុធលើសពីតម្រូវការ បង្កើនទំនាស់ និងអាចបណ្តាល​ឱ្យមានការ​​​​រាលដាលដល់តំបន់ផ្សេងៗទៀតក្នុងពិភពលោក។

២៣១៦. ការផលិត និងជំនួញសាស្រ្តវុធ ប៉ះពាល់ដល់ប្រយោជន៍រួមនៃប្រជាជាតិនានា និងរបស់សហគមន៍អន្តរជាតិ។ ដូច្នេះរដ្ឋអំណាចមានសិទ្ធិ និងភារកិច្ចត្រួតត្រាការផលិត និងជំនួញសាស្រ្តវុធនោះ។ ការស្វែងរកប្រយោជន៍ឯកជន ឬប្រយោជន៍រួម ដោយគិតខ្លី មិនអាចដោះសាកិច្ចការ ដែលបង្កើតអំពើហិង្សា នាំឱ្យប្រជាជាតិទាស់ទែងគ្នា និងបណ្តាលឱ្យច្បាប់អន្តរជាតិវិនាស។

២៣១៧. អំពើអយុត្តិធម៌ ស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ច និងស្ថានភាពសង្គមមិនស្មើគ្នា​​​ហួសហេតុ ចិត្ត​​​ច្រណែនឈ្នានីស ការមិនទុកចិត្តគ្នា ចិត្តក្រអឺតក្រអោងរវាងមនុស្ស និងប្រជាជាតិ គម្រាមកំហែងសន្តិភាពឥតឈប់ឈរ និងបង្កើតសង្រ្គាម។ អ្វីៗទាំងអស់ដែលយើងធ្វើដើម្បីយកជ័យជំនះលើភាពច្របូកច្របល់ទាំងអស់នោះ ជាការចូលរួមជួយកសាងសន្តិភាព​ និងចៀសវាងមិនឱ្យកើតសង្រ្គាម៖ ដោយយើងដឹងថា មនុស្សជាអ្នកបាប គ្រោះថ្នាក់នៃសង្រ្គាមគម្រាមគំហែងយើងជានិច្ច​​​រហូតដល់​​​ពេលព្រះ​​​គ្រីស្ត​​​យាងមកវិញ។ ក៏ប៉ុន្តែ បើមនុស្សរួបរួមគ្នាដោយសេចក្តី​​​ស្រឡាញ់​​​ ហើយយក​​​ឈ្នះលើ​​​អំពើបាប មនុស្សក៏អាចឈ្នះអំពើ​​​ហិង្សាបានដែរ រហូតដល់ព្រះបន្ទូលព្រះជាម្ចាស់ “ពួកគេនឹងយកដាវរបស់ខ្លួនមក​​​រំលាយធ្វើជាផាលនង្គ័ល ហើយយកលំពែង​​​មករំលាយធ្វើជាកណ្តៀវ។​​​ ប្រជា​ជាតិមួយឈប់ច្បាំងនឹងប្រជាជាតិ​​​មួយទៀត ហើយគេក៏លែងហាត់រៀន​​​ធ្វើ​​​សង្រ្គាមទៀតដែរ”​​​ (អស ៤,២) (GS ៧៨,៦) កើតជារូបរាង។

សង្ខេប

២៣១៨. “ព្រះជាម្ចាស់ក្តាប់ព្រលឹងសត្វលោកទាំងអស់នៅក្នុងព្រះហស្តរបស់ព្រះអង្គ ហើយដង្ហើមជីវិតរបស់មនុស្សក៏ស្ថិតនៅក្នុងព្រះហស្តរបស់ព្រះអង្គដែរ” (យប ១២,១០)។

២៣១៩ . តាំងពីក្នុងផ្ទៃម្តាយរហូតដល់ពេលស្លាប់ ជីវិតមនុស្សថ្លៃថ្នូរណាស់ ដ្បិតព្រះជាម្ចាស់សព្វព្រះ​ហឫទ័យបង្កើតមនុស្ស ដើម្បីខ្លួនគេ ព្រះអង្គបានបង្កើតមនុស្សជារូបតំណាង និងមានលក្ខណៈរបស់ព្រះដ៏មាន ព្រះជន្មគង់នៅ ជាព្រះដ៏វិសុទ្ធ។

២៣២០. ការសម្លាប់មនុស្សម្នាក់ជាការប្រឆាំងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនឹងឋានៈដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស និងភាពដ៏វិសុទ្ធ របស់ព្រះជាម្ចាស់ជាអ្នកបង្កើត។

២៣២១. ទោះបីជាយើងមិនអាចសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏យើងអាចឃាត់អ្នក​ធ្វើបាប​មិន​ឱ្យ​ធ្វើ​បាប​ទៀតដែរ។ ការការពារខ្លួនឯងជាភារកិច្ចសំខាន់សម្រាប់អ្នកដែលទទួលខុសត្រូវលើជីវិតអ្នកដទៃ ឬលើ​ផលប្រយោជន៍រួម។

២៣២២. តាំងពីក្នុងផ្ទៃម្តាយមកម្ល៉េះ កូនក្មេងមានសិទ្ធិក្នុងការរស់នៅ។ ការរំលូតកូនដោយផ្ទាល់ ដើម្ប បញ្ឈប់ ឬដើម្បីជាមធ្យាបាយ គឺជាអំពើ “គួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម” (GS ២៧,៣) ប្រឆាំងនឹងវិន័យសីលធម៌យ៉ាងធ្ងន់    ធ្ងរ។ ព្រះសហគមន៍ដាក់ទោសគ្រីស្តបរិស័ទណា ដែលប្រព្រឹត្តបទល្មើសនេះ ឱ្យដេញចេញពីព្រះសហគមន៍។

២៣២៣ . ត្រូវចាត់ទុកថា អំប្រ៊ីយ៉ុងជាមនុស្សម្នាក់តាំងពីការកកើតមកម្ល៉េះ ហេតុនេះ ត្រូវការពារ ថែទាំ និងព្យាបាលអំប្រ៊ីយ៉ុងដូចមនុស្សឯទៀតតាមអ្វីដែលអាចធ្វើបាន។

២៣២៤. ទោះជាមានមូលហេតុ និងមធ្យោបាយយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ការជួយ​មនុស្ស​ឱ្យ​ចែក​ឋាន​យ៉ាង​ស្រួលជាការសម្លាប់មនុស្សដែរ។ ការជួយមនុស្សឱ្យចែកឋានយ៉ាងស្រួលប្រឆាំងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនឹងឋានៈដ៏ថ្លៃថ្នូរ របស់​មនុស្ស និងមិនគោរពព្រះជាម្ចាស់ដ៏មានព្រះជន្មគង់នៅ ដែលជាព្រះបង្កើតរបស់មនុស្ស។

២៣២៥. អត្តឃាតកម្មប្រឆាំងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនឹងយុត្តិធម៌ សេចក្ដីសង្ខឹម និងសេចក្ដីស្រលាញ់។ វិន័យទីប្រាំ ហាមមិនឱ្យសម្លាប់ខ្លួន។

២៣២៦. អំពើអាស្រូវជាកំហុសធ្ងន់ធ្ងរ នៅពេលដែលយើងមានបំណងនាំអ្នកដទៃឱ្យប្រព្រឹត្តបាប ដោយសារកិច្ចការដែលត្រូវធ្វើ ឬដោយសារការខកខានមិនបានធ្វើ។

២៣២៧. ដោយសារសង្រ្គាមនីមួយៗនាំឱ្យមានការវិនាស និងអយុត្តិធម៌ យើងត្រូវតែព្យាយាម​ដោះស្រាយយ៉ាងណា តាមរបៀបត្រឹមត្រូវ កុំឱ្យមានសង្រ្គាម។ ព្រះសហគមន៍អង្វរថា៖ “សូមព្រះអម្ចាស់រំដោះយើងខ្ញុំឱ្យចាកផុត​ពី​ទុរិ្ភក្ស អន្តរាយគ្រប់បែបយ៉ាង និងសង្រ្គាម”។

២៣២៨. ព្រះសហគមន៍ និងប្រាជ្ញាមនុស្សប្រកាសថា សីលធម៌នៅតែមានតម្លៃជានិច្ចក្នុងពេល​សង្រ្គាម។ ការប្រព្រឹត្តប្រឆាំងនឹងសិទ្ធិមនុស្ស ប្រឆាំងនិងគោលការណ៍សកលអំពីសិទ្ធិនោះ ជាឧក្រិដ្ឋកម្ម។

២៣២៩ . ការប្រណាំងប្រជែងឱ្យ​​​បានអាវុធ​​​កាន់តែពូកែ និងកាន់តែ​​​​ច្រើន​​​ឡើង ​​​ពិតជា​​​មុខរបួស​យ៉ាង​ធ្ងន់​ធ្ងរបំផុតរបស់មនុស្សជាតិ និងបណ្តាលឱ្យមានអយុត្តិធម៌ដល់អ្នក​ក្រីក្រ​ តាម​​​របៀបដែលទ្រាំ​​​មិន​​​បាន។

២៣៣០. “អ្នក​ណា​កសាង​សន្តិភាព‌‌ អ្នក​នោះ​មាន​សុភមង្គល​ហើយ ដ្បិត​​​​​​​​​​​ពួកគេ​​នឹង​​​មាន​ឈ្មោះ​ជា​បុត្រ​របស់​​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់!” (មថ ៥,៩)។

ប្រការទី៦៖​វិន័យទីប្រាំមួយ

កុំប្រព្រឹត្តអំពើផិតក្បត់ (សរ ២០,១៤ ; ទក ៥,១៨)។

អ្នក​រាល់គ្នា​ធ្លាប់​ឮ​សេចក្ដី​ថ្លែង​ទុក​មក​ថា “កុំ​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​ផិត​ក្បត់”។ ​រីឯ​ខ្ញុំ​វិញ ខ្ញុំ​សុំ​បញ្ជាក់​ប្រាប់​អ្នក​រាល់គ្នា​ថា‌ ​“អ្នក​ណា​មើល​ស្ត្រី​ម្នាក់​ ​ហើយ​មាន​ចិត្ត​ស្រើប​ស្រាល​ចង់​រួម​បវេណី​ជាមួយ​នាង‌ អ្នក​នោះ​ដូចជា​បាន​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​ផិត​ក្បត់​ជាមួយ​នាង នៅ​ក្នុង​ចិត្ត​របស់​ខ្លួន រួច​ស្រេច​ទៅ​ហើយ” (មថ ៥,២៧-២៨)។

១. “ព្រះជាម្ចាស់បង្កើតមនុស្សជាបុរស ជាស្រ្តី...”

២៣៣១. “ព្រះជាម្ចាស់ជាសេចក្ដីស្រលាញ់។ ព្រះបិតា ព្រះបុត្រា និងព្រះវិញ្ញាណដ៏វិសុទ្ធរួបរួមជាមួយគ្នាដោយស្រលាញ់គ្នាទៅវិញទៅមក យ៉ាងអាថ៌កំបាំង នៅក្នុងអង្គព្រះអង្គផ្ទាល់។ ដោយបង្កើតមនុស្សប្រុស និងមនុស្សស្រីជាតំណាងរបស់ព្រះអង្គ ព្រះជាម្ចាស់ត្រាស់ហៅ មនុស្សលោក (ទើបព្រះអង្គប្រោសប្រទានគេឱ្យមានសមត្ថភាព និងចេះទទួលខុសត្រូវ) ឱ្យស្រលាញ់ និងឱ្យរួបរួមជាមួយគ្នា។” (FC ១១)។

“ព្រះជាម្ចាស់បានបង្កើតមនុស្ស​ជាតំណាងរបស់ព្រះអង្គ (...) ព្រះអង្គបានបង្កើតគេ​ជាបុរសជាស្ត្រី” (កណ ១,២៧)។ “ចូរបង្កើតកូនចៅ​ឱ្យ​បាន​កើន​ច្រើន​ឡើង​” (កណ ១,២៨)។ “នៅថ្ងៃដែលព្រះជាម្ចាស់បង្កើតមនុស្ស​ ព្រះអង្គ​បានបង្កើតគេឱ្យមានលក្ខណៈ    ដូចព្រះជា​ម្ចាស់​។‌  ព្រះអង្គបង្កើតគេជាបុរស  ជាស្ត្រី​ និង​ប្រទានពរ​ឱ្យគេ ​ហើយនៅថ្ងៃដែលព្រះអង្គបង្កើតគេ​មកនោះ ​ទ្រង់ហៅគេថា  ​ “មនុស្ស”” (កណ ៥,១-២)។

២៣៣២. ជីវិតខាងផ្លូវភេទ ប៉ះពាល់នឹងផ្នែកទាំងអស់របស់មនុស្ស ក្នុងឯកភាពនៃរូបកាយ និងព្រលឹងរបស់គេ។ ជាពិសេស ជីវិតខាងផ្លូវភេទទាក់ទងនឹងជីវិតខាងផ្លូវចិត្ត សមត្ថភាពអាចស្រលាញ់ និងបង្កើតកូន ហើយជាទូទៅ គុណសម្បត្តិអាចរួបរួមជាមួយអ្នកដទៃ។

២៣៣៣. មនុស្សម្នាក់ៗទាំងបុរស ទាំងស្រ្តី ត្រូវតែទទួលស្គាល់ និងសុខចិត្តអត្តសញ្ញាណ ខាងផ្លូវភេទរបស់ខ្លួន។ បុរស​ និងស្រ្តីខុសប្លែកពីគ្នា និងបំពេញគ្នាទៅវិញទៅមក ខាងផ្លូវកាយ ខាងផ្លូវចិត្ត និងខាងផ្លូវវិញ្ញាណ ដើម្បីផលប្រយោជន៍នៃការរស់នៅជាគូស្វាមីភរិយា និងឱ្យការរស់នៅក្នុងក្រុមគ្រួសាររីកចម្រើន។ សេចក្ដីសុខសាន្តរបស់គូស្វាមីភរិយា និងរបស់សង្គមអាស្រ័យទៅលើរបៀប ដែលបុរស និងស្រ្តីបំពេញគ្នា ត្រូវការគ្នា និងពឹងផ្អែកលើគ្នាទៅវិញទៅមក។

២៣៣៤. “ដោយបង្កើតមនុស្សជាបុរស ជាស្រ្តី ព្រះជាម្ចាស់ប្រោសប្រទានឱ្យពួកគេមានឋានៈដ៏ថ្លៃថ្នូរស្មើគ្នា” (FC ២២ ; GS ៤៩,២)។ “មនុស្សជាបុគ្គលម្នាក់ ទាំងបុរស ទាំងស្រ្តី ដ្បិតព្រះជាម្ចាស់បានបង្កើតទាំងពីរនាក់ជាតំណាង និងមានលក្ខណៈដូចជាបុគ្គលនៃព្រះជាម្ចាស់ផងដែរ” (MD​ ៦)។

២៣៣៥. ដោយបុរស និងស្រ្តីមានឋានៈដ៏ថ្លៃថ្នូរស្មើគ្នា ទោះជាខុសប្លែកពីគ្នាក៏ដោយ ក៏ជាតំណាងនៃឫទ្ធានុភាព និងមេត្តាករុណារបស់ព្រះជាម្ចាស់។ ការរួមរស់របស់បុរស និងស្រ្តី ជាគូស្វាមីភរិយាជារបៀបយកតម្រាប់តាមសប្បុរសធម៌នៃព្រះជាម្ចាស់ ដែលបង្កើតផលបានច្រើន៖ “ ‌ហេតុនេះ ​បុរសចាកចេញពីឪពុកម្តាយ​ទៅ​រួមរស់ជាមួយភរិយារបស់ខ្លួន ​ហើយអ្នកទាំងពីរ​ត្រឡប់​ទៅ​ជា​រូប​កាយ​តែ​មួយ” (កណ ២,២៤)។ មនុស្សគ្រប់ជំនាន់ចេញមកពីការរួមរស់បែបនេះ (កណ ៤,១-២.២៥-២៦ ; ៥,១)។

២៣៣៦. ព្រះយេស៊ូយាងមក ដើម្បីកែលំអសត្វលោកឡើងវិញ ស្របតាមគម្រោងការដ៏បរិសុទ្ធដើមដំបូងរបស់ព្រះជាម្ចាស់។ ក្នុងធម្មទេសនានៅលើភ្នំ ព្រះអង្គបកស្រាយគម្រោងការរបស់ព្រះជាម្ចាស់យ៉ាងតឹងរ៉ឹង៖ “អ្នក​រាល់គ្នា​ធ្លាប់​ឮ​សេចក្ដី​ថ្លែង​ទុក​មក​ថា “កុំ​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​ផិត​ក្បត់”។ ​រីឯ​ខ្ញុំ​វិញ ខ្ញុំ​សុំ​បញ្ជាក់​ប្រាប់​អ្នក​រាល់គ្នា​ថា‌ ​“អ្នក​ណា​មើល​ស្ត្រី​ម្នាក់​ ​ហើយ​មាន​ចិត្ត​ស្រើប​ស្រាល​ចង់​រួម​បវេណី​ជាមួយ​នាង‌ អ្នក​នោះ​ដូចជា​បាន​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​ផិត​ក្បត់​ជាមួយ​នាង នៅ​ក្នុង​ចិត្ត​របស់​ខ្លួន រួច​ស្រេច​ទៅ​ហើយ” (មថ ៥,២៧-២៨)។ “មនុស្សមិនត្រូវបំបាក់បំបែកគូស្រករ ដែលព្រះជាម្ចាស់បានផ្សំផ្គុំនោះឡើយ” (មថ ១៩,៦)។ ការបញ្ជូនបន្តព្រះសហគមន៍បានយល់ឃើញថា វិន័យទីប្រាំមួយសំដៅទៅលើជីវិតខាងផ្លូវភេទទាំងមូលរបស់មនុស្ស។

២. ព្រះជាម្ចាស់ត្រាស់ហៅមនុស្សឱ្យចេះទប់ខ្លួន

២៣៣៧. មនុស្សដែលចេះទប់ខ្លួន គឺជាមនុស្សម្នាក់ ដែលមានជីវិតខាងផ្លូវភេទល្អប្រសើរ ទើបរូបកាយ និងវិញ្ញាណរបស់គេរួមឯកភាពជាមួយគ្នាផ្នែកខាងក្នុង។ ជីវិតខាងផ្លូវភេទ ដែលបង្ហាញថា មនុស្សជាផ្នែកនៃពិភពខាងផ្លូវកាយ និងខាងជីវសាស្រ្ត ក្លាយទៅជារបស់ខ្លួនឯងផ្ទាល់ និងមានលក្ខណៈជាមនុស្សសុទ្ធសាធ នៅពេលដែលបុរស និងស្រ្តីមានទំណាក់ទំនងពីម្នាក់ទៅម្នាក់ ប្រគល់ខ្លួនឯងទៅវិញទៅមក ទាំងស្រុង និងគ្មានកំណត់ពេលវេលា។ គុណធម៌នៃការចេះទប់ខ្លួនទាក់ទងនឹងមនុស្សទុកជាបុគ្គលតែម្នាក់គត់ និងការផ្តល់ខ្លួនឯងទាំងស្រុង។

មនុស្សជាបុគ្គលតែម្នាក់គត់

២៣៣៨. អ្នកដែលចេះទប់ខ្លួនរក្សាទុកឫទ្ធានុភាពទាំងស្រុងនៃជីវិត​ និងសេចក្ដីស្រលាញ់ ដែលព្រះជាម្ចាស់បានដាក់បញ្ចូលនៅក្នុងខ្លួនគេ ទើបមនុស្សជាបុគ្គលតែម្នាក់គត់។ អ្នកចេះទប់ខ្លួនប្រឆាំងនឹងឥរិយាបថ ដែលនឹងធ្វើឱ្យគេរបួស។ គេមិនចេះអត់អោនឱ្យនរណាម្នាក់ ដែលរស់នៅរបៀបខ្លួនមួយជីវិតពីរ ឬការនិយាយខុសពីការធ្វើ (មថ ៥,៣៧)។

២៣៣៩. អ្នកចង់ចេះទប់ខ្លួនត្រូវតែរៀនឱ្យចេះគ្រប់គ្រងលើខ្លួនឯង  ដែលជាគរុកោសល្យនៃសេរីភាពរបស់មនុស្ស។ ត្រូវតែជ្រើសរើសឱ្យច្បាស់ រវាងការគ្រប់គ្រងលើតណ្ហារបស់ខ្លួន ដើម្បីបានសេចក្ដីសុខ ឬការបណ្តែតបណ្តោយខ្លួនឱ្យទៅជាឈ្លើយនៃតណ្ហាទាំងអស់នោះ ហើយត្រូវវេទនា (បសរ ១,២២)។ “កិត្តិយសដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្សទាម​​​ទារឱ្យអនុវត្តតាមការជ្រើសរើសប្រកប​​​​ដោយមនសិការ និងដោយ​សេរីភាព គឺ​​​ជឿជាក់​​​ដោយខ្លួនឯងផ្ទាល់យ៉ាងជ្រៅក្នុងចិត្ត មិនមែនដោយ​​​​​​តណ្ហាពុះកញ្រ្ជាល ឬ ដោយការបង្ខិតបង្ខំឡើយ។ ប្រសិនបើមនុស្សរំដោះខ្លួនឱ្យរួចផុតពីទាសភាពនៃ​​​តណ្ហា​​​ទាំងអស់ គេមុខជាបានកិត្តិយសនេះ ដោយ​​ការ​ជ្រើសរើស​យកអំពើល្អ ដោយគ្មានការបង្ខិតបង្ខំ។​​​ ពេលនោះគេ​​​ចាប់ផ្តើម​​​ធ្វើ​​​ដំណើរទៅកាន់វាសនារបស់ខ្លួន និងប្រើ​​​ប្រាជ្ញាដ៏វាងវៃ​ ដើម្បី​​​ខិតខំយ៉ាងពិតប្រាកដ​​​រកមធ្យោបាយ​​​ទៅកាន់វាសនានោះ” (GS ១៧)។

២៣៤០. អ្នកណាចង់គោរពពាក្យសន្យានៃពិធីជ្រមុជទឹករបស់ខ្លួន ហើយតស៊ូប្រឆាំងនឹងការល្បួង អ្នកនោះត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នក្នុងការប្រើមធ្យោបាយ គឺគេត្រូវស្គាល់ខ្លួនឯង ធ្វើទុក្ករកិរិយាស្របតាមកាលៈទេសៈ ស្តាប់បង្គាប់គោរពតាមបទបញ្ជារបស់ព្រះជាម្ចាស់ ប្រតិបត្តិតាមគុណធម៌នៃសីលធម៌ និងកុំបំភ្លេចអធិដ្ឋានដោយភក្តីភាព។ “ការចេះទប់ខ្លួនរៀបចំយើងឡើងវិញ និងនាំយើងឱ្យទៅជាបុគ្គលតែម្នាក់គត់ ពីព្រោះយើងបានបាត់បង់ឯកភាពរបស់ខ្លួន ដោយមានការបែងចែក (សន្ត អូគូស្តាំង)។

២៣៤១. គុណធម៌នៃការចេះទប់ខ្លួនស្ថិតក្រោមគុណធម៌សំខាន់ៗនៃការចេះទប់ចិត្ត ដែលមានគោលដៅនាំឱ្យគ្រប់គ្រងតណ្ហា និងចិត្តថ្លើមមនុស្ស ដោយប្រាជ្ញា។

២៣៤២. ត្រូវតែខិតខំយ៉ាងយូរ ដើម្បីអាចគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងបាន។ គេមិនអាចខិតខំតែម្តងហើយបានសម្រេចទេ។ ត្រូវតែខិតខំជានិច្ច អស់មួយជីវិត (ទត ២,១-៦)។ នៅក្នុងវ័យខ្លះ ត្រូវតែខិតខំយ៉ាងខ្លាំង ដើម្បីចេះទប់ខ្លួន ជាពិសេសក្នុងវ័យកុមារភាព និងក្នុងវ័យជំទង់ ជាអាយុដែលត្រូវបង្កើតបុគ្គលិកលក្ខណៈរបស់  ខ្លួន។

២៣៤៣. មនុស្សត្រូវតែលូតលាស់ ដើម្បីចេះទប់ខ្លួន ប៉ុន្តែក្នុងរយៈពេលនោះ មនុស្សត្រូវឆ្លងកាត់គុណវិបត្តិ និងអំពើបាបជារឿយៗ។ “ពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ មនុស្សសុចរិត ដែលចេះទប់ខ្លួន កសាងខ្លួនឯង ដោយសារជម្រើសរើសជាច្រើន ដែលគេជ្រើសដោយសេរី។ ហេតុនេះ គេស្គាល់ ស្រលាញ់ និងបំពេញអ្វីដ៏ល្អស្របតាមសីលធម៌ទៅតាមដំណាក់កាលនៃការលូតលាស់” (FC ៣៤)។

២៣៤៤. មនុស្សគ្រប់រូបត្រូវចេះទប់ខ្លួន ដោយខិតខំសិក្សាផ្នែកវប្បធម៌ ផង ដ្បិត “ការរីកចម្រើនរបស់បុគ្គលនីមួយៗ ​​​និងការ​អភិវឌ្ឍន៍​​​​​​សង្គម​​​ ជំពាក់ជំពិនគ្នាទៅវិញទៅមក” (GS ២៥,១)។ អ្នកចេះទប់ខ្លួនត្រូវតែគោរពសិទ្ធិមនុស្ស ជាពិសេសសិទ្ធិក្នុងការទទួលព័ត៌មាន និងការអប់រំ ដែលគោរពលក្ខណៈសីលធម៌ និងវិញ្ញាណនៃជីវិតមនុស្ស។

២៣៤៥. ការចេះទប់ខ្លួនជាគុណធម៌នៃសីលធម៌។ ការចេះទប់ខ្លួនជាព្រះអំណោយទានរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ដែលប្រោសប្រណីមនុស្ស ហើយជាផលនៃកិច្ចការខាងវិញ្ញាណ (កាឡ ៥,២២)។ ដោយសារទឹកនៃពិធីជ្រមុជទឹក ព្រះវិញ្ញាណដ៏វិសុទ្ធប្រទានឱ្យអ្នក ដែលកើតសាជាថ្មីអាចយកតម្រាប់តាមភាពបរិសុទ្ធរបស់ព្រះគ្រីស្ត (១យហ ៣,៣)។

ត្រូវតែប្រគល់ខ្លួនឯងទាំងស្រុង

២៣៤៦. សេចក្ដីស្រលាញ់តំណាងឱ្យគុណធម៌ឯទៀតៗទាំងអស់។ ក្រោមឥទ្ធិពលនៃសេចក្ដីស្រលាញ់ ការចេះទប់ខ្លួនប្រៀបដូចជាសាលា ដែលមនុស្សរៀនប្រគល់ខ្លួនឯង។ ការគ្រប់គ្រងលើខ្លួនឯងស្ថិតនៅក្រោមការប្រគល់ខ្លួនឯង។ ការចេះទប់ខ្លួនដឹកនាំអ្នក ដែលប្រតិបត្តិតាម ឱ្យក្លាយទៅជាសាក្សីនៃភក្ដីភាព និងធម៌មេត្តាករុណារបស់ព្រះជាម្ចាស់ ចំពោះអ្នកដទៃ។

២៣៤៧. គុណធម៌នៃការចេះទប់ខ្លួនរីកចម្រើនក្នុងមេត្រីភាព ហើយបង្ហាញឱ្យសាវ័កដឹងថា តើត្រូវធ្វើយ៉ាងដូចម្ដេច ដើម្បីដើរតាម និងយកតម្រាប់តាមអ្នកដែលបានជ្រើសរើសយើង ដូចជាមិត្តសម្លាញ់ (យហ ១៥,១៥) និងដែលបានប្រគល់ខ្លួនទាំងស្រុងចំពោះយើង ហើយដែលធ្វើឱ្យយើងចូលរួមចំណែកក្នុងឋានៈជាព្រះជាម្ចាស់។ ព្រះជាម្ចាស់មានព្រះបន្ទូលសន្យានឹងប្រទានជីវិតអមតៈដល់អ្នកចេះទប់ខ្លួន។ ការចេះទប់ខ្លួនស្តែងចេញមកអំពីចំណងមេត្រីភាពចំពោះអ្នកដទៃ ។ ​មេត្រីភាពរវាងមនុស្សភេទដូចគ្នា ឬភេទផ្សេងពីគ្នា ជាអំពើដ៏ល្អប្រសើររបស់មនុស្សទាំងអស់ ហើយនាំឱ្យវិញ្ញាណរួបរួមគ្នា។

របៀបផ្សេងៗនៃការចេះទប់ខ្លួន

២៣៤៨. ព្រះជាម្ចាស់ត្រាស់ហៅអស់អ្នកដែលបានជ្រមុជទឹកឱ្យចេះទប់ខ្លួន។ គ្រីស្តបរិស័ទ “មានព្រះគ្រីស្តជាប់ជាមួយ” (កាឡ ៣,៣៧)។ ព្រះអង្គជាគំរូសម្រាប់អស់អ្នកដែលចង់ចេះទប់ខ្លួន។ ព្រះជាម្ចាស់ត្រាស់ហៅគ្រីស្តបរិស័ទទាំងអស់ឱ្យមានរបៀបរស់នៅ ដោយចេះទប់ខ្លួន តាមស្ថានភាពពិសេសរបស់គេ។ នៅពេលដែលជ្រមុជទឹក គ្រីស្តបរិស័ទបានសន្យារស់នៅក្នុងសេចក្ដីស្រលាញ់ដោយចេះទប់ចិត្ត។

២៣៤៩. “តាមស្ថានភាពរបស់ខ្លួន មនុស្សត្រូវទប់ខ្លួន ទៅជាអ្នកខ្លះព្រហ្មចារីយ៍ ឬញែកខ្លួនឱ្យនៅលីវជានិច្ច ដែលជាមធ្យោបាយដ៏ប្រសើរ ដើម្បីថ្វាយខ្លួនទាំងស្រុងចំពោះព្រះជាម្ចាស់ អ្នកខ្លះទៀត រស់នៅតាមច្បាប់សីលធម៌កំណត់ ដោយរួមរស់ជាមួយគ្នាជាគូស្វាមីភរិយា ឬនៅលីវ” (CDF)។  ព្រះជាម្ចាស់ត្រាស់ហៅគូស្វាមីភរិយាឱ្យចេះទប់ខ្លួន ក្នុងការរស់នៅជាគូស្វាមីភរិយា ឯអ្នកនៅលីវវិញ ព្រះអង្គក៏ត្រាស់ហៅគេឱ្យចេះទប់ខ្លួន ដោយតមការរួមសង្វាស៖ គុណធម៌នាំការចេះទប់ខ្លួនមានបី គឺមួយរបស់ភរិយា មួយរបស់ស្រ្តីមេម៉ាយ ទីបី គឺព្រហ្មរីយភាព។ យើងមិនសរសើររបៀបណាមួយ ដោយមិនសរសើររបៀបឯទៀតៗ។ ហេតុនេះ វិន័យរបស់ព្រះសហគមន៍ល្អប្រសើរណាស់ (សន្ត អំប្រ័រ)។

២៣៥០. ព្រះជាម្ចាស់ត្រាស់ហៅគូដណ្ដឹង ទាំងសងខាងឱ្យចេះទប់ខ្លួន ដោយតមការរួមបវេណី។ គេនឹងយល់ឃើញថា បើគេទប់ខ្លួន គេនឹងគោរពគ្នាទៅវិញទៅមក គេនឹងស្គាល់ភក្តីភាព ដោយសង្ឃឹមថា នឹងទទួលគ្នាទៅវិញទៅមក ដោយសារព្រះជាម្ចាស់។ គេនឹងបំរុងទុកកាយវិការទន់ភ្លន់ ដែលបង្ហាញអំពីស្នេហាពីសេសចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមក ក្រោយពេលរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍។ គេនឹងជួយគ្នាទៅវិញទៅមកឱ្យរីកចម្រើនក្នុងការចេះទប់ខ្លួន។

អំពើបាបប្រឆាំងនឹងការចេះទប់ខ្លួន

២៣៥១. មនុស្សងប់ងល់នឹងកាមគុណ នៅពេលដែលគេភ្លើតភ្លើនប្រាថ្នាចង់បានការសប្បាយខាងផ្លូវភេទ ដោយឥតមានរបៀបរៀបរយ។ ការសប្បាយខាងផ្លូវភេទគ្មានរបៀបរៀបរយតាមសីលធម៌ នៅពេលដែលគេស្វែងរកការសប្បាយនេះ ដើម្បីការសប្បាយផ្ទាល់ ដោយគ្មានបំណងបង្កើតកូន ឬរួបរួមជាមួយអ្នកផ្សេងឡើយ។

២៣៥២. មនុស្សលេងប្រដាប់ភេទដោយខ្លួនឯង នៅពេលដែលគេស្រើបស្រាលអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ ដោយចេតនា ដើម្បីបានសប្បាយខាងផ្លូវភេទ។ “តាមប្រពៃណីដែលនៅស្ថិតស្ថេរជានិច្ចនិរន្តរ៍ មេដឹកនាំព្រះសហគមន៍ ព្រមទាំងគ្រីស្តបរិស័ទ អះអាងដោយមិនរួញរាថា ការលេងប្រដាប់ភេទដោយខ្លួនឯងជាការប្រព្រឹត្តផ្ទាល់ខ្លួន និងគ្មានរបៀបរៀបរយ”។ “ទោះជាមូលហេតុអ្វីក៏ដោយ ក៏ការប្រើប្រាស់ប្រដាប់ភេទ ដោយចេតនា ក្រៅពីការរួមរ័កជាគូស្វាមីភរិយា ជាអំពើប្រឆាំងនឹងគោលដៅនៃការរួមរ័ក”។ គេស្វែងរកការសប្បាយខាងផ្លូវភេទ ក្រៅពី “ទំនាក់ទំនងខាងផ្លូវភេទ ប្រកបដោយសីលធម៌​ ដែលជាការផ្តល់ឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមក និងការបង្កើតកូន ដោយសេចក្ដីស្រលាញ់យ៉ាងពិតប្រាកដ” (CDF)។ ដើម្បីឱ្យការវិនិច្ឆយបានត្រឹមត្រូវ ចំពោះការទទួលខុសត្រូវ ផ្នែកសីលធម៌របស់មនុស្សម្នាក់ៗ និងដើម្បីស្គាល់គោលបំណងរបស់ព្រះសហគមន៍ គេត្រូវគិតថា មានអ្នកខ្លះមិនទាន់ចាស់ទុំខាងផ្លូវចិត្តមានទម្លាប់អាក្រក់ ឬអន្ទះអន្ទែង​ ឬកត្តាផ្សេងៗទៀតផ្នែកចិត្ត ឬសង្គម ដែលនាំឱ្យសីលធម៌របស់គេធ្លាក់ចុះ។

២៣៥៣. ការរួមសង្វាសក្រៅពីចំណងនៃអាពាហ៍ពិពាហ៍ រវាងបុរស និងស្រ្តី ដែលនៅទំនេរ ប្រឆាំងខ្លាំងណាស់នឹងឋានៈដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស និងការរួមសង្វាសរបស់មនុស្ស ដើម្បីប្រយោជន៍របស់គូស្វាមីភរិយា ការបង្កើត និងការអប់រំកូន។ ម្យ៉ាងទៀត ការរួមភេទក្រៅចំណងនៃអាពាហ៍ពិពាហ៍ជារឿងអាស្រូវនៅពេលដែលទាក់ទងនឹងយុវជន។

២៣៥៤. រឿងអាសអាភាស លាតត្រដាងដោយចេតនានូវការរួមរ័ក (ពិតប្រាកដ ឬក្លែងក្លាយ) របស់ដៃគូ ដើម្បីឱ្យអ្នកដទៃឃើញ។ រឿងអាសអាភាសប្រឆាំងនឹងការចេះទប់ខ្លួន ដែលជាការបង្ខូចលក្ខណៈនៃការរួមសង្វាសជាគូស្វាមីភរិយា ដែលជាការប្រគល់ខ្លួនយ៉ាងស្និទ្ធស្នាលរបស់គូស្វាមីភរិយាចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមក។ រឿងអាសអាភាសបង្ខូចឋានៈដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់អស់អ្នកដែលប្រតិបត្តិតាម (តួរ អ្នកជំនួញ អ្នកមើល) ដ្បិតម្នាក់ៗក្លាយទៅជាវត្ថុសប្បាយចំពោះអ្នកដទៃ និងនាំឱ្យមានផលចំណេញខុសច្បាប់។ អ្នកទាំងនោះហាក់ដូចជានៅក្នុងពិភពក្លែងក្លាយ។ រឿងអាសអាភាសជាអំពើបាបធ្ងន់ធ្ងរ។ រដ្ឋអំណាចត្រូវឃាត់មិនឱ្យគេផលិត និងចែកសម្ភារៈទាក់ទងនឹងរឿងអាសអាភាស។

២៣៥៥. ពេស្យាចារ បង្ខូចឋានៈដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់អ្នកដែលលក់ខ្លួន ដែលហាក់ដូចជាវត្ថុសប្បាយម្យ៉ាង។ អ្នកដែលបង់ថ្លៃប្រព្រឹត្តអំពើបាបដ៏ធ្ងន់ធ្ងរប្រឆាំងនឹងខ្លួនឯង គឺគេមិនចេះទប់ខ្លួន ផ្តាច់ពាក្យសន្យានៃពិធីជ្រមុជទឹក និងបង្ខូចរូបកាយរបស់ខ្លួន ដែលជាព្រះវិហាររបស់ព្រះវិញ្ញាណដ៏វិសុទ្ធ (១ករ៦,១៥-២០)។ ពេស្យាចារជាអម្រែតនាំឱ្យសង្គមអាប់ឱន។ ជាធម្មតា ស្រ្តីជាពេស្យា ប៉ុន្តែ អាចមានបុរស ​កូនក្មេង និងក្មេងវ័យជំទង់ផងដែរ (ក្នុងករណីចុងក្រោយទាំងពីរនោះ មានអំពើបាបផង រឿងអាស្រូវផង)។ ទោះបីពេស្យាចារតែងតែជាអំពើបាបក៏ដោយ ក៏ភាពវេទនា គម្រាមកំហែង ការគាបសង្កត់របស់សង្គមអាចជួយដោះសារអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើនេះ។

២៣៥៦. គេហៅការរំលោភ ការរួមភេទជាមួយនរណាម្នាក់ ដោយប្រើអំពើហិង្សា។ ការរំលោភប្រឆាំងនឹងយុត្តិធម៌ និងសេចក្ដីស្រលាញ់។ ការរំលោភបង្ខូចមនុស្សគ្រប់រូប ដែលមានសិទ្ធិឱ្យត្រូវគេគោរព ទាំងផ្លូវកាយ ទាំងផ្លូវចិត្ត និងសេរីភាព។ ការរំលោភអាចបង្ខូចអ្នករងគ្រោះអស់មួយជីវិត។ ការរំលោភជាអំពើបាបផ្ទាល់។ បើឪពុកម្តាយ (សូមអានអំពីការស្មន់) ឬគ្រូអប់រំ ជាអ្នករំលោភកូនក្មេង ដែលយើងបានប្រគល់ឱ្យគេ គេធ្វើអំពើបាបធ្ងន់ធ្ងរណាស់។

ការចេះទប់ខ្លួន និងលក្ខណៈនៃអ្នកស្រលាញ់ភេទដូចគ្នា

២៣៥៧. លក្ខណៈនៃអ្នកស្រលាញ់ភេទដូចគ្នាសំដៅទៅលើទំនាក់ទំនងរវាងបុរស ឬស្រ្តី ដែលមានបំណងប្រាថ្នាចង់រួមរ័កចំពោះមនុស្សភេទដូចគ្នា។ ពួកមនុស្សប្រភេទនេះ មានរបៀបខុសប្លែកពីគ្នាខ្លាំងណាស់តាមសម័យកាល និងតាមវប្បធម៌។ យើងមិនទាន់ចេះពន្យល់អំពីមូលហេតុនៃលក្ខណៈចិត្តសាស្រ្តនេះបាន     ឡើយ។ តាមព្រះគម្ពីរដ៏វិសុទ្ធ លក្ខណៈនេះជាអំពើសៅហ្មងដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ (កណ​១៩,១-២៩ ; រម ១,២៤-២៧ ; ១ករ ៦,៩ ; ១ធម ១,១០)។ ដោយអាងលើព្រះគម្ពីរ ការបញ្ជូនបន្តតែងតែប្រកាសថា “ការរួមសង្វាសនឹងភេទដូចគ្នាមានលក្ខណៈផ្ទាល់ឥតរបៀបរៀបរយ” (CDF) ជាអំពើប្រឆាំងនឹងធម្មវិន័យធម្មជាតិ។ អំពើទាំងអស់នោះ មិនផ្តល់ជីវិតឡើយ។ មិនមែនជាការបំពេញគ្នាខាងផ្លូវភេទ និងខាងផ្លូវចិត្តយ៉ាងពិតប្រាកដឡើយ។ ទោះជាយ៉ាងណា ក៏យើងមិនយល់ស្របដែរ។

២៣៥៨. បុរស និងស្រ្តីមិនតិចទេដែលចង់រួមរ័កជាមួយមនុស្សភេទដូចគ្នា។ ពួកគេមិនជ្រើសរើសលក្ខ័ណៈទេ ដែលនាំឱ្យគេភាគច្រើនរងទុក្ចលំបាក។ ត្រូវទទួលពួកគេដោយគោរព ដោយធម៌មេត្តាករុណា និងដោយយកចិត្តទុកដាក់។ ត្រូវចៀសវាងកុំរើសអើងឡើយ។ ព្រះជាម្ចាស់ត្រាស់ហៅមនុស្សទាំងអស់នោះឱ្យសម្រេចព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គក្នុងជីវិតរបស់គេ ហើយប្រសិនបើអ្នកនោះជាគ្រីស្តបរិស័ទ ព្រះអង្គក៏ត្រាស់ហៅឱ្យបង្រួបបង្រួមទុក្ខលំបាកទាំងប៉ុន្មាន ដែលគេជួបប្រទះ ដោយសារលក្ខណៈរបស់ខ្លួន ក្នុងសក្ការបូជារបស់ព្រះអម្ចាស់នៅលើឈើឆ្កាង។

២៣៥៩. ព្រះជាម្ចាស់ត្រាស់ហៅមនុស្ស ដែលស្រលាញ់ភេទដូចគ្នានេះ ឱ្យចេះទប់ខ្លួន។ ដោយ​សារ​​ការគ្រប់គ្រងលើខ្លួនឯង ដោយសារសេរីភាពខាងក្នុង ជួនកាលដោយមានមិត្តភ័ក្ដជួយគាំទ្រផង ដោយអធិដ្ឋានផង ដោយព្រះអំណោយទាននៃអគ្គសញ្ញាផង និងដោយប្តេជ្ញាចិត្ត គេអាចទៅជាមនុស្សគ្រប់លក្ខណ៍បន្តិចម្តងៗ។

៣. សេចក្ដីស្រលាញ់របស់គូស្វាមីភរិយា

២៣៦០. ជីវិតខាងផ្លូវភេទស្ថិតក្រោមសេចក្ដីស្រលាញ់របស់បុរស និងស្រ្តីជាគូស្វាមីភរិយា។ ក្នុងជីវិតជាគូស្រករ ការរួមបវេណីយ៉ាងស្និទ្ធស្នាលរបស់គូស្វាមីភរិយាក្លាយទៅជាសញ្ញាសម្គាល់ និងកិច្ចសន្យាបញ្ចាំថា គូស្វាមីភរិយាមានវិញ្ញាណរួបរួមគ្នា។ អគ្គសញ្ញាធ្វើឱ្យចំណងនៃអាពាហ៍ពិពាហ៍រវាងគ្រីស្តបរិស័ទបានវិសុទ្ធ។

២៣៦១. “ជីវិតខាងផ្លូវភេទ ដែលបុរស​និង​ស្រ្តីប្រគល់គ្នាទៅវិញទៅមក ដោយការរួមរ័ក មិនមែនជាសភាពជីវសាស្រ្តសុទ្ធសាធទេ ប៉ុន្តែជាសភាពសិ្នទ្ធស្នាលបំផុតរវាងមនុស្ស និងមនុស្ស។ ជីវិតខាងផ្លូវភេទមានលក្ខណៈជាមនុស្សយ៉ាងពិតប្រាកដ លុះត្រាតែមានលក្ខណៈជាសេចក្ដីស្រលាញ់យ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ដែលបុរស​ និងស្រ្តីប្រគល់ខ្លួនទាំងស្រុងចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមករហូតដល់ថ្ងៃស្លាប់” (FC ១១)។ លោក​តូប៊ី​ពោល​ទៅ​កាន់​នាង​សារ៉ា​ថា៖ “​ក្រោក​ឡើង​អូន! យើង​នាំ​គ្នា​អធិដ្ឋាន ទូល​អង្វរ​ព្រះ​អម្ចាស់​នៃ​យើង សូមព្រះ​អង្គ​អាណិត​មេត្តា និង​សង្គ្រោះ​យើង​ផង!”។ ​នាង​ក្រោក​ឡើង​ ហើយ​អ្នក​ទាំង​ពីរ​នាំ​គ្នា​អធិដ្ឋាន​ទូល​អង្វរ​ព្រះជាម្ចាស់ សូម​ព្រះ​អង្គ​សង្គ្រោះ​ពួក​គេ។ លោក​តូប៊ីយ៉ា​ទូល​អង្វរ​ថា៖ “បពិត្រ​ព្រះជាម្ចាស់​នៃ​បុព្វ​បុរស​របស់​យើង​ខ្ញុំ! យើង​ខ្ញុំ​សូម​លើក​តម្កើង​ព្រះ​អង្គ! សូមឱ្យ​មនុស្ស​គ្រប់​ជំនាន់ ក្រោយៗ​ទៀត នាំ​គ្នា​លើក​តម្កើង​ព្រះ​នាម​របស់​ព្រះ​អង្គ​ ជា​ដរាប​ត​រៀង​ទៅ។ សូមឱ្យ​ផ្ទៃ​មេឃ​និង​អ្វី​ៗ​សព្វ​សារ​ពើ​នៅ​លើ​ផែន​ដី​នេះ នាំ​គ្នា​លើក​តម្កើង​ព្រះ​អង្គ អស់​កល្ប​ជា​អង្វែង​ត​រៀង​ទៅ! ​ព្រះ​អង្គ​បាន​បង្កើត​លោក​អដាំ ហើយ​ព្រះ​អង្គ​ក៏​បាន​បង្កើត​នាង​អេវ៉ា​ជា​ភរិយាឱ្យ​ជួយ និង​បាន​ជា​គ្នា គឺ​អ្នក​ទាំង​ពីរ​នេះ​ហើយ ដែល​ផ្ដល់​កំណើត​ឱ្យ​មនុស្ស​ជាតិ។ ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្រះ​បន្ទូល​ថា៖ បើ​មនុស្ស​ប្រុស​នៅ​តែ​ឯង​ដូច្នេះ មិន​ស្រួល​ទេ! យើង​នឹង​បង្កើត​ម្នាក់​ទៀត​ឱ្យ​ជួយ និង​បាន​ជា​គ្នា។ ​បពិត្រ​ព្រះ​អម្ចាស់ ឥឡូវ​នេះ ខ្ញុំ​រៀប​ការ​ជាមួយ​នាង មិន​មែន​មាន​បំណង​បំពេញ​តណ្ហា​ទេ គឺ​ដើម្បី​ឱ្យ​ស្រប​តាម​ធម្មវិន័យ! ហេតុនេះ​សូម​ទ្រង់​ព្រះ​មេត្តា​អាណិត​អាសូរ​ដល់​យើង​ខ្ញុំ​ទាំង​ពីរ​នាក់! សូម​ឱ្យ​យើង​ខ្ញុំ​ទាំង​ពីរ​នាក់ បាន​រស់​នៅ​ជាមួយ​គ្នា​រហូត​ដល់​ចាស់​ជរា​ផង!”។ ​បន្ទាប់មក​អ្នក​ទាំង​ពីរ​ឆ្លើយ​ព្រម​គ្នា​ថា៖ “អាម៉ែន! អាម៉ែន!”  ហើយ​ក៏​រួម​ដំណេក​ជាមួយ​គ្នា នៅ​យប់​នោះ​ទៅ (តប ៨,៤-៩)។

២៣៦២. “កាយវិការទាំងប៉ុន្មាន ដែលគូស្វាមីភរិយា​​​ប្រព្រឹត្ត​ ​​ដោយសេចក្ដីស្នេហា​​​ដ៏បរិសុទ្ធនោះ ពិតជាកិច្ចដ៏ល្អប្រកបដោយគុណធម៌ និង​​​សមរម្យ​​​ថ្លៃថ្នូរទៀតផង។ ប្រសិន​​​បើគូស្វាមីភរិយា​​​ស្នេហា​​​​​​គ្នាតាមលក្ខណៈជាមនុស្សយ៉ាងពិតប្រាកដ កាយវិការទាំងនោះ ទៅជាសញ្ញា​​​សម្គាល់បង្ហាញ​​​អំពីការប្រគល់ខ្លួន​​​ទៅ​​​វិញ​​​ទៅមក និងជួយសម្រួលការប្រគល់ខ្លួននោះទៀតផង” (GS ៤៩,២)។ ជីវិតខាងផ្លូវភេទជាប្រភពនៃអំណរសប្បាយ៖ ព្រះបង្កើត (...) បានសម្រេចដោយផ្ទាល់ព្រះអង្គថា ក្នុងការបង្កើតកូន គូស្វាមីភរិយាបានសប្បាយទាំងផ្លូវកាយផង ផ្លូវវិញ្ញាណផង។ ដូច្នេះ គូស្វាមីភរិយាមិនធ្វើអ្វីអាក្រក់ ដោយស្វែងរកការសប្បាយនេះ និងដោយបំពេញកិច្ចការនោះ។ គេសុខចិត្តធ្វើតាមអ្វីដែលព្រះបង្កើតបានតម្រង់ទិសទុកឱ្យគេ។ ក៏ប៉ុន្តែ គូស្វាមីភរិយាត្រូវតែចេះទប់ខ្លួន ដោយកំណត់ព្រំដែនត្រឹមត្រូវ (សម្ដេចប៉ាប ពីយូសទី១២)។

២៣៦៣. ដោយគូស្វាមីភរិយារួមរស់ជាមួយគ្នា ពួកគេបំពេញគោលដៅទាំងពីរនៃអាពាហ៍ពិពាហ៍ គឺប្រយោជន៍របស់គូស្វាមីភរិយាផ្ទាល់ និងការបន្តជីវិត។ យើងមិនអាចបំបែកអត្ថន័យទាំងពីរ ឬគុណសម្បត្តិនៃអាពាហ៍ពិពាហ៍នោះ ដោយមិនបង្ខូចជីវិតខាងវិញ្ញាណរបស់គូស្វាមីភរិយា ឬផលប្រយោជន៍របស់គូស្វាមីភរិយា និងអនាគតក្រុមគ្រួសារបានឡើយ។ ហេតុនេះ សេចក្ដីស្រលាញ់របស់បុរស និងស្រ្តីជាគូស្វាមីភរិយាទាមទារឱ្យគូស្រករមានចិត្តភក្ដី និងបង្កើតផល។

ភក្តីភាពរបស់គូស្វាមីភរិយា

២៣៦៤. “គូស្វាមីភរិយាពិតជាសហគមន៍ដ៏ជិតស្និទ្ធម៉្យាង ដោយអ្នកទាំងពីររួមរស់ជាមួយគ្នានិងស្រឡាញ់គ្នា។ ព្រះបង្កើតតែង​​​តាំងសហគមន៍នេះ និងប្រទានវិន័យសម្រាប់សហគមន៍នេះផ្ទាល់ជាសហគមន៍សង់ឡើងលើសម្ពន្ធមេត្រី​​​រវាង​​​គូស្វាមី​​​ភរិយា គឺអ្នក​​​ទាំងពីរសន្យាថា ម្នាក់ៗយល់ព្រមរស់នៅជាគូស្វាមីភរិយា។  ពាក្យសន្យានេះពុំអាចរលុបបានឡើយ” (GS ៤៨,១)។ អ្នកទាំងពីរប្រគល់គ្នាទាំងស្រុង និងជាស្ថាពរចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមក។ គេមិន​មែន​ជា​បុគ្គល​ពីរ​នាក់​ទៀត​ទេ​ គឺជា​រូប​កាយ​តែ​មួយ។ សម្ពន្ធមេត្រី ដែលគូស្វាមីភរិយាបានចងដោយស្ម័គ្រចិត្ត ទាមទារឱ្យពួកគេរួបរួមគ្នា មិនអាចបំបែកពីគ្នាបានឡើយ (CIC ១០៥៦)។ “​មនុស្ស​មិន​ត្រូវ​បំបាក់​បំបែក​គូស្រករ​ ដែល​ព្រះជា​ម្ចាស់​បាន​ផ្សំផ្គុំ​នោះ​ឡើយ” (មក ១០,៩) (មថ ១៩,១-១២ ; ១ករ ៧,១០- ១១)។

២៣៦៥. អ្នកស្មោះភក្ដីសម្ដែងថា គេគោរពតាមពាក្យដែលបានសន្យា។ ព្រះជាម្ចាស់មិនដែលបំភ្លេចព្រះបន្ទូលសន្យាទេ។ អគ្គសញ្ញាអាពាហ៍ពិពាហ៍បញ្ចូលបុរស និងស្រ្តីក្នុងភក្តីភាពរបស់ព្រះគ្រីស្តចំពោះព្រះសហគមន៍ព្រះអង្គ។ ដោយចេះទប់ខ្លួន គូស្វាមីភរិយាផ្តល់សក្ខីភាពអំពីគម្រោងការដ៏អស្ចារ្យនេះចំពោះពិភពលោក។ សន្ត យ៉ូហាន គ្រីសូស្តូមបញ្ចេញគំនិតថា កូនកំលោះគួរថ្លែងទៅកាន់កូនក្រមុំដោយពាក្យសម្តីនេះ៖ “បងបានឱបអូន ហើយបងស្រលាញ់អូន បងស្រលាញ់អូនខ្លាំងជាងជីវិតបងទៅទៀត ដ្បិតជីវិតក្នុងលោកនេះ គ្មានតម្លៃសោះ ហើយបងស្រមៃចង់នៅជាមួយអូនអស់មួយជីវិតនេះ ទើបយើងអាចដឹងច្បាស់ថា យើងនឹងមិនបែកពីគ្នាក្នុងជីវិតខាងបរមលោកទេ (...)។ បងស្រលាញ់អូនលើសអ្វីៗទាំងអស់ ហើយគ្មានអ្វីពិបាកជាងការមិនដឹងចិត្តអូនឡើយ”។

សមិទ្ធិផលរបស់គូស្វាមីភរិយា

២៣៦៦. សមិទ្ធិផលជាព្រះអំណោយទាន ជាទីដៅមួយនៃអាពាហ៍ពិពាហ៍ ដ្បិតជាធម្មតា សេចក្ដីស្រលាញ់របស់គូស្វាមីភរិយាបង្កើតផល។ កូនមិនមែនមកពីខាងក្រៅបន្ថែមខ្លួនដល់សេចក្ដីស្រលាញ់របស់គូស្វាមីភរិយាចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមក។ កូនផុសចេញមកពីការប្រគល់គ្នាទៅវិញទៅមកផ្ទាល់ ជាផលនៃការប្រគល់គ្នានេះ។ ហេតុនេះ ព្រះសហគមន៍ “ដែលការពារជីវិត” (FC ៣០) ប្រៀនប្រដៅថា “កិច្ចជាគូស្វាមីភរិយាត្រូវតែសុខចិត្តបន្តជីវិត” (HV ១១)។ “មេដឹកនាំព្រះសហគមន៍បានថ្លែងជាច្រើនដងហើយថា សិទ្ធិនេះ ចាក់ឫសលើចំណងរវាងអត្ថន័យទាំងពីរនៃកិច្ចជាគូស្វាមីភរិយា គឺឱ្យគូស្វាមីភរិយារួមរស់ជាមួយគ្នា និងឱ្យគេបន្តពូជ។ តាមព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ចំណងនេះ មិនអាចបំបែកបានទេ ហើយមនុស្សមិនអាចបំបែកចំណងនេះដោយផ្ទាល់បានឡើយ” (HV ១២)។

២៣៦៧. ព្រះជាម្ចាស់ត្រាស់ហៅគូស្វាមីភរិយាឱ្យផ្តល់ជីវិត គឺពួកគេចូលរួមចំណែកក្នុងឫទ្ធានុភាពរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ជាព្រះបង្កើត និងជាព្រះបិតាផង (អភ ៣,១៤ ; មថ ២៣,៩)។ “គូស្វាមីភរិយា​​​មានភារកិច្ចបន្តជីវិត ហើយអប់រំកូន ដោយផ្ទាល់។ ត្រូវចាត់ទុកថា ភារកិច្ចនេះជាបេសកកម្មផ្ទាល់​​​របស់អ្នក​​​ទាំងពីរ។ គូស្វាមីភរិយា​​​ដឹងខ្លួនថា គេជាសហការីរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ជាព្រះបង្កើត ហាក់​​​ដូច​​​ជា​​​បកស្រាយព្រះហឫទ័យនេះឱ្យអ្នកដទៃស្គាល់។ ហេតុនេះហើយ បានជាគេត្រូវបំពេញបន្ទុកបន្តពូជ​​​ ទាំង​​​​​​​​​ទទួលការខុស​​​ត្រូវក្នុងឋានៈជាមនុស្សផង និងជាគ្រីស្តបរិស័ទផង” (GS ៥០,២)។

២៣៦៨. ចំណុចពិសេសនៃការទទួលខុសត្រូវនេះទាក់ទងនឹងការពន្យារកំណើត​ ។ គូស្វាមីភរិយាអាចចង់ពន្យារកំណើត ដើម្បីមូលហេតុត្រឹមត្រូវ។ ពួកគេត្រូវតែពិនិត្យថា បំណងប្រាថ្នារបស់គេ មិនមែនមកពីគេគិតតែអំពីខ្លួនឯងទេ ប៉ុន្តែ មកពីគេចង់ធ្វើជាឪពុកម្តាយ ដោយទទួលការខុសត្រូវ និងដោយមានចិត្តទូលំទូលាយ។ ម្យ៉ាងទៀត គេ​នឹងមានឥរិយាបទស្របតាមទិសដៅនៃសីលធម៌៖ ពេលគូស្វាមីភរិយាត្រូវសម្រួលស្នេហានឹងការបន្តជីវិត ក្នុងឋានៈជាអ្នកទទួលខុសត្រូវ​​​នោះ ត្រូវនឹកគិតថា ចរិយាសីលធម៌ មិនអាស្រ័យតែលើចិត្តគំនិតដ៏ស្មោះត្រង់របស់គេ ឬមិនអាស្រ័យលើការថ្លឹងថ្លែង​​​មូលហេតុ​​​ផ្សេងៗប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវ​​​សម្រេចតាម​​​លក្ខណៈធម្មជាតិ​​​របស់បុគ្គល និងការប្រព្រឹត្តរបស់គេទៅវិញ ដែលជាលក្ខ័ណនៃការគោរព​​​អត្ថន័យស្នេហា​​​របស់គូស្វាមីភរិយា ដែលប្រគល់ខ្លួនឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមក និងអត្ថន័យនៃកិច្ចបន្តជីវិត ស្របតាមលក្ខណៈ​​​ខ្លួនគេ​​​ជាមនុស្ស ក្នុងបរិយាកាសនៃសេចក្តីស្រឡាញ់យ៉ាងពិតប្រាកដ។ ​​​ប្រសិនបើគូស្វាមីភរិយាមិនចេះទប់ខ្លួនដោយចិត្តស្មោះទេ  គេមិនអាចសម្រេចផែនការនេះឡើយ (GS ៥១, ៣)។

២៣៦៩. “ដោយរក្សាលក្ខណៈសំខាន់ៗទាំងពីរនោះ គឺការរួមរស់ជាមួយគ្នា និងការបន្តពូជ កិច្ចជាគូស្វាមីភរិយានៅតែរក្សាអត្ថន័យទាំងស្រុងជាសេចក្ដីស្រលាញ់ចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមកយ៉ាងពិតប្រាកដ ដែលមានទីដៅដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតឱ្យមនុស្សទៅជាឪពុក” (HV ១២)។

២៣៧០. ការតមរួមភេទតាមរដូវ របៀបពជាន្យារកំណើត ដែលស្ថិតនៅលើការមើលឃើញខ្លួនឯង និងការរួមបវេណីនៅគ្រាដែលមិនអាចបង្កើតផល (HV ១៦) ស្របតាមលក្ខណៈដែលប្រកែកមិនបាននៃសីលធម៌។ វិធីសាស្រ្តទាំងនោះ គោរពរូបកាយរបស់គូស្វាមីភរិយា ជំរុញឱ្យមានភាពទន់ភ្លន់ យល់ចិត្តគ្នា និងនាំឱ្យស្គាល់សេរីភាពយ៉ាងពិតប្រកាដ។ ក៏ប៉ុន្តែ “សកម្មភាពណា មានគោលដៅ ឬជាមធ្យោបាយ មិនអាចបន្តពូជ មានលក្ខណៈផ្ទាល់ជាសកម្មភាពអាក្រក់ ដែលអាចមានមុន ឬក្រោយពេលគូស្វាមីភរិយារួមបវេណី” (HV​ ១៤)។ ជាធម្មតាពាក្យថា គូស្វាមីភរិយាប្រគល់ខ្លួនទាំងស្រុងចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមក ប៉ុន្តែ ការពន្យារកំណើត ដែលមានលក្ខណៈផ្ទុយ ដោយប្រកែកមិនបាន គឺនៅពេលនោះ ពួកគេមិនប្រគល់ខ្លួនទាំងស្រុងចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមកដូចសម្ដី។ ពួកគេមិនគ្រាន់តែបដិសេធមិនព្រមផ្តល់ជីវិតទេ ថែមទាំងកុហកសេចក្ដីពិតខាងក្នុងនៃសេចក្ដីស្រលាញ់ជាគូស្វាមីភរិយា ដែលសម្ដែងថា មនុស្សម្នាក់ៗត្រូវប្រគល់ខ្លួនឯងទាំងស្រុង។ ការពន្យារកំណើត ដោយប្រើមធ្យោបាយធម្មជាតិប្លែកពីគ្នា បើគិតអំពីលក្ខណៈជាមនុស្ស និងអំពីសីលធម៌ ឆ្លុះបញ្ចាំងគំនិតពីរយ៉ាងអំពីមនុស្ស និងជីវិតខាងផ្លូវភេទ ដែលមិនអាចសម្រួលគ្នាបានឡើយ (FC ៣២)។

២៣៧១. “សូមឱ្យមនុស្សទាំងអស់ជ្រាបយ៉ាងច្បាស់ថា មិនត្រូវនឹកគិតអំពីជិវិតមនុស្ស និងអំពីបន្ទុកបន្តពូជនោះ​​ ​​​ត្រឹមតែនៅលោកនេះប៉ុណ្ណោះទេ ហើយក៏គ្មានទំហំ និងអត្ថន័យយ៉ាងពេញលេញត្រឹមតែក្នុង​​​លោកនេះដែរ។ ត្រូវរិះគិតអំពី​​​ជិវិតមនុស្ស និងបន្ទុកនៃការបន្តពូជ ដោយនឹកជានិច្ចដល់វាសនាអស់កល្បជា​​​និច្ច​​​របស់មនុស្សវិញ ” (GS ៥១,៤)។

២៣៧២. រដ្ឋអំណាចទទួលខុសត្រូវចំពោះសេចក្ដីសុខសាន្តរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ ហេតុនេះ រដ្ឋអំណាចមានសិទ្ធិធ្វើអន្តរាគមន៍ ដើម្បីតម្រូវចំនួនរបស់មនុស្ស។ រដ្ឋអំណាចអាចធ្វើអន្តរាគមន៍ ដោយផ្តល់ព័ត៌មាន ដែលប្រកែកមិនបាន និងដោយគោរព ប៉ុន្តែ រដ្ឋអំណាចមិនអាចធ្វើអន្តរាគមន៍តាមរបៀបផ្តាច់ការ ឬដោយការបង្ខិតបង្ខំឡើយ។ រដ្ឋអំណាចមិនអាចជំនួសគូស្វាមីភរិយា ដែលជាអ្នកទទួលខុសត្រូវដំបូងនៃការបន្តពូជ និងការអប់រំកូនរបស់គេទេ (HV ២៣ ; PP ៣៧)។ រដ្ឋអំណាចគ្មានសិទ្ធិជំរុញឱ្យប្រើមធ្យោបាយពន្យារកំណើតខុសសីលធម៌បានឡើយ។

កូនជាព្រះអំណោយទាន

២៣៧៣. ព្រះគម្ពីរដ៏វិសុទ្ធ និងប្រពៃណីព្រះសហគមន៍យល់ឃើញថា ក្រុមគ្រួសារដែលមានកូនច្រើន ជាសញ្ញាសម្គាល់ថា ព្រះជាម្ចាស់ប្រទានពរ ហើយឪពុកម្តាយមានចិត្តទូលាយផងដែរ (GS ៥០,២)។

២៣៧៤. គូស្វាមីភរិយា ដែលយល់ឃើញថា មិនអាចបន្តពូជ ឈឺចាប់ខ្លាំងណាស់។ លោកអប្រាមទូលអង្វរព្រះជាម្ចាស់ថា៖ “បពិត្រព្រះជាអម្ចាស់ ទ្រង់ប្រទានអ្វីមកទូលបង្គំ ក៏ឥតប្រយោជន៍ដែរ ព្រោះទូលបង្គំនឹងលាចាកលោកនេះទៅ ទាំងគ្មានកូន” (កណ ១៥,២)។ លោកស្រីរ៉ាខែលស្រែកអង្វរលោកយ៉ាកុបជាស្វាមីថា៖ “សូមឱ្យខ្ញុំមានកូនផង បើមិនដូច្នោះទេ ខ្ញុំមុខជាស្លាប់មិនខាន” (កណ ៣០,១)។

២៣៧៥. ត្រូវតែលើកទឹកចិត្តដល់ការស្រាវជ្រាវ ដែលមានគោលដៅក្នុងការជួយព្យាបាលបុរស និងស្រ្តីអារ ក្នុងករណីដែលការស្រាវជ្រាវនោះ “បម្រើមនុស្ស បម្រើសិទ្ធិរបស់គេដែលមិនអាចលក់ទិញបាន ហើយបម្រើផលប្រយោជន៍ទាំងស្រុង និងយ៉ាងពិតប្រាកដរបស់គេ ស្របតាមគម្រោងការ និងព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះជាម្ចាស់” (CDF)។

២៣៧៦. បច្ចេកទេស ដែលធ្វើឱ្យលក្ខណៈជាមាតាបិតាបែកចេញពីគ្នា ដោយសារអន្តរាគមន៍របស់អ្នកផ្សេង (ការផ្តាល់ទឹកកាម ឬការផ្តល់បុប្ឆាណ្ឌ ឬការខ្ចីស្បួន) ជាកិច្ចដែលគ្មានគុណធម៌សោះ។ បច្ចេកទេសនោះ (ការបញ្ចូល និងពហុផលសិប្បនិមិ្មត ដែលមកពីអ្នកផ្សេង) បង្ខូចសិទ្ធិរបស់កូន ដែលនឹងកើតពីឪពុកម្តាយ ដែលខ្លួនស្គាល់ និងដែលភ្ជាប់គ្នាដោយចំណងនៃអាពាហ៍ពិពាហ៍។ បច្ចេកទេសនោះក្បត់ “សិទ្ធិផ្តាច់មុខឱ្យក្លាយទៅជាបិតាតាមរយៈមាតា និងក្លាយទៅជាមាតាតាមរយៈបិតាតែប៉ុណ្ណោះ” (CDF)។

២៣៧៧. យើងមិនអាចផ្តន្ទាទោសគូស្វាមីភរិយាខ្លាំងពេកទេ ក្នុងពេលដែលពួកគេប្រើបច្ចេកទេសទាំងអស់នោះ (ការបញ្ចូល និងពហុផលសិប្បនិមិ្មត ដែលមកពីមាតាបិតាពិតប្រាកដ) ប៉ន្តែ បច្ចេកទេសនោះ មិនស្របតាមសីលធម៌ឡើយ។ បច្ចេកទេសនោះ បំបែកការរួមភេទ ពីការបន្តពូជ។ កិច្ចគ្រឹះនៃការរស់នៅរបស់កូន លែងទៅជាកិច្ចការ ដែលពីរនាក់ប្រគល់គ្នាទៅវិញទៅមកទៀតទេ ប៉ុន្តែ “គឺត្រូវពេទ្យ និងជីវវិទូទៅវិញទេ​ ដែលជាអ្នកប្រគល់ជីវិត និងអត្តសញ្ញាណនៃអំប្រ៊ីយ៉ុង ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យបច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងលើប្រភព និងវាសនារបស់មនុស្ស។ ទំនាក់ទំនងនៃការគ្រប់គ្រងបែបនេះ មានលក្ខណៈប្រឆាំងផ្ទាល់នឹងកិត្តិយសដ៏ថ្លៃថ្នូរ និងស្មើគ្នារបស់ឪពុកម្តាយ និងកូន” (CDF)។ “នៅពេលដែលយើងមិនចង់ឱ្យកិច្ចជាគូស្វាមីភរិយាបន្តពូជ ពោលគឺកាយវិការពិសេសរបស់គូស្វាមីភរិយាដែលរួមរស់ជាមួយគ្នា ការបន្តពូជនេះ គ្មានលក្ខណៈផ្ទាល់របស់ខ្លួនឡើយ (...)។ មានតែនៅពេលដែលយើងគោរពចំណងរវាងអត្ថន័យនៃកិច្ចជាគូស្វាមីភរិយា និងឯកភាពរបស់មនុស្សទេ ទើបការបន្តពូជស្របតាមកិត្តិយសដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស” (CDF)។

២៣៧៨. គូស្វាមីភរិយាគ្មានសិទ្ធិទាមទារ ឱ្យមានកូន ព្រោះកូនជាព្រះអំណោយទាន របស់ព្រះជាម្ចាស់។ “ព្រះអំណោយទានដ៏ល្អប្រសើរបំផុតរបស់អាពាហ៍ពិពាហ៍” ជាមនុស្សម្នាក់។ យើងមិនអាចចាត់ទុកថាកូនដូចជាវត្ថុ ដែលជាកម្មសិទ្ធិមួយឡើយ។ បើគិតដូច្នោះ ត្រូវតែទទួលស្គាល់ “សិទ្ធិទាមទារឱ្យមានកូន”។ ក្នុងវិស័យនេះ មានតែកូនទេ ដែលមានសិទ្ធិយ៉ាងពិតប្រាកដ គឺសិទ្ធិដែលជាផលដ៏ពិសេសនៃសេចក្ដីស្រលាញ់ របស់ឪពុកម្តាយវា ព្រមទាំងសិទ្ធិ​ ដែលត្រូវគេគោរពដូចមនុស្សម្នាក់តាំងពីក្នុងផ្ទែម្តាយមកម្ល៉េះ” (CDF)។

២៣៧៩. ដំណឹងល្អបង្ហាញឱ្យយើងដឹងថា ទោះបីស្វាមីភរិយាមិនអាចបន្តពូជយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏គេអាចផ្តល់អត្ថន័យថ្មីដល់ជីវិតដែរ។ ក្រោយពីបានព្យាយាមព្យាបាលខ្លួនគេ តាមរបៀបត្រឹមត្រូវ គូស្វាមីភរិយា ដែលនៅតែមិនអាចបន្តពូជ នឹងរួបរួមជាមួយព្រះអម្ចាស់នៅលើឈើឆ្កាង ដែលជាប្រភពនៃសមិទ្ធិផលខាងវីញ្ញាណ។ គេអាចបង្ហាញថា គេមានចិត្តទូលាយ ដោយយកកូនកំព្រាមកចិញ្ចឹម ឬដោយជួយបម្រើអ្នកដទៃ។

៤. អំពើបាបប្រឆាំងនឹងកិត្តិយសដ៏ថ្លៃថ្នូរជាគូស្វាមីភរិយា

២៣៨០. អំពើផិតក្បត់ ។ ពាក្យនេះ មានន័យថា គូស្វាមីភរិយាគ្មានភក្តីភាព។ អំពើផិតក្បត់ គឺនៅពេលដែលដៃគូទាំងពីរ ដែលយ៉ាងហោចណាស់មានម្នាក់បានរៀបការរួចហើយ រួមសង្វាសជាមួយគ្នា ទោះជារយៈពេលខ្លីក៏ដោយ។ ព្រះគ្រីស្តផ្តន្ទាទោសអំពើផិតក្បត់ ទោះជាការប៉ុនប៉ងក៏ដោយ (មថ ៥,២៧-២៨)។ វិន័យទីប្រាំមួយ និងសម្ពន្ធមេត្រីថ្មីហាមប្រាមអំពើផិតក្បត់ជាដាច់ខាត (មថ ៥,៣២ ; ១៩,៦ ; មក ១០,១១ ; ១ករ ៦,៩-១០)។ ពួកព្យាការីប្រកាសថា ជាអំពើបាបធ្ងន់ធ្ងរ ហើយយល់ឃើញថា អំពើផិតក្បត់មានទោសស្មើនឹងការគោរពព្រះក្លែងក្លាយ (ហស ២,៧ ; យរ ៥,៧ ; ១៣,២៧)។

២៣៨១. អំពើផិតក្បត់ជាអំពើអយុត្តិធម៌។ នរណាប្រព្រឹត្តអំពើផិតក្បត់ អ្នកនោះមិនគោរពពាក្យសន្យារបស់ខ្លួន។ គេបង្ខូចចំណងជាគូស្វាមីភរិយា ដែលជាសញ្ញាសម្គាល់នៃសម្ពន្ធមេត្រី បំពានសិទ្ធិរបស់គូស្រករ និងបង្ខូចអាពាហ៍ពិពាហ៍ ដោយរំលោភកិច្ចសន្យា ដែលជាគ្រឹះនៃអាពាហ៍ពិពាហ៍។ គេអាចធ្វើឱ្យកូន ដែលត្រូវការឱ្យឪពុកម្តាយរួបរួមគ្នាយ៉ាងសុខសាន្ត ត្រូវគេរបួស។

ការលែងលះគ្នា

២៣៨២. ព្រះអម្ចាស់យេស៊ូសង្កត់ធ្ងន់លើគម្រោងការដើមដំបូងរបស់ព្រះបង្កើត ដែលសព្វព្រះហឫទ័យឱ្យគូស្វាមីភរិយាមិនអាចបំបែកពីគ្នាបានឡើយ (មថ ៥,៣១-៣២ ; ១៩,៣-៩ ; មក ១០,៩ ; លក ១៦,១៨ ; ១ករ ៧,១០-១១)។ ព្រះអង្គលុបបំបាត់ធម្មវិន័យចាស់ ដែលអនុគ្រោះអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើផិតក្បត់ (មថ ១៩,៧-៩)។ “ឫទ្ធានុភាពមនុស្ស ឬមូលហេតុណាក៏បាន (លើលែងតែសេចក្ដីស្លាប់) មិនអាចបំបែកគូស្វាមីភរិយាគ្រីស្តបរិស័ទកាតូលិក ដែលបានចុះកិច្ចសន្យារៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ និងដែលបានរួមបវេណីរួចហើយ” (CIC ១១៤១)។

២៣៨៣. គូស្វាមីភរិយាអាចបែកពីគ្នា ដោយជាប់ចំណងនៃអាពាហ៍ពិពាហ៍ ក្នុងករណីត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ព្រះសហគមន៍ (CIC ១១៥១-១១៥៥)។ យើងអាចអនុគ្រោះគូស្វាមីភរិយា ដែលត្រូវតែលែងលះ ដើម្បីធានាសិទ្ធិត្រឹមត្រូវខ្លះ ដូចជាការថែទាំកូន ឬការការពារធនធាន។ ដោយធ្វើតាមច្បាប់សង្គមតែប៉ុណ្ណោះ ការលែងលះបែបនេះ មិនខុសសីលធម៌ឡើយ។

២៣៨៤. ការលែងលះ ប្រឆាំងនឹងវិន័យធម្មជាតិយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ពេលលែងលះ គូស្វាមីភរិយាបំបែកកិច្ចសន្យា ដែលគេបានចុះដោយស្ម័គ្រចិត្តថានឹងរួមរស់ជាមួយគ្នារហូតដល់ពេលស្លាប់។ ការលែងលះបង្ខូចសម្ពន្ធមេត្រីនៃការសង្រ្គោះ ដែលមានអគ្គសញ្ញាអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាសញ្ញាសម្គាល់។ បើគូស្រកររៀបការម្តងទៀត ទោះជាច្បាប់សង្គមទទួលស្គាល់អាពាហ៍ពិពាហ៍ថ្មីនេះក៏ដោយ ការផ្តាច់នេះ រឹតតែធ្ងន់ធ្ងរទៅទៀត ដោយគូស្រករដែលបានរៀបការម្តងទៀតប្រព្រឹត្តអំពើផិតក្បត់ជាសាធារណៈនិងជាអចិន្រៃយ៍៖ ក្រោយពីបានលែងលះប្រពន្ធរួចហើយ បុរសជាស្វាមីនោះ ទៅរួមរស់ជាមួយស្រ្តីផ្សេងទៀត បុរសនោះប្រព្រឹត្តអំពើផិតក្បត់ ដ្បិតគេធ្វើឱ្យស្រ្តីនោះប្រព្រឹត្តអំពើផិតក្បត់ ហើយស្រ្តីដែលរស់នៅជាមួយគេប្រព្រឹត្តអំពើផិតក្បត់ ដ្បិតស្រ្តីនេះ បានទាក់ទាញស្វាមីរបស់ស្រ្តីម្នាក់ផ្សេងទៀត (សន្ត បាស៊ីល)។

២៣៨៥. ការលែងលះជាអំពើប្រាសចាកសីលធម៌ ដ្បិតក្រុមគ្រួសារ និងសង្គមច្របូកច្របល់ ដែលជាហេតុបណ្តាលឱ្យមានការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរសម្រាប់គូស្រករដែលត្រូវគេបោះបង់ចោល និងចំពោះកូនដែលត្រូវរបួសចិត្ត។ ម្យ៉ាងទៀត ជារឿយៗ ឪពុកម្តាយដណ្តើមកូនគ្នា។ ទីបំផុត ការលែងលះរាលដាលដូចជាជម្ងឺដំបៅក្នុងសង្គម។

២៣៨៦. គូស្រករម្នាក់អាចទៅជាជនរងគ្រោះ ដែលគ្មានទោសពៃរ៍នៃការលែងលះ ដែលច្បាប់សង្គមបានប្រកាស។ ពេលនោះ គូស្រករនេះ មិនខុសសីលធម៌ឡើយ។ គូស្រករ ដែលបានខិតខំដោយចិត្តស្មោះ ដោយមានភក្តីភាពចំពោះអគ្គសញ្ញាអាពាហ៍ពិពាហ៍ ហើយត្រូវគេបោះបង់ចោលដោយអយុត្តិធម៌ ខុសប្លែកឆ្ងាយណាស់ពីគូស្រករ ដែលបានបំផ្លាញអាពាហ៍ពិពាហ៍ស្របច្បាប់ព្រះសហគមន៍ ដោយកំហុសធ្ងន់ធ្ងររបស់ខ្លួនផ្ទាល់។

អំពើបាបផ្សេងទៀតប្រឆាំងនឹងកិត្តិយសដ៏ថ្លៃថ្នូរជាគូស្វាមីភរិយា

២៣៨៧. យើងអាចយល់វិនាដកម្មរបស់អស់អ្នក ដែលប្រាថ្នាចង់កែប្រែចិត្តគំនិតស្របតាមដំណឹងល្អ ហើយដែលត្រូវលែងលះជាមួយនឹងស្រ្តីម្នាក់ ឬច្រើននាក់ ដែលជាគូស្រកររបស់គេអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ។ ក៏ប៉ុន្តែ តាមច្បាប់សីលធម៌មនុស្សប្រុសមិនអាចមានភរិយាច្រើននាក់ បានឡើយ។ ការមានភរិយាច្រើនប្រឆាំងនឹងសេចក្តីស្រឡាញ់ជាគូស្វាមីភរិយាខ្លាំងណាស់ ដែលជាការបដិសេធនឹងគម្រោងការរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ដែលបានសម្ដែងឱ្យយើងស្គាល់តាំងពីដើមដំបូង ហើយផ្ទុយនឹងកិត្តិយសដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់ស្រ្តី និងបុរសដែលស្មើគ្នា ហើយដែលបានប្រគល់ខ្លួនទាំងស្រុង ក្នុងអាពាហ៍ពិពាហ៍ ដោយមានសេចក្ដីស្រលាញ់ចំពោះគ្នាតែមួយ” (FC ១៩ ; GS​ ៤៧,២)។ ដើម្បីភាពយុត្តិធម៌ គ្រីស្តបរិស័ទដែលធ្លាប់មានភរិយាច្រើន ត្រូវតែគោរពភារកិច្ចរបស់ខ្លួនចំពោះអតីតភរិយា និងកូន។

២៣៨៨. ការស្មន់ សំដៅទៅលើទំនាក់ទំនងផ្លូវភេទរវាងញាតិ ឬញាតិពន្ធដល់កម្រិត ដែលត្រូវហាមឃាត់មិនឱ្យរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ (លវ ១៨,៧-២០)។ សន្ត ប៉ូលប្រឆាំងនឹងកំហុសដ៏ធ្ងន់ធ្ងរនេះណាស់​៖ “  មាន​លេច​ឮ​ នៅ​គ្រប់​ទី​កន្លែង​ថា​     ក្នុង​ចំណោម​បងប្អូន​ មាន​កើត​រឿង​កាម​គុណ​ថោក​ទាប​ដ៏​អាក្រក់​ហួស​ហេតុ​    (...)។ គឺ​មាន​ម្នាក់​រួមរ័ក​ជាមួយ​ប្រពន្ធ​ចុង​ឪពុក​របស់​ខ្លួន (...)។ ​ក្នុង​ព្រះនាម​ព្រះ​អម្ចាស់​យេស៊ូ​ (...) ត្រូវ​តែ​បញ្ជូន​ជន​បែប​នោះ​ទៅ​មារ​សាតាំង​ ក្នុង​គោល​បំណង​ធ្វើឱ្យ​និស្ស័យ​លោកីយ៍​របស់​គេ​វិនាស​បាត់​បង់” (១ករ ៥,១.៤-៥)។ ការស្មន់បង្ខូចទំនាក់ទំនងក្នុងក្រុមគ្រួសារ និងធ្វើឱ្យមនុស្សអន់ថយទៅជាសត្វវិញ។

២៣៨៩. អំពើខាងផ្លូវភេទ ដែលមនុស្សពេញវ័យប្រព្រឹត្តចំពោះកូនក្មេង ឬក្មេងវ័យជំទង់ ដែលគេត្រូវថែរក្សា ដូចជាការស្មន់ម្យ៉ាងផងដែរ។ ពេលនោះ ពួកគេមិនគ្រាន់តែប្រព្រឹត្តអំពើបាបប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងបំផ្លាញយ៉ាងអាស្រូវទាំងរូបកាយ ទាំងចិត្តរបស់យុវជន ដែលនឹងត្រូវរបួសអស់មួយជីវិត។ ម្យ៉ាងទៀត ពួកគេរំលោភការទទួលខុសត្រូវក្នុងការអប់រំរបស់ខ្លួនផងដែរ។

២៣៩០. មានស្នេហាដោយសេរី នៅពេលដែលបុរស និងស្រ្តីរួមរស់ជាមួយគ្នាខាងផ្លូវភេទ ដោយបដិសេធមិនព្រមឱ្យច្បាប់ទទួលស្គាល់ការរួមរស់បែបនេះជាសាធារណៈ។ តាមការពិត ពាក្យសម្តីនេះ ជាការបោកបញ្ឆោត៖ នៅពេលដែលគូស្រករមិនព្រមរួមរស់ជាមួយគ្នាអស់មួយជីវិត ពួកគេបង្ហាញថា គេមិនទុកចិត្តលើគ្នាទៅវិញទៅមក គេមិនទុកចិត្តលើខ្លួនឯង ឬលើអនាគតឡើយ។ តើការរួមរស់របស់ពួកគេមានអត្ថន័យអ្វីខ្លះ? ពាក្យសម្ដីសំដៅទៅលើស្ថានភាពផ្សេងៗពីគ្នា គឺការរួមស្នេហា ការបដិសេធមិនព្រមរៀបការ ដោយគេមិនអាចភ្ជាប់ខ្លួនក្នុងកិច្ចសន្យាយូរអង្វែង (FC ៨១)។ ស្ថានភាពទាំងអស់នោះ ប្រឆាំងនឹងកិត្តិយសដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់អាពាហ៍ពិពាហ៍ បំផ្លាញលទ្ធិផ្ទាល់អំពីក្រុមគ្រួសារ ធ្វើឱ្យភក្ដីភាពអន់ថយ។ ស្ថានភាពទាំងអស់នោះប្រឆាំងនឹងវិន័យនៃសីលធម៌ គឺមានតែគូស្វាមីភរិយាទេ ដែលអាចរួមបវេណីបាន។ បើយើងរួមរ័ក ក្រៅពីអាពាហ៍ពិពាហ៍យើងប្រព្រឹត្តអំពើបាបធ្ងន់ ហើយយើងមិនអាចទទួលព្រះកាយព្រះគ្រីស្តបានឡើយ។

២៣៩១. សព្វថ្ងៃមនុស្សជាច្រើនទាមទារឱ្យមាន “សិទ្ធិសាកល្បង ” មុនរៀបការ។ ទោះបីជាអ្នកទាំងអស់នោះ ដែលរួមរ័កមុនពេលកំណត់ មានពាក្យសម្ដីយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ក៏ដោយ ក៏ “ពាក្យសម្តីនោះមិនអាចធានាទំនាក់ទំនងស្មោះត្រង់ និងភក្ដីភាពរវាងបុរស និងស្រ្តី ហើយជាពិសេសមិនអាចការពារគេកុំឱ្យមានចិត្តសាវ៉ា ធ្វើតាមទំនើងចិត្តបាន” (CDF)។ ការរួមសង្វាសត្រឹមត្រូវខាងសីលធម៌ នៅពេលដែលបុរស និងស្រ្តីរួមរស់ជាមួយគ្នាជាស្ថាពរតែប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្ដីស្រលាញ់របស់មនុស្សទាមទារឱ្យមនុស្សប្រគល់ខ្លួនឯងទាំងស្រុងចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមក ដោយមិន “សាកល្បង” ឡើយ។

សង្ខេប

២៣៩២ . “តាំងពីកំណើតមក ព្រះជាម្ចាស់ត្រាស់ហៅមនុស្សគ្រប់ៗរូបឱ្យស្រលាញ់” (FC ១១)។

២៣៩៣. ដោយបង្កើតមនុស្សជាបុរស និងជាស្រ្តី ព្រះជាម្ចាស់ប្រទានឱ្យទាំងពីរនាក់មានឋានៈស្មើគ្នា។ មនុស្ស​​ម្នាក់ៗទាំងបុរស ទាំងស្រ្តី ត្រូវតែទទួលស្គាល់ និងសុខចិត្តទទួលយកអត្តសញ្ញាណខាងផ្លូវភេទរបស់ខ្លួន។

២៣៩៤. ព្រះគ្រីស្តជាគំរូឱ្យចេះទប់ខ្លួន។ ព្រះជាម្ចាស់ត្រាស់ហៅគ្រីស្តបរិស័ទម្នាក់ៗឱ្យចេះទប់ខ្លួ​ន តាមស្ថានភាពពិសេសរបស់គេ។

២៣៩៥. មនុស្សដែលចេះទប់ខ្លួន គឺជាមនុស្ស ដែលមានជីវិតខាងផ្លូវភេទល្អប្រសើរ។ ដើម្បីចេះទប់ ខ្លួន ត្រូវតែរៀនគ្រប់គ្រងលើខ្លួនឯង។

២៣៩៦. ក្នុងចំណោមអំពើបាបប្រឆាំងនឹងការចេះទប់ខ្លួន មានការលេងប្រដាប់ភេទដោយខ្លួនឯង ការ រួម​សង្វាសក្រៅពីចំណងនៃអាពាហ៍ពិពាហ៍ ចូលចិត្តរឿងអាសអាភាស និងការរួមសង្វាសជាមួយមនុស្ស ភេទដូចគ្នា។

២៣៩៧. ដោយសារគូស្វាមីភរិយាបានចងសម្ពន្ធមេត្រី គេត្រូវស្រលាញ់គ្នាដោយភក្តីភាព។ សម្ពន្ធមេត្រី នេះ ធ្វើឱ្យអាពាហ៍ពិពាហ៍របស់ពួកគេមិនអាចរលាយបានឡើយ។

២៣៩៨. ការបន្តពួជពង្សជាអ្វីមួយដ៏ល្អ ជាព្រះអំណោយទាន និងជាទីដៅមួយនៃអាពាហ៍ពិពាហ៍។ គូស្វាមីភរិយារួមចំណែកជាមួយព្រះជាម្ចាស់ជាព្រះបិតា ដោយផ្តល់ជីវិត។

២៣៩៩. មាតាបិតាដែលជាអ្នកទទួលខុសត្រូវអាចពន្យារកំណើត​បាន ប៉ុន្តែ ទោះជាមូលហេតុត្រឹម​ត្រូវយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ពួកគេមិនអាចប្រើប្រាស់មធ្យោបាយខុសសីលធម៌បានដែរ (ដូចជាការធ្វើស្រ្តី ឬបុរស ឱ្យទៅជាអារ ឬការប្រើថ្នាំពន្យារកំណើត)។

២៤០០. អំពើផិតក្បត់ ការលែងលះគ្នា ការមានប្តី ឬប្រពន្ធជាច្រើន និងការរួមរ័ក្សជាមួយគ្នាដោយសេរីជាអំពើខុស យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនឹងឋានៈនៃអាពាហ៍ពិពាហ៍។

ប្រការទី៧៖​វិន័យទីប្រាំពីរ

កុំលួចប្លន់គេ (សរ ២០,១៥ ;​ ទក ៥,១៩)

កុំលួចទ្រព្យសម្បត្តិគេ (មថ ១៩,១៨)

២៤០១. វិន័យទីប្រាំពីរហាមប្រាមមិនឱ្យយក ឬរក្សាទុកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកដទៃ ដោយអយុត្តិធម៌ ហើយមិនឱ្យប្រព្រឹត្តអំពើបាបចំពោះអ្នកដទៃទាក់ទងនឹងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គេ តាមរបៀបណាមួយក៏ដោយ។   វិន័យនេះ ផ្ដែផ្តាំឱ្យមានយុត្តិធម៌ និងសេចក្ដីស្រលាញ់ ក្នុងការប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិនៃផែនដី និងផលផ្លែនៃការងាររបស់មនុស្ស។ ដើម្បីប្រយោជន៍រួម វិន័យនេះ សុំឱ្យគោរពទីដៅសកលនៃទ្រព្យសម្បត្តិ និងកម្មសិទ្ធិឯកជន។ គ្រីស្តបរិស័ទមានរបៀបរស់នៅដោយខិតខំប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិនៃលោកនេះ តាមព្រះបន្ទូលនៃព្រះជាម្ចាស់ ដោយស្រលាញ់អ្នកដទៃ ដូចជាបងប្អូន។

១. ទីដៅសកល និងកម្មសិទ្ធិឯកជននៃទ្រព្យសម្បត្តិ

២៤០២. តាំងពីដើមដំបូង ព្រះជាម្ចាស់បានប្រគល់ឱ្យមនុស្សលោកមានមុខងារត្រួតត្រា ថែរក្សាផែនដី ​និងភោគទ្រព្យសម្បត្តិនៃផែនដី ហើយឱ្យគេបង្កើតផលបានច្រើន (កណ ១,២៦-២៩)។ ព្រះជាម្ចាស់បានតម្រូវភោគសម្បត្តិដែលមានក្នុងពិភពលោកនេះឱ្យមនុស្សជាតិទាំងមូល។ ក៏ប៉ុន្តែ ព្រះជាម្ចាស់បានបែងចែកផែនដីរវាងមនុស្សទាំងអស់ ដើម្បីឱ្យជីវិតរបស់គេបានសុខសាន្ត ទោះជាមានការខ្វះខាត និងអំពើហិង្សាគម្រាមកំហែងក៏ដោយ។ ការយកទ្រព្យសម្បត្តិធ្វើជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួនត្រឹមត្រូវ ដើម្បីធានាសេរីភាព និងកិត្តិយសដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស ដើម្បីជួយមនុស្សម្នាក់ៗឱ្យបំពេញតម្រូវការជាមូលដ្ឋានរបស់ខ្លួន និងតម្រូវការរបស់អស់អ្នក ដែលគេទទួលខុសត្រូវផងដែរ។​ ការយកទ្រព្យសម្បត្តិនេះ ត្រូវបង្ហាញថា មនុស្សទាំងអស់សាមគ្គីគ្នា។

២៤០៣. ទោះបីមនុស្សមានសិទ្ធិឱ្យមានកម្មសិទ្ធិឯកជន ដោយធ្វើការ ឬដោយបានទទួលកម្មសិទ្ធិនេះជាមរតក ឬជាអំណោយយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មិនត្រូវភ្លេចថា តាំងពីដើមដំបូង ព្រះជាម្ចាស់បានប្រទានផែនដីសម្រាប់មនុស្សជាតិទាំងមូលដែរ។ ទោះបីការគាំទ្រនៃទ្រព្យសម្បត្តិរួមទាមទារឱ្យគោរពកម្មសិទ្ធិឯកជន ការគោរពសិទ្ធិនេះ និងការប្រើប្រាស់សិទ្ធិនេះយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ទីដៅសកល របស់ទ្រព្យសម្បត្តិនៅតែសំខាន់ណាស់ដែរ។

២៤០៤. “​​​ពេល​​​មនុស្ស​​​ម្នាក់​ប្រើ​ប្រាស់​ភោគ​ទ្រព្យរបស់ខ្លួន​ ​មិន​ត្រូវ​ចាត់ទុកថា ភោគ​ទ្រព្យ​ដែលខ្លួន​មាន​ត្រឹម​ត្រូវ​តាម​ច្បាប់នោះ ជាកម្មសិទ្ធរបស់ខ្លួន​ម្នាក់​ឯង​ទេ​ តែ​ត្រូវចាត់ទុកថា ភោគ​ទ្រព្យ​​ទាំង​នោះ ជាកម្មសិទ្ធរួម      ទៅវិញ។ ហេតុនេះ គាត់មិនគ្រាន់តែអាចប្រើ​​​ប្រាស់​​​ភោគ​​​​ទ្រព្យ​ទាំងនោះ​បាន តែមនុស្ស​ឯ​ទៀតៗ ក៏​អាច​ប្រើ​ប្រាស់​​បានដែរ” (GS ៦៩,១)។ កម្មសិទ្ធិឯកជនធ្វើឱ្យម្ចាស់វាទៅជាអ្នកចាត់ចែងនៃឧបការគុណ ដើម្បីឱ្យកម្មសិទ្ធិនេះ បង្កើតផល ហើយដើម្បីផ្តល់ផលទាំងអស់នោះឱ្យអ្នកដទៃ ជាពិសេសបងប្អូនរបស់គេ។

២៤០៥. ផលិតផលរូបី ឬអរូបីក្ដី ដូចជាដី ឬរោងចក្រ ចំណេះជ្រៅជ្រះ ឬសិល្បៈ ទាមទារឱ្យម្ចាស់វាថែទាំវា ដើម្បីបានផលប្រយោជន៍ដល់មនុស្សភាគច្រើន។ ម្ចាស់នៃរបស់របរប្រើប្រាស់ ដើម្បីបំពេញតម្រូវការរបស់មនុស្ស ត្រូវប្រើវាដោយចេះទប់ចិត្ត និងដោយទុកផ្នែកដ៏ល្អជាងគេសម្រាប់ភ្ញៀវ អ្នកជម្ងឺ និងជនក្រីក្រ។

២៤០៦. អាជ្ញាធរខាងនយោបាយ​ មានសិទ្ធិ និងមានភារកិច្ចសម្រេចក្នុងការប្រើប្រាស់កម្មសិទ្ធិឯកជនដើម្បីប្រយោជន៍រួម។

២. ការគោរពបុគ្គល និងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គេ

២៤០៧. ការគោរពកិត្តិយសដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស ខាងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ទាមទារឱ្យចេះទប់ចិត្តខ្លួនឯង កុំឱ្យជាប់ជំពាក់នឹងទ្រព្យសម្បត្តិលោកីយ៍ ឱ្យមានភាពយុត្តិធម៌ ដើម្បីរក្សាសិទ្ធិរបស់អ្នកដទៃ និងប្រគល់ឱ្យគេអ្វីដែលគេមានសិទ្ធិទទួល ហើយឱ្យរួមសាមគ្គី តាមវិន័យនៃសេចក្ដីស្រលាញ់ និងតាមព្រះហឫទ័យសប្បុរសរបស់ព្រះអម្ចាស់ “​​ដែល​មាន​សម្បត្តិ​សួគ៌​ជាច្រើន ហើយទ្រង់​បាន​បន្ទាប​ព្រះ​កាយ មក​ជា​អ្នក​ក្រ ព្រោះតែ​យើង ដើម្បី​ឱ្យយើង​បាន​ទៅ​ជា​អ្នក​មាន ដោយ​ភាព​ក្រីក្រ​របស់​ព្រះអង្គ” (២ករ ៨,៩)។

ការគោរពទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃ

២៤០៨. វិន័យទីប្រាំពីរហាមប្រាមមិនឱ្យលួចគេ ពោលគឺការរំលោភទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃ នៅពេលដែលម្ចាស់វាមិនយល់ព្រមប្រគល់ឱ្យ ដោយមានមូលហេតុត្រឹមត្រូវ។ យើងមិនលួច បើយើងគិតថា ម្ចាស់ទ្រព្យសម្បត្តិច្បាស់យល់ព្រមប្រគល់ឱ្យ ឬបើការមិនយល់ព្រមនេះប្រឆាំងនឹងប្រាជ្ញា និងទីដៅសកលនៃទ្រព្យសម្បត្តិឡើយ។ ឧ- នៅពេលដែលត្រូវប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃ ដើម្បីបំពេញតម្រូវការជាចាំបាច់ (ចំណីអាហារ ជម្រក សម្លៀកបំពាក់ ជាដើម) (GS ៦៩,១)។

២៤០៩. របៀបយក និងរក្សាទុកទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃ ដោយអយុត្តិធម៌ ទោះជាមិនប្រឆាំងនឹងច្បាប់សង្គមក៏ដោយ ក៏ផ្ទុយនឹងវិន័យទីប្រាំពីរដែរ។ ឧ- នៅពេលដែលយើងរក្សាទុករបស់របរដែលគេឱ្យយើងខ្ចី ឬរបស់ដែលគេបាត់ ការធ្វើជំនួញដោយលួចបន្លំគេ (ទក ២៥,១៣-១៦) ការបើកប្រាក់ខែមិនគ្រប់ចំនួន (ទក ២៤,១៤-១៥​ ; យក ៥,៤) ការតំឡើងថ្លៃ ព្រោះគេមិនស្គាល់តម្លៃពិតប្រាកដ ឬព្រោះគេជាជនមានគ្រោះភ័យទុរគត (អម ៤,៤-៦)។ អំពើខុសសីលធម៌មានទៀតដូចជាការកេងកម្រៃផ្លាស់ប្តូរតម្លៃទ្រព្យសម្បត្តិ ដើម្បីកេងប្រវ័ញ្ចគេ ការសូកប៉ានអស់អ្នក ដែលត្រូវធ្វើការសម្រេចចិត្តតាមច្បាប់ ការប្រើប្រាស់របស់របរនៃសហគ្រាស ដើម្បីប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ការធ្វើការមិនល្អ ការគេចពន្ធ ការធ្វើសែក និងវិក័យប័ត្រក្លែងក្លាយ ការចាយលុយឥតឧបមា ការខ្ជះខ្ជាយ។ ការបង្ខូចកម្មសិទ្ធិឯកជន ឬកម្មសិទ្ធិសាធារណៈ ដោយចេតនា ខុសធម្មវិន័យនៃសីលធម៌ ហើយទាមទារឱ្យទូទាត់ការខូចខាត។

២៤១០. ត្រូវតែគោរពពាក្យសន្យា និងកិច្ចសន្យា យ៉ាងតឹងរ៉ឹង លុះត្រុវតែពាក្យសន្យា និងកិច្ចសន្យាទាំងអស់នោះត្រឹមត្រូវ។ ការរស់នៅខាងសេដ្ឋកិច្ច និងក្នុងសង្គមអាស្រ័យទៅលើតម្លៃនៃកិច្ចសន្យារវាងបុគ្គល ឬនីតិបុគ្គល។ ឧ- កិច្ចសន្យាលក់ និងទិញ កិច្ចសន្យាជូល និងកិច្ចសន្យាការងារ។ ត្រូវតែចុះកិច្ចសន្យា និងប្រតិបត្តិតាមយ៉ាងត្រឹមត្រូវ។

២៤១១. កិច្ចសន្យាអាស្រ័យទៅលើភាពយុត្តិធម៌រវាងគ្នានឹងគ្នា ដែលឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូររវាងបុគ្គល និងបុគ្គល ដោយគោរពសិទ្ធិគ្នាទៅវិញទៅមកយ៉ាងត្រឹមត្រូវ។ ភាពយុត្តិធម៌រវាងគ្នានិងគ្នាបង្ខំបុគ្គលឱ្យគោរពកិច្ចសន្យាយ៉ាងម៉ត់ចត់ ទាមទារឱ្យរក្សាសិទ្ធិកម្មសិទ្ធិ សងបំណុល និងបង់វិភាគទាន ដែលជាកាតព្វកិច្ចតាមកិច្ចសន្យា។

ត្រូវតែវែកញែកយុត្តិធម៌រវាងគ្នានិងគ្នា និងយុត្តិធម៌តាមច្បាប់ ដែលទាក់ទងនឹងអ្វីដែលប្រជាពលរដ្ឋក្នុងការជំពាក់ចំពោះសហគមន៍ និងយុត្តិធម៌ក្នុងការបែងចែក ដែលតម្រូវទៅតាមអ្វីដែលសហគមន៍ជំពាក់ប្រជាពលរដ្ឋទៅតាមការជួយជ្រោបជ្រែង និងតម្រូវការរបស់ពួកគេ។

២៤១២. ដើម្បីឱ្យមានយុត្តិធម៌រវាងគ្នានិងគ្នា គេត្រូវទូទាត់អំពើអយុត្តិធម៌ ដែលគេបានប្រព្រឹត្ត ហើយសងទ្រព្យសម្បត្តិដែលគេបានលួចឱ្យម្ចាស់ដើមរបស់វាវិញ៖ ព្រះយេស៊ូកោតសរសើរលោកសាខេ ដែលសន្យាថា៖ “បពិត្រ​ព្រះ​អម្ចាស់!​ ទូល​បង្គំ​នឹង​ចែក​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​របស់​ទូល​បង្គំ​ ចំនួន​ពាក់​កណ្តាល​ដល់​មនុស្ស​ក្រីក្រ​ ហើយ​ប្រសិន​បើ​ទូល​បង្គំ​ទារពន្ធ​ពីអ្នក​ណា​ហួសកម្រិត ទូលបង្គំ​នឹង​សង​អ្នក​នោះ​វិញ​ មួយ​ជា​បួន” (លក ១៩,៨)។ អស់អ្នកដែលបានយកទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃតាមរបៀបណាក្ដីត្រូវតែឱ្យគេវិញ ឬឱ្យរបស់ដែលមានតម្លៃស្មើគ្នា ឬឱ្យប្រាក់វិញ បើទ្រព្យសម្បត្តិដែលគេបានលួចបានបាត់។​ ជាមួយគ្នានេះដែរ ត្រូវសងទាំងផលកម្រៃ ដែលម្ចាស់គេត្រូវទទួលបាន បើទ្រព្យនោះមិនត្រូវលួច។ អស់អ្នកដែលបានចូលរួមក្នុងការលួច - តាមរបៀបណាក្ដី - ហើយដែលបានទទួលផល ដោយដឹងខ្លួន ត្រូវតែសងទ្រព្យសម្បត្តិនេះវិញ តាមការទទួលខុសត្រូវ និងផលចំណេញរបស់គេ។ ឧ- អស់អ្នកដែលបានបញ្ជាឱ្យគេលួច ឬបានជួយឱ្យគេលួច ឬបានលក់ទ្រព្យសម្បត្តិដែលគេលួច។

២៤១៣. ល្បែងស៊ីសង (ការលេងបៀ ជាដើម) ឬការភ្នាល់ មិនប្រឆាំងនឹងយុត្តិធម៌ ដោយផ្ទាល់ឡើយ។ ល្បែងទាំងអស់នោះ ខុសសីលធម៌នៅពេលដែលអ្នកលេងអន្តរាយអស់ទ្រព្យសម្បត្តិលុយកាក់ ដើម្បីចិញ្ចឹមខ្លួនឯង និងកូនចៅ។ ការវក់នឹងល្បែងនាំឱ្យគេក្លាយទៅជាឈ្លើយនៃល្បែងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ បើយើងភ្នាល់មិនត្រឹមត្រូវ ឬបើយើងលេងបន្លំ គឺប្រព្រឹត្តខុសសីលធម៌ធ្ងន់ លើកលែងតែការខូចខាតស្រាលណាស់ បានជាអ្នកខាតបង់មិនអាចចាត់ទុកជាធំដុំឡើយ។

២៤១៤.  វិន័យទីប្រាំពីរហាមប្រាមមិនឱ្យប្រព្រឹត្តអំពើ ឬមុខរបរ ដែលនាំឱ្យប្រើប្រាស់មនុស្សដូចជាទាសករ មិនគោរពកិត្តិយសដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់គេ ទិញ លក់ និងផ្លាស់ប្តូរគេដូចទំនិញ ទោះជាដើម្បីប្រយោជន៍ផ្ទាល់ មនោគមវិជ្ជា មុខជំនួញ និងមូលហេតុផ្តាច់ការក៏ដោយ។ ការបង្អាច់បង្អោនមនុស្សឱ្យទៅជាវត្ថុប្រើប្រាស់ ឬឱ្យទៅជាប្រភពនៃការចំណេញ សុទ្ធតែជាអំពើប្រឆាំងនឹងកិត្តិយសដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស និងសិទ្ធិមូលដ្ឋានរបស់គេ។ សន្តប៉ូលបញ្ជាឱ្យគ្រីស្តបរិស័ទម្នាក់ដែលជាម្ចាស់របស់ទាសករឱ្យគិតថា ពួកគេ “  មិន​មែន​ទាសករ​ទៀត​ទេ​ គឺ​ជា​បងប្អូន​ជាទី​ស្រឡាញ់​ទៅវិញ​ (...) ហើយ​​រឹតតែ​ជាទី​ស្រឡាញ់​ថែម​ទៀត‌‌‌​ ទាំង​ខាង​លោកីយ៍‌‌‌​ ទាំង​ខាង​ព្រះ​អម្ចាស់” (ភល ១៦)។

ការគោរពពិភពលោកទាំងមូល

២៤១៥. វិន័យទីប្រាំពីរសុំឱ្យគោរពពិភពលោកទាំងមូល។ សត្វ ដូចជារុក្ខជាតិ និងរបស់របរទាំងអស់ដែលគ្មានវិញ្ញាណ មានទីដៅតម្រង់ឆ្ពោះរកប្រយោជន៍រួមនៃមនុស្សជាតិតាំងអតីតកាល បច្ចប្បុន្នកាល និងអនាគតកាលផងដែរ (កណ ១,២៨-៣១)។ ការប្រើប្រាស់ធនធានខនិច រុក្ខជាតិ និងសត្វនៃសកលលោកត្រូវតែគោរពសីលធម៌។ ព្រះជាម្ចាស់មិនឱ្យមនុស្សត្រួតត្រាលើរបស់របរដែលគ្មានវិញ្ញាណ និងលើសត្វលោកតាមរបៀបផ្តាច់ការទេ ប៉ុន្តែមនុស្សត្រូវតែគិតគូរដល់គុណភាពនៃការរស់នៅរបស់អ្នកដទៃ ជាពិសេសរបស់អ្នកជំនាន់ក្រោយៗ។ ត្រូវតែគោរពពិភពលោកទាំងមូល ដូចជាគោរពព្រះជាម្ចាស់ដែរ (CA ៣៧-៣៨)។

២៤១៦. សត្វ ជាសត្វលោករបស់ព្រះជាម្ចាស់។ ព្រះជាម្ចាស់ថៃទាំវា ដោយសារឧបករគុណរបស់ព្រះអង្គប្រកបដោយធម៌មេត្តាករុណា (មថ ៦,២៦)។ ដោយសារពួកវារស់នៅ ពួកវាលើកតម្កើង និងកោតសរសើរព្រះអង្គ (ដន ៣,៥៧-៥៨)។ ហេតុនេះហើយ បានជាមនុស្សត្រូវតែថែរក្សាពួកវា។ ត្រូវរម្លឹកថា សន្តបុគ្គល ដូចជាសន្តហ្រង់ស័រ នៃអាស៊ីស៊ី ឬ    សន្តភីលីព​ ណេរី បានថែទាំសត្វយ៉ាងថ្នាក់ថ្នម។

២៤១៧. ព្រះជាម្ចាស់បានប្រគល់ឱ្យរូបតំណាងរបស់ព្រះអង្គថែទាំសត្វ (កណ ២,១៩-២០ ; ៩,១-៤)។ ដូច្នេះ មនុស្សអាចប្រើប្រាស់សត្វ ធ្វើជាចំណីអាហារ និងធ្វើសម្លៀកបំពាក់បាន។ យើងអាចបង្ហាត់សត្វឱ្យជួយមនុស្សក្នុងការងារ និងការលំហែកំសាន្តរបស់គេបានដែរ។ មនុស្សអាចយកសត្វមកធ្វើការពិសោធន៍វេជ្ជសាស្រ្ត ឬវិទ្យាសាស្រ្ត ដែលច្បាប់សីលធម៌ចាត់ទុកថា ត្រឹមត្រូវ ដ្បិតការពិសោធន៍ទាំងអស់នោះ ជួយព្យាបាល ឬសង្រ្គោះមនុស្ស។

២៤១៨. ការធ្វើឱ្យសត្វឈឺចាប់ និងការខ្ជះខ្ជាយជីវិតរបស់វាឥតប្រយោជន៍ ជាការប្រឆាំងនឹងកិត្តិយសដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស ព្រមទាំងការចាយប្រាក់កាស ដែលយើងអាចប្រើ ដើម្បីជួយសម្រាលទុក្ខវេទនារបស់មនុស្ស មិនសមរម្យផងដែរ។ យើងអាចស្រលាញ់សត្វ ប៉ុន្តែយើងមិនត្រូវបង្វែរសេចក្ដីស្រលាញ់ចំពោះមនុស្ស ដើម្បីពួកវាបានឡើយ។

៣. លទ្ធិសង្គមនៃព្រះសហគមន៍

២៤១៩. “សេចក្តី ​​​​ដែលព្រះគ្រីស្ត​បាន​សម្តែងមក ជួយយើង​​​យ៉ាងខ្លាំងឱ្យ​​​យល់ច្បាស់​​​អំពីរបៀប​នៃការរស់នៅក្នុងសង្គម” (GS ២៣,‌១)។ ដំណឹងល្អសម្ដែងឱ្យព្រះសហគមន៍ស្គាល់សេចក្ដីពិតរបស់មនុស្សយ៉ាងពេញលេញ។ នៅពេលដែលព្រះសហគមន៍បំពេញបេសកកម្មរបស់ខ្លួនប្រកាសដំណឹងល្អ ព្រះសហគមន៍បញ្ជាក់ឱ្យមនុស្សស្គាល់ ក្នុងព្រះនាមព្រះគ្រីស្ត នូវកិត្តិយសដ៏ថ្លៃថ្នូរ និងទីដៅរបស់ខ្លួនឱ្យរួបរួមជាមួយអ្នកដទៃ។ ព្រះសហគមន៍បង្រៀនឱ្យមនុស្សស្គាល់ការទាមទារនៃយុត្តិធម៌ និងសន្តិភាពស្របតាមព្រះប្រាជ្ញាញ្ញាណរបស់ព្រះជាម្ចាស់។

២៤២០. ព្រះសហគមន៍វិនិច្ឆយខាងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមកិច្ច ស្របតាមសីលធម៌ “ប្រសិនបើសិទ្ធិមូលដ្ឋានរបស់មនុស្ស ឬការសង្រ្គោះនៃព្រលឹង​ទាមទារ” (GS ៧៦,៥)។ ព្រះសហគមន៍មានបេសកកម្មប្លែកពីបេសកកម្មរបស់អាជ្ញាធរនយោបាយ ខាងផ្នែកសីលធម៌ គឺព្រះសហគមន៍គិតគូរដល់ប្រយោជន៍រួមនៃលោកនេះ ដើម្បីឱ្យការចាត់ចែងនោះបានល្អប្រសើរបំផុត ដែលជាទីដៅចុងក្រោយរបស់យើង។ ព្រះសហគមន៍ខិតខំជំរុញឱ្យកាន់ឥរិយាបទត្រឹមត្រូវក្នុងការប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិនៃផែនដី និងក្នុងទំនាក់ទំនងខាងសេដ្ឋកិច្ចផង និងខាងសង្គមផង។

២៤២១. លទ្ធិសង្គមរបស់ព្រះសហគមន៍បានអភិវឌ្ឍ នៅសតវត្សទី១៩ នៅពេលដែលដំណឹងល្អបានជួបប្រទះនឹងសង្គមឧស្សាហកម្មទំនើប ព្រមទាំងរចនាសម័្ពន្ធថ្មីដើម្បីផលិតរបស់របរប្រើប្រាស់ គំនិតនៃសង្គមថ្មី រដ្ឋ និងអំពីអំណាច របៀបថ្មីនៃការងារ និងកម្មសិទ្ធិ។ ការអភីវឌ្ឍន៍លទ្ធិសង្គមព្រះសហគមន៍ ខាងសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម បង្ហាញអំពីតម្លៃជាអចិន្ត្រៃយ៍នៃការប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះសហគមន៍ និងអត្ថន័យពិតប្រាកដនៃការបញ្ជូនបន្ត ដែលនៅតែរស់រវើក និងសកម្ម (CA ៣)។

២៤២២. នៅក្នុងការប្រៀនប្រដៅនេះ មានលទ្ធិ ដែលវិវត្តតាមការបកស្រាយរបស់ព្រះសហគមន៍អំពីព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងៗនៃប្រវត្តិសាស្រ្ត ក្រោមពន្លឺនៃព្រះបន្ទូលទាំងមូល ដែលព្រះគ្រីស្តយេស៊ូបានសម្ដែងមក ដោយមានព្រះវិញ្ញាណដ៏វិសុទ្ធជួយណែនាំ (SRS ១ ; ៤១)។ ការប្រៀនប្រដៅបំភ្លឺការរស់នៅរបស់គ្រីស្តបរិស័ទយ៉ាងណា មនុស្សដែលមានឆន្ទៈល្អក៏ងាយទទួលការប្រៀនប្រដៅយ៉ាងនោះដែរ។

២៤២៣. លទ្ធិសង្គមរបស់ព្រះសហគមន៍លើកយកគោលការណ៍ខ្លះ មកធ្វើការពិចារណា ដកស្រង់លក្ខណៈវិនិច្ឆយ និងផ្តល់ទីដៅខ្លះ ដើម្បីប្រតិបត្តិតាម៖ ប្រព័ន្ធណាដែលទំនាក់ទំនងក្នុងសង្គមអាស្រ័យទាំងស្រុងទៅលើកត្តាខាងសេដ្ឋកិច្ច ប្រឆាំងនឹងលក្ខណៈជាមនុស្សសុទ្ធសាធ និងកិច្ចការរបស់គេផងដែរ (CA ២៤)។

២៤២៤. តាមសីលធម៌យើងត្រូវបដិសេធលទ្ធិមួយ ដែលទុកផលកម្រៃជាគោលដៅចុងក្រោយនៃសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច។ ចិត្តលោភលន់មិនចេះស្កប់ស្កល់ចង់បានលុយតែងតែនាំមកនូវផលអាក្រក់ជានិច្ច ហើយជាមូលហេតុមួយក្នុងចំណោមមូលហេតុផ្សេងទៀតនៃទំនាស់ជាច្រើន ដែលបង្ខូចរបៀបរៀបរយក្នុងសង្គម (GS ៦៣,៣ ; LE ៧ ; CA ៣៥)។ ប្រព័ន្ធមួយ “ដែល​មិនអើពើ​នឹង​សិទ្ធិមូលដ្ឋានរបស់មនុស្ស និង​សិទ្ធិ​របស់​ក្រុម​ ហើយបែរជាមានបំណងចង់​​​​បង្កើន​ផលិតផលជា​សមូហភាពវិញ” (GS ៦៥,២) ជាប្រពន្ធ័ដែលប្រឆាំងនឹងកិត្តិយសដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស។ របៀបប្រតិបត្តិណា ដែលចាត់ទុកមនុស្សជាមធ្យោបាយសុទ្ធសាធ ដើម្បីបានចំណេញ ជារបៀបដែលធ្វើឱ្យមនុស្សទៅជាទាសករ គោរពលុយដូចជាព្រះក្លែងក្លាយ និងជួយឱ្យទ្រឹស្តីបដិសេធថាគ្មានព្រះជាម្ចាស់រាលដាល។ “អ្នក​រាល់គ្នាមិន​អាច​គោរព​បម្រើ​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់​ផង ហើយ​គោរព​បម្រើ​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ ទុក​ជា​ព្រះ​ផង​បាន​ឡើយ” (មថ ៦,២៤ ; លក ១៦,១៣)។

២៤២៥. ព្រះសហគមន៍បានបដិសេធមិនព្រមទទួលមនោគមវិជ្ជាផ្តាច់ការ និងមនោគមវិជ្ជាបដិសេធថាគ្មានព្រះជាម្ចាស់ ដូចជាលទ្ធិ “កុម្មុយនិស្ត” និងលទ្ធិ “សង្គមនិយម” នៅសម័យឥឡូវនេះទេ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះសហគមន៍ប្រឆាំងនឹងរបៀបប្រតិបត្តិរបស់លទ្ធិមូលធននិយម ដែលគិតតែអំពីខ្លួនឯង (ឯកត្តនិយម) និងផ្តល់អាទិភាពដល់ច្បាប់នៃទីផ្សារលើសការងាររបស់មនុស្ស (CA ១០ ; ១៣ ; ៤៤)។ ការគ្រប់គ្រងសេដ្ឋកិច្ច ដោយធ្វើគម្រោងប្រមូលផ្តុំបង្ខូចគ្រឹះនៃទំនាក់ទំនងក្នុងសង្គម ឯការគ្រប់គ្រងសេដ្ឋកិច្ច ដោយប្រើច្បាប់នៃទីផ្សារមិនស្របតាមយុត្តិធម៌ក្នុងសង្គម “ដ្បិតមនុស្សមានតម្រូវការជាច្រើន ដែលទីផ្សារមិនអាចបំពេញបានឡើយ” (CA ៣៤)។ ត្រូវតែផ្តល់ដំបូន្មានថា ត្រូវគ្រប់គ្រងលើទីផ្សារ និងលើការបង្កើតគំនិតថ្មីខាងសេដ្ឋកិច្ច តាមរបៀបត្រឹមត្រូវ និងតាមលំដាប់លំដោយត្រឹមត្រូវនៃឧត្តមគតិ ដើម្បីប្រយោជន៍រួម។

៤. សកម្មភាពខាងសេដ្ឋកិច្ច និងយុត្តិធម៌ក្នុងសង្គម

២៤២៦. ការអភិវឌ្ឍន៍សកម្មភាពខាងសេដ្ឋកិច្ច និងការបង្កើនផលិតផលមានគោលដៅបំពេញតម្រូវការរបស់មនុស្ស។ ជីវិតនៃសេដ្ឋកិច្ចមិនគ្រាន់តែមានទីដៅក្នុងការបង្កើនផលិតផល ហើយបង្កើនប្រាក់ចំណេញ និងអំណាចប៉ុណ្ណោះទេ ជីវិតនៃសេដ្ឋកិច្ចនេះ ត្រូវបម្រើបុគ្គល មនុស្សទាំងស្រុងផង និងសហគមន៍មនុស្សទាំងមូលផងដែរ។ ត្រូវដឹកនាំបំពេញសកម្មភាពខាងសេដ្ឋកិច្ច តាមវិធីសាស្រ្តរបស់វាផ្ទាល់ ដោយប្រតិបត្តិក្នុងដែនកំណត់នៃវិន័យសីលធម៌ត្រឹមត្រូវទៅតាមយុត្តធម៌នៃសង្គម ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងគម្រោងការរបស់ព្រះជាម្ចាស់ចំពោះមនុស្ស (GS ៦៤)។

២៤២៧. ការងាររបស់មនុស្ស មកពីមនុស្ស ដែលព្រះជាម្ចាស់បានបង្កើតជារូបតំណាងរបស់ព្រះអង្គ ហើយដែលព្រះអង្គត្រាស់ហៅឱ្យបន្តកិច្ចបង្កើត ដោយត្រួតត្រាលើផែនដី និងដោយរួមជាមួយគ្នា និងចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមក (កណ ១,២៨ ; GS ៣៤ ; CA ៣១)។ ដូច្នេះ មនុស្សមានភារកិច្ចធ្វើការ៖ “អ្នកណា​មិន​ព្រម​ធ្វើការ‌​ អ្នកនោះ​ក៏​មិន​ត្រូវ​បរិភោគ​ដែរ” (២ថស ៣,១០) (១ថស ៤,១១)។ ការងារលើកតម្កើងព្រះអំណោយទានរបស់ព្រះបង្កើត និងសមត្ថភាពដែលមនុស្សបានទទួលពីព្រះអង្គ។ ការងារអាចជួយសង្រ្គោះមនុស្សផងដែរ។ ដោយធ្វើការយ៉ាងលំបាក (កណ​៣,១៤-១៩) ជាមួយព្រះយេស៊ូ ជាជាងឈើនៃភូមិណាសារ៉ែត និងជាអ្នកត្រូវគេឆ្កាងលើភ្នំលលាក្បាល មនុស្សរួមសហការជាមួយព្រះបុត្រារបស់ព្រះជាម្ចាស់ ក្នុងកិច្ចសង្រ្គោះរបស់ព្រះអង្គម្យ៉ាងដែរ។ គេបង្ហាញថា គេជាសាវ័ករបស់ព្រះគ្រីស្ត ដោយលីឈើឆ្កាង ក្នុងសកម្មភាព ដែលព្រះជាម្ចាស់ត្រាស់ហៅឱ្យគេបំពេញ ជារៀងរាល់ថ្ងៃ (LE ២៧)។ ការងារអាចទៅជាមធ្យោបាយ ដើម្បីបានវិសុទ្ធ និងឱ្យតថភាពនៃផែនដីមានជីវិតរស់រវើក ក្នុងព្រះវិញ្ញាណរបស់ព្រះគ្រីស្ត។

២៤២៨. មនុស្សធ្វើការងារ និងបំពេញផ្នែកមួយនៃសមត្ថភាពរបស់លក្ខណៈជាមនុស្ស។ តម្លែដ៏សំខាន់ៗនៃការងារស្ថិតក្នុងមនុស្សផ្ទាល់ ដែលជាប្រភព និងទីដៅនៃការងារ។ ព្រះជាម្ចាស់បានបង្កើតការងារ ដើម្បីបម្រើមនុស្ស ហើយមិនមែនបង្កើតមនុស្ស ដើម្បីបម្រើការងារឡើយ។មនុស្សម្នាក់ៗអាចដកស្រងមធ្យោបាយក្នុងការងារ ដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិតរបស់ខ្លួនឯង និងរបស់បងប្អូនផង ហើយដើម្បីជួយបម្រើសហគមន៍មនុស្សផងដែរ។

២៤២៩. មនុស្សម្នាក់ៗមានសិទ្ធិផ្តើមគំនិតថ្មី ដើម្បីសេដ្ឋកិច្ច ហើយនឹងប្រើប្រាស់ព្រះអំណោយទានរបស់ខ្លួនតាមរបៀបត្រឹមត្រូវ ដើម្បីជួយឱ្យមនុស្សទាំងអស់បានសម្បូណ៍ហូរហៀរ និងដើម្បីទទួលផលដ៏ត្រឹមត្រូវនៃការខិតខំទាំងប៉ុន្មានរបស់ខ្លួន។ គេនឹងប្រុងប្រយ័ត្នគោរពតាមបទបញ្ជា ដែលអាជ្ញាធរត្រឹមត្រូវបានតាក់តែង ដើម្បីប្រយោជន៍រួម (CA ៣២ ; ៣៤)។

២៤៣០. ការរស់នៅទាក់ទងនឹងសេដ្ឋកិច្ច ជាហេតុនាំឱ្យមានផលប្រយោជន៍ផ្សេងៗពីគ្នា ដែលប្រឆាំងនឹងគ្នាជាច្រើនលើកច្រើនសា។ ហេតុនេះហើយ បានជាមានជំទាស់ជាច្រើន កើតឡើង ដែលជាលក្ខណៈពិសេសនៃការរស់នៅទាក់ទងនឹងសេដ្ឋកិច្ចនេះ (LE ១១)។ គេត្រូវខិតខំកាត់បន្ថយជំទាស់ទាំងអស់នោះ ដោយការចរចារ ដែលគោរពសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចរបស់ដៃគូនីមួយៗនៃសង្គម គឺអ្នកទទួលខុសត្រូវសហគ្រាស តំណាងបុគ្គលិក ដូចជាក្រុមសហជីព ហើយជួនកាលរដ្ឋអំណាចផងដែរ។

២៤៣១. ការទទួលខុសត្រូវរបស់រដ្ឋាភិបាល ។​ “សកម្មភាពខាងសេដ្ឋកិច្ច ជាពិសេសសេដ្ឋកិច្ចនៃទីផ្សារ មិនអាចកើតមានទេ បើគ្មានស្ថានប័ន ច្បាប់ ឬនយោបាយ។ ត្រូវតែធានាសេរីភាពរបស់បុគ្គលនីមួយៗ និងរបស់កម្មសិទ្ធិ ដោយមិនគិតអំពីស្ថិរភាពរបស់រូបិយវត្ថុ និងសេវាកម្មសាធារណៈប្រកបដោយប្រសិទ្ធិភាព។ រដ្ឋាភិបាលមានភារកិច្ចចាំបាច់ការពារការធានាទាំងអស់នោះ ដើម្បីឱ្យអ្នកធ្វើការអាចទទួលផលនៃការងាររបស់គេ ហើយឱ្យគេយល់ថា គេត្រូវបានជំរុញឱ្យបំពេញការងារនោះ ដោយប្រសិទ្ធិភាព និងចិត្តស្មោះត្រង់ទៀតផង    (...)។ រដ្ឋអំណាចមានភារកិច្ចពិនិត្យមើល និងដឹកនាំការអនុវត្តសិទ្ធិមនុស្សក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច។ ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុងវិស័យនេះ ស្ថានប័ន ក្រុម និងសហគមន៍ផ្សេងៗ ដែលមានក្នុងសង្គម ជាអ្នកទទួលខុសត្រូវមុនរដ្ឋាភិបាលទៅទៀត” (CA ៤៨)។

២៤៣២. អ្នកទទួលខុសត្រូវនៃសហគ្រាស ទទួលខុសត្រូវលើប្រតិបត្តិការ ដែលសេដ្ឋកិច្ច និងបរិស្ថានទាំងអស់នៃសហគ្រាសខ្លួនចំពោះសង្គម (CA ៣៧)។ ពួកគេត្រូវគិតអំពីប្រយោជន៍របស់មនុស្ស មិនគ្រាន់តែគិតអំពីការបង្កើនប្រាក់ចំណេញ ប៉ុណ្ណោះទេ។ ប៉ុន្តែ​ ការចំណេញក៏ជាចាំបាច់ណាស់ដែរ។ ការចំណេញអាចបង្កើតវិនិយោគ ដែលធានាអនាគតរបស់សហគ្រាស និងបង្កើតការងារផងដែរ។

២៤៣៣. ត្រូវតែផ្តល់ការងារ និងវិជ្ជាជីវៈចំពោះមនុស្សគ្រប់រូប ដោយមិនរើសអើងអយុត្តិធម៌​ ទោះជាបុរស ឬស្រ្តី មនុស្សមានសុខភាពល្អ ឬជនពិការ អ្នករស់ក្នុងស្រុក ឬជនអន្តោប្រវេសន៍ក៏ដោយ (LE ១៩ ; ២២-២៣)។ សង្គមត្រូវតែជួយប្រជាពលរដ្ឋឱ្យមានការងារ និងមុខរបរ ទៅតាមកាលៈទេសៈ។

២៤៣៤. បៀវត្សត្រឹមត្រូវ ជាផលដ៏ត្រឹមត្រូវនៃការងារ។ បើយើងបដិសេធមិនព្រមឱ្យ ឬទុកមិនឱ្យបៀវត្ស យើងអាចប្រព្រឹត្តអំពើអយុត្តិធម៌ធ្ងន់ធ្ងរ (លវ ១៩,១៣ ; ទក ២៤,១៤-១៥ ; យក ៥,៤)។ ដើម្បីផ្តល់បានប្រាក់ខែត្រឹមត្រូវ ត្រូវតែគិតគូរអំពីតម្រូវការ និងការរួមចំណែករបស់គេ។ “​​​​​​ប្រាក់ឈ្នួលការងារត្រូវធានាឱ្យមនុស្សមានធនធានល្មម ឱ្យសាមីខ្លួន និងក្រុម​​​គ្រួសារ ​​​អាចរស់នៅយ៉ាងសមគួរ ក្នុង​​​សង្គម ក្នុងវិស័យវប្បធម៌​​​ និងក្នុងវិស័យវិញ្ញាណ ទៅតាមមុខងាររបស់គេ តាមសមត្ថភាពក្នុងការផលិតផល តាមស្ថានភាពនៃសហគ្រាស និងដល់ប្រយោជ​​​ន៏រួមផង” (GS ៦៧,២)។ ការចុះកិច្ចព្រមព្រៀងលើចំនួនប្រាក់បៀវត្សទាំងសងខាងមិនគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីដោះសាតារមសីលធម៌ឡើយ។

២៤៣៥. ការធ្វើកូដកម្ម ត្រឹមត្រូវនៅពេលដែលគេគ្មានមធ្យោបាយផ្សេងទៀត ឬជាមធ្យោបាយចាំបាច់ ដើម្បីទាមទារយកផលប្រយោជន៍សមស្របតាមការងាររបស់គេ។ ការធ្វើកូដកម្មមិនត្រឹមត្រូវ បើមានអំពើហិង្សា ឬមានគោលដៅ ដែលមិនទាក់ទងនឹងលក្ខខណ្ឌការងារ ឬប្រឆាំងនឹងប្រយោជន៍រួម។

២៤៣៦. ការមិនបង់វិភាគទាន ជាអំពើខុសសីលធម៌ មិនត្រឹមត្រូវទេ បើគេមិនព្រមបង់វិភាគទានចំពោះស្ថានប័ននៃសុវត្តិភាពក្នុងសង្គម ដែលអាជ្ញាធរត្រឹមត្រូវបានកំណត់ទុក។
ការបាត់បង់ការងារ ដោយសារគ្មានការងារធ្វើតែងតែប៉ះពាល់នឹងកិត្តិយសដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់ជនរងគ្រោះ និងគម្រាមលំនឹងនៃជីវិត។ មនុស្សដែលបាត់បង់ការងារមិនគ្រាន់តែទទួលរងការខូចខាតផ្ទាល់ខ្លួនទេ ថែមទាំងមានការគម្រាមកំហែងជាច្រើនចំពោះក្រុមគ្រួសាររបស់គេដែរ។

៥. យុត្តិធម៌ និងសាមគ្គីភាពរវាងប្រជាជាតិនានា

២៤៣៧. ក្នុងសង្គមអន្តរជាតិ ដោយសារធនធាន និងមធ្យោបាយខាងសេដ្ឋកិច្ចមិនស្មើគ្នា ស្ថានភាពនេះ បង្កើត “ប្រឡាយ” (SRS ១៤) ពិតប្រាកដមួយ រវាងប្រជាជាតិនានា។ ម្ខាង មានអស់អ្នក ដែលកាន់កាប់ និងអភិវឌ្ឍមធ្យោបាយនៃការលូតលាស់ ម្ខាងទៀត មានអស់អ្នក ដែលជំពាក់គេកាន់តែច្រើនឡើងៗ។

២៤៣៨. សព្វថ្ងៃមានមូលហេតុផ្សេងៗ ខាងសាសនា ខាងនយោបាយ ខាងសេដ្ឋកិច្ច និងខាងហិរញ្ញវត្ថុ ដែលធ្វើឱ្យ “បញ្ហាសង្គមទៅជាមានលក្ខណៈអន្តរជាតិ” (SRS ៩)។ ប្រជាជាតិ ដែលនយោបាយពឹងផ្អែកលើគ្នាទៅវិញទៅមក ត្រូវតែរួមសាមគ្គីជាមួយគ្នាជាចាំបាច់​។ រឹតតែចាំបាច់លើសនេះទៅទៀត គេត្រូវការសាមគ្គីភាពនេះ នៅពេលដែលត្រូវតែបង្រ្កាប “មូលហេតុអាក្រក់” ដែលរារាំងប្រទេសមិនទាន់ជឿនលឿនមិនឱ្យអភិវឌ្ឍ (SRS ១៧ ; ៤៥)។ “ដោយពិចារណាម្តងទៀតអំពីអាទិភាព និងអំពីកម្រិតនៃឧត្តមគតិ” (CA២៨) ត្រូវតែខិតខំរួបរួមប្រមូលផ្តុំប្រើប្រាស់ធនធាន ដើម្បីអភិវឌ្ឍសីលធម៌ វប្បធម៌ និងសេដ្ឋកិច្ច ជំនួសប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុ ដែលយកការប្រាក់ហួសប្រមាណ (CA ៣៥) ជំនួសទំនាក់ទំនងនៃពាណិជ្ជកម្មមិនស្មោះត្រង់រវាងប្រជាជាតិ និងជំនួសការប្រណាំងប្រជែងគ្រឿងសព្វាវុធ។

២៤៣៩. ប្រជាជាតិដែលមានធនធានស្តុកស្តម្ភ ទទួលខុសត្រូវខាងសីលធម៌យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរចំពោះប្រជាជាតិ ដែលមិនអាចអភិវឌ្ឍដោយខ្លួនឯង ឬដោយសារព្រឹត្តការណ៍ប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏អាក្រក់បានរារាំងប្រទេសនោះ មិនឱ្យអភិវឌ្ឍ។ ប្រជាជាតិដែលមានធនធានស្តុកស្តម្ភមានភារកិច្ចរួមសាមគ្គី និងស្រលាញ់ប្រជាជាតិដែលមានធនធានតិចជាង។ ភារកិច្ចនេះ មានភាពយុត្តិធម៌ បើភាពសម្បូរសប្បាយរបស់ប្រជាជាតិជាអ្នកមាននោះ បានមកអំពីខ្លួនមិនបានបង់ប្រាក់ត្រឹមត្រូវតាមកម្រៃ។

២៤៤០. ជំនួយផ្តល់ការជួយ ជាចម្លើយត្រឹមត្រូវចំពោះតម្រូវការជាបន្ទាន់ ខុសពីស្ថានភាពធម្មតា ដែលបណ្តាលមកពីគ្រោះធម្មជាតិ ជម្ងឺរាតត្បាត ជាដើម។ ប៉ុន្តែ ជំនួយនេះ មិនគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីជុសជួលការខូចខាតដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ ដែលមកពីស្ថានភាពក្រីក្រ ឬដើម្បីបំពេញតម្រូវការផ្សេងៗអស់រយៈពេលយូរទេ។ លើសពីនេះទៅទៀត ត្រូវតែកែលំអស្ថានប័ន អន្តរជាតិខាងសេដ្ឋកិច្ច និងខាងហិរញ្ញវត្ថុ ដើម្បីឱ្យស្ថានប័នទាំងអស់នោះលើកស្ទួយទំនាក់ទំនងត្រឹមត្រូវជាមួយប្រទេសទាំងប៉ុន្មាន ដែលមិនទាន់ជឿនលឿន (SRS ១៦)។ ត្រូវតែគាំទ្រការខិតខំរបស់ប្រទេសក្រីក្រ ដែលធ្វើការ ដើម្បីភាពរីកចម្រើន និងដើម្បីរំដោះខ្លួនឯង (CA ២៦)។ ត្រូវតែប្រតិបត្តិតាមលទ្ធិនេះតាមរបៀបពិសេសបំផុតក្នុងវិស័យកសិកម្ម។ អ្នកក្រីក្រភាគច្រើនជាកសិករ ជាពិសេសក្នុងប្រទេស ដែលមិនទាន់អភិវឌ្ឍ។

២៤៤១. ការស្គាល់ព្រះជាម្ចាស់ និងការស្គាល់ខ្លួនឯង កាន់តែច្បាស់ឡើងៗ ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃការអភិវឌ្ឍន៍ទាំងស្រុងរបស់សហគមន៍មនុស្ស ។​ ការអភិវឌ្ឍន៍នេះ បង្កើនសម្ភារៈកាន់តែច្រើនឡើងៗ ដើម្បីបម្រើមនុស្ស និងសេរីភាពរបស់គេ។ ការអភិវឌ្ឍន៍នេះ បន្ថយភាពវេទនា និងការកេងប្រវ័ញ្ចន៍ ហើយជួយឱ្យមានការគោរពអត្តសញ្ញាណខាងវប្បធម៌ និងការបើកចិត្តទូលាយចំពោះអ្វីដែលខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត (SRS ៣២)។

២៤៤២. ពួកគង្វាលព្រះសហគមន៍គ្មានមុខងារធ្វើអន្តរាគមន៍ផ្ទាល់ ក្នុងកិច្ចការនយោបាយ និងចាត់ចែងការរស់នៅក្នុងសង្គមទេ។ មុខងារនេះ ជាមុខងាររបស់គ្រីស្តបរិស័ទធម្មតា ដែលព្រះជាម្ចាស់ត្រាស់ហៅឱ្យប្រតិបត្តិដោយខ្លួនឯង រួមជាមួយប្រជាពលរដ្ឋដូចគ្នាផងដែរ។ កិច្ចការសង្គមអាចមានច្រកចេញយ៉ាងច្រើន ប៉ុន្តែ ត្រូវយកប្រយោជន៍រួមជាធំ ស្របតាមសារនៃដំណឹងល្អ និងការប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះសហគមន៍។ គ្រីស្តបរិស័ទធម្មតាត្រូវតែ “ធ្វើឱ្យតថភាពនៅក្នុងលោកនេះ មានជីវិតរស់រវើក ដោយចិត្តខ្នះខ្នែងនៃគ្រីស្តបរិស័ទ ហើយដោយមានរបៀបរស់នៅដូចជាអ្នកកសាងសន្តិភាព និងយុត្តិធម៌” (SRS ៤៧ ; SRS ៤២)។

៦. សេចក្ដីស្រលាញ់ចំពោះជនក្រីក្រ

២៤៤៣. ព្រះជាម្ចាស់ប្រទានពរដល់អស់អ្នក ដែលមកជួយអ្នកក្រីក្រ ហើយស្តីបន្ទោសអស់អ្នក ដែលគេចចេញឆ្ងាយពីគេ៖ “​អ្នក​ណា​សុំ​អ្វី​ពី​អ្នក ចូរ​ឱ្យ​គេ​ទៅ ហើយ​កុំ​គេច​មុខ​ចេញ​ពី​អ្នក​ដែល​សុំ​ខ្ចី​អ្វីៗ​ពី​អ្នក​ដែរ” (មថ ៥,៤២)។​ “អ្នក​រាល់គ្នា​បាន​ទទួល​អំណាច​ដោយ​ឥត​បង់​ថ្លៃ ត្រូវ​ជួយ​គេ​វិញដោយ​ឥត​គិត​ថ្លៃ​ដែរ” (មថ ១០,៨)។ ព្រះយេស៊ូគ្រីស្តនឹងទទួលស្គាល់អស់អ្នកដែលព្រះជាម្ចាស់បានជ្រើសរើសតាមអំពើ ដែលគេបានប្រព្រឹត្តចំពោះអ្នកក្រីក្រ (មថ ២៥,៣១-៣៦)។ នៅពេលដែល “​មាន​គេ​នាំ​ដំណឹង​ល្អ​ទៅ​ប្រាប់​ជន​ក្រី​ក្រ” (មថ ១១,៥) (លក ៤,១៨) ជាសញ្ញាសម្គាល់នៃវត្តមានរបស់ព្រះគ្រីស្ត។

២៤៤៤. “សេចក្ដីស្រលាញ់របស់ព្រះសហគមន៍ចំពោះជនក្រីក្រ (...) ជាប្រពៃណីដ៏ស្ថិតស្ថេរនៃព្រះសហគមន៍ (CA ៥៧)។ ដំណឹងល្អអំពីសុភមង្គលយ៉ាងពិតប្រាកដ (លក ៦,២០-២២) ភាពក្រីក្ររបស់ព្រះយេស៊ូ (មថ ៨,២០) និងការចាប់អារម្មណ៍របស់ព្រះអង្គចំពោះអ្នកក្រីក្រ (មក ១២,៤១-៤៤) ជួយបំភ្លឺសេចក្ដីស្រលាញ់នេះ។ សេចក្ដីស្រលាញ់ចំពោះអ្នកក្រីក្រជាមូលហេតុមួយក្នុងចំណោមមូលហេតុផ្សេងទៀតដែលថា ត្រូវតែធ្វើការ ដើម្បី “​យក​ផល​ទៅ​ជួយ​អ្នក​ដែល​ខ្វះ​ខាត” (អភ ៤,២៨)។ សេចក្ដីស្រលាញ់នេះ មិនគ្រាន់តែទាក់ទងនឹងភាពក្រីក្រខាងសម្ភារៈប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងទាក់ទងនឹងរបៀបផ្សេងៗទៀតជាច្រើននៃភាពក្រីក្រ ដូចជាភាពក្រីក្រខាងវប្បធម៌ និងខាងសាសនា (CA ៥៧)។

២៤៤៥. សេចក្ដីស្រលាញ់ចំពោះជនក្រីក្រមិនអាចប្រដូចនឹងការស្រលាញ់ទ្រព្យសម្បត្តិហួសហេតុ ឬការប្រើប្រាស់ទ្រព្យនោះ ដើម្បីតែបុគ្គលខ្លួនឯង៖ ពួកអ្នកមានអើយ! ចូរស្រែកទ្រហោយំទៅ ព្រោះទុក្ខលំបាកនឹងកើតមានដល់អ្នករាល់គ្នាជាពុំខាន! ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នករាល់គ្នារលួយអស់ ហើយសម្លៀកបំពាក់របស់អ្នករាល់គ្នាក៏ត្រូវកណ្តៀរស៊ីដែរ។ មាសប្រាក់របស់អ្នករាល់គ្នាត្រូវច្រែះស៊ី ហើយច្រែះនេះ ធ្វើជាបន្ទាល់ទាស់នឹងអ្នករាល់គ្នា ព្រមទាំងស៊ីសាច់អ្នករាល់គ្នា ដូចភ្លើងឆេះសុសដែរ។ គ្រានេះ ជាគ្រាចុងក្រោយបំផុត អ្នករាល់គ្នាបានប្រមូលទ្រព្យសម្បត្តិទុក ឥតបើកប្រាក់ឈ្នូលឱ្យពួកកម្មករដែលច្រូតកាត់ក្នុងស្រែរបស់អ្នករាល់គ្នាឡើយ។ មើល៍! សម្រែកអ្នកច្រូតទាំងនោះ បានលាន់ទៅដល់ព្រះអម្ចាស់នៃពិភពទាំងមូល។ អ្នករាល់គ្នារស់នៅលើផែនដីនេះយ៉ាងសម្បូណ៍សប្បាយ ថ្កុំថ្កើង រុងរឿង ហើយអ្នករាល់គ្នាបំពេញបំណងចិត្តខ្លួនយ៉ាងឆែ្អតស្កប់ស្កល់ ដូចនៅថ្ងៃដែលគេសម្លាប់សត្វ។ អ្នករាល់គ្នាបានដាក់ទោស និងប្រហារជីវិតមនុស្សសុចរិត តែគេពមបានប្រឆាំងតបតនឹងអ្នករាល់គ្នាវិញឡើយ (យក ៥,១-៦)។

២៤៤៦. សន្ត យ៉ូហាន គ្រីសូស្តូម ប្រមានយ៉ាងតឹងរ៉ឹងថា៖ “ពេលណាយើងមិនធ្វើឱ្យអ្នកក្រីក្រមានចំណែកក្នុងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួន ពេលនោះយើងលួចប្លន់​ និងប្រហារជីវិតគេ។ យើងមិនរក្សាទុកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួនឯងទេ យើងរក្សាទុកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គេ”។ “ត្រូវបំពេញការទាមទារនៃយុត្តិធម៌ជាមុនសិន ក្រែងលោយើងធ្វើទានក្នុងនាមសេចក្ដីស្រលាញ់ ហើយគេថាទាននោះ ស្របតាមយុត្តិធម៌តែប៉ុណ្ណោះ” (AA ៨)៖ នៅពេលដែលយើងចែកឱ្យអ្នកក្រីក្ររបស់របរចាំបាច់ យើងគ្មានចិត្តសប្បុរសទេ ប៉ុន្តែ យើងសងគេអ្វីដែលជារបស់គេ។ យើងបំពេញភារកិច្ចនៃយុត្តិធម៌ច្រើនជាងយើងប្រព្រឹត្តកិច្ចការនៃសេចក្ដីស្រលាញ់ (សន្ត គ្រេគ័រដ៏ប្រសើរ)។

២៤៤៧. ដោយសារកិច្ចការនៃធម៌មេត្តាករុណា យើងជួយអ្នកដទៃ ទៅតាមតម្រូវការខាងផ្លូវកាយ និងខាងផ្លូវចិត្តរបស់គេ (អស ៥៨,៦-៧ ; ហប ១៣,‌៣)។ កិច្ចការនៃធម៌មេត្តាករុណាខាងវិញ្ញាណ មានដូចជាបង្រៀន ផ្តល់ដំបូន្មាន លួងលោម លើកទឹកចិត្ត លើកលែងទោស ស៊ូទ្រាំដោយចិត្តអត់ធ្មត់។ កិច្ចការនៃធម៌មេត្តាករុណាខាងផ្លូវកាយ មានដូចជាផ្តល់អាហារដល់អ្នកស្រេកឃ្លាន ផ្តល់ជម្រកដល់ជនអនាថា ផ្តល់សម្លៀកបំពាក់ដល់អ្នកខ្លួនទទេ សួរសុខទុក្ខអ្នកជម្ងឺ និងអ្នកទោស បញ្ចុះសពអ្នកស្លាប់ (មថ ២៥,៣១-៤៦)។ ក្នុងចំណោមកិច្ចការទាំងអស់នោះ ការធ្វើទានដល់ជនក្រីក្រ (តប ៤,៥-១១ ; បសរ ១៧,២២) ផ្តល់សក្ខីភាពខ្លាំងណាស់អំពីសេចក្ដីស្រលាញ់ចំពោះអ្នកដទៃទុកជាបងប្អូន ហើយជារបៀបប្រតិបត្តិតាមយុត្តិធម៌ ដែលគាប់ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះជាម្ចាស់ (មថ ៦,២-៤)៖ អ្នក​ណា​មាន​អាវ​ពីរ​ ត្រូវ​ចែកឱ្យ​អ្នក​ដែល​គ្មាន​‌ ហើយ​អ្នក​ដែល​មាន​ចំណី​អាហារ​‌ក៏​ត្រូវ​ចែកឱ្យ​អ្នក​គ្មាន​ដែរ (លក ៣,១១)។ ចូរ​យក​អ្វីៗ​នៅ​ក្នុង​ចាន​ធ្វើ​ទាន​ដល់​ជន​ក្រីក្រ​ទៅ ​នោះ​ប្រដាប់​ប្រដា​ទាំង​អស់​នឹង​បាន​ស្អាត​បរិសុទ្ធសម្រាប់ឱ្យ​អ្នក​រាល់​គ្នា​ប្រើ​ប្រាស់ (លក ១១,៤១)។ ប្រសិនបើបងប្អូនប្រុស ឬស្រីណាម្នាក់ គ្មានសម្លៀកបំពាក់បិទបាំងខ្លួន និងគ្មានម្ហូបអាហារបរិភោគរាល់ថ្ងៃ ហើយមានម្នាក់ ក្នុងចំណោមបងប្អូន ពោលទៅគាត់ថា៖ “សូមអញ្ជើញទៅដោយសុខសាន្ត សូមឱ្យបានកក់ក្តៅ សូមបរិភោគឱ្យបានឆ្អែត!” តែមិនឱ្យអ្វីៗដែលគេត្រូវការ តើពាក្យទាំងនេះមានប្រយោជន៍អ្វី” (យក ២,១៥-១៦) (១យហ ៣,១៧)។

២៤៤៨. “ដោយមានបែបផែនផ្សេងៗពីគ្នា ដូចជាការខ្វះខាតខាងសម្ភារៈ ការសង្កត់សង្កិនជិះជាន់ ពិការភាពខាងផ្លូវកាយ និងខាងផ្លូវចិត្ត ហើយទីបញ្ចប់មរណភាព ភាពវេទនារបស់មនុស្ស ជាសញ្ញាសម្គាល់ជាក់ច្បាស់នៃភាពទន់ខ្សោយរបស់មនុស្ស តាំងពីអំពើបាបដើមដំបូង និងអំពីតម្រូវការនៃការសង្រ្គោះ។ ហេតុនេះហើយ បានជាភាពវេទនារបស់មនុស្សនេះ បានទាក់ទាញធម៌មេត្តាករុណារបស់ព្រះគ្រីស្ត ជាព្រះសង្រ្គោះ ដែលសព្វព្រះហឫទ័យទទួលយកភាពវេទនានេះ និងឱ្យ “អ្នកតូចតាចជាងគេបំផុត” ទៅជារូបតំណាងរបស់ព្រះអង្គ។ ហេតុនេះហើយ បានជាតាំងពីដើមដំបូង ព្រះសហគមន៍ស្រលាញ់ អស់អ្នកដែលត្រូរងទុក្ខវេទនាច្រើនជាងគេ ។ ទោះបីសមាជិកច្រើនរបស់ព្រះសហគមន៍មិនបានបំពេញភារកិច្ចរបស់ខ្លួនយ៉ាងក៏ដោយ ក៏ព្រះសហគមន៍តែងតែធ្វើការឱ្យជួយសម្រាលទុក្ខ ការពារ និងរំដោះអ្នកទាំងអស់នោះដែរ។ ព្រះសហគមន៍បានសម្រាលទុក្ខពួកគេ ដោយប្រព្រឹត្តកិច្ចការនៃសេចក្ដីស្រលាញ់ជាច្រើនអនេក ដែលនៅតែចាំបាច់គ្រប់ទីកន្លែង និងគ្រប់ពេលវេលា” (CDF)។

២៤៤៩. ក្នុងសម្ពន្ធមេត្រីចាស់ហើយ បទបញ្ជាគ្រប់ប្រភេទ (ឆ្នាំនៃធម៌មេត្តាករុណា ការហាមប្រាមមិនឱ្យខ្ចីដោយយកការប្រាក់ និងមិនឱ្យទទួលរបស់បញ្ចាំ ការបង់ពន្ធសម្រាប់ព្រះវិហារ ការបើកប្រាក់ឈ្នូលកម្មករប្រចាំថ្ងៃជារឿងរាល់ថ្ងៃ សិទ្ធិរើសសន្សំកួរស្រូវដែលជ្រុះនៅលើដី) ឆ្លើយតបនឹងពាក្យដាស់តឿននៃកណ្ឌទុតិយកថា៖ “  នៅ​ក្នុងស្រុក  តែងតែមានអ្នកក្រជានិច្ច ​ហេតុនេះ​ហើយ ​បាន​ជា​ខ្ញុំ​បង្គាប់​អ្នក​ឱ្យ​មាន​ចិត្ត​ទូលាយ​ដល់បងប្អូនរបស់អ្នក​ដែលក្រីក្រកំសត់ទុគ៌ត  នៅ​ក្នុងស្រុក” (ទក ១៥,១១)។ ព្រះយេស៊ូយកព្រះបន្ទូលនេះទុកជាព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះអង្គដែរ៖ “អ្នកក្រីក្រនៅជាមួយ​អ្នករាល់គ្នារហូត ​រីឯខ្ញុំវិញ​ ខ្ញុំមិននៅជាមួយអ្នក​រាល់គ្នា​រហូតទេ” (យហ ១២,៨)។ ព្រះអង្គមិនលុបបំបាត់ពាក្យដាស់តឿនបុរាណ៖ “អ្នករាល់គ្នាយកប្រាក់ទៅទិញជនទុគ៌ត យកស្បែកជើងមួយគូទៅដូរយក​ជនក្រីក្រ...” (អម ៨,៦) ប៉ុន្តែ ព្រះអង្គអញ្ជើញយើងឱ្យទទួលស្គាល់វត្តមានរបស់ព្រះអង្គក្នុងជនក្រីក្រ ដែលជាបងប្អូនរបស់ព្រះអង្គ (មថ ២៥,៤០)៖ ថ្ងៃដែលម្តាយរបស់គាត់ស្តីបន្ទោសថាគាត់ទទួលអ្នកក្រីក្រ និងជនពិការឱ្យស្នាក់នៅក្នុងផ្ទះ សន្តី រូស នៅលីម៉ា ប្រាប់ម្តាយថា៖ “នៅពេលដែលយើងជួយបម្រើអ្នកក្រីក្រ និងអ្នកជម្ងឺ យើងក៏ជួយបម្រើព្រះយេស៊ូដែរ។ យើងមិនត្រូវធុញទ្រាន់នឹងជួយអ្នកដទៃទេ ដ្បិតនៅក្នុងខ្លួនគេ យើងបម្រើព្រះយេស៊ូ”។

សង្ខេប

២៤៥០. “កុំលួចទ្រព្យសម្បត្តិគេ” (ទក ៥,១៩)។ “ពួកចោរប្លន់ ពួកលោភលន់ចង់បានទ្រព្យគេ ពុំអាច​ទទួលព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់ទុកជាមត៌កបានឡើយ” (១ករ ៦,១០)។

២៤៥១. វិន័យទីប្រាំពីរបញ្ជាឱ្យអនុវត្ត ក្នុងការគ្រប់គ្រងទ្រព្យ​សម្បត្តិ​លោកីយ៍ និងផលនៃការងារមនុស្សលោក ដោយយុត្តិធម៌ និងដោយសេចក្ដីស្រលាញ់។

២៤៥២. ព្រះជាម្ចាស់ទុកទ្រព្យសម្បត្តិនៃពិភពលោកឱ្យមនុស្សជាតិទាំងមូល។ ទោះបីច្បាប់តម្រូវឱ្យមនុស្ស​​មានកម្មសិទ្ធិឯកជនយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មិនត្រូវភ្លេចថា ព្រះជាម្ចាស់​ប្រទាន​ផែន​ដី​សម្រាប់​មនុស្ស​ជាតិ​ទាំង​មូលដែរ។

២៤៥៣. វិន័យទីប្រាំពីរហាមលួចគេ។ ការលួចជាការរំលោភទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃ នៅពេល​ដែល​​ម្ចាស់វាមិនយល់ព្រមប្រគល់ឱ្យដោយមានមូលហេតុត្រឹមត្រូវ។

២៤៥៤. បើយើងយក ឬប្រើតាមរបៀបមិនត្រឹមត្រូវទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គេ យើងប្រឆាំងនឹងវិន័យទីប្រាំពីរ។ ត្រូវទូទាត់អំពើអយុត្តិធម៌ ដែលបានប្រព្រឹត្ត។ ត្រូវសងទ្រព្យសម្បត្តិដែល​បាន​លួច​ឱ្យ​ម្ចាស់​ដើម​របស់​វា​វិញ។

២៤៥៥. ច្បាប់សីលធម៌ហាមប្រាមប្រព្រឹត្តអំពើ ឬមុខរបរ ដែលនាំឱ្យ​ប្រើប្រាស់​មនុស្ស​ដូច​ជា​ទាសករ ទិញ លក់ និងផ្លាស់ប្តូរគេដូចទំនិញ ទោះជាដើម្បីប្រយោជន៍ផ្ទាល់ និងមូលហេតុផ្តាច់ការក៏ដោយ។

២៤៥៦. ការគ្រប់គ្រង ដែលព្រះជាម្ចាស់ប្រគល់ឱ្យមនុស្សលើធនធានខនិច រុក្ខជាតិ និងសត្វ​នៃ​សកល​លោកត្រូវតែគោរពសីលធម៌ ព្រមទាំងអ្នកជំនាន់ក្រោយៗដែរ។

២៤៥៧. ព្រះជាម្ចាស់ប្រគល់សត្វឱ្យមនុស្សត្រួតត្រាដោយយកចិត្តទុកដាក់។ ពួកវាអាចបំពេញតម្រូវ ការដ៏ត្រឹមត្រូវរបស់មនុស្សបាន។

២៤៥៨. ព្រះសហគមន៍វិនិច្ឆយខាងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមកិច្ច ស្របតាមសីលធម៌ ប្រសិន​បើសិទ្ធិ​មូល​ដ្ឋាន​របស់មនុស្ស ឬការសង្រ្គោះនៃព្រលឹង​ទាមទារ។​ ព្រះសហគមន៍គិតគូរដល់ប្រយោជន៍រួមនៃលោកនេះ ដើម្បី​ឱ្យ​ការចាត់ចែងនោះបានល្អប្រសើរបំផុត ដែលជាទីដៅចុងក្រោយរបស់យើង។

២៤៥៩ . មនុស្សខ្លួនេងជាអ្នកបង្កើត ជាស្នូល និងជាទិសដៅនៃជីវិតខាងសេដ្ឋកិច្ច និងការរស់នៅ​ក្នុង​សង្គម។ ចំណុចសំខាន់បំផុតនៃយុត្តិធម៌ក្នុងសង្គម គឺឱ្យទ្រព្យដែលព្រះជាម្ចាស់បានបង្កើតសម្រាប់មនុស្ស ទាំងអស់ពិតជាមកដល់មនុស្សទាំងអស់មែន តាមភាពយុត្តិធម៌ និងដោយមានសេចក្ដីស្រលាញ់ជួយផងដែរ។

២៤៦០. តម្លៃដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់នៃការងារមកពីមនុស្សខ្លួនឯង ដែលជាអ្នកបង្កើត និងជាទិសដៅនៃការងារ។ តាម ការងាររបស់ខ្លួន មនុស្សរួមចំណែកក្នុងស្នាព្រះហស្តនៃការបង្កើតពិភពលោក។ ដោយរួមរស់ជាមួយព្រះគ្រីស្ត ការងារអាច ជួយសង្រ្គោះមនុស្ស។

២៤៦១. ការអភិវឌ្ឍន៍ពិតប្រាកដជាការអភិវឌ្ឍន៍របស់មនុស្សទាំងស្រុង។ គឺជាការជួយមនុស្សឱ្យមាន​សមត្ថភាអាចឆ្លើយតបនឹងទិសដៅរបស់ខ្លួន ដែលជាការត្រាស់ហៅរបស់ព្រះជាម្ចាស់ (CA ២៩)។

២៤៦២. ការធ្វើទានចំពោះអ្នកក្រីក្រផ្តល់សក្ខីភាព អំពីសេចក្ដីស្រលាញ់ចំពោះអ្នកដទៃទុកជាបងប្អូន ហើយជារបៀបប្រតិបត្តិតាមយុត្តិធម៌ ដែលគាប់ព្រះឫទ័យព្រះជាម្ចាស់។

២៤៦៣. ក្នុងចំណោមមហាជនដែលគ្មានអាហារ គ្មានជម្រក គ្មានទីលំនៅ តើធ្វើដូចម្ដេចកុំឱ្យស្គាល់លោកឡាសារ ជាអ្នកសុំទានក្នុងពាក្យប្រស្នា (លក ១៦,១៩-៣១) ? តើធ្វើដូចម្ដេចកុំឱ្យស្តាប់ព្រះបន្ទូលព្រះយេស៊ូថា៖ “អ្នករាល់គ្នាក៏ដូចជា មិនបានប្រព្រឹត្តចំពោះយើងដែរ” (មថ ២៥,៤៥) ?។

ប្រការទី៨៖​វិន័យទីប្រាំបី

កុំធ្វើសាក្សីក្លែងក្លាយ​ដែលនាំឱ្យអ្នក​ដទៃ​មាន​ទោស (សរ​២០,១៦)។ អ្នក​រាល់គ្នា​ធ្លាប់​បាន​ឮ​សេចក្ដី ដែល​មាន​ថ្លែង​ប្រាប់​បុព្វ​បុរស​ថា៖ “កុំ​បំភ្លេច​ពាក្យ​សម្បថ​ចោល​ឡើយ។ ត្រូវ​តែ​ធ្វើ​តាម​គ្រប់​ពាក្យ​ដែល​អ្នក​បាន​ស្បថ​នឹង​ព្រះ​អម្ចាស់” (មថ​៥,៣៣)។

២៤៦៤. វិន័យទីប្រាំបីហាមមិនឱ្យបង្ខូចសេចក្ដីពិតក្នុងទំនាក់ទំនងជាមួយអ្នកដទៃ។ បទបញ្ជានៃសីលធម៌នេះ ហូរចេញមកពីលក្ខណៈនៃប្រជាជនដ៏វិសុទ្ធ ដែលព្រះជាម្ចាស់ត្រាស់ហៅឱ្យទៅជាសាក្សីនៃព្រះរបស់គេ ដែលជាសេចក្ដីពិត ហើយដែលសព្វព្រះហឫទ័យនឹងសេចក្ដីពិត។ អំពើបាបប្រឆាំងនឹងសេចក្ដីពិតបង្ហាញថា យើងមិនព្រមកាន់សីលធម៌ តាមពាក្យសម្តី ឬតាមកិច្ចការ គឺអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើទាំងអស់នោះ ក្បត់ព្រះជាម្ចាស់យ៉ាងជាក់ច្បាស់ ទើបកម្ទេចគ្រឹះនៃសម្ពន្ធមេត្រី។

១. ការរស់នៅក្នុងសេចក្ដីពិត

២៤៦៥. គម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីចាស់បញ្ជាក់ថា ព្រះជាម្ចាស់ជាប្រភពនៃសេចក្ដីពិត ។ ព្រះបន្ទូលព្រះអង្គជាសេចក្ដីពិត (សុភ ៨,៧ ; ២សម ៧,២៨)។ ធម្មវិន័យព្រះអង្គជាសេចក្ដីពិត (ទន ១១៩,១៤២)។ “ព្រះហឫទ័យស្មោះស្ម័គ្ររបស់ព្រះអង្គនៅស្ថិតស្ថេរអស់កល្បជាអង្វែងតរៀងទៅ” (ទន ១១៩,៩០) (លក ១,៥០)។ ដោយសារព្រះជាម្ចាស់ “សុចរិតឥតល្អៀងក្នុងព្រះបន្ទូលសោះឡើយ” (រម ៣,៤) ព្រះអង្គត្រាស់ហៅសមាជិកប្រជាជនព្រះអង្គឱ្យរស់នៅក្នុងសេចក្ដីពិត (ទន ១១៩,៣០)។

២៤៦៦. ព្រះយេស៊ូគ្រីស្តបានសម្ដែងសេចក្ដីពិតទាំងស្រុងរបស់ព្រះជាម្ចាស់។ ព្រះអង្គ “ពោរពេញទៅដោយព្រះហឫទ័យប្រណីសន្តោស និងសេចក្ដីពិត” (យហ ១,១៤) ព្រះអង្គ “ជាពន្លឺបំភ្លឺពិភពលោក” (យហ ៨,១២) ព្រះអង្គក៏ជាសេចក្ដីពិត (យហ ១៧,១៧)។ “អស់អ្នកដែលជឿលើ (ព្រះអង្គ) មិនស្ថិតនៅក្នុងភាពងងឹតឡើយ” (យហ ១២,៤៦)។ សាវ័ករបស់ព្រះយេស៊ូ “ស្ថិតនៅជាប់នឹងព្រះបន្ទូលព្រះអង្គ” ដើម្បីស្គាល់ “សេចក្ដីពិត ដែលរំដោះឱ្យមានសេរីភាព” (យហ ៨,៣២) ហើយដែលប្រោសឱ្យបានវិសុទ្ធ (យហ ១៤,៦)។ អ្នកណាដើរតាមព្រះយេស៊ូរស់នៅក្នុងអង្គ “ព្រះវិញ្ញាណនៃសេចក្ដីពិត” (យហ ១៤,១៧) ដែលព្រះបិតាចាត់ឱ្យយាងមកក្នុងព្រះនាមព្រះអង្គ (យហ ១៤,២៦) ហើយដែល “នាំឱ្យស្គាល់សេចក្ដីពិតគ្រប់ប្រការ” (យហ ១៦,   ១៣)។ ព្រះយេស៊ូបង្រៀនក្រុមសាវ័ករបស់ព្រះអង្គឱ្យស្រលាញ់សេចក្ដីពិ ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌ៖ “ត្រូវ​និយាយ   ឱ្យ​ទៀង​ទាត់ បើ “មែន” ឱ្យ​ប្រាកដ​ជា “មែន” បើ‌​ “ទេ” ឱ្យ​ប្រាកដ​ជា “ទេ”” (មថ ៥,៣៧)។

២៤៦៧. មនុស្សមានលក្ខណៈធម្មជាតិទៅរកសេចក្ដីពិត។ គេត្រូវលើកតម្កើង និងបញ្ជាក់សេចក្ដីពិត៖ “ដោយសារកិត្តិយសដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់ខ្លួន មនុស្សទាំងអស់ (ដ្បិតពួកគេជាបុគ្គល) (...) មានលក្ខណៈធម្មជាតិរបស់ខ្លួន និងកាតព្វកិច្ចទៅតាមសីលធម៌ ក្នុងការស្វែងរកសេចក្ដីពិត ជាដំបូងសេចក្ដីពិតទាក់ទងនឹងសាសនា។ នៅពេលដែលគេស្គាល់សេចក្ដីពិត គេក៏ជាប់ចិត្តនឹងសេចក្ដីពិតនេះ និងកំណត់ការរស់នៅទាំងស្រុងរបស់គេ តាមការទាមទារនៃសេចក្ដីពិត” (DH  ២)។

២៤៦៨. គេហៅការប្រកាន់ភ្ជាប់នូវការពិត  គឺជាភាពស្មោះត្រង់ដែលសម្ដែងចេញមកតាមរយៈកិច្ចការ ឬពាក្យសម្តី។ សេចក្ដីពិត ឬការប្រកាន់ភ្ជាប់នូវការពិត ជាគុណធម៌ ដែលយើងបង្ហាញចេញមកដោយប្រព្រឹត្តតែកិច្ចការពិត និងពោលតែពាក្យសម្តីពិត ដោយរក្សាខ្លួនមិនប្រើល្បិច កលក្លែងបន្លំ និងលាក់ពុតឡើយ។

២៤៦៩. “មនុស្សមិនអាចរស់នៅជាមួយគ្នា បើគេមិនទុកចិត្ត លើគ្នាទៅវីញទៅមក ពោលគឺបើគេមិនសម្ដែងការពិត” (សន្ត ថូម៉ាស នៃអាកាំង)។ គុណធម៌នៃសេចក្ដីពិតផ្តល់ឱ្យអ្នកដទៃអ្វីដែលត្រូវសងគេ។ ការប្រកាន់ភ្ជាប់នូវការពិតជាផ្លូវកណ្តាលរវាងអ្វីដែលត្រូវចេញមកប្រាប់ និងការសម្ងាត់ដែលត្រូវរក្សាទុក គឺត្រូវតែមានចិត្តស្មោះត្រង់ និងចេះលាក់រឿងសម្ងាត់។ “មនុស្សម្នាក់ត្រូវសម្ដែងការពិតទៅមនុស្សម្នាក់ទៀត ដោយស្មោះត្រង់” (សន្ត ថូម៉ាស នៃអាកាំង)។

២៤៧០. សាវ័ករបស់ព្រះគ្រីស្តសុខចិត្ត “រស់នៅក្នុងសេចក្ដីពិត” ពោលគឺដោយរស់នៅយ៉ាងសាមញ្ញ ដែលមានព្រះអម្ចាស់ជាគំរូ និងដោយស្ថិតនៅជាប់នឹងសេចក្ដីពិត។ “ប្រសិន​បើ​យើង​ពោល​ថា​ យើង​រួម​រស់​ជាមួយ​ព្រះអង្គ‌‌​ តែ​យើង​បែរ​ជា​រស់​ក្នុង​សេចក្ដី​ងងឹត​ទៅ​វិញ​នោះ​‌ យើង​និយាយ​កុហក​ហើយ​‌ គឺ​យើង​មិន​ប្រតិបត្តិ​តាម​សេចក្ដី​ពិត​ទេ” (១យហ ១,៦)។

២. “ផ្តល់សក្ខីភាពអំពីសេចក្ដីពិត”

២៤៧១. ពីមុខលោកពីឡាត ព្រះយេស៊ូប្រកាសថា ព្រះអង្គយាងមក “ក្នុងលោកនេះ ដើម្បីផ្តល់សក្ខីភាពអំពីសេចក្ដីពិត” (យហ ១៨,៣៧)។ គ្រីស្តបរិស័ទ “មិនត្រូវខ្មាសនឹងផ្តល់សក្ខីភាពអំពីព្រះអម្ចាស់” (២ទម ១,៨)។ ក្នុងស្ថានភាពដែលទាមទារឱ្យបញ្ជាក់ជំនឿ គ្រីស្តបរិស័ទត្រូវប្រកាសជំនឿនេះ យ៉ាងច្បាស់លាស់ ដូចសន្ត ប៉ូល ចំពោះចៅក្រមរបស់លោកផងដែរ។ គ្រីស្តបរិស័ទត្រូវតែរក្សា “ចិត្តស្អាតបរិសុទ្ធគ្រប់ជំពូក ចំពោះព្រះជាម្ចាស់ និងចំពោះមនុស្សលោក” (កក ២៤,១៦)។

២៤៧២. ភារកិច្ចរបស់គ្រីស្តបរិស័ទឱ្យចូលរួម ក្នុងការរស់នៅរបស់ព្រះសហគមន៍ ជំរុញគេឱ្យប្រព្រឹត្ត ដូចជាសាក្សីនៃដំណឹងល្អ និងសាក្សីនៃកាតព្វកិច្ចដែលហូរចេញមកពីដំណឹងល្អ។ សក្ខីភាពនេះ បញ្ជូនជំនឿតាមពាក្យសម្ដីផង តាមកិច្ចការផង។ សក្ខីភាពនេះ ជាកិច្ចការស្របតាមយុត្តិធម៌ ដែលតែងតាំង ឬធ្វើឱ្យគេស្គាល់សេចក្ដីពិត (មថ ១៨,១៦)៖ ទោះជារស់នៅកន្លែងណាក៏ដោយ ក៏គ្រីស្តបរិស័ទមានភារកិច្ចបង្ហាញ​បញ្ជាក់ថា គេបានកើតជាថ្មីដោយរួបរួមជាមួយព្រះគ្រីស្ត។ ​នៅពេលគេទទួលអគ្គ​សញ្ញាជ្រមុជទឹក គេក៏បានទទួលកម្លាំងរបស់ព្រះវិញ្ញាណដ៏វិសុទ្ធដោយ​អគ្គ​សញ្ញា​លាប​ថ្ងាសដែរ។ គេផ្តល់សក្ខីភាពនេះ ដោយធ្វើជាគំរូក្នុងការរស់នៅ និងពោលតែពាក្យពិត (AG ១១)។

២៤៧៣. មរណសាក្សី ផ្តល់សក្ខីភាពដ៏អស្ចារ្យជាទីបំផុតអំពីសេចក្ដីពិតនៃជំនឿ គឺគាត់ផ្តល់សក្ខីភាពរហូតដល់ទទួលមរណភាព។ មរណសាក្សីផ្តល់សក្ខីភាពអំពីព្រះគ្រីស្ត ដែលបានសោយទិវង្គត និងទទួលព្រះជន្មថ្មី ដោយរួបរួមជាមួយព្រះអង្គក្នុងសេចក្ដីស្រលាញ់។ គាត់ផ្ដល់សក្ខីភាពអំពីសេចក្ដីពិតនៃជំនឿ និងអំពីលទ្ធិនៃគ្រីស្តសាសនា។ គាត់ស៊ូស្លាប់ ដោយក្លាហាន។ “ទុកឱ្យខ្ញុំទៅជាចំណីសត្វសាហាវចុះ។ សត្វទាំងអស់នោះ នឹងជួយខ្ញុំឱ្យទៅជួបព្រះជាម្ចាស់” (សន្ត អ៊ីញ៉ាស នៃអង់ទីអូស)។

២៤៧៤. ដោយការយកចិត្តទុកដាក់ជាទីបំផុត ព្រះសហគមន៍បានទទួលយកអនុស្សាវរីយន៍របស់អស់អ្នក ដែលទៅដល់ទីបញ្ចប់ ដើម្បីបញ្ជាក់ជំនឿរបស់គេ និងដែលគេហៅថា កិច្ចការរបស់មរណសាក្សី។ អនុស្សវរីយទាំងនោះ ជាឯកសារដើមនៃសេចក្ដីពិតសរសេរដោយអក្សរឈាម៖ តើការសប្បាយនៃលោកីយ៍នេះ នឹងអំណាចទាំងប៉ុន្មាននៅលើផែនដីនេះ មានប្រយោជន៍អ្វីសម្រាប់ខ្ញុំ? ការបាត់បង់ជីវិត ដើម្បីជួបព្រះគ្រីស្តយេស៊ូ ប្រសើរជាងគ្រប់គ្រងពិភពលោកទាំងមូល។ ខ្ញុំស្វែងរកតែព្រះគ្រីស្តប៉ុណ្ណោះទេ គឺព្រះអង្គដែលសោយទិវង្គត ព្រោះតែយើង។ ខ្ញុំចង់បានតែព្រះអង្គទេ គឺព្រះអង្គដែលមានជីវិតថ្មីសម្រាប់យើង។ ពេលខ្ញុំកើតសាជាថ្មីមកដល់ហើយ... (សន្ត អ៊ីញ៉ាស​ នៃអង់ទីអូស)។ ខ្ញុំសូមលើកតម្កើងព្រះអង្គ ដែលផ្តល់កិត្តិយសឱ្យខ្ញុំក្នុងថ្ងៃនេះ វេលានេះ សមនឹងបញ្ចូលខ្ញុំក្នុងចំណោមមរណសាក្សីរបស់ព្រះអង្គ (...)។ ព្រះអង្គជាព្រះនៃភក្ដីភាព និងសេចក្ដីពិត ទ្រង់បានរក្សាព្រះបន្ទូលសន្យារបស់ព្រះអង្គ។ ខ្ញុំសូមកោតសរសើរ អរព្រះគុណ និងលើកតម្កើងសិរីរុងរឿងព្រះអង្គ​ ដើម្បីព្រះអំណោយទាននេះ និងអ្វីៗទាំងអស់ តាមរយៈមហាបូជាចារ្យអស់កល្បជានិច្ច ដែលគង់នៅស្ថានបរមសុខ គឺព្រះយេស៊ូគ្រីស្ត ជាបុត្រដ៏ជាទីស្រលាញ់របស់ព្រះអង្គ។ សូមលើកតម្កើងសិរីរុងរឿងរបស់ព្រះអង្គ ដោយព្រះគ្រីស្ត ដែលគង់នៅជាមួយព្រះអង្គ រួមជាមួយនឹងព្រះវិញ្ញាណដ៏វិសុទ្ធ អស់កល្បជាអង្វែងតរៀងទៅ។ អាម៉ែន (សន្ត ប៉ូលីកាប)។

៣. អំពើបាបប្រឆាំងនឹងសេចក្ដីពិត

២៤៧៥. សាវ័ករបស់ព្រះគ្រីស្តបាន “ពាក់ជីវិតថ្មីដ៏សុចរិត និងវិសុទ្ធ មកពីសេចក្ដីពិត ជាជីវិតដែលព្រះជាម្ចាស់បានបង្កើត ស្របតាមព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គ” (អភ ៤,២៤)។ ពួកគាត់បាន “ឈប់និយាយកុហក” ពួកគាត់ត្រូវ “លះបង់អំពើអាក្រក់គ្រប់យ៉ាង ល្បិចកិច្ចកលទាំងប៉ុន្មាន ការលាក់ពុត ចិត្តច្រណែនឈ្នានីស និងការនិយាយដើមគេជាដើម” (១ពត្រ ២,១)។

២៤៧៦. សក្ខីភាពក្លែងក្លាយ និងសម្បថបំពាន ។​ នៅពេលដែលយើងពោលពាក្យសម្តីប្រឆាំងនឹងការពិត ជាសាធារណៈ យើងប្រព្រឹត្តអំពើបាបដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ។។ ពីមុខតុលាការ ពាក្យសម្តីនេះ ទៅជាសក្ខីភាពក្លែងក្លាយ (សុភ ១៩,៩)។ នៅពេលស្បថ គេហៅថា សម្បថបំពាន។ របៀបប្រព្រឹត្តទាំងអស់នោះ ធ្វើឱ្យគេដាក់ទោសមនុស្សម្នាក់ដែលគ្មានកំហុស ឬលើកលែងអ្នកមានទោស ឬធ្វើឱ្យគេដាក់ទោសលើអ្នកជាប់ចោទច្រើនជាងមុនទៅទៀត (សុភ ១៨,៥)។ សក្ខីភាពក្លែងក្លាយនោះ នាំឱ្យចៅក្រមមិនអាចកាត់ក្តីបានយុត្តិធម៌ឡើយ។

២៤៧៧. យើងមិនអាចប្រកាន់ឥរិយាបទ ឬពោលពាក្យសម្តីណា​មួយ ដែលមិនគោរពកេរ្តិ៍ឈ្មោះ របស់នរណាម្នាក់បានឡើយ (CIC ២២០)៖ អ្នកប្រព្រឹត្តខុសដូចខាងក្រោមនេះ ជាអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើបាប៖
- ជនបុរេវិនិច្ឆយ ជាអ្នក ដែលទទួលស្គាល់គុណវិបត្តិផ្លូវចិត្តរបស់អ្នកដទៃថា ជាការពិត ដោយមិនបានពិនិត្យមើលយ៉ាងល្អិតល្អន់ ទោះជាសម្ងាត់ក៏ដោយ
- អ្នកនិយាយដើមគេ ជាអ្នក ដែលលាតត្រដាងគុណវិបត្តិ និងកំហុសរបស់អ្នកដទៃ ឱ្យគេស្គាល់ ដោយគ្មានមូលហេតុត្រឹមត្រូវ (បសរ ២១,២៨)
- អ្នកនិយាយបង្អាប់បង្អោនគេ ជាអ្នក ដែលបង្ខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់អ្នកដទៃ ដោយភូតកុហក ធ្វើឱ្យគេវិនិច្ឆយខុសចំពោះអ្នកនេះ។

២៤៧៨. ម្នាក់ៗនឹងប្រុងប្រយ័ត្នក្នុងការបកស្រាយចិត្តគំនិត ពាក្យសម្ដី និងកិច្ចការរបស់អ្នកដទៃ តាមរបៀបវិជ្ជមាន និងតាមតែអាចធ្វើបាន ដើម្បីចៀសវាងកុំឱ្យមានបុរេវិនិច្ឆយ៖ គ្រីស្តបរិស័ទដ៏ល្អម្នាក់ត្រូវតែប្រញាប់ទទួលសំណើររបស់អ្នកដទៃ ជាជាងដាក់ទោសគេ។ បើយើងមិនអាចទទួលសំណើរនេះបានទេ យើងត្រូវសួរគេថា តើគេយល់សំណើរនេះយ៉ាងដូចម្ដេង ហើយបើគេយល់ខុស សូមឱ្យយើងជួយកែគេដោយចិត្តស្រលាញ់។ បើមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ សូមឱ្យរកមធ្យោបាយត្រឹមត្រូវទាំងអស់ ដើម្បីឱ្យគេទទួលការសង្រ្គោះ ដោយយល់ច្បាស់អំពីសំណើរនោះ (សន្ត អ៊ីញ៉ាស)។

២៤៧៩. ការនិយាយដើមគេ​ និងការបង្អាប់បង្អោនគេ បំផ្លាញកេរ្តិ៍ឈ្មោះ និងកិត្តិយសរបស់អ្នកដទៃ ។​ កិត្តិយសជាសក្ខីភាពរបស់សង្គមចំពោះឋានៈដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស ហើយមនុស្សគ្រប់ៗរូបមានសិទ្ធិធម្មជាតិឱ្យទទួលកិត្តិយសឱ្យមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្អ និងឱ្យគេគោរព។ ហេតុនេះ ការនិយាយដើមគេ​ និងការបង្អាប់បង្អោនគេ ជាការបង្ខូចគុណធម៌នៃយុត្តិធម៌ និងសេចក្ដីស្រលាញ់។

២៤៨០. យើងមិនអាចពោលពាក្យសម្ដី ឬប្រកាន់ឥរិយាបទ ដែលលើកទឹកចិត្ត និងបញ្ជាក់អ្នកដទៃក្នុងកិច្ចការ និងអាក្បកិរិយាដ៏អាក្រក់របស់គេ ដោយបញ្ជោរ បញ្ចើចបញ្ចើ ឬផ្គាប់ចិត្តគេ បានឡើយ។ ការបញ្ចើចបញ្ចើគេជាកំហុសធ្ងន់ ធ្វើឱ្យយើងទៅជាដៃគូនៃបាបធម៌ ឬអំពើបាបធ្ងន់។ ទោះបីយើងចង់ជួយបម្រើគេ ឬទោះបីយើងជាមិត្តភ័ក្តគេយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏យើងមិនអាចប្រើពាក្យសម្ដីពីរដែរ។ ការបញ្ចើចបញ្ចើគេជាអំពើស្រាលនៅពេលដែលយើងគ្រាន់តែចង់ផ្គាប់ចិត្តគេ ចៀសវាងអំពើអាក្រក់ បំពេញតម្រូវការចាំបាច់ណាមួយ ឬទទួលផលប្រយោជន៍ត្រឹមត្រូវ។

២៤៨១. អ្នកអួតបំប៉ោងខ្លួនឯង ប្រព្រឹត្តអំពើបាបប្រឆាំងនឹងសេចក្ដីពិត។ យ៉ាងណាមិញ អ្នកចំអកឡកឡឺយឱ្យគេ គឺអ្នកដែលបង្អាប់បង្អោនគេ ដោយអាកប្បកិរិយាមើលងាយ ក្នុងបំណងចង់ធ្វើបាបគេ។

២៤៨២. “ពាក្យកុហក គឺការបំភ្លៃមិននិយាយការពិតក្នុងគោលបំណងបោកបញ្ឆោតអ្នកដទៃ” (សន្ត អូគូស្តាំង)។ ព្រះអម្ចាស់ចោទប្រកាន់ពាក្យកុហកដូចជាកិច្ចការរបស់មារសាតាំង៖ “អ្នក​រាល់គ្នា​ជាកូន​ចៅ​របស់​មារ​សាតាំង‌ (...) ​វាមិន​កាន់​តាម​សេចក្តី​ពិត​ទេ​ ព្រោះ​គ្មាន​សេចក្តី​ពិតនៅ​ក្នុង​ខ្លួន​វា​សោះ។​ ពេល​វា​និយាយ​កុហក​‌ នោះ​វា​និយាយ​ចេញ​ពី​គំនិត​វា​ផ្ទាល់​ ​ព្រោះ​វា​ជា​មេកុហក​ ហើយ​ជា​ឪពុក​នៃ​អ្នក​កុហក” (យហ ៨,៤៤)។

២៤៨៣. ពាក្យកុហកប្រឆាំងនឹងសេចក្ដីពិតទាំងស្រុង។ ពេលយើងភូតកុហក យើងនិយាយពាក្យសម្ដី ឬធ្វើសកម្មភាពប្រឆាំងនឹងសេចក្ដីពិត ដើម្បីបញ្ឆោតអ្នកដែលមានសិទ្ធិស្គាល់សេចក្ដីពិតនេះ។ ដោយបង្ខូចទំនាក់ទំនងរវាងមនុស្សចំពោះសេចក្ដីពិត និងអ្នកដទៃ ពាក្យកុហកប្រឆាំងនឹងទំនាក់ទំនងមូលដ្ឋានរវាងមនុស្ស និងពាក្យសម្ដីរបស់គេ ចំពោះព្រះអម្ចាស់។

២៤៨៤. ពាក្យកុហកធ្ងន់ ឬស្រាល អាស្រ័យទៅលើលក្ខណៈនៃសេចក្ដីពិត ដែលពាក្យកុហកបង្ខូច អាស្រ័យទៅលើកាលៈទេសៈ បំណងរបស់អ្នកកុហក ការខូចខាតនៃជនរងគ្រោះ។ ការកុហកខ្លួនឯងជាអំពើបាបស្រាល ប៉ុន្តែពាក្យកុហកជាអំពើបាប ដែលបណ្តាលឱ្យស្លាប់ នៅពេលដែលអ្នកកុហកប្រឆាំងនឹងគុណធម៌នៃយុត្តិធម៌ និងសេចក្ដីស្រលាញ់យ៉ាងខ្លាំង។

២៤៨៥. ពាក្យកុហកទាំងអស់សុទ្ធតែជាអំពើបាប។ អ្នកកុហកបង្ខូចពាក្យសម្ដី ដែលមានមុខងារផ្តល់ឱ្យអ្នកដទៃនូវសេចក្ដីពិត ដែលយើងស្គាល់។ គេមានបំណងចង់បោកបញ្ឆោតអ្នកដទៃ ដោយភូតកុហកប្រឆាំងនឹងសេចក្ដីពិត ហើយផ្ទុយនឹងយុត្តិធម៌ និងសេចក្ដីស្រលាញ់។ ត្រូវមានទោសខ្លាំងជាងនេះទៅទៀត នៅពេលដែលបំណងចង់បញ្ឆោតគេ បង្កើតផលវិបាក ដល់អស់អ្នក ដែលបានឃ្លាតឆ្ងាយពីការពិត។

២៤៨៦. ពាក្យកុហក (ដ្បិតពាក្យកុហកបំពានគុណធម៌នៃការប្រកាន់ភ្ជាប់នូវការពិត) ជាអំពើហិង្សាពិតប្រាកដចំពោះអ្នកដទៃ។ ពាក្យកុហកធ្វើឱ្យគេបាត់បង់សមត្ថភាព ដែលជាលក្ខខណ្ឌ ដើម្បីវិនិច្ឆយ និងសម្រេចចិត្ត។ ពាក្យកុហកជាពូជធ្វើឱ្យមានការបាក់បែកគ្នាបណ្តាលឱ្យមានផលវិបាកបានច្រើន។ ពាក្យកុហកជារឿងអាក្រក់សម្រាប់សង្គមទាំងអស់ ធ្វើឱ្យមនុស្សលែងទុកចិត្តគ្នាទៅវិញទៅមក និងបំផ្លាញទំនាក់ទំនងក្នុងសង្គម។

២៤៨៧. នរណាប្រព្រឹត្តអំពើបាបប្រឆាំងនឹងយុត្តិធម៌ និងសេចក្ដីពិត ត្រូវតែទូទាត់ ទោះជាគេបានទទួលការលើកលែងទោសយ៉ាងក៏ដោយ។ បើគេមិនអាចទូទាត់អំពើបាបជាសាធារណៈ ត្រូវតែទូទាត់ជាសម្ងាត់។ បើជនរងគ្រោះមិនអាចទទួលសំណងជាប្រាក់កាស ត្រូវតែទូទាត់ខាងផ្លូវចិត្ត ក្នុងនាមនៃសេចក្ដីស្រលាញ់។ ភារកិច្ចទូទាត់ទាក់ទងនឹងអំពើបាប ដែលបង្ខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់អ្នកដទៃ។ ត្រូវតែទូទាត់ខាងផ្លូវចិត្ត ជួនកាលដោយសម្ភារៈ តាមការខូចខាត។

៤. ការគោរពសេចក្ដីពិត

២៤៨៨. ទោះបីយើងមានសិទ្ធិទទួលសេចក្ដីពិត យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏យើងមិនអាចទាមទារទទួលសិទិ្ធនេះគ្រប់កាលៈទេសៈបាន។ ម្នាក់ៗត្រូវសម្រាប់ការរស់នៅរបស់ខ្លួន តាមវិន័យនៃដំណឹងល្អអំពីសេចក្ដីស្រលាញ់ចំពោះអ្នកដទៃ ទុកជាបងប្អូន។ វិន័យនេះ សុំឱ្យរិះគិតពិចារណា តាមកាលៈទេសៈ ថា តើត្រូវសម្ដែងការពិតចំពោះអ្នកណា ដែលសុំទទួលការពិតនេះ ឬទេ?

២៤៨៩. ត្រូវតែឆ្លើយតបនឹងអ្នក ដែលសុំទទួលព័ត៌មាន ឬគមនាគមន៍ ដោយចិត្តស្រលាញ់ និងដោយគោរពសេចក្ដីពិត។ ផលប្រយោជន៍ និងសុវត្តិភាពរបស់អ្នកដទៃ ការគោរពជីវិតឯកជន ប្រយោជន៍រួមជាមូលហេតុល្មម ដើម្បីលាក់បាំងអ្វីដែលមិនគួរដឹង ឬដើម្បីកុំបញ្ចេញឱ្យដឹងខ្លាំងពេក។ ជាញឹកញយ ត្រូវតែលាក់រឿងសម្ងាត់ កុំឱ្យកើតរឿងអាស្រូវ។ បើគេសួរ ត្រូវចេះថ្លឹងថ្លែងថា គួរប្រាប់ ឬមិនគួរប្រាប់ (បសរ ២៧,១៦ ; សុភ ២៥,៩-១០)។

២៤៩០. ការសម្ងាត់នៃអគ្គសញ្ញាលើកលែងទោស ជាការសម្ងាត់ជាទីសក្ការៈ ដែលមិនអាចក្បត់ជាដាច់ខាត។ “មិនអាចបំពានការសម្ងាត់នៃអគ្គសញ្ញាបាន ហេតុនេះហើយ បានជាលោកបូជាចារ្យមិនអាចក្បត់អ្នកសារភាពតាមពាក្យសម្តីក្តី ឬតាមរបៀបផ្សេងក្ដី ជាដាច់ខាត ទោះរឿងអ្វីក៏ដោយ ឬមូលហេតុអ្វីក៏ដោយ” (CIC​ ៩៨៣,១)។

២៤៩១. ត្រូវតែរក្សាទុកការសម្ងាត់នៃវិជ្ជាជាវៈ - ដូចជារឿងសម្ងាត់របស់អ្នកនយោបាយ ទាហាន គ្រូពេទ្យ អ្នកច្បាប់ - ឬរឿងសម្ងាត់ផ្សេងទៀត លើកលែងតែការរាំងខ្ទប់ការសម្ងាត់បណ្តាលឱ្យមានអន្តរាយយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរណាស់ ចំពោះអ្នកប្រគល់ ឬអ្នកទទួលការសម្ងាត់នេះ ឬអ្នកផ្សេងទៀត ហើយយើងអាចចៀសវាងការខូចខាតនោះ ដោយសម្ដែងការពិតតែប៉ុណ្ណោះ។ ទោះបីគេមិនបានប្រគល់ព័ត៌មានជាសម្ងាត់យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ព័ត៌មាន ដែលអាចធ្វើបាបនរណាម្នាក់ ដោយគ្មានមូលហេតុត្រឹមត្រូវ មិនត្រូវផ្សព្វផ្សាយឱ្យគេដឹងឡើយ។

២៤៩២. ម្នាក់ៗត្រូវតែចេះទប់ខ្លួន ក្នុងឯកជនរបស់មនុស្ស។ អ្នកទទួលខុសត្រូវលើទំនាក់ទំនងត្រូវសម្របតាមការទាមទារនៃប្រយោជន៍រួម និងការគោរពសិទ្ធិឯកជនផង។ ត្រូវតែផ្តន្ទាទោសលើការជ្រូតជ្រែងនៃព័ត៌មានក្នុងជីវិតឯកជនរបស់អ្នក ដែលមានសកម្មភាពនយោបាយ ឬសាធារណៈ លុះត្រាតែព័ត៌មាននេះ បង្ខូចការរស់នៅដ៏ស្និទ្ធស្នាល និងសេរីភាពរបស់គេ។

៥. ការប្រើប្រាស់មធ្យោបាយទំនាក់ទំនងក្នុងសង្គម

២៤៩៣. ក្នុងសង្គមទំនើប មធ្យោបាយទំនាក់ទំនងមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការផ្តល់ព័ត៌មាន និងការលើកស្ទួយវប្បធម៌ និងរបស់ការបណ្តុះបណ្តាល។ តួនាទីនេះ រីកចម្រើនតាមការអភិវឌ្ឍន៍បច្ចេកទេស មានលក្ខណៈទូលំទូលាយទៅតាមព័ត៌មានដែលត្រូវបញ្ជូន និងទៅតាមឥទ្ធិពលនៃព័ត៌មានលើមតិសាធារណៈ។

២៤៩៤. ការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានត្រូវបម្រើផលប្រយោជន៍រួម (IM ១១)។ សង្គមមានសិទ្ធិទទួលព័ត៌មាន ដែលចាក់ឫសលើសេចក្ដីពិត សេរីភាព យុត្តិធម៌ និងសាមគ្គីភាព៖ ដើម្បីគោរពសិទ្ធិនេះ តាមរបៀបត្រឹមត្រូវ ទាមទារឱ្យការផ្សព្វផ្សាយផ្តល់ការពិតអំពីកម្មវត្ថុរបស់ខ្លួន (ដោយគោរពការទាមទារនៃយុត្តិធម៌ និងសេចក្ដីស្រលាញ់) និងពេញលេញទៅតាមរបៀបត្រឹមត្រូវ និងគួរសម ពោលគឺឱ្យមានការគោរពវិស័យសីលធម៌ទាំងអស់ គោរពសិទ្ធិ និងឋានៈដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស ក្នុងការយកព័ត៌មាន និងការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាននោះ (IM ៥)។

២៤៩៥. “សមាជិកសង្គមទាំងអស់ចាំបាច់ត្រូវតែបំពេញភារកិច្ចរបស់ខ្លួនលើវិស័យនេះ ដោយយុត្តិធម៌ និងសេចក្ដីពិត។ ពួកគេនឹងប្រើមធ្យោបាយគមនាគមន៍ក្នុងសង្គម ដើម្បីជួយបង្កើត និងផ្សព្វផ្សាយយោបល់សាធារណៈដ៏ល្អ” (IM ៨)។ សាមគ្គីភាពលេចឡើងជាផលនៃទំនាក់ទំនងពិតប្រាកដ និងត្រឹមត្រូវ ហើយផលនៃការផ្សព្វផ្សាយដោយសេរីនៃគំនិតផ្សេងៗ ដែលជួយ និងគោរពអ្នកដទៃ។

២៤៩៦. មធ្យោបាយគមនាគមន៍ក្នុងសង្គម (ជាពិសេសប្រពន័្ធព័ត៌មាន) អាចធ្វើឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់ទៅជាអសកម្ម គឺឱ្យគេទៅជាអ្នកប្រើប្រាស់ មិនសូវចាប់អារម្មណ៍នឹងសារ និងទស្សនីយភាពនានា។ អ្នកប្រើប្រាស់នឹងបង្ខំខ្លួនឯងឱ្យចេះទប់ខ្លួន និងកាន់វិន័យ ចំពោះប្រព័ន្ធព័ត៌មាន។ ពួកគេនឹងបំភ្លឺមនសិការយ៉ាងត្រឹមត្រូវ ដើម្បីងាយតស៊ូប្រឆាំងនឹងឥទ្ធិពលអាក្រក់។

២៤៩៧. ការទទួលខុសត្រូវក្នុងអាជីពជាអ្នកសារព័ត៌មាន គឺភារកិច្ចផ្សព្វផ្សាយបម្រើសេចក្ដីពិត និងមិនប្រឆាំងនឹងសេចក្ដីស្រលាញ់។ ពួកគេនឹងខិតខំគោរពលក្ខណៈនៃទង្វើផ្សេងៗ និងកំណត់ការវិនិច្ឆយចំពោះជនគ្រប់រូបស្មើៗគ្នា។ ពួកគេត្រូវចៀសវាងបង្ខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះ។

២៤៩៨. “អាជ្ញាធរស៊ីវិល មានភារកិច្ចពិសេស ដើម្បី​ប្រយោជន៍រួម។ រដ្ឋអំណាចត្រូវតែការពារសេរីភាពយ៉ាងពិតប្រាកដ និងយ៉ាងត្រឹមត្រូវនៃព័ត៌មាន” (IM ១២)។ ដោយតែងច្បាប់ និងដោយពិនិត្យលើការអនុវត្តន៍ច្បាប់ រដ្ឋអំណាចនឹងធានាថា ការប្រើប្រាស់សារព័ត៌មាន តាមរបៀបមិនត្រឹមត្រូវ មិន “បង្កើតការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរចំពោះកិរិយាមាយាទនៃសាធារណជន និងការអភិវឌ្ឍន៍សង្គម” ទេ (IM ១២)។ ពួកគេនឹងដាក់ទោសលើការបំពានសិទ្ធិបង្ខូចកេរ្តិ៍ឈ្មឡរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ និងអំពីការសម្ងាត់នៃជីវិតឯកជនរបស់គេ។ ពួកគេនឹងផ្តល់ព័ត៌មាន ដែលទាក់ទងនឹងប្រយោជន៍រួម ឬនឹងឆ្លើយតបនឹងការព្រួយបារម្មណ៍ដ៏ត្រឹមត្រូវនៃប្រជាជន ទាន់ពេល និងដោយចិត្តស្មោះ។ គ្មានអ្វីអាចដោះសាឱ្យការយកព័ត៌មានក្លែងក្លាយ ដើម្បីបោកបញ្ឆោតគំនិតសាធារណជន ដោយការផ្សព្វផ្សាយ។ អន្តរាគមន៍ទាំងអស់នោះ នឹងមិនបង្ខូចសេរីភាពរបស់បុគ្គល និងក្រុមឡើយ។

២៤៩៩. សីលធម៌ដាក់ទោសលើរដ្ឋផ្តាច់ការ ដែលមានរបៀបក្លែងសេចក្ដីពិត គ្រប់គ្រងយោបល់សាធារណៈដោយសារព័ត៌មាន “បោកបញ្ឆោត” ជនជាប់ចោទ និងសាក្សីនៃការកាត់ក្តីជាសាធារណៈ ហើយស្មានថា អាចការពារបៀបផ្តាច់ការរបស់ខ្លួន ដោយបង្ក្រាបអ្វីៗទាំងអស់ ដែលគេចាត់ទុកថា ជា “គំនិតមិនត្រឹមត្រូវ”។

៦. សេចក្ដីពិត សោភណភាព និងសិល្បៈជាទីសក្ការៈ

២៥០០. អ្នកប្រព្រឹត្តអំពើល្អត្រេកអរសប្បាយខាងវិញ្ញាណ និងសោភណភាពផ្លូវចិត្តផងដែរ។ យ៉ាងណាមិញ អ្នកប្រតិបត្តិតាមសេចក្ដីពិតទទួលអំណរ និងភាពថ្កុំថ្កើងនៃសោភណភាពខាងវិញ្ញាណ។ សេចក្ដីពិតផ្ទាល់ស្រស់ស្អាត។ មនុស្សប្រកបដោយប្រាជ្ញាឈ្លាសវៃចាំបាច់ត្រូវតែប្រើពាក្យសម្ដីពិត ដែលបញ្ជាក់នូវប្រាជ្ញា ចំណេះដឹងអំពីសភាពការណ៍ ដែលព្រះជាម្ចាស់បានបង្កើត និងសភាពការណ៍ដែលហូរចេញមកពីព្រះអង្គ ប៉ុន្តែ មនុស្សអាចសម្ដែងសេចក្ដីពិត តាមរបៀបផ្សេងទៀត ដែលបំពេញគ្នាទៅវិញទៅមក ជាពិសេសនៅពេលដែលត្រូវតែនិយាយអំពីអ្វីដែលពិបាកនឹងនិយាយចេញមកដូចជា ជម្រៅចិត្តមនុស្ស ការលើកព្រលឹងឡើង និងអាថ៌កំបាំងរបស់ព្រះជាម្ចាស់។ មុននិងសម្ដែងព្រះអង្គឱ្យមនុស្សស្គាល់តាមពាក្យសម្ដីនៃសេចក្ដីពិត ព្រះជាម្ចាស់សម្ដែងព្រះអង្គឱ្យគេស្គាល់តាមភាសាសកលនៃពិភពលោក ជាស្នាព្រះហស្តនៃព្រះបន្ទូល និងព្រះប្រាជ្ញាញាណរបស់ព្រះអង្គ៖ សណ្ដាប់ធ្នាប់ និងភាពសុខដុមរមនានៃសកលលោក - ដែលកូនក្មេង និងអ្នកស្រាវជ្រាវរកឃើញ - “ភាព​ថ្កុំ​ថ្កើង និង​សម្រស់​របស់​សត្វ​លោក នាំ​មនុស្ស​ឱ្យ​សញ្ជឹង​គិត ដោយ​ការ​ប្រៀប​ធៀប ​អំពី​ព្រះ​អង្គ​ ដែល​បាន​បង្កើត​សត្វ​លោក​ទាំង​អស់នោះ” (ប្រាញ ១៣,៥) ដ្បិត “គឺ​ព្រះ​អង្គ​នេះហើយ ​ដែល​ជា​ប្រភព​នៃ​សម្រស់ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​បង្កើត​ធម្ម​ជាតិ​ទាំង​នោះ” (ប្រាញ ១៣,៣)។ ព្រះ​ប្រាជ្ញា​ញាណ​ជា​ខ្យល់​ដង្ហើម​របស់​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់​ ប្រកប​ដោយ​ឫទ្ធា​នុភាព និង​ជា​រស្មី​ដ៏​វិសុទ្ធ​ចេញ​មក​ពី​សិរី​រុងរឿង​នៃ​ព្រះ​ដ៏​ខ្ពង់​ខ្ពស់​បំផុត។  ដូច្នេះ​ គ្មាន​ភាព​សៅ​ហ្មង​ណា​អាច​ចូល​ក្នុង​ព្រះ​ប្រាជ្ញា​ញាណ​បាន​ឡើយ។ ព្រះ​ប្រាជ្ញា​ញាណ​ជា​រស្មី​នៃ​ពន្លឺ ​ដែល​នៅ​ស្ថិត​ស្ថេរ​អស់​កល្ប​ជានិច្ច ជា​កញ្ចក់​ដ៏​ភ្លឺថ្លា​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​មហិទ្ធិ​ឫទ្ធិ​របស់​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់ និង​ជា​តំណាង​នៃ​ព្រះ​ហឫទ័យ​សប្បុរសរបស់​ព្រះ​អង្គ (ប្រាញ ៧,២៥-២៦)។ ព្រះ​ប្រាជ្ញា​ញាណភ្លឺ​ជាង​ពន្លឺ​ព្រះ​អាទិត្យ និង​កញ្ចុំ​ផ្កាយ​ទាំង​ឡាយ​ទៅ​ទៀត បើ​ប្រៀប​ផ្ទឹម​នឹង​បន្លឺ​ថ្ងៃ ព្រះ​អង្គ​ភ្លឺ​ហួស​ប្រមាណ។ យប់​រមែង​ផ្ទេរ​កន្លែង​ទៅឱ្យ​ថ្ងៃ​  ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ ព្រះ​ប្រាជ្ញា​ញាណ​ឈ្នះ​សេចក្តី​អាក្រក់​ជានិច្ច (ប្រាញ ៧,២៩-៣០)។ ខ្ញុំ​​ចាប់​ចិត្ត​នឹង​សម្រស់​របស់​ព្រះ​ប្រាជ្ញា​ញាណ (ប្រាញ ៨,២)។

២៥០១. “ព្រះជាម្ចាស់បានបង្កើតមនុស្សជារូបតំណាងរបស់ព្រះអង្គ” (កណ​១,២៦) មនុស្សក៏សម្ដែងទំនាក់ទំនងយ៉ាងពិតប្រាកដរបស់ខ្លួនចំពោះព្រះជាម្ចាស់ ដោយសោភណភាពនៃស្នាដៃខាងសិល្បៈរបស់គេ។ តាមការពិត សិល្បៈ បញ្ចេញលក្ខណៈរបស់មនុស្សសុទ្ធសាធ បង្ហាញទ្រព្យសម្បត្តិផ្នែកខាងក្នុងដ៏សម្បូណ៍ហូរហៀររបស់មនុស្ស លើសពីការចង់បំពេញតម្រូវការចាំបាច់ជាលក្ខណៈរួមរបស់សត្វលោកទាំងអស់។ ដោយមកពីព្រះអំណោយទានដែលព្រះបង្កើតបានប្រោសប្រទាន និងពីការខិតខំរបស់មនុស្សផ្ទាល់ សិល្បៈដូចជាប្រាជ្ញាញ្ញាណម្យ៉ាង ដែលបង្រួបបង្រួមចំណេះដឹង និងជំនាញ (ប្រាញ ៧,១៧) ដើម្បីឱ្យចក្ខុវិញ្ញាណ និងសោតវិញ្ញាណអាចមើលឃើញ និងអាចស្តាប់ឮ សេចក្ដីពិតអំពីសភាពការណ៍មួយ។ ដូច្នេះ សិល្បៈស្រដៀងគ្នានឹងសកម្មភាពរបស់ព្រះជាម្ចាស់ក្នុងពិភពលោក លុះត្រាតែសេចក្ដីពិត និងសេចក្ដីស្រលាញ់របស់សត្វលោកបំភ្លឺសិល្បករ។ ដូចសកម្មភាពឯទៀតៗរបស់មនុស្សដែរ សិល្បៈមិនមែនជាទីចុងក្រោយរបស់មនុស្សទេ ប៉ុន្តែសិល្បៈមានគោលដៅ និងទទួលតម្លៃដោយបម្រើទីចុងក្រោយបំផុតរបស់មនុស្ស (សម្ដេចប៉ាប ពីយូសទី១២)។

២៥០២. សិល្បៈជាទីសក្ការៈ​ ពិតប្រាកដ និងថ្លៃថ្នូរ នៅពេលដែលសិល្បៈនេះស្របតាមលក្ខណៈរបស់ខ្លួន គឺនាំឱ្យគិត និងលើកតម្កើង ក្នុងជំនឿ និងដោយក្រាបថ្វាយបង្គំ សិរីរុងរឿងនៃអាថ៌កំបាំងដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ជាសោភណភាពដ៏ថ្កុំថ្កើងដែលមិនអាចមើលឃើញនៃសេចក្ដីពិត និងសេចក្ដីស្រលាញ់ ដែលព្រះគ្រីស្តបានសម្ដែងមក ទ្រង់ក៏ “ជារស្មីនៃសិរីរុងរឿងរបស់ព្រះជាម្ចាស់ និងមានលក្ខណៈដូចព្រះអង្គបេះបិទ” (ហប ១,៣) ដែល “គ្រប់លក្ខណសម្បត្តិរបស់ព្រះជាម្ចាស់ស្ថិតនៅយ៉ាងពេញលេញក្នុងរូបកាយព្រះអង្គ” (កូឡ ២,៩) និងជាសោភណភាពខាងវិញ្ញាណ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងដោយព្រះនាងព្រហ្មចារិនីម៉ារីជាព្រះមាតារបស់ព្រះជាម្ចាស់ដ៏វិសុទ្ធបំផុត ទេវទូត និងសន្តបុគ្គល។ សិល្បៈជាទីសក្ការៈយ៉ាងពិតប្រាកដជំរុញមនុស្សឱ្យក្រាបថ្វាយបង្គំ ទូលអង្វរ និងស្រលាញ់ព្រះជាម្ចាស់ជាព្រះបង្កើត និងជាព្រះសង្រ្គោះ ជាព្រះដ៏វិសុទ្ធ ដែលប្រោសឱ្យបានវិសុទ្ធ។

២៥០៣. ហេតុនេះហើយ បានជាពួកលោកអភិបាលត្រូវតែប្រុងប្រយ័ត្នដោយខ្លួនឯងផ្ទាល់ ឬតាមរយៈអ្នកដទៃលើកស្ទួយសិល្បៈជាទីសក្ការៈ ទាំងថ្មី ទាំងបុរាណ ទាំងអស់ ហើយយកគ្រប់លំនាំចិត្តទុកដាក់យកចេញពីពិធីបុណ្យ និងពីព្រះវិហារ អ្វីៗទាំងអស់ដែលមិនស្របតាមសេចក្ដីពិតនៃជំនឿ និងសោភណភាពយ៉ាងពិតប្រាកដនៃសិល្បៈជាទីសក្ការៈ (SC ១២២-១២៧)។

សង្ខេប

២៥០៤. “ កុំធ្វើសាក្សីក្លែងក្លាយ​ដែលនាំឱ្យអ្នក​ដទៃ​មាន​ទោស” (សរ​២០,១៦)។ សាវ័ករបស់ព្រះគ្រីស្ត បាន “ពាក់ជីវិតថ្មីដ៏សុចរិត និងវិសុទ្ធមកពីសេចក្ដីពិត ជាជីវិតដែលព្រះជាម្ចាស់បានបង្កើតស្របតាមព្រះហឫទ័យ របស់ព្រះអង្គ” (អភ ៤,២៤)។

២៥០៥. សេចក្ដីពិត ឬការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការពិត ជាគុណធម៌ ដែលយើងបង្ហាញ​ចេញ​មក​ដោយ​ប្រព្រឹត្ត​តែ​កិច្ចការពិត និងពោលតែពាក្យសម្តីពិត ដោយរក្សាខ្លួនមិនប្រើល្បិច កលក្លែងបន្លំ និងលាក់ពុតឡើយ។

២៥០៦. គ្រីស្តបរិស័ទ “មិនត្រូវខ្មាស់នឹងផ្តល់សក្ខីភាពអំពីព្រះអម្ចាស់” (២ធម ១,៨) តាមកិច្ចការ​ផង ពាក្យសម្ដីផង។ មរណសាក្សី ផ្តល់សក្ខីភាពដ៏អស្ចារ្យជាទីបំផុតអំពីសេចក្ដីពិតនៃជំនឿ គឺគាត់ផ្តល់សក្ខីភាព​រហូត​ដល់​ទទួលមរណភាព។

២៥០៧. ដើម្បីគោរពកេរ្តិ៍ឈ្មោះរ និងកិត្តិយសរបស់គេ យើងមិនអាចប្រកាន់ឥរិយាបទ ឬពោលពាក្យ​សម្តី​ណា​​មួយ ដោយនិយាយដើមគេ ឬដោយបង្អាប់បង្អោនគេឡើយ។

២៥០៨. ពាក្យកុហក គឺការបំភ្លៃមិននិយាយការពិតក្នុងគោលបំណងបោកបញ្ឆោតអ្នកដទៃ ដែលមាន​សិទ្ធិនឹងទទួលសេចក្ដីពិត។

២៥០៩. នរណាប្រព្រឹត្តអំពើបាបប្រឆាំងនឹងសេចក្ដីពិត ត្រូវតែទូទាត់អំពើនេះ។

២៥១០. វិន័យសំខាន់បំផុតអំពីសេចក្ដីស្រលាញ់ជួយយើងឱ្យរិះគិតពិចារណាតាមកាលៈទេសៈថា តើ ត្រូវសម្ដែងសេចក្ដីពិត ឬទេ ចំពោះអ្នកដែលសុំទទួលសេចក្ដីពិតនេះ។

២៥១១. “យើងមិនអាចរំលោភការសម្ងាត់នៃអគ្គសញ្ញាបានទាល់តែសោះ” (CIC ៩៨៣,១)។ ត្រូវតែរក្សា​ទុក​ការសម្ងាត់នៃវិជ្ជាជីវៈ។ ព័ត៌មានសម្ងាត់ ដែល​អាច​ធ្វើបាបនរណាម្នាក់ ហើយដែលគេបានប្រគល់ មិន​ត្រូវ​ផ្សព្វ​ផ្សាយឱ្យគេដឹងឡើយ។

២៥១២ . សង្គមមានសិទ្ធិទទួលព័ត៌មាន ដែលចាក់ឫសលើសេចក្ដីពិត សេរីភាព យុត្តិធម៌ និងសាមគ្គី​ភាព។ គួរបង្ខំខ្លួនឯងឱ្យចេះទប់ខ្លួន និងកាន់វិន័យ ចំពោះប្រព័ន្ធព័ត៌មាន។

២៥១៣. វិចិត្រសិល្បៈ​ ជាពិសេសសិល្បៈជាទីសក្ការៈ “មានទិសដៅមួយ គឺខិតខំបង្ហាញ​តាមស្នាដៃសិល្បៈនូវសោភណភាពជាអនន្តរបស់ព្រះជាម្ចាស់។ គេកោតសរសើរព្រះជាម្ចាស់ និងលើកតម្កើង​សិរីរុងរឿងរបស់ព្រះអង្គ ដោយ​ជួយ​មនុស្ស ទៅរកព្រះជាម្ចាស់តាមសិល្បៈរបស់គេ” (SC ១២២)។

ប្រការទី៩៖​វិន័យទីប្រាំបួន

កុំលោភលន់ចង់បានផ្ទះរបស់អ្នកដទៃ ​កុំ​លោភលន់ចង់បានប្រពន្ធគេ ​ឬ​ក៏លោភលន់ចង់​បានអ្នកបំរើប្រុស ​អ្នកបំរើស្រី​ គោ​លា​ ឬ  ​អ្វី​ផ្សេងទៀតដែលជារបស់គេឡើយ (សរ ២០,១៧)។

​អ្នក​ណា​មើល​ស្ត្រី​ម្នាក់​ ​ហើយ​មាន​ចិត្ត​ស្រើប​ស្រាល​ចង់​រួម​បវេណី​ជាមួយ​នាង‌ អ្នក​នោះ​ដូចជា​បាន​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​ផិត​ក្បត់​ជាមួយ​នាង នៅ​ក្នុង​ចិត្ត​របស់​ខ្លួន រួច​ស្រេច​ទៅ​ហើយ (មថ ៥,២៨)។

២៥១៤. ចំពោះសន្តយ៉ូហាន អ្វីៗនៅក្នុងលោកីយ៍នេះ ចែកជាបំណងចិត្តលោភលន់ ឬតណ្ហាបីប្រភេទ គឺមានចិត្តលោភលន់របស់មនុស្ស ចិត្តលោភលន់ចង់បានអ្វីដែលភ្នែកមើលឃើញ និងអំនួតព្រោះទ្រព្យសម្បត្តិ (១យហ ២,១៦)។ តាមប្រពៃណីនៃការអប់រំជំនឿកាតូលិក វិន័យទីប្រាំបួនហាមប្រាមមិនឱ្យមានចិត្តលោភលន់របស់មនុស្ស ឯវិន័យទីដប់ ហាមប្រាមមិនឱ្យមានចិត្តចង់បានទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកដទៃ។

២៥១៥. តាមអត្ថន័យដើម “កិលេសតណ្ហា” សំដៅទៅលើបំណងប្រាថ្នារបស់មនុស្ស។ ទេវវិទ្យានៃគ្រីស្តសាសនា បានផ្តល់អត្ថន័យពិសេសដល់កិលេសតណ្ហា គឺចលនានៃចិត្តស្រើបស្រាល ដែលជំទាស់នឹងប្រាជ្ញារបស់មនុស្ស។ ចំពោះគ្រីស្តទូតប៉ូល កិលេសតណ្ហាសំដៅទៅលើ “បំណងចិត្តលោភលន់របស់លោកីយ៍” ដែលជំទាស់នឹង “វិញ្ញាណ” (កាឡ ៥,១៦.១៧.២៤) ហើយដែលមកពីអំពើបាបដើមដំបូង (កណ ៣,១១)។ តណ្ហានាំមនុស្សឱ្យវង្វេងមិនដឹងខុសត្រូវ ហើយជំរុញគេឱ្យប្រព្រឹត្តអំពើបាប ទោះជាតណ្ហាផ្ទាល់មិនមែនជាអំពើបាបក៏ដោយ (មហាសន្និបាតនៅទៅក្រុងត្រង់៖ DS ១៥១៥)។

២៥១៦. ដោយមនុស្សជាសត្វលោក ដែលមានការបែងចែកជាពីរ គឺវិញ្ញាណ​ និងរូបកាយ ដូច្នេះ នៅក្នុងខ្លួនមនុស្សមានភាពតាន់តឹងម្យ៉ាង ដែលប្រឆាំងគ្នារវាង “វិញ្ញាណ” និង “បំណងចិត្តលោភលន់”។ ប៉ុន្តែ  តាមការពិត ការប្រឆាំងគ្នានេះ ជាមរតក និងជាផលនៃអំពើបាប ហើយនៅពេលជាមួយគ្នានេះ បញ្ជាក់អំពើបាបនេះ។ អស់អ្នកដែលប្រយុទ្ធខាងវិញ្ញាណដកពិសោធន៍ថា បំណងចិត្តលោភលន់ប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងវិញ្ញាណ៖ គ្រីស្តទូតប៉ូលមិនប្រមាថ ឬផ្តន្ទាទោសរូបកាយ ដែលរួមជាមួយនឹងព្រលឹងវិញ្ញាណ និងជាលក្ខណៈសម្បត្តិរបស់មនុស្សទេ ផ្ទុយទៅវិញ លោកថ្លែងអំពីស្នាដៃ ឬលក្ខណៈនឹងន - គុណធម៌ និងបាបធម៌ - ល្អ ឬអាក្រក់ តាមច្បាប់សីលធម៌ ដែលជាផលនៃការស្តាប់បង្គាប់ (ក្នុងករណីទីមួយ) ឬផលនៃការជំទាស់ប្រឆាំង (ក្នុងករណីទីពីរ) ចំពោះកិច្ចសង្រ្គោះនៃព្រះវិញ្ញាណដ៏វិសុទ្ធ ។ ហេតុនេះហើយ បានជាគ្រីស្តទូតប៉ូលសរសេរថា៖ “  ប្រសិនបើ​យើង​មាន​ជីវិត​ដោយ​សារ​ព្រះ​វិញ្ញាណ​មែន​ យើង​ក៏​ត្រូវ​ប្រតិបត្តិ​តាម​ព្រះវិញ្ញាណ​ដែរ” (កាឡ ៥,២៥) (សម្ដេចប៉ាប យ៉ូហាន ប៉ូលទីពីរ)។

១. ការជម្រះចិត្តគំនិតឱ្យបានបរិសុទ្ធ

២៥១៧. ចិត្តគំនិតជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃលក្ខណៈសម្បត្តិរបស់មនុស្សខាងសីលធម៌៖ “​គំនិត​អាក្រក់​ ការ​កាប់​សម្លាប់ ​‌អំពើ​ផិត​ក្បត់ ​កាម​គុណ​ថោក​ទាប ​ការ​លួច​ប្លន់‌ ​ពាក្យ​កុហក‌ ​ពាក្យ​ត្មះ​តិះ​ដៀល​ សុទ្ធ​តែ​ចេញ​មកពី​ចិត្ត​មនុស្ស​ទាំង​អស់‌​” (មថ ១៥,១៩)។ ត្រូវតែប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងបំណងចិត្តលោភលន់ ដោយជម្រះចិត្តគំនិតឱ្យបានបរិសុទ្ធ និងដោយទប់ចិត្តខ្លួនឯង៖ ចូររស់នៅយ៉ាងសាមញ្ញ កុំប្រព្រឹត្តអំពើបាបសោះ នោះអ្នកនឹងដូចជាកូនក្មេង ដែលមិនស្គាល់អំពើអាក្រក់ដែលបំផ្លាញជីវិតមនុស្ស (គង្វាល ហែរម៉ាស)។

២៥១៨. ព្រះយេស៊ូមានព្រះបន្ទូលថា៖ “អ្នកណាមានចិត្តបរិសុទ្ធ អ្នកនោះមានសុភមង្គលហើយ​ ដ្បិតពួកគេនឹងឃើញព្រះជាម្ចាស់” (មថ ៥,៨)។ “អ្នកណាមានចិត្តបរិសុទ្ធ” សំដៅទៅលើអស់អ្នកដែលបានថ្វាយប្រាជ្ញាឈ្លាសវៃ និងបំណងឆន្ទៈរបស់គេចំពោះព្រះជាម្ចាស់ ដែលទាមទារឱ្យមនុស្សបានវិសុទ្ធ ជាពិសេសក្នុងវិស័យបីយ៉ាង គឺសេចក្ដីស្រលាញ់ (១ធម ៤,៣-៩ ; ២ធម ២,២២) ការចេះទប់ខ្លួនខាងផ្លូវភេទ ដោយចិត្តស្មោះត្រង់ (១ថស ៤,៧ ; កូឡ ៣,៥ ; អភ ៤,១៩) ការស្រលាញ់រាប់អានសេចក្ដីពិត និងជំនឿត្រឹមត្រូវ (ទត ១,៥ ; ១ធម ១,៣-៤ ; ២ធម ២,២៣-២៦)។ ចិត្តបរិសុទ្ធ រូបកាយបរិសុទ្ធ និងជំនឿបរិសុទ្ធជាប់ទាក់ទិននឹងគ្នា៖ គ្រីស្តបរិស័ទត្រូវតែជឿលើប្រការទាំងប៉ុន្មាននៃធម៌ប្រកាសជំនឿ “ដោយជឿ គេស្តាប់បង្គាប់ព្រះជាម្ចាស់ ដោយស្តាប់បង្គាប់ព្រះអង្គ គេមានរបៀបរស់នៅត្រឹមត្រូវ ដោយមានរបៀបរស់នៅត្រឹមត្រូវ គេជម្រះចិត្តគំនិត ដោយជម្រះចិត្តគំនិត គេយល់អំពីអ្វីដែលគេជឿ” (សន្ត អូគូស្តាំង)។

២៥១៩. ព្រះជាម្ចាស់មានព្រះបន្ទូលសន្យាចំពោះអស់អ្នក ដែលមាន “ចិត្តបរិសុទ្ធ” ថា គេនឹងឃើញព្រះអង្គទល់មុខគ្នា ហើយគេនឹងមានលក្ខណៈដូចព្រះអង្គដែរ (១ករ ១៣,២ ; ១យហ ៣,២)។ ត្រូវតែមានចិត្តបរិសុទ្ធជាមុនសិន ទើបអាចមើលឃើញព្រះជាម្ចាស់បាន។ ចាប់ពីថ្ងៃនេះទៅ បើយើងមានចិត្តបិរិសុទ្ធ និងទទួលអ្នកដទៃដូចជា “បងប្អូន” យើងអាចមើលឃើញដូច ព្រះជាម្ចាស់ទតឃើញដែរ។ យើងអាចយល់ឃើញថា រូបកាយមនុស្ស គឺរូបកាយយើង និងរូបកាយអ្នកដទៃ ជាព្រះដំណាក់របស់ព្រះវិញ្ញាណដ៏វិសុទ្ធ ដែលសម្ដែងសោភណភាពរបស់ព្រះជាម្ចាស់។

២.  ត្រូវតែតស៊ូដើម្បីមានចិត្តបរិសុទ្ធ

២៥២០. ពិធីជ្រមុជទឹកផ្តល់ឱ្យអ្នកទទួលព្រះអំណោយទានជម្រះអំពើបាបទាំងអស់របស់ខ្លួន។ ប៉ុន្តែ អ្នកដែលបានជ្រមុជទឹកត្រូវតែបន្តទប់ទល់ប្រឆាំងនឹងកិលេសតណ្ហា និងចិត្តលោភលន់។ ដោយមានព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះជាម្ចាស់ប្រណីសន្ដោស គេអាចធ្វើបាន៖
- ដោយសារគុណធម៌ និងអំណោយទាននៃការចេះទប់ខ្លួន ដ្បិតអ្នកចេះទប់ខ្លួនអាចស្រលាញ់យ៉ាងស្មោះ ដោយគ្មានចិត្តលម្អៀងឡើយ
- ដោយមានបំណងបរិសុទ្ធ ដែលរកទីដៅពិតប្រាកដរបស់មនុស្ស គឺអ្នកជ្រមុជទឹកស្វែងរកព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះជាម្ចាស់ និងចង់ប្រតិបត្តិតាមគ្រប់វិស័យ (រម ១២,២ ; កូឡ ១,១០)
- ដោយមានការមើលឃើញបរិសុទ្ធ ផ្នែកខាងក្នុង និងផ្នែកខាងក្រៅផង ដោយគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ និងដំណើរចិត្ត ដោយមិនព្រមចូលដៃក្នុងគំនិតមិនបរិសុទ្ធ ដែលជំរុញឱ្យឃ្លាតឆ្ងាយពីបទបញ្ជារបស់ព្រះជាម្ចាស់៖ “ពេលឃើញ (...) មនុស្សឆោតល្ងង់នាំគ្នា (...) ស្រើបស្រាល” (ប្រាញ ១៥,៥)។
- ដោយ អធិដ្ឋាន ៖ ពីមុនខ្ញុំនឹកស្មានថា ខ្ញុំអាចតមរួមភេទដោយពឹងលើកម្លាំងរបស់ខ្លួន (...) ប៉ុន្តែខ្ញុំគ្មានកម្លាំងនោះទេ។ ខ្ញុំឆោតល្ងង់ណាស់ដោយមិនដឹងថា គ្មាននរណាអាចតមរួមភេទបាន បើព្រះអង្គមិនសព្វព្រះហឫទ័យប្រោសប្រទានឡើយ។ ព្រះអង្គនឹងប្រោសប្រទានឱ្យខ្ញុំពិតប្រាកដមែន បើខ្ញុំបានស្រែកទូលអង្វរព្រះអង្គ ហើយបើខ្ញុំបានផ្ញើកង្វល់នេះទៅលើព្រះអង្គ ដោយមានជំនឿមាំមួន (សន្ត អូគូស្តាំង)។

២៥២១. អ្នកមានចិត្តបរិសុទ្ធត្រូវចេះអៀនខ្មាស ។​ ការអៀនខ្មាសជាផ្នែកដ៏ពេញលេញនៃការទប់ចិត្តខ្លួនឯង។ ការអៀនខ្មាសការពារភាពស្និទ្ធស្នាលរបស់មនុស្ស។ អ្នកខ្មាសអៀនមិនព្រមសម្ដែងអ្វីដែលត្រូវលាក់លៀម។ ការអៀនខ្មាសស្ថិតនៅក្រោមការទប់ខ្លួន និងបញ្ជាក់អំពីសេចក្ដីថ្នាក់ថ្នមនៃការទប់ខ្លួន ។ ការអៀនខ្មាសដឹកនាំការមើលឃើញ និងកាយវិការស្របតាមកិត្តិយសដ៏ថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស ដែលរួមរស់ជាមួយគ្នា។

២៥២២. អ្នកអៀនខ្មាសការពារអាថ៌កំបាំង និងស្នេហារបស់ខ្លួន ចេះអត់ធ្មត់ និងចេះទប់ខ្លួនផងដែរ។ បុរស និងស្រ្តី ដែលមានការអៀនខ្មាស ចេះរង់ចាំក្នុងទំនាក់ទំនងស្នេហាមុននឹងប្រគល់គ្នាទៅវិញទៅមក។ អ្នកចេះអៀនខ្មាសបន្ទាបខ្លួន ស្លៀកពាក់សមរម្យ ចេះនៅស្ងៀម ឬចេះទប់មាត់ នៅពេលត្រូវការ។

២៥២៣. ការអៀនខ្មាស ទាក់ទងនឹងអារម្មណ៍ផង រូបកាយផង។ អ្នកអៀនខ្មាសតវានឹងការផ្សព្វផ្សាយ ដែលបើកចំហរូបកាយមនុស្សឱ្យគេមើលឃើញ ឬតវាប្រឆាំងនឹងសារព័ត៌មានខ្លះ ដែលបណ្តាលឱ្យលាតត្រដាងអ្វីៗទាំងអស់ ដែលគួរលាក់ទុក។ ការអៀនខ្មាសជំរុញឱ្យមានរបៀបរស់នៅ ដែលអាចតស៊ូប្រឆាំងនឹងការនិយមតាមការសម័យ ឬប្រឆាំងនឹងមនោគមវិជ្ជាទូទៅ។

២៥២៤. មានរបៀបខ្មាសអៀនជាច្រើនតាមវប្បធម៌នានា ប៉ុន្តែ គ្រប់កន្លែង ការអៀនខ្មាសបង្ហាញកិត្តិយសដ៏ថ្លៃថ្នូរខាងវិញ្ញាណ ដែលជាលក្ខណៈពិសេសរបស់មនុស្ស។ ការអៀនខ្មាសកើតមកជាមួយនឹងកំណើតមនសិការរបស់មនុស្ស។ បើយើងបង្រៀនកូនក្មេង និងយុវជនឱ្យចេះខ្មាសអៀន យើងក៏បង្រៀនគេឱ្យចេះគោរពមនុស្សផងដែរ។

២៥២៥. តាមគ្រីស្តសាសនា ត្រូវតែជម្រះបរិយាកាសសង្គម គឺទាមទារឱ្យមធ្យោបាយគមនាគមន៍ក្នុងសង្គមផ្តល់ព័ត៌មានដែលគោរពមនុស្ស និងដែលនាំឱ្យចេះទប់ខ្លួន។ អ្នកមានចិត្តបរិសុទ្ធចៀសវាងទស្សនកម្មវិធីស្រើបស្រាល។

២៥២៦. អស់អ្នកដែលធ្វើតាមអំពើចិត្ត យល់ខុសអំពីសេរីភាពរបស់មនុស្ស។​ វិន័យនៃសីលធម៌ត្រូវតែអប់រំមនុស្ស ដើម្បីឱ្យគេកសាងសេរីភាពរបស់ខ្លួន។ ត្រូវតែសុំអ្នកទទួលខុសត្រូវក្នុងការអប់រំឱ្យបង្រៀនយុវជនដោយគោរពសេចក្ដីពិត គុណសម្បត្តិនៃចិត្តគំនិត និងឋានៈដ៏ថ្លៃថ្នូរខាងសីលធម៌ និងខាងវិញ្ញាណរបស់មនុស្ស។

២៥២៧. “ដំណឹង​ល្អ​របស់​ព្រះ​គ្រីស្ត​កែលំអការរស់នៅ និង​វប្បធម៌​របស់​មនុស្ស​បាបឱ្យ​​​​​បាន​ថ្មីជា​និច្ច។ ដំណឹង​ល្អ​នេះ ​ត​ទល់ប្រឆាំង​នឹងគំនិតវង្វេង​ ព្រមទាំង​ប្រការអាក្រក់​គ្រប់​យ៉ាង ​ដែលបណ្តាល​មក​ពី​កិលេស​តណ្ហាបញ្ឆោតមនុស្សឥតឈប់ឈរឱ្យ​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​បាប។  ដំណឹង​ល្អ​នេះ​ ក៏នៅ​តែ​ជម្រះ ​និងលើកសីលធម៌​ប្រ​ជា​ជន​នានា ឱ្យ​កាន់​តែ​ប្រសើរ​ឡើង​ថែម​ទៀត​ផង។ ដោយ​ព្រះ​សហគមន៍​ទទួល​សម្បត្តិសួគ៌​ពី​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់​មក ព្រះ​សហគមន៍​ហាក់ដូចជា​អាចប្រោសអរិយធម៌ ពីខាងក្នុង ធ្វើឱ្យគុណសម្បត្តិ​ខាងវិញ្ញាណ និងទេពកោសល្យផ្ទាល់របស់​ប្រជាជននីមួយៗ និងការរស់នៅក្នុង​សម័យនីមួយៗអាច​​បង្កើតផលបាន។ ព្រះ​សហគមន៍​ពង្រឹងគុណសម្បត្តិនិង​ទេពកោសល្យ​ទាំងនោះឱ្យបាន​រឹង​ប៉ឹង​ និងប្រោសឱ្យ​បាន​ពេញលក្ខណៈ ព្រម​ទាំងឱ្យមានកម្លាំង​ថ្មី​ដោយ​រួមរស់​ក្នុង​អង្គ​ព្រះ​គ្រីស្ត” (GS ៥៨,៤)។

សង្ខេប

២៥២៨. “​អ្នក​ណា​មើល​ស្ត្រី​ម្នាក់ ​ហើយ​មាន​ចិត្ត​ស្រើប​ស្រាល​ចង់​រួម​បវេណី​ជាមួយ​នាង‌ អ្នក​នោះ​ដូចជា​បាន​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​ផិត​ក្បត់​ជាមួយ​នាង នៅ​ក្នុង​ចិត្ត​របស់​ខ្លួន រួច​ស្រេច​ទៅ​ហើយ” (មថ ៥,២៨)។

២៥២៩. វិន័យទីប្រាំបួននាំឱ្យប្រុងប្រយ័ត្ននឹងចិត្តលោភលន់ ឬតណ្ហា។

២៥៣០. ត្រូវតែប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងបំណងចិត្តលោភលន់ ដោយជម្រះចិត្តគំនិតឱ្យបានបរិសុទ្ធ និង​ដោយ​ទប់ចិត្តខ្លួនឯង។

២៥៣១. អ្នកមានចិត្តបរិសុទ្ធនឹងមើលឃើញព្រះជាម្ចាស់៖ ចាប់ពីថ្ងៃនេះទៅ បើយើងមានចិត្តបរិសុទ្ធ យើងអាចមើលឃើញអ្វីៗទាំងអស់ដូចព្រះជាម្ចាស់ទតឃើញដែរ។

២៥៣២. អ្នកមានចិត្តបរិសុទ្ធត្រូវតែអធិដ្ឋាន ចេះទប់ខ្លួន មានបំណងបរិសុទ្ធ និងមើលឃើញអ្វីៗទាំងអស់ឱ្យបានបរិសុទ្ធ។

២៥៣៣. អ្នកមានចិត្តបរិសុទ្ធត្រូវចេះអៀនខ្មាស អត់ធ្មត់ មិនចេះអួតអាងខ្លួន និងនឹងនួន។ ការអៀនខ្មាស​ការពារ​ភាពស្និទ្ធស្នាលរបស់មនុស្ស។

ប្រការទី១០៖​វិន័យទីដប់

កុំលោភលន់ចង់បាន (...)  ​ អ្វី​ដែលជារបស់គេឡើយ (សរ ២០,១៧)។ ​កុំប៉ងប្រាថ្នា​ចង់បានផ្ទះរបស់អ្នកដទៃ ​ឬ​ក៏ចង់បានស្រែចំការ ​អ្នកបំរើប្រុស ​អ្នកបំរើស្រី ​គោ​លា​ ឬ  ​របស់អ្វី​ផ្សេងទៀតរបស់គេឡើយ (ទក ៥,២១)។ ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​អ្នក​នៅ​កន្លែង​ណា​ ចិត្ត​របស់​អ្នក​ក៏​នៅ​កន្លែង​នោះ​ដែរ (មថ ៦,២១)។

២៥៣៤. វិន័យទីដប់បំពេញវិន័យទីប្រាំបួន ដែលទាក់ទងនឹងចិត្តលោភលន់របស់មនុស្ស។ វិន័យទីដប់ហាមប្រាមមិនឱ្យលោភលន់នឹងទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃ ជាឫសគល់នៃការលួច ការដណ្តើមយក និងការគៃបន្លំ ដែលវិន័យទីប្រាំពីរហាមប្រាម។ “ចិត្តលោភលន់ចង់បានអ្វីៗដែលភ្នែកមើលឃើញ” (១យហ ២,១៦) បណ្តាលឱ្យប្រើអំពើហិង្សា និងឱ្យប្រព្រឹត្តអំពើអយុត្តធម៌ ដែលវិន័យទីប្រាំហាមឃាត់ (មីក ២,២)។ ចិត្តលោភលន់ និងអំពើថោកទាបមានប្រភពចេញមកពីចិត្តគោរពព្រះក្លែងក្លាយ ដែលបទបញ្ជាទាំងបីដំបូងនៃធម្មវិន័យមិន    ឱ្យប្រព្រឹត្ត (ប្រាញ ១៤,១២)។ វិន័យទីដប់សំដៅទៅលើគោលបំណងនៃចិត្តគំនិត ហើយសង្ខេបរួមបទបញ្ជាទាំងអស់នៃធម្មវិន័យជាមួយវិន័យទីប្រាំបួន។

១. ចិត្តលោភលន់របស់លោកីយ៍

២៥៣៥. ចិត្តស្រើបស្រាលជំរុញយើងឱ្យប្រាថ្នាចង់បានអ្វីដ៏ល្អ ដែលយើងគ្មាន។ ឧ- យើងចង់ពិសារបាយពេលឃ្លាន ឬចង់កក់ក្តៅពេលរងា។ ការប្រាថ្នាទាំងអស់នោះ មានលក្ខណៈផ្ទាល់ដ៏ល្អ ប៉ុន្តែ ជាញឹកញយ បំណងទាំងអស់នោះ មិនស្របតាមប្រាជ្ញា និងជំរុញយើងឱ្យចង់បានអ្វីដែលមិនមែនជារបស់យើង ឬអ្វីដែលជារបស់អ្នកដទៃ។

២៥៣៦. វិន័យទីដប់ហាមប្រាមមិនឱ្យមានចិត្តលោភលន់ និងប្រាថ្នាចង់បានទ្រព្យសម្បត្តិលោក័យ៍ ដោយគ្មានផែនកំណត់។ វិន័យនេះ ហាមមិនឱ្យមានបំណងចង់ប្រព្រឹត្តអំពើទុច្ចរិតប្រឆាំងនឹងអ្នកដទៃ ដើម្បីទ្រព្យសម្បត្តិលោកីយ៍របស់គេឡើយ៖ នៅពេលដែលធម្មវិន័យថ្លែងថា៖ “កុំលោភលន់ឡើយ” វិន័យនេះ មានន័យថា ត្រូវតែឃ្លាតឆ្ងាយពីអ្វីដែលមិនមែនជារបស់យើង ដ្បិតការស្រេកឃ្លានចង់បានទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃធំធេងណាស់ គ្មានព្រំដែន និងមិនអាចរលត់បានឡើយ។ ហេតុនេះ មានចែងទុកមកថា៖ “ អ្នកមានចិត្តកំណាញ់ចង់បានប្រាក់មិនចេះឆ្អែតឡើយ” (បសរ ៥,៩) (CR ៣,៣៧)។

៣៥៣៧. អ្នកប្រាថ្នាចង់បានរបស់របរអ្នកដទៃមិនបំពានវិន័យនេះទេ លុះត្រាតែគេប្រើមធ្យោបាយសុចរិត។ តាមប្រពែណី ការអប់រំជំនឿបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់លាស់ថា “អស់អ្នកដែលត្រូវតែទប់ទល់នឹងចិត្តលោភលន់ដ៏ទុច្ចរិតរបស់គេ”។ ដូច្នេះ “ត្រូវតែដាស់តឿនគេឱ្យប្រតិបត្តិតាមបទបញ្ជានេះ”៖ មាន (...) អ្នកលក់ ដែលចង់ឱ្យមានការអត់ឃ្លាន ឬឱ្យទំនិញឡើងថ្លៃ ហើយដែលសោកស្តាយថា មិនមែនមានតែគេម្នាក់ទេ ដើម្បីលក់ និងទិញ។ បើមានតែគេម្នាក់ គេនឹងអាចលក់បានថ្លៃជាង និងទិញបានថោកជាង។ មានអស់អ្នកដែលចង់ឱ្យអ្នកដទៃវេទនា ដើម្បីបានចំណេញ ដោយលក់ទៅគេ ឬទិញមក (...)។ មានគ្រូពេទ្យដែលចង់ឱ្យអ្នកដទៃធ្លាក់ខ្លួនឈឺ មានមេធាវីដែលទាមទារឱ្យអ្នកដទៃឈ្លោះប្រកែកគ្នា ដើម្បីឱ្យមានការកាត់ក្ដីជាច្រើន និងសំខាន់ៗ... (CR ៣,៣៧)។

២៥៣៨. វិន័យទីដប់ទាមទារឱ្យយើងកំចាត់ការច្រណែនឈ្នានីស ចេញពីក្នុងចិត្ត។ នៅពេលដែលព្យាការីណាថានចង់ឱ្យព្រះបាទដាវីឌសោកស្តាយអំពីបាបរបស់ព្រះអង្គ គាត់និទានរឿងអំពីអ្នកក្រីក្រម្នាក់ ដែលមានកូនចៀមតែមួយ ដែលគេស្រលាញ់ដូចជាកូនស្រីខ្លួនឯង និងអ្នកមាន ដែលច្រណែនឈ្នានីសចង់បានកូនចៀមរបស់អ្នកក្រីក្រនេះ ហើយលួចកូនចៀមនេះ ទោះបីខ្លួនមានហ្វូងចៀមរាប់មិនអស់យ៉ាងក៏ដោយ (២សម ១២,១-៤)។ ចិត្តច្រណែនឈ្នានីសនាំឱ្យប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់ធំជាងគេជាទីបំផុត (កណ ៤,៣-៧ ; ១ពង្ស ២១,១-២៩)។ សេចក្តី​ស្លាប់​ចូល​មក​ក្នុង​ពិភព​លោក ព្រោះ​តែ​ការ​ច្រណែន​ឈ្នានីស​របស់​មារ (ប្រាញ ២,  ២៤)៖ យើងច្បាំងនឹងគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយការច្រណែនឈ្នានីសបំពាក់អាវុធឱ្យយើងច្បាំងគ្នា (...)។ បើគេទាំងអស់គ្នាចេះតែបំផ្លាញព្រះកាយព្រះគ្រីស្ត តើបានប្រយោជន៍អ្វីទៅ (...)?  យើងកំពុងតែធ្វើឱ្យព្រះកាយព្រះគ្រីស្តអស់កម្លាំង (...)។  យើងប្រកាសថា យើងជាអវយវៈនៃសរីរាង្គតែមួយ ហើយយើងខាំហែកស៊ីគ្នាដូចសត្វសាហាវ (សន្ត យ៉ូហាន គ្រីសូស្តូម)។

២៥៣៩. ការច្រណែនឈ្នានីសជាបាបធម៌ដ៏ធំ។ ពេលយើងមានចិត្តច្រណែនឈ្នានីស យើងព្រួយចិត្តដោយឃើញទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃ ហើយយើងចង់បានទ្រព្យសម្បត្តិនោះមកជាកម្មសិទ្ធរបស់យើង ទោះជាតាមរបៀបទុច្ចរិតក៏ដោយ។ នៅពេលដែលយើងចង់ធ្វើបាបអ្នកដទៃយ៉ាងខ្លាំង យើងប្រព្រឹត្តអំពើបាប ដែលនាំឱ្យស្លាប់៖ តាមសន្ត អូគូស្តាំង ការច្រណែនឈ្នានីសជា “អំពើបាបរបស់មារសាតាំងផ្ទាល់”។ “ការស្អប់ ការនិយាយដើម ការបង្អាប់បង្អោន ត្រេកអរពេលអ្នកដទៃវេទនា និងការកើតទុក្ខពេលគេបានជោគជ័យ មកពីការច្រណែនឈ្នានីស” (សន្ត គ្រេគ័រដ៏ប្រសើរ)។

២៥៤០. នៅពេលដែលយើងច្រណែនឈ្នានីស យើងព្រួយចិត្ត មិនព្រមទទួលសេចក្ដីស្រលាញ់។ គ្រីស្តបរិស័ទត្រូវតែតស៊ូប្រឆាំងនឹងចិត្តច្រណែនឈ្នានីស ដោយមានចិត្តទូលាយ។ ដោយសារចិត្តច្រណែនច្រើនកើតមកពីចិត្តអំនួតគ្រីស្តបរិស័ទនឹងហ្វឹកហាត់ក្នុងការរស់នៅដោយបន្ទាបខ្លួន៖ អ្នករាល់គ្នាចង់ឱ្យព្រះជាម្ចាស់ទទួលសិរីរុងរឿង ដោយសារអ្នករាល់គ្នា ឬទេ? ចូរត្រេកអរនឹងបងប្អូនរបស់អ្នករាល់គ្នាដែលរីកចម្រើន នោះព្រះជាម្ចាស់នឹងទទួលសិរីរុងរឿង ដោយសារអ្នករាល់គ្នាវិញ។ គេនឹងលើកតម្កើងព្រះជាម្ចាស់ ដ្បិតអ្នកបម្រើរបស់ព្រះអង្គបានឈ្នះការច្រណែនឈ្នានីស ដោយត្រេកអរចំពោះអំពើល្អរបស់អ្នកដទៃ (សន្ត យ៉ូហាន គ្រីសូស្តូម)។

២. បំណងនៃព្រះវិញ្ញាណ

២៥៤១. ការចាត់ចែងនៃធម្មវិន័យ និងរបស់ការប្រោសប្រណីបង្វែរចិត្តមនុស្សពីការលោភលន់ និងការច្រណែនឈ្នានីស គឺបង្ហាត់មនុស្សឱ្យប្រាថ្នារកអ្វីដ៏ល្អជាទីបំផុត និងបង្រៀនគេឱ្យយល់អំពីបំណងនៃព្រះវិញ្ញាណដ៏វិសុទ្ធ ដែលបំពេញចិត្តមនុស្ស។ តាំងពីដើមដំបូង ព្រះជាម្ចាស់នៃព្រះបន្ទូលសន្យាតែងតែព្រមានមនុស្សកុំឱ្យចាញ់ការល្បួងនឹងអ្វីដែល “មានរសជាតិ​ឆ្ងាញ់ពិសា ​គួរឱ្យគយគន់ ​ហើយថែមទាំង​អាចធ្វើឱ្យមានប្រាជ្ញាទៀតផង” (កណ ៣,៦)។

២៥៤២. វិន័យ ដែលព្រះជាម្ចាស់បានប្រគល់ឱ្យជនជាតិអ៊ីស្រាអែល មិនគ្រប់គ្រាន់នឹងធ្វើឱ្យអ្នកស្តាប់បង្គាប់បានទៅជាមនុស្សសុចរិតទេ ផ្ទុយទៅវិញ វិន័យក្លាយទៅជាឧបករណ៍នៃ “ចិត្តលោភលន់” (រម ៧,   ៧)។ ឆន្ទៈ និងការធ្វើ មិនស្របគ្នាទេ (រម ៧,១០) ដូចវិន័យរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ដែលជា “វិន័យនៃគំនិតប្រាជ្ញា” និងវិន័យផ្សេងទៀត ដែល “ធ្វើឱ្យខ្ញុំជាប់ជាឈ្លើយរបស់បាប ដែលស្ថិតនៅក្នុងសរីរាង្គកាយរបស់ខ្ញុំ” (រម ៧,២៣) ប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងគ្នាដែរ។

២៥៤៣. “ឥឡូវនេះ ​ព្រះជាម្ចាស់សម្ដែងឱ្យយើង​ដឹង​អំពីរបៀប ដែលព្រះអង្គប្រោសមនុស្សឱ្យបាន​សុចរិត‌ ​គឺព្រះអង្គមិនគិតអំពីវិន័យទេ​ ដូចធម្ម​វិន័យ ​និង​គម្ពីរព្យាការី​បានបញ្ជាក់ទុកស្រាប់។   ព្រះជាម្ចាស់ប្រោសអ្នកដែលមានជំនឿ​លើព្រះ​យេស៊ូគ្រីស្តឱ្យបានសុចរិត​ គឺព្រះអង្គធ្វើដូច្នេះ​ ចំពោះអស់អ្នកដែលជឿ” (រម ៣,២១-២២)។ ហេតុនេះ អស់​អ្នក​ដែលផ្ញើជីវិតទៅលើ​ព្រះ​គ្រីស្ត​​ “សុទ្ធ​តែ​បាន​ឆ្កាង​តណ្ហា​ និង​បំណង​របស់​លោកីយ៍​នោះ​ចោល​ហើយ” (កាឡ ៥,២៤)។ ព្រះវិញ្ញាណណែនាំគេ ហើយគេក៏ដើរតាមបំណងរបស់ព្រះអង្គ (រម ៨,២៧)។

៣. ការដាក់ខ្លួនជាអ្នកក្រ

២៥៤៤. ព្រះយេស៊ូសុំឱ្យសាវ័ករបស់ព្រះអង្គស្រលាញ់ព្រះអង្គលើសអ្វីៗទាំងអស់ និងលើសមនុស្សទាំងអស់ ហើយស្នើសុំឱ្យគេ “លះបង់អ្វីទាំងអស់” (លក ១៤,៣៣) ព្រោះតែព្រះអង្គ និងដំណឹងល្អ (មក ៨,៣៥)។ មុនព្រះអង្គរងទុក្ខលំបាក ព្រះយេស៊ូបានសុំឱ្យពួកគេយកតម្រាប់តាមស្រ្តីមេម៉ាយកម្សត់ម្នាក់ នៅទីក្រុងយេរូសាឡឹម ដែលបានថ្វាយអ្វីៗទាំងអស់ ដែលនាងត្រូវការជាចាំបាច់សម្រាប់ចិញ្ចឹមជីវិត (លក ២១,៤)។ ចាំបាច់ត្រូវតែលះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិ ដើម្បីចូលក្នុងព្រះរាជ្យនៃស្ថានបរមសុខ។

២៥៤៥. អស់អ្នកដែលផ្ញើជីវិតទៅលើព្រះគ្រីស្តត្រូវ “យកចិត្តទុកដាក់ធើ្វជាម្ចាស់នៃតណ្ហារបស់ខ្លូន កុំឱ្យ​​​ការ​​​ប្រើប្រាស់​សម្បត្តិ​​លោកកីយ៍ និងចិត្តលោភ​​​លន់ផ្ទុយពី​​​ចិត្តគំនិតរបស់អ្នកដាក់ខ្លួនជាអ្នកក្រីក្រ តាម​​​ដំណឹង​​​ល្អ បណ្តាលឱ្យគេងាររេចេញអំពីការស្វែងរកសេចក្តី​​​ស្រឡាញ់​​​ដ៏ពេញលក្ខណៈ” (LG ៤២)។

២៥៤៦. “អ្នក​ណា​ដាក់​ចិត្ត​ជា​អ្នក​ក្រ​ខ្សត់ អ្នក​នោះ​មាន​សុភមង្គលហើយ” (មថ ៥,៣)។ ព្រះយេស៊ូសម្ដែងសុភមង្គលយ៉ាងពិតប្រាកដ ជាពិភពពោរពេញដោយសេចក្ដីសុខសាន្ត សោភណភាព និងសន្តិភាព។ ព្រះអង្គត្រេកអរនឹងអំណរសប្បាយរបស់អ្នកក្រីក្រ ដែលជាព្រះរាជ្យរួចទៅហើយ (លក ៦,២០)៖ ព្រះបន្ទូលហៅ “អ្នកក្រខ្សត់” អ្នកដែលស្ម័គ្រចិត្តបន្ទាបខ្លួន និងស្ម័គ្រចិត្តលះបង់ ហើយគ្រីស្តទូតប៉ូលយកភាពក្រីក្ររបស់ព្រះជាម្ចាស់ធ្វើជាគំរូ ពេលលោកមានប្រសាសន៍ថា៖ “ព្រះអង្គបានដាក់ខ្លួនជាអ្នកក្រ ព្រោះតែបងប្អូន” (២ករ ៨,៩) (សន្ត គ្រេគ័រ នៃនីស)។

២៥៤៧. ព្រះអម្ចាស់អាណិតអាសូរអ្នកមាន ដ្បិតពួកគេទទួលការសម្រាលទុក្ខ ក្នុងទ្រព្យសម្បត្តិសម្បូរហូរហៀរ (លក ៦,២៤)។ “អ្នកក្រអឺតក្រអោងស្វែងរកអំណាចលោកីយ៍ ឯអ្នកដែលដាក់ខ្លួនជាអ្នកក្រស្វែងរកព្រះរាជ្យនៃស្ថានបរមសុខ” (សន្ត អូគូស្តាំង)។ បើយើងបណ្តោយខ្លួន ក្នុងឧបករគុណនៃព្រះបិតា ដែលគង់នៅស្ថានបរមសុខ យើងមិនបាច់ព្រួយប្រារម្មណ៍អំពីអនាគតឡើយ (មថ ៦,២៥-៣៤)។ អ្នកជឿទុកចិត្តលើព្រះជាម្ចាស់នឹងទទួលសុភមង្គលរបស់អ្នកក្រខ្សត់ គឺគេនឹងឃើញព្រះជាម្ចាស់។

៤. “ខ្ញុំចង់ឃើញព្រះជាម្ចាស់”

២៥៤៨. បំណងប្រាថ្នានៃសុភមង្គលយ៉ាងពិតប្រាកដ រំដោះមនុស្សឱ្យលះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិលោកីយ៍។​សុភមង្គលនេះ ជាសុភមង្គលពេញលក្ខណៈ នៅពេលឃើញព្រះជាម្ចាស់។ “ព្រះបន្ទូលសន្យាថានឹងបានឃើញព្រះជាម្ចាស់មានតម្លៃលើសពីសុភមង្គលណាទៅទៀត។ ព្រះគម្ពីរបានចែងថា៖ មើលឃើញ គឺបានទទួល។ នរណាដែលឃើញព្រះជាម្ចាស់ អ្នកនោះមានអ្វីៗទាំងអស់ តាមបំណង” (សន្ត គ្រេគ័រ នៃនីស)។

២៥៤៩. ប្រជាជនដ៏វិសុទ្ធត្រូវតែតស៊ូ រួមជាមួយព្រះហឫទ័យប្រណីសន្តោសដែលមកពីខាងលើ ដើម្បីទទួលទ្រព្យសម្បត្តិដែលព្រះជាម្ចាស់មានព្រះបន្ទូលសន្យានឹងប្រទាន។ អស់អ្នកដែលផ្ញើជីវិតទៅលើព្រះគ្រីស្តត្រូវតែរងាប់ចិត្តលោភលន់ ដើម្បីបានទទួល និងឃើញព្រះជាម្ចាស់ ហើយរួបរួមជាមួយព្រះហឫទ័យប្រណីសន្តោសរបស់ព្រះអង្គ គេឈ្នះលើការល្បួងនៃការសប្បាយ និងអំណាច។

២៥៥០. នៅតាមផ្លូវឆ្ពោះទៅភាពល្អឥតខ្ចោះនេះ ព្រះវិញ្ញាណ និងព្រះមហេសីត្រាស់ហៅអស់អ្នកដែលស្តាប់ព្រះសូរសៀងរបស់ព្រះអង្គក្នុងការរួបរួមដ៏ពេញលក្ខណៈជាមួយព្រះជាម្ចាស់ (វវ​ ២២,១៧)៖ នៅទីនោះ សិរីរុងរឿងដ៏ពិតប្រាកដនឹងស្ថិតនៅ។ គ្មាននរណានឹងលើកតម្កើងម្នាក់ផ្សេងទៀត ដោយបន្លំ ឬដោយបញ្ឆោរទេ។ គេនឹងមិនបដិសេធកិត្តិយសដ៏ពិតប្រាកដរបស់អស់អ្នកដែលសក្តិសមនឹងទទួល ឬមិនផ្តល់កិត្តិយសនោះដល់អ្នកមិនសក្តិសមទេ។ ទោះជាយ៉ាងណា អ្នកទាំងនោះ មិនហ៊ានទាមទារទេ។ នៅទីនោះ មានតែអ្នកសក្តិសមទេ ដែលនឹងអាចចូលបាន ពីព្រោះទីនោះ ជាកន្លែងដែលសន្តិភាពដ៏ពិតប្រាកដនឹងគ្រងរាជ្យ ហើយគ្មាននរណានឹងជំទាស់នឹងខ្លួនឯង ឬនឹងអ្នកដទៃឡើយ។ ព្រះជាម្ចាស់ផ្ទាល់នឹងទៅជារង្វាន់នៃគុណធម៌។ ព្រះអង្គដែលបានប្រទានគុណធម៌ ហើយដែលមានព្រះបន្ទូលសន្យាចំពោះខ្លួនព្រះអង្គថា នឹងទៅជារង្វាន់ដ៏ល្អប្រសើរបំផុត លើសពីអ្វីៗទាំងអស់៖ “យើងនឹងធ្វើជាព្រះរបស់អ្នករាល់គ្នា ហើយឱ្យអ្នករាល់គ្នាធ្វើជាប្រជារាស្រ្តរបស់យើង” (លវ ២៦,១២)... ពាក្យរបស់គ្រីស្តទូតប៉ូលមានអត្ថន័យដូចគ្នា៖ “ដើម្បីឱ្យព្រះជាម្ចាស់បានគ្រងរាជ្យលើអ្វីៗទាំងអស់គ្រប់ប្រការ” (១ករ ១៥,២៨)។ ព្រះអង្គផ្ទាល់ជាបំណងប្រាថ្នាធំបំផុត ដែលយើងគយគន់ដោយស្ញើចសរសើរគ្មានទីបញ្ចប់។ ព្រះអំណោយទាននេះ សេចក្ដីស្រលាញ់នេះ មុខងារនេះ មុខជានឹងទៅជារបស់មនុស្សទាំងអស់ ដូចជីវិតអស់កល្បជានិច្ចផងដែរ” (សន្ត អូគូស្តាំង)។

សង្ខេប

២៥៥១. “ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​អ្នក​នៅ​កន្លែង​ណា​ ចិត្ត​របស់​អ្នក​ក៏​នៅ​កន្លែង​នោះ​ដែរ” (មថ ៦,២១)។

២៥៥២. វិន័យទីដប់ហាមមិនឱ្យមានប្រាថ្នាចង់បានទ្រព្យសម្បត្តិលោក័យ៍ ដោយគ្មានដែនកំណត់ហួសហេតុ។

២៥៥៣. ពេលយើងមានចិត្តច្រណែនឈ្នានីស យើងព្រួយចិត្តដោយឃើញទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃ ហើយ​​យើង​ចង់បានទ្រព្យសម្បត្តិនោះមកជាកម្មសិទ្ធរបស់ខ្លួនយើង។ ការច្រណែនឈ្នានីសជាបាបធម៌មូលដ្ឋាន។

២៥៥៤. គ្រីស្តបរិស័ទប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងចិត្តច្រណែនឈ្នានីស ដោយមានចិត្តទូលាយ ដោយចេះដាក់ ខ្លួន និងដោយពឹងផ្អែកទាំងស្រុងទៅលើឧបការគុណរបស់ព្រះជាម្ចាស់។

២៥៥៥. អស់អ្នកដែលរួមជាមួយព្រះគ្រីស្ត “សុទ្ធតែបានឆ្កាងតណ្ហា និងបំណងលោភលន់ផ្សេងៗរបស់ លោកីយ៍នោះចោលហើយ” (កាឡ ៥,២៤)។ ព្រះវិញ្ញាណណែនាំពួកគេ ហើយគេធ្វើតាមព្រះបំណងប្រាថ្នា​របស់​ព្រះអង្គ។

២៥៥៦. ត្រូវតែលះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិ ដើម្បីចូលក្នុងព្រះរាជ្យនៃស្ថានបរមសុខ។ “អស់អ្នកដែលដាក់ខ្លួន ជាអ្នកក្រក្សត់មានសុភមង្គលហើយ!”។

២៥៥៧. កមានបំណងប្រាថ្នាមានប្រសាសន៍ថា៖ “ខ្ញុំចង់ឃើញព្រះជាម្ចាស់”។ ទឹកនៃជីវិតអស់កល្បជា​និច្ចបំពេញការស្រេកទឹកព្រះជាម្ចាស់ (យហ ៤,១៤)។