១. បីដំណាក់កាលក្នុងការសរសេរអត្ថបទដំណឹងល្អ៖

១. ដំណាក់កាលនៃព្រឹត្តិការណ៍ផ្ទាល់ (ឆ្នាំ ៣០ – ៣៣)៖ ព្រះយេស៊ូធ្វើការអស្ចារ្យ និងបង្រៀន។ ពួកសាវ័កជាសាក្សីដែលបានឃើញព្រះអង្គផ្ទាល់នឹងភ្នែក។

២. ដំណាក់កាលនៃការនិទានតៗគ្នា (ឆ្នាំ ៣៣ – ៦៥)៖ ក្រោយពីព្រះយេស៊ូមានព្រះជន្មរស់ឡើងវិញ ពួកសាវ័កបានដើរប្រកាសប្រាប់អ្នកដទៃ។ មនុស្សចងចាំព្រះបន្ទូល និងកិច្ចការរបស់ព្រះយេស៊ូ តាមរយៈការស្ដាប់ និងនិយាយតៗគ្នា (វប្បធម៌ផ្ទាល់មាត់)៖ កក ២,៤៧។

៣. ដំណាក់កាលនៃការសរសេរជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ (ឆ្នាំ ៦៥ – ១០០)៖ នៅពេលដែលពួកសាក្សីដែលបានឃើញផ្ទាល់ភ្នែកចាប់ផ្តើមស្លាប់បាត់ទៅ គ្រីស្តបរិស័ទក៏ចាប់ផ្ដើមកត់ត្រាទុក ដើម្បីកុំឱ្យសារលិខិតទាំងនោះមានការប្រែប្រួល ឬបាត់បង់។

ឆ្នាំ ៧០ ម៉ាកុស ជាលេខារបស់សិលា ចាប់ផ្តើមសរសេរអត្ថបទដំណឹងល្អ នៅទីក្រុងរ៉ូម

ឆ្នាំ ៨៥ លូកា នៅអង់ទីអូក និងម៉ាថាយ នៅស៊ីរី សរសេរអត្ថបទដំណឹងល្អ

ឆ្នាំ ១០០ យូហានសរសេរអត្ថបទដំណឹងល្អ នៅអេភេសូ

២. លក្ខណៈពិសេសនៃដំណឹងល្អនីមួយៗ

៣. ប្រភពផ្សេងៗពីគ្នាក្នុងការនិពន្ធដំណឹងល្អ

ដើម្បីសរសេរអត្ថបទដំណឹងល្អ អ្នកនិពន្ធ (មថ មក លក យហ)៖

១. មិនបានសរសេរអត្ថបទនោះ តែម្នាក់ឯងទេ តែពួកគាត់បានសរសេរជាមួយសាក្សីផ្សេងៗដែលបានរស់នៅជាមួយព្រះយេស៊ូ ហើយបន្ទាប់មក រួមជាមួយអ្នកជឿ។

២. បានសរសេរ ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងសំណួរផ្សេងៗនៃសហកមន៍របស់ពួកគេ (ឧ. លក ២០,២២)

៣. បានសរសេរចំពោះមនុស្សផ្សេងៗពីគ្នា (ឧ. មថ សរសេរចំពោះជនជាតិយូដាដែលបានកែប្រែចិត្តគំនិត តែ មក សរសេរចំពោះសាសន៍ដទៃនៅទីក្រុងរ៉ូម)

៤. បានសរសេរពីប្រភពដើមផ្សេងៗ៖

មថ មក លក បានសរសេរអត្ថបទដំណឹងល្អពីអត្ថបទបុរាណ (ប្រភពទី១)

មថ និង លក បានសរសេរពីអត្ថបទដំណឹងល្អតាម មក

មថ និង លក បានសរសេរពីអត្ថបទបុរាណផ្សេងទៀត (ប្រភពទី ២ Q)

ប្រភពផ្ទាល់ខ្លួន៖ មថ មានព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួន (ដូចជារឿងពួកហោរាចារ្យ) ហើយ លក ក៏មានរឿងផ្ទាល់ខ្លួន (ដូចជារឿងជនជាតិសាម៉ារីដ៏សប្បុរស)។

៤. អ្នកនិពន្ធសរសេរក្រោមពន្លឺនៃការស់ឡើងវិញ

ពេលគេរៀបរាប់អំពី «ទុក្ខវេទនា» គេមិនសរសេរបែបកំណត់ហេតុព្រឹត្តិការណ៍ខ្មៅងងឹតនោះទេ ប៉ុន្តែគេសរសេរដោយមាន «ពន្លឺនៃបុណ្យចម្លង» បំភ្លឺពីក្រោយជានិច្ច។

១. ពីបរាជ័យ ទៅជាការថ្វាយខ្លួនដោយស្ម័គ្រចិត្ត

ប្រសិនបើយើងមើលត្រឹមខាងលោកីយ៍ ពេលស្លាប់ ព្រះយេស៊ូក៏បរាជ័យ មិនមែនជាព្រះមេស្ស៊ី។ ប៉ុន្តែអ្នកនិពន្ធដំណឹងល្អ (ជាពិសេសលោកយ៉ូហាន) បង្ហាញថា ព្រះយេស៊ូជា «ម្ចាស់នៃស្ថានការណ៍»៖

* ការគ្រប់គ្រង៖ ព្រះអង្គមិនមែនជាអ្នកទោសដែលគេអូសទាញទៅនោះទេ ប៉ុន្តែព្រះអង្គជាមហាបូជាចារ្យដែលបូជាខ្លួនឯង។

* សេរីភាព៖ រាល់ជំហានដែលព្រះអង្គបង្ហាញពីសេចក្ដីស្រឡាញ់ដ៏សេរីរបស់ព្រះអង្គ។

២. អត្ថន័យបញ្ច្រាសនៃឋានៈជាស្ដេច

អ្វីដែលលោកីយ៍មើលឃើញថា ជាការត្មះតិះដៀល សម្រាប់អ្នកជឿ អ្វីៗទាំងអស់នោះមានអត្ថន័យផ្សេង៖

* មកុដបន្លា៖ ក្លាយជាមកុដនៃសិរីរុងរឿង។

* ឈើឆ្កាង៖ មិនមែនជាឧបករណ៍ធ្វើទារុណកម្មឡើយ ប៉ុន្តែគឺជា «បល្ល័ង្ក» របស់ព្រះមេស្ស៊ី។

* សិលាចារឹក៖ លោកពីឡាតចង់ចំអកឱ្យពួកយូដា ប៉ុន្តែសម្រាប់អ្នកនិពន្ធ គឺជាការប្រកាសជាផ្លូវការដល់ពិភពលោក (ជាភាសាហេប្រឺ ឡាតាំង និងក្រិក) ថាព្រះយេស៊ូជាស្ដេចនៃសកលលោក។

៣. ទីសម្គាល់នៃជ័យជម្នះក្នុងសេចក្ដីស្លាប់

អ្នកនិពន្ធបានបញ្ចូលនូវ «គ្រាប់ពូជនៃជីវិត» ទៅក្នុងឈុតឆាកនៃសេចក្ដីស្លាប់៖

* វាំងននព្រះវិហារដែលរហែក៖ បង្ហាញពីការរលាយបាត់នៃរបាំងរវាងព្រះជាម្ចាស់ និងមនុស្ស។ វត្តមានរបស់ព្រះអង្គលែងស្ថិតក្នុងបន្ទប់សម្ងាត់ទៀតហើយ ព្រះអង្គគង់នៅជាមួយមនុស្សគ្រប់គ្នា។

* ទឹក និងលោហិត (ក្នុងគម្ពីរយ៉ូហាន)៖ ចេញពីសេចក្ដីស្លាប់ បែរជាមានប្រភពជីវិតហូរចេញមក ដែលជានិមិត្តរូបនៃ បុណ្យជ្រមុជទឹក។

៤. ទុក្ខវេទនាជា «ផ្លូវឆ្លង»

* ការរងទុក្ខមិនមែនជាទីបញ្ចប់នោះទេ ប៉ុន្តែគឺជា «ស្ពាន»។ គ្មានបុណ្យចម្លង បើគ្មានឈើឆ្កាង ហើយឈើឆ្កាងក៏គ្មានន័យ បើគ្មានការរស់ឡើងវិញ។

* ពាក្យចុងក្រោយ៖ «អ្វីៗបានសម្រេចហើយ»។ នេះមិនមែនជាដង្ហើមដែលបង្ហាញពីអារម្មណ៍អស់សង្ឃឹមរបស់ព្រះយេស៊ូទេ ប៉ុន្តែជាសម្រែកនៃជ័យជម្នះរបស់ព្រះអង្គដែលបានបញ្ចប់ការងារដ៏អស្ចារ្យបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។

សេចក្ដីសន្និដ្ឋាន

គម្ពីរដំណឹងល្អមិនមែនរៀបរាប់អំពី «របៀបដែលព្រះយេស៊ូបានសុគត» នោះទេ ប៉ុន្តែរៀបរាប់អំពី «របៀបដែលព្រះយេស៊ូបានយកឈ្នះសេចក្ដីស្លាប់ តាមរយៈការសុគតរបស់ព្រះអង្គ»។

៥. ឧទាហរណ៍៖ (សូមមើល APPLICATION CATHOLIC FAITH CAMBODIA ព្រះគម្ពីរ / ព្រះគម្ពីរសហចក្ខុ)

ព្រះយេស៊ូប្រាសម្តាយក្មេករបស់សិលាឱ្យបានជា៖

ចំណុចសំខាន់ៗដែលគួរកត់សម្គាល់៖

• ចំណុចខុសគ្នា៖ លោកលូកា (ដែលជាគ្រូពេទ្យ) បានប្រើពាក្យ "គ្រុនក្តៅខ្លាំង" ដែលបង្ហាញពីសភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺ ខណៈដែលម៉ាថាយ និងម៉ាកុស គ្រាន់តែប្រើពាក្យគ្រុនធម្មតា។
• របៀបប្រោសឱ្យជា៖ ក្នុងកណ្ឌគម្ពីរម៉ាកុស និងម៉ាថាយ សង្កត់ធ្ងន់លើការប៉ះពាល់កាយ (ចាប់ដៃ = ឆ្លងពីព្រះយេស៊ូទៅអ្នកជំងឺ)) ប៉ុន្តែក្នុងកណ្ឌគម្ពីរលូកា សង្កត់ធ្ងន់លើ "អំណាចនៃព្រះបន្ទូល" ដោយព្រះអង្គបានបន្ទោសទៅកាន់ជំងឺ (ដូចព្រះយេស៊ូបន្ទោសអារក្ស)។
• ការបម្រើ៖ ចំណុចដូចៗគ្នាគឺ បន្ទាប់ពីជាសះស្បើយភ្លាម ស្ត្រីនោះមានកម្លាំងមាំមួនអាចក្រោកឡើង (= រស់ឡើងវិញ) បម្រើគេភ្លាមៗ បញ្ជាក់ថា ព្រះយេស៊ូបានធ្វើការអស្ចារ្យពិតប្រាកដ (មិនគ្រាន់តែប្រោសនាងឱ្យបានជាសះស្បើយតាមធម្មជាតិ ដែលត្រូវការពេលសម្រាកនោះទេ)។

សេចក្តីសង្ខេបបន្ថែម៖

• ម៉ាថាយ៖ សង្កត់ធ្ងន់លើសកម្មភាពផ្ទាល់របស់ព្រះយេស៊ូ (ការយាងមក និងការពាល់)។ ពេលជាហើយ ម្តាយក្មេកដូចជាព្រះសហគមន៍ដែលជួយបម្រើព្រះយេស៊ូ។
• ម៉ាកុស៖ ផ្ដល់ព័ត៌មានលម្អិតអំពីវត្តមានសាវ័កឯទៀត (អនដ្រេ យ៉ាកុប យ៉ូហាន)៖ ព្រះសហគមន៍។
• លូកា៖ ប្រើភាសាច្បាស់លាស់ពីស្ថានភាពជំងឺ ("គ្រុនក្ដៅខ្លាំង") និងអំណាចព្រះបន្ទូល ("បន្ទោសជំងឺ")។

កាលាទេសៈ

• ម៉ាថាយសរសេរអត្ថបទនេះ ក្រោយពីព្រះយេស៊ូបានប្រៀនប្រដៅបណ្តាជន ដើម្បីបង្ហាញថា យើងអាចជឿព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះយេស៊ូបាន (មថ ៥...)
• ម៉ាកុសសង្ខេបសកម្មភាពព្រះយេស៊ូក្នុងមួយថ្ងៃ (មក ១...)
• លូកាសរសេរអត្ថបទនេះក្រោយពីអ្នកភូមិណាសារ៉េតបានបដិសេធព្រះយេស៊ូ (លក ៤...)

ចែកជាក្រុមតូច៖

១. ព្រះយេស៊ូធ្វើឱ្យរលកស្ងប់ (ទ. ៥១)

២. អគ្គសញ្ញាព្រះកាយ ព្រះលោហិតព្រះគ្រីស្ត (ទ. ១៥៥)

៣. ព្រះយេស៊ូនៅមុខលោកពីឡាត (ទ. ១៦៩)

៤.  ស្រ្តីៗនាំគ្នាទៅផ្នូរ (ទ. ១៨២)

១. ព្រះយេស៊ូធ្វើឱ្យរលកស្ងប់

ម៉ាកុស៖ ភាពពិតប្រាកដ និង ភាពជាមនុស្ស

ម៉ាកុសរៀបរាប់រឿងរ៉ាវនេះច្បាស់ជាងគេ។ លោកជាអ្នកតែម្នាក់គត់ដែលរំលឹកថា ព្រះយេស៊ូសម្រាន្តលើខ្នើយ។ សាវ័កភិតភ័យ និងស្ទើរតែឈ្លើយចំពោះព្រះយេស៊ូ។ ម៉ាកុសបញ្ជាក់ថា ជំនឿគឺជាជ័យជម្នះលើការភ័យខ្លាច។

ម៉ាថាយ៖ ជីវិតព្រះសហគមន៍

• ពាក្យ "រញ្ជួយ"៖ ម៉ាថាយមិនប្រើពាក្យធម្មតាសម្រាប់ព្យុះទេ ប៉ុន្តែប្រើពាក្យ seismos (ការរញ្ជួយដី) ដែលក្នុងគម្ពីរមានន័យថាជាការអន្តរាគមន៍ពីព្រះជាម្ចាស់។
• សម្រែករបស់សាវ័ក៖ សាវ័កមិនស្រែកព្រោះខ្លាចទេ ប៉ុន្តែពួកគេអធិដ្ឋាន៖ "ព្រះអម្ចាស់អើយ សូមជួយសង្គ្រោះយើងខ្ញុំផង!"។
• ជំនឿជាចម្បង៖ ព្រះយេស៊ូបន្ទោសពួកគេ ខណៈពេលព្យុះកំពុងបោកបក់នៅឡើយ។ សម្រាប់ម៉ាថាយ ជំនឿគឺជាអ្វីដែលជួយឱ្យយើងមានចិត្តរឹងមាំក្នុងពេលមានអាសន្ន។

លូកា៖ អធិបតេយ្យភាពរបស់ព្រះយេស៊ូ

លូកាបង្ហាញសាច់រឿងយ៉ាងរលូន។ លោកបញ្ជាក់ថាខ្យល់ "បោកបក់ចុះ" មកលើបឹង (ពិតៗនៅសមុទ្រកាលីឡេ)។ សំណួរ "តើជំនឿរបស់អ្នករាល់គ្នានៅឯណា?" បង្ហាញថា ពួកគេមិនបានបាត់បង់ជំនឿទេ ប៉ុន្តែពួកគេវង្វេងដោយសារពួកគេស្លន់ស្លោ។

ចំណាំ៖ ចំពោះម៉ាកុស និងលូកា អព្ភូតហេតុនេះបង្ហាញអំពីអត្តសញ្ញាណរបស់ព្រះយេស៊ូ។ ចំពោះម៉ាថាយ អព្ភូតហេតុនេះបង្រៀនអំពីរបៀបដែលសាវ័កត្រូវប្រកាន់ខ្ជាប់ក្នុងពេលមានទុក្ខលំបាក។

២. ពិធីជប់លៀងចុងក្រោយ

ម៉ាថាយ៖ ការលោះបាប និងពិធីបុណ្យ

• "ដើម្បីលោះបាប"៖ លោកជាអ្នកតែម្នាក់គត់ដែលបន្ថែមពាក្យនេះ ដើម្បីបង្ហាញថា ការបូជារបស់ព្រះយេស៊ូ បានសម្រេចយញ្ញបូជានៅក្នុងព្រះវិហារយេរូសាឡឹម ដើម្បីលោះបាប ជាស្ថាពរ។

ម៉ាកុស៖ ភាពសាមញ្ញនៃការបូជា

ម៉ាកុសសរសេរយ៉ាងខ្លីបំផុត ដោយផ្ដោតលើសកម្មភាពព្យាការី។ ព្រះយេស៊ូប្រកាសអំពីមរណភាពដែលជិតមកដល់។ លោករៀបរាប់យ៉ាងលឿនបែបនេះ បង្ហាញថា អត្ថបទនេះមកពីការបញ្ចូនផ្ទាល់មាត់ពីដើមដំបូង (ខ្លីដើម្បីស្រួលចាំ)។

លូកា៖ នឹករលឹក និង "សម្ពន្ធមេត្រីថ្មី"

• "សម្រាប់អ្នករាល់គ្នា"៖ លូកាបន្ថែមពាក្យនេះដើម្បីធ្វើឱ្យការបូជាមានលក្ខណៈផ្ទាល់ខ្លួន។
• "សម្ពន្ធមេត្រីថ្មី"៖ មានតែលូកាប៉ុណ្ណោះដែលប្រើពាក្យ "ថ្មី" ដើម្បីបញ្ជាក់ថា ពិធីនេះខុសប្លែកទាំងស្រុងពីសម្ពន្ធមេត្រីចាស់។
• "ចូរធ្វើដូច្នេះ ដើម្បីនឹកលឹកដល់ខ្ញុំ"៖ លូកាបង្ហាញថាព្រះយេស៊ូបានបង្កើតពិធីដែលត្រូវធ្វើបន្តបន្ទាប់ទៀតនៅក្នុងសហគមន៍។

៣. ការបញ្ជូនព្រះយេស៊ូទៅឯលោកពីឡាត

• ម៉ាថាយ៖ ផ្ដោតលើទំនួលខុសត្រូវរបស់មេដឹកនាំអ៊ីស្រាអែល។
• ម៉ាកុស៖ បង្ហាញពីនីតិវិធីយ៉ាងរហ័ស និងផ្លូវការ ដើម្បីបង្ហាញថាជោគវាសនារបស់ព្រះយេស៊ូបំពេញគម្រោងការរបស់ព្រះជាម្ចាស់។
• លូកា៖ "ក្រុមប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់" ជាអ្នកចោទប្រកាន់ ដើម្បីបញ្ជាក់ថា ជារឿងនយោបាយ ។
• យ៉ូហាន៖ បង្ហាញថា ពួកគេខ្លាចភាពសៅហ្មងខាងក្រៅ (ការចូលក្នុងផ្ទះសាសន៍ដទៃ) ប៉ុន្តែបែរជាប្រព្រឹត្តអំពើអយុត្តិធម៌ខាងក្នុង (សម្លាប់មនុស្សឥតទោស)។

៤. ការរស់ឡើងវិញ

ម៉ាថាយ៖ គ្រាបន្ទាន់ និងការស្តាប់បង្គាប់

សាច់រឿងមានភាពរស់រវើក ស្ត្រីទាំងនោះ "រត់"។ គ្មានភាពសង្ស័យឡើយ។ "អំណរជាខ្លាំង" គឺជាការឆ្លើយតបចំពោះជ័យជម្នះលើមរណភាព។

លូកា៖ មនុស្សមិនជឿ

លូកាបង្ហាញពីចិត្តសាស្ត្រមនុស្ស។ ពាក្យក្រិក lêros (រឿងផ្ដេសផ្ដាស) បញ្ជាក់ថា សូម្បីតែសាវ័កក៏មិនជឿលើសក្ខីភាពរបស់ស្ត្រីដែរ។ លូកាចង់បង្ហាញថា ជំនឿមិនមែនងាយៗទេ ប៉ុន្តែទាមទារឱ្យយើងជួបផ្ទាល់ជាមួយព្រះគ្រីស្ត។

ចំណាំ៖ "សក្ខីភាពរបស់ស្ត្រី"

ក្នុងសម័យបុរាណ សក្ខីភាពរបស់ស្ត្រីគ្មានតម្លៃតាមផ្លូវច្បាប់ទេ។ ក្នុងដំណឹងល្អ ស្ត្រីគឺជាសាក្សីដំបូងគេ គឺជាភស្តុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏រឹងមាំបំផុត (ព្រោះបើគេប្រឌិតរឿង គេច្បាស់ជាឱ្យបុរសជាអ្នករកឃើញផ្នូរមុន ដើម្បីឱ្យគេជឿ)។

សូមមើលផែនទីនិងរូប  INTERNET GOOGLE

នៅក្នុងសង្គមយូដា (សាសន៍ជ្វីហ្វ) នាសម័យព្រះយេស៊ូ រចនាសម្ព័ន្ធសង្គម សាសនា និងនយោបាយ ប្រទាក់ក្រឡាគ្នាខ្លាំងណាស់។ យោងតាមអត្ថបទសម្ពន្ធមេត្រីថ្មី យើងអាចបែងចែកក្រុមសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖

១. វណ្ណៈបព្វជិត (Clergy)

វណ្ណៈនេះបែងចែកជាពីរថ្នាក់ដាច់ដោយឡែកពីគ្នា គឺអភិជននៅក្រុងយេរូសាឡឹម និងបព្វជិតក្រីក្រនៅតាមជនបទ។

• មហាបូជាចារ្យ (High priest): ជាកំពូលនៃឋានានុក្រម ទទួលខុសត្រូវលើធម៌វិន័យ និងព្រះវិហារ។ គាត់ជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់ (សាន់ហេដ្រីន៖ Sanhedrin) និងជាមេដឹកនាំកំពូលរបស់ប្រជារាស្ត្រ។ តំណែងនេះនាំមកនូវអំណាចនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចដ៏មហិមា (ចំណូលពីការថ្វាយបង្គំ និងការលក់សត្វបូជា)។ ពួកគេមកពីគ្រួសារអភិជន ៤ គ្រួសារ និងជាបក្សពួក សាឌូស៊ី (Sadducees)។
• បូជាចារ្យតាមជនបទ (Countryside priests): មានប្រហែល ៧,០០០ នាក់។ ពួកគេរស់នៅយ៉ាងក្រីក្រដូចប្រជារាស្ត្រទូទៅ។ ពួកគេមកបម្រើការនៅព្រះវិហារក្រុងយេរូសាឡឹមតែ ១ សប្តាហ៍ក្នុងមួយឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ តាមរយៈការចាប់ឆ្នោត (ដូចករណីលោកសាការី ជាបិតាលោកយ៉ូហានបាទីស្ត)។ ពួកគេភាគច្រើនជាពួក ផារីស៊ី (Pharisees)។
• ពួកលេវី (Levites): ជាបព្វជិតថ្នាក់ទាប (ប្រហែល ១០,០០០ នាក់)។ ពួកគេបំពេញការងារបន្ទាប់បន្សំដូចជា៖ រៀបចំយញ្ញបូជា លេងតន្ត្រី យាមព្រះវិហារ។

២. ពួកចាស់ទុំ (Olders)

ពួកគេជាអភិជនខាងគ្រហស្ថ (មិនមែនបព្វជិត)។ ក្នុងចំណោមពួកគេមានទាំងមេភូមិ និងអ្នកជំនួញមានទ្រព្យសម្បត្តិស្ដុកស្ដម្ភដែលក្នុងក្រុមប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់។ ពួកគេមានទំនោរទៅរកពួក សាឌូស៊ី និងព្យាយាមរក្សាអំណាចដោយចងសម្ព័ន្ធជាមួយពួកបព្វជិតជាន់ខ្ពស់ និងអាជ្ញាធររ៉ូម។

៣. ពួកបណ្ឌិតខាងវិន័យ (Scribes)

ពួកគេជាអ្នកឯកទេសខាងការបកស្រាយបទគម្ពីរ និងវិន័យ។ ពួកគេមានឥទ្ធិពលខ្លាំងលើជីវិតរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ និងក្នុងតុលាការ។

• ភាគច្រើនជាគ្រហស្ថ និងផារីស៊ី។
• ទោះបីជាមានចំណេះដឹងខ្ពស់ ប៉ុន្តែពួកគេរស់ក្នុងភាពក្រីក្រជាមួយប្រជារាស្ត្រ។
• ពួកគេបានបង្កើត «របង» នៃវិន័យជាច្រើនដើម្បីការពារធម៌វិន័យ។ សម្រាប់ព្រះយេស៊ូ វិន័យទាំងនេះហាក់ដូចជាបន្ទុកដ៏ធ្ងន់ ប៉ុន្តែសម្រាប់ពួកគេ គឺជាមធ្យោបាយធ្វើឱ្យរាស្ត្រគ្រប់រូបបាននៅជិតព្រះជាម្ចាស់។

៤. ពួកអ្នកទារពន្ធ

ពួកគេជាជនជាតិយូដាដែលធ្វើការឱ្យអាជ្ញាធររ៉ូមដើម្បីប្រមូលពន្ធ។ ដោយសារពួកគេធ្វើការឱ្យសត្រូវ (រ៉ូម) និងជារឿយៗតែងតែយកពន្ធលើសកំណត់សម្រាប់ប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ប្រជាជនស្អប់ពួកគេ និងចាត់ទុកពួកគេថាជា «មនុស្សបាបជាសាធារណៈ»។

៥. ពួកផារីស៊ី

ពាក្យ «ផារីស៊ី» មានន័យថា «អ្នកដែលដាច់ដោយឡែក»។ ពួកគេជាក្រុមដែលប្រកាន់ខ្ជាប់នូវភាពបរិសុទ្ធ និងការប្រតិបត្តិតាមធម៌វិន័យយ៉ាងតឹងរ៉ឹងបំផុត។

• ចរិតលក្ខណៈ៖ ពួកគេមិនមែនជាមនុស្សលាក់ពុតដូចយើងធ្លាប់ឮនោះទេ ប៉ុន្តែជាមនុស្សដែលចង់រស់នៅតាមរបៀបបរិសុទ្ធ។ ពួកគេអធិដ្ឋាន តមអាហារ និងថ្វាយទ្រព្យដប់ភាគរយ។
• គោលលទ្ធិ៖ ពួកគេជឿថា មនុស្សស្លាប់នឹងរស់ឡើងវិញ ជឿថាមានទេវទូត និងការយាងមករបស់ព្រះមេស្ស៊ី។
• ឥទ្ធិពល៖ ទោះបីមានចំនួនត្រឹមតែប្រហែល ៦,០០០ នាក់ ប៉ុន្តែពួកគេមានឥទ្ធិពលខ្លាំងលើប្រជារាស្ត្រ។ ក្រោយឆ្នាំ ៧០ គឺពួកផារីស៊ីនេះហើយដែលជួយស្រោចស្រង់សាសនាយូដាឱ្យនៅគង់វង្ស។

៦. ពួកសាឌូស៊ី

ពួកគេជាក្រុមអភិជន និងបព្វជិតជាន់ខ្ពស់ដែលគ្រប់គ្រងព្រះវិហារនៅក្រុងយេរូសាឡឹម។

• គោលលទ្ធិ៖ ពួកគេទទួលស្គាល់តែគម្ពីរប្រាំច្បាប់ដំបូងរបស់លោកម៉ូសេ (Pentateuque) ប៉ុណ្ណោះ។ ពួកគេ មិនជឿថា មនុស្សនឹងរស់ឡើងវិញ ឬថា​មានទេវទូតឡើយ (កិច្ចការ ២៣:៨)។
• នយោបាយ៖ ពួកគេចូលដៃជាមួយអាជ្ញាធររ៉ូម ដើម្បីរក្សាអំណាច និងទ្រព្យសម្បត្តិ។ ក្រុមនេះបានរលាយសាបសូន្យទៅវិញបន្ទាប់ពីព្រះវិហារត្រូវបានបំផ្លាញនៅឆ្នាំ ៧០។

៧. ពួកអេសេន (Essenes)

ពួកគេជាក្រុមដែលរស់នៅដាច់ដោយឡែកជាសហគមន៍ (ដូចជាឥសី) នៅតំបន់សមុទ្រមរណៈ (Qumran)។

• របៀបរស់នៅ៖ ពួកគេចាត់ទុកជនជាតិយូដាដទៃទៀតថាគ្មានជំនឿគ្រប់គ្រាន់ ទើបពួកគេដកខ្លួនទៅរស់នៅតាមវាលរហោស្ថានដើម្បីអធិដ្ឋាន សិក្សាគម្ពីរ និងត្រៀមខ្លួនទទួលព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់។

៨. ចលនាបុណ្យជ្រមុជទឹក និងលោកយ៉ូហានបាទីស្ត

មានក្រុមជាច្រើនដែលផ្ដោតលើពិធីជ្រមុជទឹកជាសញ្ញានៃការលាងជម្រះបាប និងការប្រែចិត្ត។ ចលនារបស់លោកយ៉ូហានបាទីស្តស្ថិតក្នុងចំណោមនេះ ប៉ុន្តែលោកបើកចំហចំពោះមនុស្សគ្រប់វណ្ណៈ និងមិនប្រឆាំងនឹងជំនឿប្រពៃណីឡើយ។

៩. ក្រុមផ្សេងៗទៀត

• រាស្ត្រនៃដែនដី: ជាពាក្យមើលងាយដែលពួកផារីស៊ីប្រើហៅប្រជារាស្ត្រក្រីក្រដែលមិនចេះធម៌វិន័យច្បាស់លាស់។
• ពួកណាសូរ៉ែន (Nazoreens): ជាឈ្មោះដែលជនជាតិយូដាប្រើហៅគ្រីស្តបរិស័ទដំបូងៗ ដោយចាត់ទុកថាជាបក្សពួកថ្មីមួយក្នុងសាសនាយូដា។
• ពួកសាម៉ារី: ពួកគេមិនមែនជាបក្សពួកសាសនាទេ ប៉ុន្តែជាជនជាតិមួយដែលបានបែកចេញពីសាសនាយូដាផ្លូវការ។ ពួកគេមានព្រះវិហារផ្ទាល់ខ្លួននៅលើភ្នំការិស៊ីម។ ទំនាក់ទំនងរវាងពួកគេ និងជនជាតិយូដាមានភាពតានតឹងខ្លាំង ប៉ុន្តែព្រះយេស៊ូបានបង្ហាញសេចក្ដីមេត្តាចំពោះពួកគេជាខ្លាំង។

១០. សាសន៍ដទៃដែលផ្សារភ្ជាប់នឹងសាសនាយូដា

សាសនាយូដាបែងចែកមនុស្សលោកជាពីរគឺ៖ ជនជាតិយូដា (អ្នកកាត់ស្បែក) និងសាសន៍ដទៃ (អ្នកមិនកាត់ស្បែក)។ ប៉ុន្តែ សាសន៍ដទៃអាចចូលមករួមរស់ជាមួយសាសនាយូដាបាន៖

• ពួកប្រូសេលីត (Proselytes): គឺជាសាសន៍ដទៃដែលសម្រេចចិត្តទទួលយកសាសនាយូដាទាំងស្រុង។ ពួកគេជឿលើព្រះតែមួយ ទទួលយកធម៌វិន័យ និងយល់ព្រមធ្វើពិធី «កាត់ស្បែក» ព្រមទាំងអនុវត្តតាមប្រពៃណីយូដាទាំងអស់។
• ពួកកោតខ្លាចព្រះជាម្ចាស់ (Fear God): គឺជាសាសន៍ដទៃដែលជឿលើព្រះរបស់សាសន៍យូដា និងគោរពសីលធម៌តាមគម្ពីរ ប៉ុន្តែពួកគេ មិនព្រមធ្វើពិធីកាត់ស្បែក ឡើយ។ ដូច្នេះ តាមច្បាប់សាសនា ពួកគេនៅតែត្រូវបានចាត់ទុកជា «សាសន៍ដទៃ» ដដែល។

១១. ក្រុមនយោបាយ (ចំពោះអំណាចរ៉ូម)

ក. ក្រុមសហការ (Collaborators)

ដើម្បីរក្សាអំណាច ទ្រព្យសម្បត្តិ និងតំណែងរបស់ខ្លួន ក្រុមអ្នកមាន និងបព្វជិតជាន់ខ្ពស់សុខចិត្តធ្វើការជាមួយរ៉ូម។

• ពួកហេរ៉ូឌាន (Herodians): គឺជាអ្នកគាំទ្រស្ដេចហេរ៉ូឌ អង់ទីប៉ាស (Herod Antipas)។ ពួកគេមានអាកប្បកិរិយាប្រឆាំងនឹងព្រះយេស៊ូយ៉ាងខ្លាំង ព្រោះខ្លាចព្រះអង្គបង្កចលាចលប៉ះពាល់ដល់អំណាចរបស់ពួកគេ។

ខ. ក្រុមតស៊ូ (ជាតិនិយម)

ជំនឿលើព្រះជាម្ចាស់ និងការស្រឡាញ់ធម៌វិន័យ បានជំរុញឱ្យមានការប្រឆាំងនឹងរ៉ូម៖

• ពួកផារីស៊ី: តស៊ូដោយអហិង្សា និងដោយសន្តិវិធី (ផ្តោតលើការរក្សាបរិសុទ្ធនៃវិន័យ)។
• ពួកហ្សេឡុត (Zelotes): ជាក្រុមតស៊ូដោយហិង្សា និងអាវុធ។ ពួកគេចង់រំដោះប្រទេសដោយកម្លាំងបាយ។
• ពួកស៊ីការ (Sicaires): ជាក្រុមជ្រុលនិយមបំផុតក្នុងចំណោមពួកហ្សេឡុត។ ឈ្មោះរបស់ពួកគេមកពីពាក្យ Sica (ដាវខ្លី) ដែលពួកគេលាក់ក្នុងសម្លៀកបំពាក់ដើម្បីធ្វើឃាតសត្រូវ ឬជនជាតិយូដាណាដែលចូលដៃជាមួយរ៉ូម។

សេចក្ដីសន្និដ្ឋាន៖ បរិបទដែលព្រះយេស៊ូរស់នៅ

ការយល់ដឹងពីបរិបទនយោបាយដ៏តានតឹងនេះ ជួយឱ្យយើងយល់ថាហេតុអ្វីបានជាមនុស្សសម័យនោះមានប្រតិកម្មខុសៗគ្នាចំពោះព្រះយេស៊ូ៖

• ខ្លះចង់ឱ្យព្រះអង្គធ្វើជា «ស្ដេចនយោបាយ» ដើម្បីដឹកនាំទ័ពដេញរ៉ូម (ដូចពួកហ្សេឡុត)។
• ខ្លះខ្លាចព្រះអង្គបង្កបញ្ហាឱ្យរ៉ូមខឹង រួចមកកម្ទេចព្រះវិហារ (ដូចពួកសាឌូស៊ី និងបព្វជិតខ្ពស់)។
• ខ្លះសាកល្បងព្រះអង្គក្នុងរឿងនយោបាយ (ដូចជាសំណួររឿង «បង់ពន្ធឱ្យសេសារ») ដើម្បីរកលេសចាប់កំហុសព្រះអង្គ។

គ្រឹះស្ថានសំខាន់ៗនៃសាសនាយូដា (សូមមើលវីដេអូ)

នៅក្នុងកិច្ចការគ្រីស្តទូត យើងឃើញថា ជីវិតសាសនារបស់ជនជាតិយូដាវិលជុំវិញគ្រឹះស្ថានសំខាន់ៗចំនួនពីរ គឺ ព្រះវិហារបរិសុទ្ធ (សម្រាប់ថ្វាយយញ្ញបូជា) និង ធម្មសាលា (សម្រាប់រៀនសូត្រព្រះគម្ពីរ)។

១. ព្រះវិហារបរិសុទ្ធនៅក្រុងយេរូសាឡឹម (Temple)

ស្ដេចហេរ៉ូឌបានជួសជុលព្រះវិហារនេះយ៉ាងស្អាតប្រណីត។ គឺជាទីកន្លែងដ៏វិសុទ្ធបំផុតដែលតំណាងឱ្យវត្តមានរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ហើយការចូលទៅកាន់ទីនោះត្រូវបានកំណត់យ៉ាងតឹងរ៉ឹងបំផុតតាមឋានានុក្រម៖

• ទីវិសុទ្ធបំផុត: ជាបន្ទប់ទទេរដែលបិទជិតដោយវាំងននព្រះវិហារ (កាលពីមុនជាកន្លែងតម្កល់ហិបនៃសម្ពន្ធមេត្រី)។ មានតែ មហាបូជាចារ្យ ម្នាក់គត់ដែលអាចចូលទៅទីនោះបាន ហើយចូលបានតែ ១ ដងក្នុងមួយឆ្នាំ ប៉ុណ្ណោះ គឺនៅថ្ងៃបុណ្យធ្វើបុណ្យលាងបាប (Kippour)។
• ទីធ្លាបូជាចារ្យ: នៅជុំវិញអាសនៈយញ្ញបូជា គឺជាកន្លែងសម្រាប់តែពួកបូជាចារ្យបំពេញកិច្ចការ។
• ទីធ្លាអ៊ីស្រាអែល: សម្រាប់បុរសជនជាតិយូដាដែលនាំសត្វមកបូជា។
• ទីធ្លាស្ត្រី: សម្រាប់ស្ត្រីជនជាតិយូដាចូលមកថ្វាយបង្គំ។
• ទីធ្លាសាសន៍ដទៃ: ជាទីធ្លាខាងក្រៅបង្អស់សម្រាប់មនុស្សគ្រប់សាសន៍។ មានរបងថ្មដែលបំបែកទីធ្លានេះចេញពីតំបន់បរិសុទ្ធខាងក្នុង ដែលមានស្លាកសញ្ញាព្រមានជាភាសាក្រិក និងឡាតាំងថា៖ «សាសន៍ដទៃណាដែលហ៊ានឆ្លងកាត់របងនេះ នឹងត្រូវកាត់ទោសប្រហារជីវិត»។

២. យញ្ញបូជា និងពិធីបុណ្យ

នៅលើអាសនៈដ៏ធំសម្បើម (ទំហំ ២៥ ម៉ែត្រ គុណ ៧.៥ ម៉ែត្រ) សកម្មភាពសាសនាប្រព្រឹត្តទៅឥតឈប់ឈរ៖

• យញ្ញបូជាអចិន្ត្រៃយ៍: គេបូជាកូនចៀមមួយនៅពេលព្រឹក និងមួយទៀតនៅពេលល្ងាចជារៀងរាល់ថ្ងៃ។
• យញ្ញបូជាឯកជន: មានសត្វជាច្រើនឥតគណនាដែលរាស្ត្រនាំមកបូជាដើម្បីសុំការអត់ទោសបាប ឬដើម្បីអរព្រះគុណ។
• បរិយាកាស: នៅថ្ងៃបុណ្យធំៗ ព្រះវិហារពោរពេញដោយហ្វូងមនុស្សកុះករ ពួកបូជាចារ្យ និងពួកលេវីមមាញឹកយ៉ាងខ្លាំង ផ្សែងយញ្ញបូជាហុយទ្រលោម និងមានសំឡេងតន្ត្រីពីពួកលេវីអមជាមួយផងដែរ។

ជីវិតសាសនារបស់ជនជាតិយូដា មិនត្រឹមតែវិលជុំវិញព្រះវិហារបរិសុទ្ធប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ផ្អែកលើសកម្មភាពក្នុងធម្មសាលា និងពិធីបុណ្យនានាដែលពង្រឹងសាមគ្គីភាពជាតិ និងជំនឿ។

៣. ធម្មសាលា (Synagogue)

ពាក្យ «ធម្មសាលា» មានន័យថា «ការជួបជុំគ្នា»។ គឺជាបេះដូងនៃជីវិតសាសនាប្រចាំថ្ងៃ ជាកន្លែងដែលជំនឿ និងការប្រតិបត្តិត្រូវបានបង្ហាត់បង្ហាញដល់ប្រជារាស្ត្រ។

• ពិធីថ្វាយបង្គំ៖ ប្រព្រឹត្តទៅ ៣ ដងក្នុងមួយថ្ងៃ។ ធាតុផ្សំសំខាន់គឺ ការបង្រៀន ដែលរួមមានការអានព្រះគម្ពីរក្បួនច្បាប់ និងសៀវភៅព្យាការី រួចបកស្រាយតាមរយៈធម្មទេសនា។
• ការអធិដ្ឋាន៖ សំខាន់បំផុតគឺការសូត្រ Shema (សេចក្ដីសង្ខេបនៃជំនឿអ៊ីស្រាអែល) និង «សេចក្ដីប្រកាសពរទាំង ១៨» ដើម្បីអរព្រះគុណចំពោះទង្វើដ៏អស្ចារ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់។

៤. បុណ្យធំៗទាំងបី

បុណ្យទាំងនេះតម្រូវឱ្យជនជាតិយូដាធ្វើដំណើរទៅកាន់ក្រុងយេរូសាឡឹម ដើម្បីជួបជុំគ្នានៅព្រះវិហារបរិសុទ្ធ៖

• បុណ្យចម្លង: រំលឹកដល់ការរំដោះចេញពីស្រុកអេស៊ីប។ សម័យនោះមានអ្នកចូលរួមដល់ទៅ ២០០,០០០ នាក់។ គេបូជាកូនចៀមនៅព្រះវិហារ រួចយកទៅបរិភោគជាគ្រួសារ។ (សម្គាល់៖ បន្ទាប់ពីព្រះវិហារត្រូវបំផ្លាញនៅឆ្នាំ ៧០ បុណ្យចម្លងត្រូវបានប្រារព្ធឡើងដោយគ្មានកូនចៀមបូជាឡើយ)។
• បុណ្យថ្ងៃទី៥០ (Pentecost): ប្រារព្ធឡើង ៥០ ថ្ងៃក្រោយបុណ្យចម្លង។ គឺជាបុណ្យរំលឹកដល់ការប្រទានក្រឹត្យវិន័យនៅភ្នំស៊ីណៃ និងការរំលឹកឡើងវិញនូវសម្ពន្ធមេត្រីរវាងព្រះជាម្ចាស់ និងអ៊ីស្រាអែល។
• បុណ្យបោះជំរំ: ជាបុណ្យដ៏អធិកអធមបំផុត។ គ្រួសារនីមួយៗសង់ខ្ទមពីមែកឈើដើម្បីរំលឹកដល់ការស្នាក់នៅវាលរហោស្ថាន។ មានពិធីដង្ហែទឹកពីស្រះស៊ីឡូម និងការដុតចង្កៀងបំភ្លឺពេញទីក្រុង។

៥. ថ្ងៃឈប់សម្រាក និងថ្ងៃបុណ្យផ្សេងៗ

• ថ្ងៃសប្ប័ទ (Sabbat): ជាការអនុវត្តដ៏វិសុទ្ធបំផុត។ គឺជាថ្ងៃសម្រាកពីការងារទាំងពួង ដើម្បីអរព្រះគុណដល់ព្រះជាម្ចាស់។ ទោះជាយ៉ាងណា វិន័យដ៏តឹងរ៉ឹងពេកជួនកាលបានក្លាយជាបន្ទុកធ្ងន់សម្រាប់មនុស្ស។
• បុណ្យយូមគីពួរ (Yôm Kippour): ជាថ្ងៃលាងបាប និងការធ្វើតបៈ។ មានតែក្នុងថ្ងៃនេះទេដែលមហាបូជាចារ្យអាចចូលទៅក្នុង «ទីវិសុទ្ធបំផុត» បាន។
• បុណ្យហាណូកា (Hannoukah): រំលឹកដល់ការសម្អាតព្រះវិហារឡើងវិញបន្ទាប់ពីបានឈ្នះសត្រូវនៅឆ្នាំ ១៦៤ មុន គ.ស។

៧. ក្រុមប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់ (Sanhedrin)

គឺជាស្ថាប័នកំពូលទាំងផ្នែកសាសនា និងនយោបាយរបស់ជាតិយូដា៖

• សមាជិក៖ មាន ៧១ រូប (រួមមានពួកចាស់ទុំ បព្វជិតជាន់ខ្ពស់ និងពួកអាចារ្យ) ដោយមានមហាបូជាចារ្យជាប្រធាន។
• អំណាច៖ បោះឆ្នោតអនុម័តច្បាប់ កំណត់ប្រតិទិនសាសនា និងអាចកាត់ទោសប្រហារជីវិត (ប៉ុន្តែក្នុងសម័យរ៉ូម ពួកគេគ្មានសិទ្ធិអនុវត្តទោសសម្លាប់ដោយផ្ទាល់ឡើយ គឺត្រូវឆ្លងកាត់អភិបាលរ៉ូម)។

ទីតាំង៖ ជួបជុំគ្នានៅក្នុងបរិវេណព្រះវិហារបរិសុទ្ធ ២ ដងក្នុងមួយសប្តាហ៍។

នាពេលល្ងាចនៃពិធីបុណ្យខួបអាពាហ៍ពិពាហ៍មាសរបស់ពួកគេ...

នៅពេលខ្ញុំទៅដល់ផ្ទះរបស់ពួកគេ ដែលជាប្តីប្រពន្ធ យើងបានចំណាយពេលល្ងាចជាមួយគ្នា គឺជាពេលវេលាដ៏អស្ចារ្យបំផុត។

ខ្ញុំធ្លាប់គិតថាខ្ញុំស្គាល់មិត្តភក្តិចាស់ៗទាំងពីរនាក់នេះច្បាស់ណាស់៖ ពួកគាត់ជាមនុស្សសាមញ្ញដែលបានរស់នៅជាមួយគ្នាអស់រយៈពេលកន្លះសតវត្ស ឆ្លងកាត់ទាំងសេចក្តីសុខ និងសេចក្តីទុក្ខ។ ប៉ុន្តែនៅល្ងាចនោះ ខ្ញុំបានស្គាល់ពួកគាត់តាមរយៈក្រសែភ្នែកថ្មី ព្រោះពួកគាត់បានបង្ហាញ «កំណប់» របស់ខ្លួន៖ គឺជាប្រអប់ក្រដាសកាតុងមួយដែលមានផ្ទុកនូវអ្វីៗគ្រប់យ៉ាង។

ក្នុងនោះមានរូបថតជាច្រើន ចាប់តាំងពីរូបថតគ្រួសារ (ដែលមើលទៅរៀបរយបែបបុរាណ) ក្នុងថ្ងៃរៀបការ រហូតដល់រូបថតអនុស្សាវរីយ៍នៃស្នាមញញឹមរបស់ក្មេងៗ ឬរូបភាពទេសភាពកាលពីដើរកម្សាន្តវិស្សមកាល។ មានកាតប៉ុស្តាល់សាមញ្ញៗដែលផ្ញើតាមទម្លាប់ ដែលខ្លះមានសភាពរហែករេចរឹល ព្រោះប្តីបានដាក់តាមខ្លួនក្នុងឯកសណ្ឋានទាហានកាលពីសម័យសង្គ្រាម។ ពួកគាត់បានពន្យល់ និងរៀបរាប់ប្រាប់ខ្ញុំបណ្តើរៗ ហើយរូបថតចាស់ៗទាំងនោះក៏ក្លាយជាសាក្សីនៃភាពឈឺចាប់ ឬសេចក្តីត្រេកអរក្នុងខណៈណាមួយនៃជីវិតរបស់ពួកគាត់។

ជីវិតរបស់ពួកគាត់បានផុសចេញតាមរយៈឯកសារគ្រួសារទាំងនោះ៖ បញ្ជីពង្សាវតារគ្រួសារដែលមានឈ្មោះបុរាណៗវែងអន្លាយ បានក្លាយជាមោទនភាពនៃការមានខ្សែស្រឡាយ និងការមានឫសគល់នៅក្នុងទឹកដីមួយ លិខិតជួលផ្ទះលែងជាឯកសារផ្លូវការដ៏ស្មុគស្មាញទៀតហើយ ប៉ុន្តែបែរទៅជាក្តីស្រមៃនៃជីវិតដែលខំធ្វើការ និងសន្សំសំចៃរហូតបានសម្រេច ពោលគឺការមានផ្ទះ «ផ្ទាល់ខ្លួន»។ សំបុត្រដែលផ្ញើឆ្លងឆ្លើយគ្នា កាលពីសម័យដណ្តឹងគ្នា («នែ៎ កុំឱ្យគេអានរឿងហ្នឹងអី...» បុរសជាប្តីប្រកែកទាំងចិត្តរីករាយ ដែលឃើញខ្ញុំបានដឹងពីសេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏ផ្អែមល្ហែមរបស់ពួកគាត់) ត្រូវបានដាក់នៅក្បែរសេចក្ដីអធិដ្ឋានដែលបានសរសេរសម្រាប់គ្រាសំខាន់ៗក្នុងជីវិត។ សុន្ទរកថាអប់រំក្នុងថ្ងៃការ ក៏នៅក្បែរនឹងកំណាព្យដែលសរសេរមិនសូវរលូនរបស់ចៅប្រុសម្នាក់...

ពេលវេលានៅល្ងាចនោះកន្លងផុតទៅដូចជាយល់សប្តិ។ ខ្ញុំស្គាល់មិត្តចាស់ទាំងនេះច្បាស់ណាស់ ប៉ុន្តែភ្លាមៗនោះ ខ្ញុំបែរជាបានរកឃើញអត្ថន័យនៃជីវិតរបស់ពួកគាត់ រួមជាមួយពួកគាត់តែម្តង។ ឯកសារ និងរូបថតទាំងនេះសុទ្ធតែជារបស់ធម្មតា និងគ្មានតម្លៃអ្វីឡើយ។ ប៉ុន្តែ វាក៏ក្លាយជាវត្ថុដែលមិនអាចកាត់ថ្លៃបាន៖ វាមិនមែនជាវត្ថុប្រើប្រាស់ទៀតទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាជីវិតទាំងមូលដែលពួកគាត់បានចងក្រង និងបកស្រាយអត្ថន័យ។ វត្ថុដ៏សាមញ្ញនីមួយៗបានចូលទៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលពួកគាត់បានត្បាញបញ្ជូលគ្នាជាអត្ថន័យ។ ប្រពន្ធបានសរសេរថា៖ «ភ្លាមៗនោះ ចាប់ពីខណៈដែលខ្ញុំ និងប្តីខ្ញុំទទួលស្គាល់ថាពួកយើងស្រឡាញ់គ្នា យើងបានរក្សាទុកក្នុងកម្រងអនុស្សាវរីយ៍ ដែលផ្សារភ្ជាប់ពួកយើងឱ្យនៅជាមួយគ្នា»។

១. ជីវិតដែលក្លាយទៅជា «អត្ថបទ»

ប្តីប្រពន្ធទាំងនេះបានបង្ហាញរូបថត និងសំណេរផ្សេងៗដល់ខ្ញុំ យើងចាប់អារម្មណ៍លើវត្ថុទាំងនោះក្នុងនាមជាវត្ថុផ្ទាល់ ប៉ុន្តែសំខាន់បំផុត គឺដោយសារតែអ្វីៗទាំងនោះសង្ខេបជីវិតរបស់ប្តីប្រពន្ធនេះ។ តាមរយៈវត្ថុទាំងនោះ ខ្ញុំអាចចូលទៅក្នុងពិភពលោករបស់មិត្តភក្តិទាំងនេះ និងចូលរួមក្នុងដំណើរផ្សងព្រេងនៃសេចក្តីស្រឡាញ់របស់ពួកគាត់។

ដូចគ្នាដែរ សៀវភៅផ្សេងៗនៃព្រះគម្ពីរ ច្រើនតែមើលទៅហាក់ដូចជាធម្មតា និងគ្មានអ្វីគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ចំពោះយើងឡើយ។ ប៉ុន្តែតាមរយៈសៀវភៅទាំងនោះ យើងនឹងរកឃើញនូវដំណើរផ្សងព្រេងនៃប្រជារាស្ត្រនៃអ្នកជឿ ហើយយើងអាចចូលទៅក្នុងពិភពលោករបស់ពួកគេបាន។

២. យើងយល់ច្បាស់នៅពេលក្រោយ

«នេះគឺជាសំបុត្រស្នេហាដំបូងរបស់យើង» មិត្តភក្តិចាស់របស់ខ្ញុំនិយាយទាំងញញឹមពព្រាយ។ ខ្ញុំក៏អានទាំងឆ្ងល់៖ គឺជាលំហាត់ពិជគណិតសោះ! កាលនោះ គាត់និងភរិយា (អនាគត) គឺជាសិស្សវិទ្យាល័យ។ ដោយសារនាងធ្លាក់ខ្លួនឈឺ គាត់ក៏ត្រូវបានគេចាត់ឱ្យសរសេរសំបុត្រទៅនាង ដើម្បីប្រាប់ពីមេរៀនគណិតវិទ្យាដែលត្រូវធ្វើ។ គឺជាសំបុត្រធម្មតាមួយ។ ប៉ុន្តែសំបុត្រនេះបានដុតបញ្ឆេះអ្វីម្យ៉ាង ហើយ... ក៏មានសំបុត្របន្តបន្ទាប់ទៀត! ប្រសិនបើពិនិត្យសំបុត្រនោះដោយឡែក វាមិនមានអ្វីគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ឡើយ។ ប៉ុន្តែដោយសារពួកគេបានរក្សាទុកដោយចៃដន្យ ហើយយកមកអានឡើងវិញក្រោយពេលរៀបការ វាក៏បានក្លាយជាសំបុត្រស្នេហាដំបូងរបស់ពួកគេយ៉ាងពិតប្រាកដ។

នៅពេលដែលព្រឹត្តិការណ៍មួយចូលមកក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់យើង ទើបព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនោះមានន័យ។ បើថតរូបព្រឹត្តិការណ៍នេះខណៈពេលកើតឡើងភ្លាម រូបថតនេះមិនសូវមានតម្លៃទេ តែបើពិនិត្យមើលឡើងវិញនៅពេលក្រោយ រូបថតនេះក៏សំខាន់។ ព្រឹត្តិការណ៍នីមួយៗអាចបង្កប់នូវអត្ថន័យជាច្រើនដែលយើងមើលមិនឃើញនៅពេលនោះ ប៉ុន្តែប្រសិនបើព្រឹត្តិការណ៍នេះពិតជាសំខាន់ យើងនឹងគិតគូរពីព្រឹត្តិការណ៍នេះឡើងវិញ ហើយតាមរយៈការគិតគូរឡើងវិញនេះ យើងនឹងរកឃើញនូវអត្ថន័យពេញលេញ។ កាលណាយើងកាន់តែឈានទៅមុខ ព្រឹត្តិការណ៍ដំបូងនោះក៏កាន់តែមានន័យស៊ីជម្រៅ។

ដូច្នេះ ការរៀបរាប់អំពីព្រឹត្តិការណ៍ណាមួយ មិនមែនជាការព្យាយាមធ្វើរបាយការណ៍ឱ្យបានត្រឹមត្រូវឥតខ្ចោះ ឬថតចម្លងអ្វីដែលបានកើតឡើងនោះទេ ប៉ុន្តែគឺជាការបង្កើតព្រឹត្តិការណ៍នោះឡើងវិញបន្តិចម្តងៗ ដោយធ្វើឱ្យលេចចេញនូវអត្ថន័យដែលព្រឹត្តិការណ៍នេះមានសម្រាប់យើងនៅពេលបច្ចុប្បន្ន។ ហើយនៅពេលរៀបរាប់វានៅពេលក្រោយទៀត យើងនឹងរកឃើញអ្វីៗផ្សេងទៀតបន្ថែមទៀត។ ឧទាហរណ៍ ជារឿយៗមានមិត្តភក្តិម្នាក់និយាយអ្វីម្យ៉ាងមកកាន់យើង យើងមិនសូវយកចិត្តទុកដាក់ឡើយ ហើយបន្ទាប់មក ជួនកាលយូរណាស់ក្រោយមក ទើបយើងស្រែកថា៖ «ឳ! គឺពាក្យនេះតើដែលគាត់ចង់ប្រាប់ខ្ញុំ...»។ តើពេលនោះយើងនឹងរៀបរាប់ពីឃ្លាដំបូងនោះយ៉ាងដូចម្តេច៖ រៀបរាប់តាមពាក្យដែលគាត់បាននិយាយ ឬតាមអ្វីដែលយើងយល់? ឬនិយាយម្យ៉ាងទៀត តើយើងនឹងយកពាក្យពិតប្រាកដរបស់គាត់មកប្រើ? ឬក៏បន្ថែមអត្ថន័យដែលគាត់ចង់មានន័យពិតប្រាកដ?

៣. ត្រឹមត្រូវតាមបច្ចេកទេស ឬ ពិតប្រាកដ?

ជារឿយៗយើងតែងឮសំណួរថា៖ «តើអ្វីៗដែលមានក្នុងព្រះគម្ពីរជាការណ៍ពិតឬទេ? តើអព្ភូតហេតុនេះជាការណ៍ពិតឬទេ?» មុននឹងឆ្លើយ យើងប្រហែលជាត្រូវសួរខ្លួនឯងសិនថា តើយើងមានន័យយ៉ាងណាចំពោះពាក្យថា «ពិត» នេះ។ គឺមានន័យច្រើនយ៉ាង៖ ឧទាហរណ៍ យើងនិយាយថា «រឿងនេះពិត ប្រលោមលោកនេះពិត កំណាព្យនេះពិត...»។ យើងដឹងច្បាស់ថា យើងមិនបាននិយាយអំពីអ្វីដែលដូចគ្នាទាំងស្រុងនោះទេ។ នៅក្នុងប្រលោមលោក គ្រប់យ៉ាងត្រូវបានគេបង្កើតឡើង ប៉ុន្តែវាអាចជាការណ៍ពិត ប្រសិនបើយើងមើលឃើញខ្លួនឯងនៅក្នុងនោះ ប្រសិនបើវាឆ្លុះបញ្ចាំងពីតថភាពមនុស្សជាតិបានល្អ៖ គ្មានអ្វីដែលត្រឹមត្រូវតាមប្រវត្តិសាស្ត្រឡើយ ប៉ុន្តែគ្រប់យ៉ាងគឺ «ពិត»!

វាជារឿងគ្រោះថ្នាក់ជានិច្ចក្នុងការដាក់ស្លាកកំណត់ចំណាំ ប៉ុន្តែវាជួយឱ្យយើងមើលឃើញច្បាស់។ ចូរប្រើពាក្យពីរនេះ៖ ត្រឹមត្រូវ និង ពិត។

• «ត្រឹមត្រូវ» សំដៅលើអ្វីដែលបានកើតឡើងតាមប្រវត្តិសាស្ត្រ៖ អ្វីដែលកាមេរ៉ា ឬម៉ាស៊ីនថតសម្លេងអាចកត់ត្រាទុកបាន។ «សំបុត្រស្នេហាដំបូង» របស់មិត្តចាស់ខ្ញុំ គ្រាន់តែជាការផ្ញើលំហាត់គណិតវិទ្យាប៉ុណ្ណោះ ហើយឃ្លាដែលមិត្តភក្តិនិយាយ នឹងត្រូវយកមកនិយាយឡើងវិញតាមពាក្យពេចន៍ច្បាស់ៗរបស់គាត់។
• ប៉ុន្តែ គឺជាការ «ពិត» ដែលរូបមន្តពិជគណិតទាំងនោះគឺជា «សំបុត្រស្នេហា» ហើយរបៀបដែលខ្ញុំនិយាយឃ្លារបស់មិត្តភក្តិខ្ញុំឡើងវិញ នឹងមានលក្ខណៈ «ពិត» ជាងការនិយាយឱ្យត្រឹមត្រូវតាមពាក្យបច្ចេកទេស។

តើព្រះគម្ពីរជាការណ៍ពិតឬទេ? បាទ/ចាស ពិត ប៉ុន្តែក្នុងន័យនៃពាក្យថា «ពិត» នេះឯង។ យើងនឹងឃើញមានចំណុចមិនត្រឹមត្រូវតាមបច្ចេកទេសខ្លះ របៀបនៃការរៀបរាប់ព្រឹត្តិការណ៍ ឬការស្រង់សម្ដីនឹងមិនត្រឹមត្រូវឥតខ្ចោះឡើយ ប៉ុន្តែគឺជាការណ៍ពិត ព្រោះវាបានរួមបញ្ចូលនូវអត្ថន័យដែលគេបានរកឃើញនៅក្នុងនោះ។

៤. ជឿដើម្បីយល់

យើងមិនអាចមើលឃើញតថភាពសំខាន់នៃព្រឹត្តិការណ៍មួយ ដោយភ្នែកទទេបានឡើយ ខ្ញុំត្រូវតែស្មានអត្ថន័យនេះតាមរយៈប្រវត្តិសាស្ត្រនៃព្រឹត្តិការណ៍នោះ តាមរយៈអ្វីដែលខ្ញុំមើលឃើញ។ ឧទាហរណ៍៖ ខ្ញុំឃើញបុរសម្នាក់ និងស្ត្រីម្នាក់ថើបគ្នា។ នេះជាការពិតជាក់ស្តែង តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ប៉ុន្តែខ្ញុំមិនអាចសន្និដ្ឋានអ្វីបានឡើយ ព្រោះជួនកាលគេត្រូវបង្ខំចិត្តថើបនរណាម្នាក់ដែលគេមិនស្រឡាញ់ក៏មាន។ ប្រសិនបើមានគេប្រាប់ខ្ញុំថា ពួកគេស្រឡាញ់គ្នា នោះស្នាមថើបនេះនឹងមានន័យភ្លាម និងក្លាយជាសញ្ញានៃសេចក្តីស្រឡាញ់របស់ពួកគេ។ «ប្រសិនបើមានគេប្រាប់ខ្ញុំ...»៖ បានសេចក្ដីថា ខ្ញុំជឿលើអ្វីដែលគេប្រាប់ខ្ញុំ គឺដោយសារតែខ្ញុំជឿ ទើបខ្ញុំយល់ថាស្នាមថើបនោះជាកាយវិការនៃសេចក្តីស្រឡាញ់។ ដើម្បីយល់ យើងត្រូវតែជឿ ហើយពេលខ្ញុំយល់កាន់តែច្រើន ក៏ជួយពង្រឹងជំនឿរបស់ខ្ញុំដែរ។ យើងរីកចម្រើនទៅមុខដូចជាវង់ពត់ខ្ចៅ (Spiral)៖ យើងវិលជុំវិញ ប៉ុន្តែឈានទៅមុខក្នុងរង្វង់នីមួយៗ។

ចំពោះព្រះគម្ពីរក៏ដូច្នោះដែរ។ គម្ពីរមានតម្លៃសម្រាប់អ្នកសរសេរ៖ ពួកគេបានរៀបរាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍នានា ប៉ុន្តែព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនោះមានន័យ ព្រោះពួកគេមានជំនឿ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះក៏មានតម្លៃសម្រាប់យើងដែលអាននៅថ្ងៃនេះផងដែរ៖ យើងអាចសិក្សាពីព្រឹត្តិការណ៍នេះបាន មិនថាជាអ្នកជឿ ឬអ្នកមិនជឿឡើយ យើងនឹងយល់ពីអ្វីដែលអត្ថបទប្រាប់យើង។ ប៉ុន្តែ យើងនឹងយល់តាមរបៀបផ្សេង ប្រសិនបើយើងមានជំនឿដូចអ្នកនិពន្ធ។

៥. អត្ថន័យនៃអត្ថបទមួយ

តាមសភាវគតិ នៅពេលយើងស្ថិតនៅចំពោះមុខអត្ថបទមួយ ជាពិសេសអត្ថបទបុរាណ យើងគិតថា៖ អ្នកនិពន្ធមានអ្វីម្យ៉ាងចង់និយាយ មានអត្ថន័យម្យ៉ាងចង់បញ្ជូន គាត់បាន «វិចខ្ចប់» អត្ថន័យនោះនៅក្នុងពាក្យពេចន៍ និងវប្បធម៌របស់គាត់ ដូច្នេះការងាររបស់យើងនៅថ្ងៃនេះ គឺត្រូវ «ស្រាយកញ្ចប់» អត្ថន័យនោះ រួចយកមក «វិចខ្ចប់ឡើងវិញ» ក្នុងពាក្យពេចន៍របស់យើង។ យើងស្រមៃថាមានអត្ថន័យអរូបិយមួយនៅក្នុងអត្ថបទ ជា «ខ្លឹមសាររឹង» ដែលយើងត្រូវស្រង់ចេញ។

យើងប្រាកដជាចាប់ផ្តើមយល់ថា រឿងរ៉ាវមិនមែនសាមញ្ញបែបនោះទេ។ ពេលស្ដាប់មិត្តចាស់ទាំងនោះរៀបរាប់ពីជីវិតរបស់ពួកគាត់ ខ្ញុំព្យាយាមយល់ពីអ្វីដែលពួកគាត់ចង់ប្រាប់ ប៉ុន្តែនៅពេលខ្ញុំនោះ ខ្ញុំក៏បានផ្លាស់ប្តូរអត្ថន័យតាមរបៀបរបស់ខ្ញុំដែរ។ ចាប់ពីល្ងាចនោះមក ខ្ញុំបង្កើតរូបភាពមួយអំពីពួកគាត់ ដែលប្រហែលជាមិនដូចគ្នាបេះបិទនឹងរូបភាពដែលពួកគាត់មើលឃើញខ្លួនឯងនោះទេ ហើយក៏មិនដូចនឹងរូបភាពដែលមិត្តភក្តិម្នាក់ទៀតដែលនៅទីនោះមើលឃើញដែរ។ នៅពេលអានអត្ថបទមួយ យើងបង្កើតអត្ថបទនេះឡើងវិញតាមរយៈអ្វីដែលជាលក្ខណៈរបស់យើង។ យើងបន្តធ្វើឱ្យព្រឹត្តិការណ៍ដែលបានរៀបរាប់នោះមានជីវិតឡើងវិញ ដោយបន្ថែមនូវអត្ថន័យដែលយើងរកឃើញនៅក្នុងនោះ។

ពេលអាន យើងចាប់យកអត្ថបទមួយ ធ្វើឱ្យអត្ថបទមានន័យអ្វីម្យ៉ាងសម្រាប់យើងនៅថ្ងៃនេះ ជាអ្វីម្យ៉ាងដែលនឹងធ្វើឱ្យយើងរស់រវើក។

ប៉ុន្តែ បើដូច្នោះមែន តើយើងអាចបង្ខំឱ្យអត្ថបទនិយាយអ្វីក៏បានតាមចិត្តមែនទេ? ត្រង់នេះហើយដែលការសិក្សាអត្ថបទ និងការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រសិក្សាផ្សេងៗត្រូវយកមកជួយ។

• អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលសិក្សាពីប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល នឹងរកឃើញត្រឹមតែប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សាមញ្ញនៃប្រជាជាតិដ៏តូចមួយនៅមជ្ឈិមបូព៌ា ដែលមិនខុសពីប្រជាជាតិដទៃទៀតឡើយ។
• អ្នកជឿ ដែលបានចងក្រងព្រះគម្ពីរ ឃើញនៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនោះនូវព្រះបន្ទូល និងការជ្រៀតជ្រែករបស់ព្រះជាម្ចាស់ ដូចជាប្តីប្រពន្ធដែលរកឃើញសំបុត្រស្នេហានៅក្នុងលំហាត់គណិតវិទ្យាដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល ក៏សាមញ្ញ ធម្មតា និងឈឺចាប់ ដូចជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់យើងនៅថ្ងៃនេះដែរ។ គឺជាប្រវត្តិសាស្ត្រតែមួយ។ អ្នកមិនជឿ ក៏មិនអាចរកឃើញស្នាមរបស់ព្រះជាម្ចាស់នៅក្នុងនោះដែរ។

ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើដូច្នោះមែន ការអានព្រះគម្ពីរត្រូវតែនាំយើងឱ្យអានជីវិតផ្ទាល់ខ្លួនរបស់យើងឡើងវិញ ដោយប្រើក្រសែភ្នែករបស់អ្នកជឿដូចគ្នា។ ពេលនោះ យើងនឹងរកឃើញថា ព្រះជាម្ចាស់នៅតែបន្តមានព្រះបន្ទូលមកកាន់យើង ដូចដែលព្រះអង្គមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ពួកព្យាការីដែរ ហើយព្រះអង្គក៏នៅតែបន្តធ្វើការងារជានិច្ច។ ជីវិតទាំងមូលរបស់យើង នឹងលេចចេញមកក្នុងន័យថ្មី...

រឿងរ៉ាវដ៏អស្ចារ្យមែនឬ?

«តើព្រះគម្ពីរអាចផ្ដល់ផលប្រយោជន៍អ្វីដល់ខ្ញុំ? វាអានទៅដូចជារឿងនិទានដ៏អស្ចារ្យ ដែលព្រះមានព្រះបន្ទូលគ្រប់ពេល (ទៅកាន់អ័ប្រាហាំ ម៉ូសេ ក្រុមហោរា...) ជាកន្លែងដែលព្រះអង្គធ្វើអព្ភូតហេតុឥតឈប់ឈរដើម្បីរំដោះអ្នកដែលត្រូវបានគេសង្កត់សង្កិន ព្យាបាលអ្នកជំងឺ... តើវាមានពាក់ព័ន្ធអ្វីជាមួយជីវិតប្រចាំថ្ងៃដ៏សាមញ្ញរបស់ខ្ញុំ? ចុះជីវិតមនុស្សលោកសព្វថ្ងៃ? ព្រះអង្គដែលធ្លាប់មានព្រះបន្ទូលយ៉ាងច្រើនកាលពីពីរពាន់ឆ្នាំមុន ហេតុអ្វីឥឡូវនេះស្ងាត់ឈឹង! នៅតែមានអ្នករងការសង្កត់សង្កិន និងអ្នករងទុក្ខវេទនា៖ ហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គមិនធ្វើសកម្មភាពទៀត...?»

នេះគឺជាការជំទាស់ដ៏ពិតប្រាកដមួយ។ ប៉ុន្តែអ្វីដែលយើងបាននិយាយរួចមកហើយ នឹងអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកស្មានដឹងថា នៅពេលលើកការជំទាស់នេះឡើង គឺយើងកំពុងប្រៀបធៀបរឿងរ៉ាវនៅកម្រិតខុសគ្នាពីរ។

១. អត្តសញ្ញាណ និងគោលបំណង

លោកម៉ាថាយមានគោលបំណងបង្ហាញឱ្យជនជាតិយូដាថា ព្រះយេស៊ូជាព្រះមេស្ស៊ី ដែលពួកព្យាការីបានប្រកាសទុកជាមុន។

និមិត្តសញ្ញារបស់ម៉ាថាយ៖ មនុស្សមានស្លាប (ឬ ទេវទូត) ពីព្រោះអត្ថបទដំណឹងល្អរបស់លោក ចាប់ផ្តើមរៀបរាប់អំពីពង្សាវតារតាមបែបមនុស្សជាតិរបស់ព្រះយេស៊ូ។

២. សេចក្តីបង្រៀនសំខាន់ៗទាំង ៥

១. (ជំពូក ៥-៧)៖ ព្រះបន្ទូលអំពីសុភមង្គលពិតប្រាកដ និងវិន័យថ្មី។

២. (ជំពូក ១០)៖ ព្រះយេស៊ូចាត់គ្រីស្តទូតទាំង ១២ នាក់ឱ្យទៅប្រកាសដំណឹងល្អ។

៣. (ជំពូក ១៣)៖ ព្រះយេស៊ូពន្យល់អំពីព្រះរាជ្យ។

៤. (ជំពូក ១៨)៖ ជីវិតក្នុងសហគមន៍។

៥. (ជំពូក ២៤-២៥)៖ ទីសម្គាល់នៃគ្រាចុងក្រោយ។

ក្រោយពីសេចក្ដីបង្រៀន ព្រះយេស៊ូធ្វើការអស្ចារ្យ ដើម្បីបង្ហាញថា យើងអាចជឿការបង្រៀនទាំងអស់នោះ។

៣. លក្ខណៈពិសេស

• ពួជពង្ស៖ ចាប់ផ្តើមពីលោកអប្រាហាំ ដើម្បីបញ្ជាក់ពីខ្សែស្រឡាយស្តេច។
• ព្យាការី៖ បញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់អំពីការសម្រេចនៃសម្ពន្ធមេត្រីចាស់។
• ព្រះសហគមន៍៖ ជាសៀវភៅដំណឹងល្អតែមួយគត់ដែលប្រើពាក្យ "ព្រះសហគមន៍"។

១. លក្ខណៈទូទៅ

អត្ថបទនេះជាដំណឹងល្អខ្លីជាងគេ និងមានលក្ខណៈរហ័សរហួនបំផុតក្នុងចំណោមដំណឹងល្អទាំងបួន។ នេះគឺជាអត្ថបទដំបូងបង្អស់ដែលគេបានសរសេរ។

• អ្នកនិពន្ធ៖ ម៉ាកុស (ដែលជាលេខាជិតស្និទ្ធរបស់គ្រីស្តទូតសិលា)។
• ទស្សនិកជន៖ សរសេរសម្រាប់ជនជាតិរ៉ូម៉ាំង ដែលមិនមែនជាជនជាតិយូដា។
• និមិត្តសញ្ញា៖ តោ (តំណាងឱ្យភាពអង់អាច និងសម្លេងស្រែកនៅវាលហរោទ៍)។

២. ប្រធានបទសំខាន់ៗ

ដំណឹងល្អតាមម៉ាកុស ផ្ដោតទៅលើសកម្មភាពរបស់ព្រះយេស៊ូច្រើនជាងសេចក្ដីបង្រៀនវែងៗ។

• ព្រះយេស៊ូជាអ្នកបម្រើ៖ បង្ហាញពីព្រះអង្គជាអ្នកបម្រើដែលមកដើម្បីបូជាព្រះជន្ម។
• អាថ៌កំបាំងនៃព្រះមេស្ស៊ី៖ ព្រះយេស៊ូហាមមិនឱ្យគេប្រាប់ពីអត្តសញ្ញាណពិតរបស់ព្រះអង្គរហូតដល់ឈើឆ្កាង។
• អំណាចលើវិញ្ញាណអាក្រក់៖ មានរឿងរ៉ាវជាច្រើនអំពីការដេញអារក្ស និងការធ្វើអព្ភូតហេតុ។

៣. រចនាសម្ព័ន្ធអត្ថបទ

មាន ២ វគ្គធំៗ៖ (១-៨ និង ៨-១៦)៖

វគ្គទីមួយ៖ ព្រះយេស៊ូបង្ហាញថា ព្រះអង្គជាព្រះមេស្ស៊ី (១ ដល់ ៨)។

វគ្គទីពីរ៖ ព្រះយេស៊ូជាព្រះមេស្ស៊ីដែលរងទុក្ខលំបាក (៨ ដល់ ១៦)។

១. ការរៀបចំខ្លួន (១,១-១៣)៖ ការទទួលបុណ្យជ្រមុជទឹក និងការល្បួងនៅវាលហរោទ៍។

២. បេសកកម្មនៅកាលីឡេ (១,១៤-៩,៥០)៖ ការផ្សាយដំណឹងល្អ ការព្យាបាលជំងឺ និងការជ្រើសរើសសាវ័ក។

៣. ដំណើរទៅក្រុងយេរូសាឡិម (១០,១-៥២)៖ ការបង្រៀនអំពីការលះបង់។

៤. សប្តាហ៍ចុងក្រោយ (១១,១-១៦,៨)៖ ការរងទុក្ខ ការសុគត និងការមានព្រះជន្មរស់ឡើងវិញ។

១. អត្តសញ្ញាណ និងគោលបំណង

លោកលូកាជាគ្រូពេទ្យម្នាក់ និងជាមិត្តភក្តិជិតស្និទ្ធរបស់លោកប៉ូល។ គាត់បានសរសេរអត្ថបទនេះយ៉ាងហ្មត់ចត់ ដើម្បីបញ្ជាក់ពីការពិតនៃជីវិតរបស់ព្រះយេស៊ូ។

• ទស្សនិកជន៖ សរសេរសម្រាប់លោកថេអូភីល និងសាសន៍ដទៃ (អ្នកមិនមែនជាជនជាតិយូដា)។
• និមិត្តសញ្ញា៖ គោ (តំណាងឱ្យការបូជា និងការបម្រើ)។

២. ប្រធានបទសំខាន់ៗ

• ការសង្គ្រោះសម្រាប់មនុស្សគ្រប់រូប៖ មិនត្រឹមតែសម្រាប់សាសន៍យូដាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែសម្រាប់មនុស្សលោកទាំងមូល។
• ការយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះអ្នកទន់ខ្សោយ៖ ផ្ដោតខ្លាំងលើស្ត្រី អ្នកក្រីក្រ និងអ្នកបាប។
• តួនាទីនៃព្រះវិញ្ញាណ៖ ការដឹកនាំរបស់ព្រះវិញ្ញាណនៅក្នុងជីវិតរបស់ព្រះយេស៊ូ។
• ការអធិដ្ឋាន៖ បង្ហាញពីព្រះយេស៊ូដែលតែងតែអធិដ្ឋានក្នុងគ្រាសំខាន់ៗ។

៣. រឿងរ៉ាវល្បីៗដែលមានតែក្នុងសៀវភៅលូកា

• រឿងកូនពៅវង្វេង។
• រឿងជនជាតិសាម៉ារីដែលមានចិត្តល្អ។
• កំណើតរបស់ព្រះយេស៊ូ។

៤. រចនាសម្ព័ន្ធ៖ ក្នុងដំណឹងល្អ ព្រះយេស៊ូធ្វើដំណើរឆ្ពោះទៅទីក្រុងយេរូសាឡឹម

១. បុព្វកថា និងកំណើត (១,១-២,៥២)។

២. បេសកកម្មនៅកាលីឡេ (៣,១-៩,៥០)។

៣. ដំណើរទៅក្រុងយេរូសាឡិម (៩,៥១-១៩,២៧)។

៤. ការរងទុក្ខ និងការមានព្រះជន្មរស់ (១៩,២៨-២៤,៥៣)។

១. លក្ខណៈខុសប្លែកពីដំណឹងល្អផ្សេងទៀត

ដំណឹងល្អតាមយ៉ូហាន មានលក្ខណៈខុសប្លែកដាច់ដោយឡែកពីម៉ាថាយ ម៉ាកុស និងលូកា។ លោកយ៉ូហានបកស្រាយបែបទេវវិទ្យាយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។

• អ្នកនិពន្ធ៖ យ៉ូហាន (សាវ័កដែលព្រះយេស៊ូស្រឡាញ់)។
• គោលបំណង៖ ដើម្បីឱ្យមនុស្សជឿថា ព្រះយេស៊ូជាព្រះបុត្រានៃព្រះជាម្ចាស់ (យ៉ូហាន ២០,៣១)។
• និមិត្តសញ្ញា៖ ឥន្ទ្រី (តំណាងឱ្យការហោះហើរទៅកាន់សេចក្ដីពិតដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់)។

២. ប្រធានបទសំខាន់ៗ

• ព្រះបន្ទូល (Logos)៖ ព្រះយេស៊ូជា "ព្រះបន្ទូល" ដែលមានតាំងពីដើមដំបូងបង្អស់។
• សេចក្ដីប្រកាស "គឺខ្ញុំ..." (Ego Emi): ព្រះយេស៊ូប្រើពាក្យនេះដើម្បីបង្ហាញពីអត្តសញ្ញាណរបស់ព្រះអង្គ (ឧទាហរណ៍៖ "ខ្ញុំជាផ្លូវ ជាសេចក្ដីពិត និងជាជីវិត")។
• សេចក្ដីស្រឡាញ់៖ វិន័យឱ្យស្រឡាញ់គ្នាទៅវិញទៅមក ដូចព្រះអង្គបានស្រឡាញ់យើង។
• ជីវិតអស់កល្បជានិច្ច៖ ជាប្រធានបទស្នូលសម្រាប់អ្នកដែលជឿលើព្រះអង្គ។

៣. រចនាសម្ព័ន្ធអត្ថបទ

ជាទូទៅ គេផ្ដល់កិត្តិយសដល់ម៉ាកុសជាអ្នកបង្កើតពាក្យថ្មីមួយ គឺ «ដំណឹងល្អ»។ ព្រះយេស៊ូបានប្រកាសដំណឹងល្អ ពោលគឺដំណឹងដ៏រីករាយថា ដោយសារព្រះអង្គ ព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់បានមកដល់ហើយ។ រីឯម៉ាកុសវិញ បានសរសេរសៀវភៅមួយដែលបង្ហាញពីដំណឹងល្អអំពីព្រះយេស៊ូ។ ព្រះយេស៊ូដែលជាអ្នកប្រកាស បានក្លាយទៅជាអ្នកដែលគេប្រកាសវិញ ពោលគឺនៅពេលនេះ ពាក្យសម្តី និងសកម្មភាពរបស់ព្រះអង្គហើយ ដែលគេប្រកាសថា ជាដំណឹងល្អ។ ចំណងជើងដែលគេផ្ដល់ឱ្យសៀវភៅប្រភេទនេះ ចាប់ពីសតវត្សទី២មក មានអត្ថន័យផ្សេងៗពីគ្នា៖ ដំណឹងល្អតាមម៉ាកុស តាមលូកា...។ ព្រះយេស៊ូបានប្រកាសដំណឹងល្អតែមួយគត់ ប៉ុន្តែអ្នកសរសេរដំណឹងល្អទាំងបួននាក់ បានបង្ហាញពីជីវិតរបស់ព្រះយេស៊ូតាមរបៀបដែលពួកគេបានយល់ឃើញ និងតាមអ្វីដែលពួកគេបានរកឃើញ។ ពួកគេផ្ដល់នូវសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេ។

ពិតណាស់ ម៉ាកុសមិនមែនបង្កើតអ្វីៗទាំងអស់ដោយខ្លួនឯងនោះទេ។ មុនលោក សេចក្ដីបង្រៀន និងសកម្មភាពរបស់ព្រះយេស៊ូត្រូវបានចងក្រងទុកជាមុន ដោយផ្ទាល់មាត់ផង និងជាលាយលក្ខណ៍អក្សរផង។ មានជាបណ្ដុំស្រាប់ៗដូចជា៖ សំណុំពាក្យសម្តី (Logia) រឿងរ៉ាវអំពីទុក្ខវេទនារបស់ព្រះយេស៊ូ ចាប់តាំងពីការចាប់ខ្លួនរហូតដល់ការបញ្ចុះសព និងផ្នែកផ្សេងៗទៀត។ ដោយសរសេរសៀវភៅដែលចងក្រងផ្នែកទាំងនោះបញ្ចូលគ្នាជាលើកដំបូង ម៉ាកុសបានកំណត់ក្របខ័ណ្ឌភូមិសាស្ត្រ និងកាលប្បវត្តិដល់ជីវិតរបស់ព្រះយេស៊ូ ដែលជាក្របខ័ណ្ឌដែលម៉ាថាយ និងលូកានឹងយកទៅប្រើតាម (លើកលែងតែយ៉ូហាន)។ ក្របខ័ណ្ឌនេះមានភាពងាយស្រួល ប៉ុន្តែដូចយើងនឹងឃើញ វាមានលក្ខណៈខាងទេវវិទ្យាច្រើនជាងខាងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ម៉ាកុសមិនមានបំណងរៀបរាប់ព្រឹត្តិការណ៍ឱ្យចំជាក់ស្ដែងតាមអ្វីដែលបានកើតឡើងនោះទេ លោកផ្ដល់នូវទស្សនៈវិស័យមួយនៃបេសកកម្មរបស់ព្រះយេស៊ូ តាមលោក និងសហគមន៍ដែលលោកជាអ្នកនាំពាក្យឱ្យ បានយល់ឃើញ។

សហគមន៍របស់ម៉ាកុស

ជាទូទៅ គេទទួលស្គាល់ថា គេបានសរសេរដំណឹងល្អដំបូងបង្អស់នៅទីក្រុងរ៉ូម ក្នុងរង្វង់ឆ្នាំ ៧០ យោងតាមការបង្រៀនរបស់លោកសិលា។ ប្រហែលឆ្នាំ ១១០ លោកអភិបាលប៉ាភាស (Papias) បានសរសេរថា៖ «នេះជាអ្វីដែលលោកព្រឹទ្ធាចារ្យធ្លាប់មានប្រសាសន៍ថា៖ "ម៉ាកុស ដែលជាអ្នកបកប្រែឱ្យលោកសិលា បានសរសេរយ៉ាងហ្មត់ចត់ ប៉ុន្តែមិនតាមលំដាប់លំដោយនូវអ្វីៗទាំងអស់ដែលលោកចាំអំពីពាក្យសម្តី ឬសកម្មភាពរបស់ព្រះអម្ចាស់"។ ព្រោះលោកមិនបានឮផ្ទាល់ ឬដើរតាមព្រះអម្ចាស់ទេ ប៉ុន្តែក្រោយមក ដូចខ្ញុំបាននិយាយ លោកបានដើរតាមលោកសិលា។ លោកសិលាបានផ្ដល់ការណែនាំតាមតម្រូវការ ប៉ុន្តែមិនបានរៀបចំជាសមាសភាពតាមលំដាប់លំដោយនៃព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះអម្ចាស់ឡើយ»។

សហគមន៍របស់លោកមកពីអតីតពួកអ្នកមិនជឿសាសនាយូដា (សាសន៍ដទៃ)៖ ម៉ាកុសតម្រូវឱ្យបកប្រែពាក្យភាសាអារ៉ាម និងពន្យល់ពីទំនៀមទម្លាប់យូដាមួយចំនួន។ យើងយល់ថា ការផ្សព្វផ្សាយដំណឹងល្អដល់សាសន៍ដទៃសំខាន់ណាស់ បានជាការប្រកាសជំនឿដ៏អស្ចារ្យបំផុត ចេញពីមាត់របស់មេទ័ពរ៉ូម៉ាំងម្នាក់នៅជើងឈើឆ្កាង (មក ១៥,៣៩)។

សហគមន៍នេះរងទុក្ខបុកម្នេញ។ ជំនឿដែលម៉ាកុសលើកឡើង មិនមែនជាជំនឿដ៏ស្ងប់សុខទេ គឺអ្នកជឿប្រឈមនឹងការប្រឆាំង ពួកគេត្រូវហ៊ានប្រឈមនឹងគ្រោះថ្នាក់។ នេះស្របទៅនឹងអ្វីដែលយើងដឹងអំពីព្រះសហគមន៍នៅទីក្រុងរ៉ូមក្នុងជំនាន់ស្ដេចណេរ៉ុង (Nero)៖ លោកសិលាបានទទួលមរណភាពក្នុងនាមជាសាក្សីក្នុងឆ្នាំ ៦៤។ ដូច្នេះ គឺជាសហគមន៍ដែល «ខ្ចាត់ខ្ចាយនៅកណ្ដាលចំណោមប្រជាជាតិទាំងឡាយ» ដូចលោកសិលាបានសរសេរក្នុងលិខិតរបស់លោក។

អ្នកនិពន្ធ

អ្នកនិពន្ធជាយុវជនឈ្មោះ យ៉ូហាន-ម៉ាកុស ដែលកិច្ចការគ្រីស្តទូត (១២:១២) បាននិយាយ។ លោកបានចេញបេសកកម្មជាមួយលោកបារណាបាសដែលជាពូ និងលោកប៉ូល ប៉ុន្តែលោកបាន «បោះបង់» ពួកគេនៅពេលពួកគេចុះទូកទៅតំបន់អាស៊ី ហើយសុខចិត្តត្រឡប់ទៅផ្ទះម្ដាយវិញ (កិច្ចការ ១៣:៥, ១៣)! លោកប៉ូលបានបដិសេធមិននាំលោកទៅជាមួយក្នុងបេសកកម្មលើកទីពីរឡើយ ជាមូលហេតុដែលលោកប៉ូល និងលោកបារណាបាសបែកគ្នា (កិច្ចការ ១៥:៣៦)។ ប៉ុន្តែក្រោយមក ពួកគេបានជួបជុំគ្នាវិញ ព្រោះយើងឃើញម៉ាកុសនៅក្បែរលោកប៉ូលក្នុងអំឡុងពេលជាប់ឃុំឃាំងនៅរ៉ូម (កូឡូស ៤:១០) ហើយលោកសិលាបានបញ្ជាក់ក្នុងលិខិតរបស់លោកថា ម៉ាកុស ជាកូនរបស់លោក នៅជាមួយលោកក្នុងទីក្រុងរ៉ូមដែរ (១ សិលា ៥:១៣)។

ជាញឹកញាប់ យើងស្គាល់កណ្ឌគម្ពីរដំណឹងល្អត្រឹមតែជាបំណែកដាច់ៗពីគ្នាប៉ុណ្ណោះ។ ហេតុនេះហើយ ទើបយើងលើកទឹកចិត្តឱ្យអ្នកអានកណ្ឌនេះឱ្យចប់តាំងពីដើមដល់ចប់ (សម្រាប់ម៉ាកុស ប្រើពេលត្រឹមតែមួយម៉ោងប៉ុណ្ណោះ)។ អ្នកច្បាស់ជាជក់ចិត្តក្នុងការអាន។

ប្រសិនបើអ្នកមានពេល ចូរយកកណ្ឌគម្ពីរម៉ាកុសមកអានដោយសេរី ដើម្បីរីករាយ។ ជាចុងក្រោយ ចូរសង្ខេបចំណាប់អារម្មណ៍របស់អ្នក៖ អ្វីដែលអ្នកចូលចិត្ត អ្វីដែលធ្វើឱ្យអ្នកឆ្ងល់ អ្វីដែលអ្នកបានរកឃើញ... ប្រសិនបើមានទិដ្ឋភាពណាមួយដែលទាក់ទាញចិត្តអ្នក (ដូចជាងារដែលគេផ្តល់ឱ្យព្រះយេស៊ូ ឬចរិតរបស់ព្រះអង្គ...)។

ប្រសិនបើអ្នកមានពេលតិច ហើយចង់ធ្វើ «ទស្សនកិច្ចដែលមានការណែនាំ» ភ្លាមៗ នេះគឺជាចំណុចគន្លឹះមួយចំនួន៖

ភូមិសាស្ត្រ

ម៉ាកុសបានផ្ដល់ក្របខ័ណ្ឌយ៉ាងសាមញ្ញដល់ជីវិតរបស់ព្រះយេស៊ូ។ បន្ទាប់ពីការទទួលបុណ្យជ្រមុជទឹកក្នុងទន្លេយ័រដាន់ (១,១-១៣) ព្រះយេស៊ូបានប្រកាសដំណឹងល្អនៅស្រុកកាលីឡេ (១,១៤-៩,៥០) យាងឡើងទៅក្រុងយេរូសាឡិម (១០) ដើម្បីបង្រៀន និងសុគតនៅក្រុងយេរូសាឡឹម (១១,១-១៦,៨) ហើយទេវទូតបានប្រកាសថា ព្រះអង្គមានព្រះជន្មរស់ឡើងវិញ រួចបានសុំឱ្យក្រុមសាវ័កជួបជុំគ្នាឡើងវិញនៅស្រុកកាលីឡេ (១៦,៧)។

ប៉ុន្តែ ដំណឹងល្អមិនមែនជាផែនទីទេសចរណ៍ទេ ភូមិសាស្ត្របង្ហាញអំពីទេវវិទ្យារបស់អ្នកនិពន្ធ។ ដោយមើលឃើញផែនទីអ្នកនឹងយល់ខ្លះៗ។

នៅក្នុងកណ្ឌគម្ពីរម៉ាកុស ស្រុកកាលីឡេផ្ទុយគ្នាស្រឡះពីក្រុងយេរូសាឡឹម៖

• ស្រុកកាលីឡេ៖ ជាតំបន់នៃសាសន៍ដទៃ ដែលធ្លាប់ឆ្លងកាត់ការឈ្លានពានជាច្រើន ហើយចំពោះអ្នកដឹកនាំសាសនាយូដា អ្នកស្រុកកាលីឡេមិនមានជំនឿត្រឹមត្រូវ។ គេយល់ថាគ្មានអ្វីល្អអាចចេញពីទីនោះបានទេ (យ៉ូហាន ១,៤៦; ៧,៥២)។ ប៉ុន្តែព្យាការីអេសាយ (៨,២៣) បានប្រកាសថា ថ្ងៃណាមួយព្រះជាម្ចាស់នឹងបង្ហាញខ្លួនដល់សាសន៍ដទៃនៅទីនោះ៖ ដូច្នេះ ស្រុកកាលីឡេជានិមិត្តរូបនៃសេចក្ដីសង្ឃឹម និងការបើកចំហ។ គឺនៅទីនោះហើយដែលព្រះយេស៊ូបានប្រសូត រស់នៅ ប្រកាសដំណឹងល្អ ហើយបណ្ដាជនបានទទួលព្រះអង្គដោយចិត្តរំភើប និងចិត្តទូលាយ។ ពីទីនោះ ព្រះយេស៊ូបានយាងទៅរកសាសន៍ដទៃនៅក្រុងទីរ៉ុស និងក្រុងស៊ីដូនផង (៧,២៤.៣១)។
• ក្រុងយេរូសាឡឹម៖ ជាទីក្រុងដែលបិទជិត ជាជម្រករបស់ពួកអ្នកដែលគិតថាខ្លួនឯងត្រឹមត្រូវ ជឿជាក់លើសេចក្ដីពិតរបស់ខ្លួនឯង ហើយមិនព្រមទទួលយកការប្រឆាំងណាមួយឡើយ។ ចាប់តាំងពីដើមដំបូងនៃបេសកកម្មរបស់ព្រះយេស៊ូនៅកាលីឡេ ការវាយប្រហារដ៏សាហាវបំផុតមកពីក្រុងយេរូសាឡឹម (៣,២២)។
• បឹងទីបេរីយ៉ា (សមុទ្រកាលីឡេ)៖ ក៏មានអត្ថន័យដែរ ឆ្នេរខាងលិចជាតំបន់យូដា ចំណែកឆ្នេរខាងកើតជាតំបន់សាសន៍ដទៃ។ ព្រះយេស៊ូតែងតែនាំសាវ័ករបស់ព្រះអង្គឆ្លងទៅឆ្នេរខាងសាសន៍ដទៃ ទោះបីមានព្យុះក៏ដោយ ដើម្បីឱ្យពួកគេត្រៀមខ្លួនប្រកាសដំណឹងល្អនៅទីនោះ។

អាថ៌កំបាំងរបស់ព្រះយេស៊ូ

ចាប់ពីពាក្យដំបូង ម៉ាកុសបានដាក់អ្នកអានឱ្យដឹងពីអាថ៌កំបាំង៖ ដំណឹងល្អអំពីព្រះយេស៊ូគ្រីស្ត ជាព្រះបុត្រារបស់ព្រះជាម្ចាស់។ មានងារពីរទៀត ដែលលោកម៉ាកុសបានបន្ថែមលើព្រះនាម យេស៊ូ ដែលបញ្ជាក់ពីភាពជាមនុស្សរបស់ព្រះអង្គ គឺ៖ ព្រះគ្រីស្ត/ព្រះមេស្ស៊ី និង ព្រះបុត្រារបស់ព្រះជាម្ចាស់។ លោកយ៉ូហានបាទីស្តប្រកាសថា លោកមកមុនព្រះមេស្ស៊ី ហើយព្រះបិតាមានព្រះបន្ទូលថា ព្រះយេស៊ូជាព្រះបុត្រារបស់ព្រះអង្គ (១,១-១៣)។ អ្នកអានបានដឹងរឿងនេះហើយ ប៉ុន្តែចាប់ពីពេលនោះមក លោកម៉ាកុសអញ្ជើញអ្នកអានឱ្យរួមដំណើរជាមួយពួកសាវ័កក្នុងការស្វែងយល់បន្តិចម្ដងៗអំពីអាថ៌កំបាំងរបស់ព្រះយេស៊ូ ដែលចេញជាពីរដំណាក់កាល៖

១. ផ្នែកទីមួយ (១,១៤-៨,២៦)៖ ព្រះយេស៊ូប្រកាសពីការមកដល់នៃព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់ និងផ្ដល់នូវទីសម្គាល់ គឺអព្ភូតហេតុរបស់ព្រះអង្គ។ ប៉ុន្តែព្រះអង្គបដិសេធមិនប្រាប់ថាព្រះអង្គជានរណាឡើយ ហើយហាមពួកអារក្សមិនឱ្យប្រាប់រឿងនេះ៖ នេះជាអ្វីដែលគេហៅថា «រឿងលាក់លៀមនៃព្រះមេស្ស៊ី»។ ងារតែមួយគត់ដែលព្រះអង្គប្រើសម្រាប់ខ្លួនឯង គឺ «បុត្រមនុស្ស»។

២. ផ្នែកទីពីរ (៨,២៧-១៦,៨)៖ ចាប់ផ្ដើមពេលលោកសិលាប្រកាសថា៖ «ព្រះអង្គជាព្រះមេស្ស៊ី!»។ យើងមានអារម្មណ៍ថាព្រះយេស៊ូហាក់ដូចជាធូរស្រាលចិត្ត ព្រោះសាវ័ករបស់ព្រះអង្គបានយល់ខ្លះៗពីអាថ៌កំបាំងរបស់ព្រះអង្គហើយ។ ប៉ុន្តែក្នុងពេលជាមួយគ្នា ព្រះអង្គក៏មានព្រះហឫទ័យបារម្ភដែរ៖ ពួកគេអាចនឹងយល់ច្រឡំអំពីប្រភេទនៃព្រះមេស្ស៊ី ដោយចាត់ទុកព្រះអង្គជាអ្នករំដោះដែលនឹងបង្កើតព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែលដោយកម្លាំងទ័ព ដូចស្ដេចលោកីយ៍។ ព្រះអង្គបានហាមលោកសិលាមិនឱ្យប្រាប់អ្នកដទៃពីការរកឃើញនេះ ហើយនាំពួកសាវ័កទៅកាន់ដំណាក់កាលទីពីរភ្លាម គឺ៖ បុត្រមនុស្សត្រូវតែរងទុក្ខ និងត្រូវគេធ្វើគត!

ក្នុងឈុតឆាកដ៏រន្ធត់នៃការជំនុំជម្រះចំពោះមុខក្រុមប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់ (Sanhedrin) ដោយដឹងថាខ្លួននឹងត្រូវគេកាត់ទោសរួចជាស្រេច ហើយក៏គ្មាននរណាអាចយល់ភាន់ច្រឡំទៀតទេ ព្រះយេស៊ូបានប្រកាសយ៉ាងច្បាស់ថា ព្រះអង្គជាព្រះគ្រីស្ត។ ព្រះអង្គក៏ត្រូវបានគេកាត់ទោសប្រហារជីវិត...

ប៉ុន្តែនៅជើងឈើឆ្កាង បុរសសាសន៍ដទៃម្នាក់ក៏បានទទួលស្គាល់ថា ព្រះយេស៊ូពិតជាព្រះបុត្រារបស់ព្រះជាម្ចាស់មែន។ ព្រះយេស៊ូដែលត្រូវបានកាត់ទោសដោយក្រុមប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់ និងមេទ័ពរ៉ូម៉ាំងដែលឈរនៅមុខសាកសពរបស់អ្នកជាប់ឈើឆ្កាង បានប្រាប់យើងអំពីផ្លូវដែលត្រូវឆ្លងកាត់ ដើម្បីឱ្យការប្រកាសជំនឿគ្រីស្តបរិស័ទទៅជាការពិត។

តាមរយៈរឿងរ៉ាវដ៏ជក់ចិត្តនេះ ម៉ាកុសបន្តចោទសួរយើងថា៖ ព្រះយេស៊ូជាបុគ្គលដែលធ្វើឱ្យយើងប្លែកចិត្ត! តើអ្នករាល់គ្នាត្រៀមខ្លួន «ស្លាប់» ចំពោះគំនិតដែលអ្នកមានចំពោះព្រះអង្គ ដើម្បីទទួលយកព្រះអង្គតាមសភាវៈពិតរបស់ព្រះអង្គដែរឬទេ...?

• ក្នុងពេលអាន អ្នកអាចគូសចំណាំដោយប្រើពណ៌ខុសៗគ្នា លើងារដែលគេផ្ដល់ឱ្យព្រះយេស៊ូ និងមនុស្សដែលទទួលស្គាល់ព្រះអង្គ...

សោកនាដកម្មមួយ

ព្រះយេស៊ូមិនដែលធ្វើឱ្យនរណាម្នាក់នៅស្ងៀមឡើយ។ នៅពេលព្រះអង្គបង្ហាញខ្លួន ក្រុមផ្សេងៗក៏ចាប់ផ្ដើមកើតឡើង៖ អ្នកចោទសួរ មិត្តភក្តិ ឬសត្រូវ។ ចាប់តាំងពីដើមដំបូង ព្រះយេស៊ូបានជ្រើសរើសសាវ័ក ជាពិសេសគ្រីស្តទូតទាំង ១២ នាក់ឱ្យនៅជាមួយព្រះអង្គ៖ នេះគឺជាក្រុមដំបូង ប៉ុន្តែពួកគេមិនយល់ចិត្តគ្នា ជួនកាលបានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងនេះមានភាពរង្គោះរង្គើ។ ក្រុមគ្រួសាររបស់ព្រះយេស៊ូកម្របង្ហាញខ្លួនណាស់ ហើយហាក់ដូចជាមិនសូវស្រឡាញ់ព្រះអង្គដែរ។ ចំណែកបណ្ដាជនវិញមានវត្តមានជានិច្ច ព្រះយេស៊ូស្រឡាញ់ពួកគេ និងឱ្យសាវ័កបម្រើពួកគេ ប៉ុន្តែបណ្ដាជនទាំងនេះមានចិត្តប្រែប្រួល។ សត្រូវវិញមកពីក្រុងយេរូសាឡឹម ពួកគេបង្ហាញខ្លួនតាំងពីដំបូង ហើយមិនដែលឈប់បៀតបៀនព្រះអង្គឡើយ។

• អ្នកអាចប្រើពណ៌មួយសម្រាប់ក្រុមនីមួយៗ ដើម្បីមើលថា តើពួកគេជួបគ្នា តទល់គ្នា... ឬផ្លាស់ប្តូរជំហរយ៉ាងដូចម្ដេច។

ក្នុងការអាននេះ យើងអាចបែងចែកជា ៦ ដំណាក់កាល៖

1. ១,១៤-៣,៦៖ ក្រុមនីមួយៗបង្ហាញជំហររៀងៗខ្លួន។
2. ៣,៧-៦,៦៖ ព្រះយេស៊ូ និងសត្រូវ ព្រមទាំងញាតិសន្ដានរបស់ព្រះអង្គ ដាច់ចេញពីគ្នា។ សាវ័កដែលព្រះអង្គបានជ្រើសចេញពីចំណោមបណ្ដាជន ត្រូវបានបង្រៀនដោយឡែក (រឿងប្រស្នា និងអព្ភូតហេតុ)។
3. ៦,៦-៨,២៦៖ ព្រះយេស៊ូ និងសាវ័ករបស់ព្រះអង្គ មិនសូវយល់គ្នា។ ពួកគេមិនយល់ពីបេសកកម្មរបស់ព្រះអង្គ និងរបស់ពួកគេឡើយ។ ព្រះយេស៊ូបានចាត់ពួកគេឱ្យទៅបំពេញបេសកកម្ម បង្ហាញពួកគេថា ព្រះអង្គបើកចំហសម្រាប់មនុស្សគ្រប់គ្នា (អព្ភូតហេតុនំបុ័ង) ដាក់ពួកគេឱ្យបម្រើបណ្ដាជន និងនាំពួកគេឆ្ពោះទៅឆ្នេរខាងសាសន៍ដទៃ។ ប៉ុន្តែពួកគេនៅតែថ្លង់ និងខ្វាក់ (សូមមើលអព្ភូតហេតុពីរបន្ត)។
4. ៨,២៧-១០,៥២៖ ពួកសាវ័កមិនយល់ពីផ្លូវនៃទុក្ខវេទនាដែលព្រះយេស៊ូកំពុងនាំពួកគេទៅនោះឡើយ (សូមមើល ១០,៣២)។
5. ១១,១-១៣,៣៧៖ នៅក្រុងយេរូសាឡឹម ព្រះយេស៊ូតទល់នឹងសត្រូវ (រឿងប្រស្នាអំពីអ្នកថែចម្ការទំពាំងបាយជូរ) រឿងដើមស្វិតតំណាងឱ្យស្ថានភាពរបស់ពួកគេ។
6. ១៤,១-១៦,៨៖ ព្រះយេស៊ូរៀបចំសាវ័កសម្រាប់សោកនាដកម្ម ប៉ុន្តែមិនបានសម្រេចឡើយ។ ព្រះអង្គសុគតតែអង្គឯង។ ប៉ុន្តែពេលព្រះអង្គមានព្រះជន្មរស់ឡើងវិញ ទេវទូតឱ្យពួកគេចេញដំណើរ៖ លុះត្រាតែពួកគេទៅដល់ «ស្រុកកាលីឡេ» ពោលគឺដល់ទីបំផុតនៃពិភពលោក និងប្រវត្តិសាស្ត្រដែលព្រះយេស៊ូយាងទៅមុន ទើបពួកគេនឹង «ឃើញ» ព្រះអង្គដែលរស់ឡើងវិញ។ ផ្នែកចុងក្រោយ (១៦,៩-២០) ត្រូវបានបន្ថែមនៅពេលក្រោយ។

លក្ខណៈខ្លះៗនៃកណ្ឌគម្ពីរម៉ាកុស

រចនាបថរបស់ម៉ាកុសមានលក្ខណៈសាមញ្ញបែបប្រជាជន លោកចូលចិត្តប្រើពាក្យភ្ជាប់ «ហើយ» ឬ «ភ្លាមៗនោះ» ហើយប្រយោគខ្លះមិនសូវត្រឹមត្រូវតាមក្បួនវេយ្យាករណ៍ឡើយ។ ឧទាហរណ៍ លោកសរសេរថា៖ «បុរសខ្វាក់ចាប់ផ្ដើមមើលឃើញ ហើយនិយាយថា៖ ខ្ញុំឃើញមនុស្ស គឺដូចជាខ្ញុំឃើញដើមឈើកំពុងដើរអញ្ចឹង» (៨,២៤)។ លោកប្រើពាក្យដែលគេចាត់ទុកថាអសុរោះនៅសម័យនោះ (ដូចជាពាក្យ «គ្រែស្នែង» (plumard) ក្នុងកថាខណ្ឌ ២,១១) និងមិនខ្លាចក្នុងការប្រើពាក្យដដែលៗឡើយ...

ម៉ាកុសជាអ្នកនិទានរឿងដ៏ពូកែ។ លោកមានសុន្ទរកថាតិចតួចណាស់។ រឿងរ៉ាវរបស់លោកតែងតែមានភាពជាក់ស្ដែង និងរស់រវើក។ កិរិយាសព្ទច្រើនតែប្រើក្នុងបច្ចុប្បន្នកាល ដែលធ្វើឱ្យសាច់រឿងហាក់ដូចជាកំពុងកើតឡើងភ្លាមៗ ប៉ុន្តែលោកក៏ប្រើកាលចម្រុះគ្នាដែរ។ ការប្រើពាក្យ «ព្រោះ» ជួនកាលធ្វើឱ្យយើងងឿងឆ្ងល់ (ឧទាហរណ៍៖ ...ព្រោះនាងមានអាយុ ១២ ឆ្នាំ នៅចុងបញ្ចប់នៃរឿងប្រោសកូនស្រីលោកយ៉ៃរ៉ុសឱ្យរស់ឡើងវិញ ៥,៤២)។

លោកធ្វើឱ្យយើងមានអារម្មណ៍រំភើប មិនមែនផ្នែកមនោសញ្ចេតនាឡើយ ប៉ុន្តែតាមរយៈការរៀបរាប់ហេតុការណ៍យ៉ាងចំៗ និងឥតលាក់លៀម៖ ច្បាស់នៅក្នុងទុក្ខវេទនារបស់ព្រះយេស៊ូ។

គេបានហៅកណ្ឌគម្ពីរនេះថា «ដំណឹងល្អមុនបុណ្យចម្លង» ដោយធ្វើឱ្យយើងរកឃើញព្រះយេស៊ូតាមរយៈកែវភ្នែករបស់លោកសិលា ដែលដើរតាមគ្រូរបស់ខ្លួននៅលើផ្លូវនៃស្រុកប៉ាឡេស្ទីន។ ប៉ុន្តែម៉ាកុសក៏ជាទេវវិទូដ៏ជ្រាលជ្រៅម្នាក់ដែរ ដ្បិតលោកបានសញ្ជឹងគិត និងសរសេរឡើងវិញនូវជីវិតរបស់ព្រះយេស៊ូ ក្រោមពន្លឺនៃបុណ្យចម្លង (ការរស់ឡើងវិញ) នេះឯង។

អត្ថបទខ្លះៗនៃកណ្ឌគម្ពីរម៉ាកុស

ឥឡូវនេះ យើងនឹងអានអត្ថបទមួយចំនួន។

ចំណងជើង (១:១)

ក្នុងប្រយោគដ៏ខ្លីខ្លឹមមួយ ម៉ាកុសបានប្រកាសពីជំនឿគ្រីស្តបរិស័ទ។ លោកក៏បានប្រកាសពីដំណាក់កាលទាំងឡាយដែលពួកសាវ័កបានឆ្លងកាត់ (និងត្រូវឆ្លងកាត់) ដើម្បីទៅដល់ជំនឿនោះ។ ចំណងជើងនេះ ក៏ដូចជាសេចក្ដីផ្ដើមនៃកណ្ឌគម្ពីរយ៉ូហាន និងរឿងរ៉ាវអំពីកុមារភាពក្នុងកណ្ឌគម្ពីរម៉ាថាយ និងលូកាដែរ គឺបង្ហាញពីជម្រៅនៃទេវវិទ្យាដែលគ្រីស្តបរិស័ទសម្រេចបាននៅរយៈពេល ៤០ ឆ្នាំ ក្រោយបុណ្យចម្លង។

• ការចាប់ផ្ដើម៖ បេសកកម្មរបស់ព្រះយេស៊ូបានសម្ពោធនូវអ្វីដែលថ្មីក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ជាការបង្កើតថ្មី (នេះជាពាក្យដំបូងនៃកណ្ឌកំណើតពិភពលោក)។
• ដំណឹងល្អ៖ ពាក្យនេះមានន័យថា ដំណឹងដ៏រីករាយ សារដ៏មានសេចក្ដីសុខ យោងទៅលើការប្រកាសរបស់ព្យាការីអេសាយទីពីរ។ ចូរប្រៀបធៀបដំណឹងល្អរបស់ម៉ាកុស ទៅនឹងដំណឹងល្អរបស់ព្រះយេស៊ូ (ម៉ាកុស ១:១៤-១៥)៖ ព្រះយេស៊ូប្រកាសដំណឹងល្អអំពីការមកដល់នៃព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ចំណែកម៉ាកុសប្រកាសដំណឹងល្អអំពីព្រះយេស៊ូ។ អ្នកប្រកាសបានក្លាយជាអ្នកដែលគេប្រកាសវិញ! ការមកដល់នៃព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ចាប់ពីពេលនេះទៅ គឺរួមរស់ជាមួយនឹងព្រះយេស៊ូ។
• យេស៊ូ៖ ឈ្មោះដ៏សាមញ្ញនេះរំលឹកដល់ទិដ្ឋភាពជាមនុស្សជាតិក្នុងនាមជា «ជាងឈើ កូនរបស់នាងម៉ារី និងជាបងប្អូនរបស់យ៉ាកុប យ៉ូសេ យូដាស និងស៊ីម៉ូន» ដែលគេស្គាល់ទាំងបងប្អូនស្រីរបស់លោកផងដែរ (ម៉ាកុស ៦:៣)។ ជាមនុស្សម្នាក់ ប៉ុន្តែក៏ខុសប្លែកពីគេទាំងស្រុង...
• ព្រះគ្រីស្ត៖ ព្រះយេស៊ូជាព្រះមេស្ស៊ីដែលគម្ពីរបានប្រកាសទុក ជាអ្នកដែលព្រះជាម្ចាស់បានចាក់ប្រេងអភិសេក ដើម្បីប្រគល់បេសកកម្មបង្កើតព្រះរាជ្យរបស់ព្រះអង្គ។ យើងបានឃើញហើយថា ក្នុងកណ្ឌគម្ពីរម៉ាកុស ព្រះយេស៊ូប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះងារនេះ និងហាមមិនឱ្យគេហៅព្រះអង្គបែបនេះឡើយ («អាថ៌កំបាំងមេស្ស៊ី»)។ លោកសិលាបានប្រកាសឈ្មោះនេះនៅក្រុងសេសារេ-ភីលិព ប៉ុន្តែព្រះយេស៊ូបង្ខំលោកឱ្យនៅស្ងៀម ហើយប្រកាសថាព្រះអង្គនឹងរងទុក្ខវិញ (៨:២៩-៣០)។ ព្រះអង្គផ្ទាល់នឹងទទួលស្គាល់ងារនេះ ត្រឹមតែនៅពេលដែលព្រះអង្គត្រូវគេកាត់ទោស (១៤:៦១-៦២)។
• ព្រះបុត្រារបស់ព្រះជាម្ចាស់៖ នៅសម័យព្រះយេស៊ូ ងារនេះមានន័យស្មើនឹង «បុត្ររបស់ដាវីឌ»។ ក្រោយបុណ្យថ្ងៃទី៥០ (បុណ្យព្រះវិញ្ញាណយាងមក) សន្សឹមៗងារនេះយកអត្ថន័យដ៏ខ្លាំងក្លាដែលយើងផ្ដល់ឱ្យសព្វថ្ងៃ។ បុរសសាសន៍ដទៃនៅជើងឈើឆ្កាងជាអ្នកដែលមានភារកិច្ចប្រកាសពាក្យនេះ។

ព្រះយេស៊ូប្រោសបុរសខ្វិនដៃខ្វិនជើងឱ្យបានជា (២:១-១២)

ចូរសង្កេតមើលតួអង្គ៖ តើពួកគេធ្វើអ្វី? និយាយអ្វី? កត់សម្គាល់ពីភាពផ្ទុយគ្នា៖ ដេក-អង្គុយ / ក្រោកឈរ...។

រឿងនេះមានលក្ខណៈប្លែក៖ ព្រះបន្ទូលព្រះយេស៊ូមិនមែនជាពាក្យសម្ដីដែលអ្នកជំងឺរង់ចាំនោះទេ (ខ ៥)។ លោកម៉ាកុសបានបង្កើតរឿងនេះដោយផ្គុំបញ្ចូលអព្ភូតហេតុ និងការដេញដោលតតាំង (controversy)៖

• អព្ភូតហេតុ (ខ ៥ក និង ១១-១២)៖ ពិនិត្យមើលអ្វីៗទាំងអស់។ បុរសដេក ត្រូវគេសែង រួចព្រះយេស៊ូបានធ្វើឱ្យគេក្រោកឈរ និងទទួលខុសត្រូវលើខ្លួនឯង។ តើបណ្ដាជនមានប្រតិកម្មយ៉ាងណា? កិរិយាសព្ទ «ក្រោកឡើង» ក្នុងភាសាក្រិកជាពាក្យតែមួយនឹងពាក្យ «រស់ឡើងវិញ»៖ សម្រាប់គ្រីស្តបរិស័ទ ការធ្វើឱ្យអ្នកដទៃក្រោកឈរឡើងវិញ ធ្វើឱ្យការរស់ឡើងវិញរបស់ព្រះយេស៊ូកើតឡើងនៅថ្ងៃនេះ។
• ការដេញដោល (ខ ៥ខ-១០)៖ ពួកធម្មាចារ្យកំពុងអង្គុយ ដោយមានចរិតតឹងរឹង។ ពួកគេកំពុងគិតពីអ្វីដែលពួកគេនឹងស្រែកឡើងក្នុងពេលជំនុំជម្រះ (១៤:៦៤) រួចទៅហើយ៖ «លោកនេះពោលពាក្យប្រមាថ!»។ សម្រាប់ជនជាតិយូដា ឃ្លាថា «ខ្ញុំអត់ទោសបាបរបស់អ្នក» មានន័យថា ព្រះយេស៊ូតែងខ្លួនជាព្រះជាម្ចាស់។ ព្រះអង្គបង្ហាញខ្លួនជា «បុត្រមនុស្ស» តាមដានីអែល ៧ ដែលព្រះជាម្ចាស់បានប្រគល់អំណាចទាំងពួងឱ្យ រួមទាំងអំណាចវិនិច្ឆ័យផងដែរ។
• ការផ្គុំបញ្ចូលគ្នា៖ តើការប្រោសឱ្យជាទាំងរូបកាយ និងដួងចិត្ត ជួយបំភ្លឺគ្នាទៅវិញទៅមកយ៉ាងដូចម្ដេច? តើអត្ថបទនេះបង្រៀនយើងអ្វីខ្លះអំពីការសង្គ្រោះដែលព្រះយេស៊ូនាំមក?

មនុស្សខ្វាក់នៅក្រុងយេរីខូ (១០:៤៦-៥២)៖ បរិបទ

ចូរសង្កេតមើលតួអង្គ សកម្មភាព និងពាក្យសម្តីរបស់ពួកគេ។ កត់សម្គាល់ពីការផ្លាស់ប្តូរដែលកើតមានតាំងពីដើមរហូតដល់ចប់៖ ពីមនុស្សខ្វាក់ម្នាក់ — អង្គុយ — នៅក្បែរផ្លូវ / ទៅជាអ្នកដែលមើលឃើញ — ដើរតាមព្រះអង្គ — នៅលើផ្លូវ។

• ការផ្លាស់ប្តូរ៖ តើនេះជា «ផ្លូវ» តែមួយឬ? តាមពិតទៅ គឺជាការផ្លាស់ប្តូរពីស្ថានភាពនៅក្រៅផ្លូវ (អ្នកសុំទានក្បែរផ្លូវ) មកក្នុងផ្លូវនៃសាវ័កវិញ។ ការផ្លាស់ប្តូរនេះកើតឡើងតាមរយៈជំនឿដែលហ៊ានបោះបង់អ្វីៗទាំងអស់។
• បរិបទមុន (១០:៣២-៤៥)៖ ពួកសាវ័កកំពុងដើរលើផ្លូវទៅក្រុងយេរូសាឡឹម ប៉ុន្តែពួកគេហាក់ដូចជាខ្វាក់ខាងវិញ្ញាណ។ យ៉ាកុប និងយ៉ូហាន ចង់បានអំណាច និងបុណ្យស័ក្តិ (ខ ៣៦-៣៧) ដែលបង្ហាញថាពួកគេមិនទាន់យល់ពីផ្លូវនៃទុក្ខវេទនាឡើយ។ ព្រះយេស៊ូសួរពួកគេ និងសួរបារទីមេនូវសំណួរដូចគ្នាថា៖ «តើអ្នកចង់ឱ្យខ្ញុំធ្វើអ្វីឱ្យ?» (ខ ៣៦ និង ៥១)។
• បរិបទក្រោយ (១១:១)៖ នៅពេលយាងចូលក្រុងយេរូសាឡឹម បណ្ដាជនបានហៅព្រះអង្គថា «បុត្ររបស់ដាវីឌ» ប៉ុន្តែពួកគេមើលមិនទាន់ច្បាស់ពីអត្ថន័យនៃងារនេះឡើយ។
• អត្ថន័យ៖ រឿងនេះគឺជាចំណុចរបត់នៃកណ្ឌគម្ពីរម៉ាកុស។ ខណៈពេលដែលពួកសាវ័កភ័យខ្លាច និងខ្វាក់ បារទីមេជាគំរូសម្រាប់អ្នកជឿដ៏ពិតប្រាកដ។ លោក «មើលឃើញ» និងដើរតាមព្រះយេស៊ូលើផ្លូវឆ្ពោះទៅកាន់ឈើឆ្កាង។ លោកបានធ្វើអ្វីដែលអ្នកមានម្នាក់មិនហ៊ានធ្វើ (១០:១៧-៣១) គឺលោកបានបោះចោលសម្លៀកបំពាក់ (ទ្រព្យសម្បត្តិម្នាក់ឯងរបស់លោក) ហើយស្ទុះទៅរកព្រះយេស៊ូ។

ផ្នូរទទេ (១៦:១-៨)

ផ្នែកបញ្ចប់នៃកណ្ឌគម្ពីរម៉ាកុស (គេបានបន្ថែម ខ ៩-២០ នៅពេលក្រោយ)។

• អត្ថន័យនៃការផ្លាស់ប្តូរ៖ ម៉ាកុសបញ្ចប់សាច់រឿងត្រឹមនេះ ព្រោះលោកចង់បង្ហាញថា ដើម្បីជឿលើការរស់ឡើងវិញ មិនចាំបាច់ «ឃើញ» ព្រះអង្គដោយផ្ទាល់ភ្នែកឡើយ គឺគ្រាន់តែជឿលើព្រះបន្ទូលដែលគេប្រកាសប្រាប់។
• ពីសាកសពទៅជាព្រះបន្ទូល៖ ពួកស្ត្រីមកដើម្បីលាបប្រេងសាកសព ប៉ុន្តែពួកគេត្រឡប់ទៅវិញជាមួយនឹងសារដំណឹងល្អ។ ព្រះយេស៊ូលែងជាសាកសពដែលគេអាចប៉ះពាល់បានទៀតហើយ ប៉ុន្តែព្រះអង្គបានក្លាយជា «ព្រះបន្ទូល» ដែលត្រូវប្រកាសប្រាប់តទៅទៀត។
• ការចាប់ផ្ដើមថ្មី៖ ខណៈដែលម៉ាថាយប្រាប់ថាការរស់ឡើងវិញគឺជាទីបញ្ចប់នៃពេលវេលា ម៉ាកុសបែរជាសង្កត់ធ្ងន់ថា៖ «អ្វីៗគ្រប់យ៉ាងទើបតែចាប់ផ្ដើម!»។ ពិភពចាស់ (ភាពងងឹត ផ្នូរបិទជិត) ត្រូវបានបញ្ចប់ ហើយយើងបានឈានចូលទៅក្នុងពិភពថ្មីនៃការបង្កើតជាថ្មី (ដូចលោកម៉ាកុសបានរៀបរាប់ក្នុង ១:១)។

អត្ថបទផ្សេងៗទៀតដែលយើងសិក្សា៖

• ម្តាយក្មេកលោកសិលា (១:២៩-៣១) -
• ការធ្វើឱ្យព្យុះស្ងប់ (៤:៣៥-៤១) -
• ពិធីជប់លៀងរបស់ព្រះអម្ចាស់ (១៤:២២-២៥) -

ទុក្ខវេទនាតាមកណ្ឌគម្ពីរម៉ាកុស

មានរឿងនិទានអំពីទុក្ខវេទនារបស់ព្រះយេស៊ូ តាំងពីសម័យដំបូងបង្អស់មកម៉្លេះ។ កណ្ឌគម្ពីរដំណឹងល្អទាំងបួនបានយកសាច់រឿងនេះមកសរសេរឡើងវិញ ប៉ុន្តែក្នុងរចនាបថរៀងៗខ្លួន។

ម៉ាកុសសរសេរចំពោះអ្នកមិនជឿ ឬអ្នកដែលមានជំនឿមិនទាន់រឹងមាំ ហើយលោកចង់នាំពួកគេឱ្យប្រកាសជំនឿជាមួយបុរសសាសន៍ដទៃនៅជើងឈើឆ្កាងថា៖ «ព្រះយេស៊ូពិតជាព្រះបុត្រារបស់ព្រះជាម្ចាស់មែន!»

តាមរយៈការរៀបរាប់ហេតុការណ៍យ៉ាងចំៗ ឥតលាក់លៀម លោកហាក់ដូចជាចង់ធ្វើឱ្យយើងឆ្ងល់៖ យើងកាន់តែយល់ច្បាស់ថា ផែនការរបស់ព្រះជាម្ចាស់មានលក្ខណៈខុសប្លែកពីការស្មានរបស់មនុស្សទាំងស្រុង។ ឈើឆ្កាងជាអ្វីដែលគួរឱ្យទាស់ចិត្ត ប៉ុន្តែគឺនៅត្រង់នោះហើយដែលព្រះបុត្រារបស់ព្រះជាម្ចាស់បានសម្តែងឱ្យឃើញ!

ភាពស្ងៀមស្ងាត់របស់ព្រះយេស៊ូក្នុងអំឡុងពេលរងទុក្ខវេទនា ជាអ្វីដែលគួរឱ្យស្ងប់ស្ងែងបំផុត។ ព្រះអង្គដឹងថា មនុស្សមានចិត្ត «បិទជិត» ចំពោះអាថ៌កំបាំងរបស់ព្រះអង្គ ហើយពួកគេអាចយល់ច្រឡំ។ ដូច្នេះហើយ ក្នុងអំឡុងពេលបំពេញបេសកកម្ម ព្រះអង្គតែងតែបដិសេធមិនប្រាប់ថាព្រះអង្គជានរណាឡើយ។ ប៉ុន្តែឥឡូវនេះ នៅពេលដែលព្រះអង្គត្រូវគេកាត់ទោស មនុស្សមិនអាចយល់ច្រឡំថា ព្រះអង្គចង់បានអំណាចលោកិយនោះ ព្រះអង្គក៏យល់ព្រមបើកសម្ដែងអាថ៌កំបាំងបន្តិច។ ចាប់តាំងពីការចាប់ខ្លួន ព្រះយេស៊ូមានព្រះបន្ទូលតែបីលើកប៉ុណ្ណោះ៖

1. ចំពោះមុខមហាបូជាចារ្យ៖ ព្រះអង្គប្រកាសថាខ្លួនជាព្រះមេស្ស៊ី/ព្រះគ្រីស្ត និងជាបុត្រមនុស្ស។
2. ចំពោះមុខលោកពីឡាត៖ ព្រះអង្គទទួលស្គាល់ថាខ្លួនជាស្ដេចសាសន៍យូដា។
3. នៅលើឈើឆ្កាង៖ ព្រះអង្គបន្លឺនូវសម្រែកនៃ «អ្នកបម្រើដែលរងទុក្ខ» ក្នុងកណ្ឌអេសាយ ដោយទទួលយកនូវរាល់ទុក្ខវេទនា និងការឈឺចាប់របស់មនុស្សលោកក្នុងព្រះអង្គផ្ទាល់៖ «ព្រះនៃទូលបង្គំអើយ! ព្រះនៃទូលបង្គំអើយ! ហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គបោះបង់ទូលបង្គំចោល?»

នៅក្នុងកណ្ឌគម្ពីរម៉ាកុស ព្រះយេស៊ូឯកោបំផុត៖ ព្រះអង្គឈានទៅមុខតែអង្គឯង ត្រូវគេបោះបង់ចោលទាំងអស់ សូម្បីតែលោកសិលាក៏បដិសេធមិនស្គាល់ព្រះអង្គដែរ នៅក្នុងភាពងងឹតនៃឈើឆ្កាង។ ដោយយល់ព្រមដើរតាមព្រះអង្គរហូតដល់ចំណុចនោះឯង សាវ័កម្នាក់អាចប្រកាសថា ព្រះអង្គជាព្រះបុត្រារបស់ព្រះជាម្ចាស់។

• ការសមគំនិត និងពិធីជប់លៀង (១៤:១-៩)៖ ជម្លោះរវាងព្រះយេស៊ូ និងពួកបូជាចារ្យឈានដល់កម្រិតកំពូល។ ព្រះយេស៊ូដឹងថាព្រះអង្គត្រូវគេកាត់ទោសប្រហារជីវិត។ ក្នុងពេលជប់លៀងនៅផ្ទះលោកស៊ីម៉ូន ស្ត្រីម្នាក់បានចាក់ប្រេងក្រអូបលើព្រះសិរសារបស់ព្រះអង្គ ដែលព្រះអង្គចាត់ទុកថាជាការរៀបចំពិធីបញ្ចុះសពរបស់ព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គឈានចូលទៅក្នុងទុក្ខវេទនាដោយដឹងខ្លួនជាមុនយ៉ាងច្បាស់។
• ជប់លៀងចុងក្រោយ (១៤:១០-៣១)៖ រឿងហ៊ុមព័ទ្ធដោយព្រះយេស៊ូប្រកាសពីយូដាសដែលនឹងក្បត់ព្រះអង្គ និងលោកសិលានឹងបដិសេធព្រះអង្គ។ ព្រះយេស៊ូជ្រាបពីហេតុការណ៍ជាមុន គឺព្រះអង្គផ្ទាល់ដែលដឹកនាំសេចក្ដីទុក្ខវេទនារបស់ព្រះអង្គ។ ក្នុងពិធីជប់លៀងរបស់ព្រះអម្ចាស់ ព្រះអង្គប្រទានព្រះកាយ និងព្រះលោហិតរបស់ព្រះអង្គក្នុងស្ថានភាពដ៏កម្សត់បំផុត ដោយដឹងថាព្រះអង្គមិនអាចរំពឹងថាមនុស្សនឹងដឹងគុណ ឬមានចិត្តស្មោះត្រង់។
• សួនច្បារកេតសេម៉ានី (១៤:៣២-៥២)៖ ព្រះយេស៊ូមានព្រះហឫទ័យព្រួយបារម្ភ និងតក់ស្លុតជាខ្លាំង។ ក្នុងនាមជាមនុស្សម្នាក់ ព្រះអង្គភ័យខ្លាចចំពោះសេចក្ដីស្លាប់។ ពាក្យដែលព្រះអង្គហៅព្រះជាម្ចាស់ថា «អ័ប្បា! (Abba)» ដែលមានន័យថា «ពុក!» បានបំភ្លឺនូវឈុតឆាកដ៏សោកសៅនេះមួយភ្លែត។ នៅពេលគេចាប់ខ្លួន គ្រប់គ្នាបានបោះបង់ព្រះអង្គចោល សូម្បីតែយុវជនម្នាក់ដែលព្យាយាមដើរតាម ក៏រត់គេចខ្លួនទាំងអាក្រាតកាយដែរ។ នេះបញ្ជាក់ថា ព្រះយេស៊ូឈានចូលទៅក្នុងទុក្ខវេទនាដោយគ្មានអ្វីជាប់នឹងខ្លួនឡើយ។
• ការវិនិច្ឆ័យ និងការឆ្កាង (១៤:៥៣–១៥:៤១)៖ ក្នុងពេលជំនុំជម្រះតាមបែបយូដា ព្រះយេស៊ូបានប្រកាសថាព្រះអង្គជាព្រះមេស្ស៊ី ជាបុត្រមនុស្សដ៏រុងរឿង។ ប៉ុន្តែអ្វីៗហាក់ដូចជាផ្ទុយស្រឡះ៖ ពួកយាមសើចចំអកឱ្យព្រះអង្គ សិលាបដិសេធមិនស្គាល់ព្រះអង្គ រីឯព្រះយេស៊ូនៅស្ងៀម។ ចំពោះមុខលោកពីឡាត ព្រះអង្គទទួលស្គាល់ថាជាស្ដេចសាសន៍យូដា ហើយពួកបូជាចារ្យទាមទារឱ្យសម្លាប់ព្រះអង្គ។ «ស្ដេច» របស់ពួកគេត្រូវបានគេបំពាក់មកុដបន្លា។
• ការសោយទិវង្គត៖ តាមរយៈការសោយទិវង្គតដោយឯកោ ហាក់ដូចជាព្រះបិតាបោះបង់ចោលព្រះយេស៊ូដែរ ព្រះយេស៊ូបានបង្ហាញពីរបៀបដែលព្រះអង្គជាព្រះគ្រីស្ត និងជាស្ដេច ពោលគឺដោយទទួលយកទុក្ខវេទនារបស់មនុស្សជាតិ។

រឿងរ៉ាវនៃការបញ្ចុះសព (១៥:៤២-៤៧) មានលក្ខណៈស្ងប់ស្ងាត់ជាងមុន។ គេបានផ្ដល់កិត្តិយសចុងក្រោយដល់ព្រះយេស៊ូ ហើយយប់នៅក្នុងផ្នូរបានក្លាយជាយប់នៃការរង់ចាំ។

ព្រះយេស៊ូក្នុងកណ្ឌគម្ពីរម៉ាកុស

ជាមនុស្សម្នាក់

ក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ ព្រះយេស៊ូជាមនុស្សដូចយើងរាល់គ្នា៖ នេះជាលក្ខណៈពិសេសរបស់លោកម៉ាកុស។ យើងមានអារម្មណ៍ថាបានស្គាល់ព្រះអង្គពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ តាមរយៈកែវភ្នែករបស់លោកសិលា។ ក្នុងអំឡុងពេលពីរឆ្នាំនៃជីវិតរួមគ្នា លោកសិលាបានឃើញព្រះអង្គរស់នៅលើផ្លូវនានានៃស្រុកប៉ាឡេស្ទីន បានទទួលព្រះអង្គក្នុងផ្ទះរបស់លោកនៅក្រុងកាពើណិម បានឃើញព្រះអង្គសោយ និងសម្រាក មានព្រះបន្ទូល និងអធិដ្ឋាន។ លោកបានឃើញព្រះអង្គខឹងនៅធម្មសាលា ឬក្នុងព្រះវិហារ ធុញថប់នឹងអ្នកជំងឺឃ្លង់ ឬនឹងសាវ័ករបស់ព្រះអង្គ មានព្រះហឫទ័យមេត្តាដល់បណ្ដាជន និងភ្ញាក់ផ្អើលដែលគេមិនជឿលើព្រះអង្គនៅភូមិណាសារ៉ែត។ លោកបានរួមរស់ក្នុងជីវិតដ៏ហត់នឿយរបស់ព្រះអង្គជាអ្នកប្រកាសដំណឹងល្អ រហូតដល់ជួនកាលគ្មានពេលសោយ ហើយលោកបានឃើញព្រះអង្គអស់កម្លាំងខ្លាំង រហូតដល់សម្រាកលង់លក់ក្នុងពេលមានព្យុះ ល។ល។

លោកសិលាបានចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងចំពោះខ្សែភ្នែករបស់ព្រះយេស៊ូ (នៅពេលខឹង នៅពេលស្រឡាញ់) ហើយលោកក៏ងឿងឆ្ងល់ចំពោះអាថ៌កំបាំងរបស់ព្រះអង្គ។

ម៉ាកុសមិនរុញរានឹងរៀបរាប់ពីលក្ខណៈខ្លះៗដែលធ្វើឱ្យអ្នកស្ដាប់ឆ្ងល់ឡើយ៖ ព្រះយេស៊ូមិនជ្រាបសព្វគ្រប់ទាំងអស់ទេ ព្រះអង្គមិនដឹងថាពួកសាវ័កកំពុងនិយាយពីអ្វី ហើយត្រូវសួរពួកគេ (៩:១៦, ៣៣) ព្រះអង្គមិនជ្រាបពីថ្ងៃចុងបំផុតនៃពិភពលោកឡើយ (១៣:៣២) ព្រះអង្គមានព្រះហឫទ័យតក់ស្លុតចំពោះសេចក្ដីស្លាប់ និងសោយទិវង្គតក្នុងភាពឯកោ។ ព្រះអង្គធ្វើឱ្យគេប្លែកចិត្ត រហូតដល់សាច់ញាតិមិនជឿលើព្រះអង្គ ហើយនិយាយថា៖ «លោកវង្វេងស្មារតីហើយ!» (៣:២១)។

«មនុស្សដែលនៅជាមួយ» - មនុស្សដែលនៅឯកោ

ក្នុងកណ្ឌគម្ពីរម៉ាកុស ព្រះយេស៊ូជា «ព្រះយេស៊ូ-ជាមួយ-សាវ័ក-របស់-ព្រះអង្គ»។ សកម្មភាពដំបូងរបស់ព្រះអង្គ គឺព្រះអង្គត្រាស់ហៅពួកគេ រួចជ្រើសរើស ១២ នាក់ឱ្យនៅជាមួយព្រះអង្គ។ សត្រូវព្យាយាមបំបែកក្រុមនេះដោយវាយប្រហារព្រះយេស៊ូតាមរយៈសាវ័ក និងវាយប្រហារសាវ័កតាមរយៈព្រះយេស៊ូ (២,១៨- (២,១៨-៧)។ ព្រះអង្គរៀបចំសាវ័កទាំងនេះសម្រាប់បេសកកម្មទៅថ្ងៃអនាគត ដោយឱយពួកគេបម្រើបណ្ដាជន ដែលជាកិច្ចការសំខាន់ជាងការសម្រាក ឬការទទួលទានអាហារ (៦,៣១ ត)។

ទោះជាយ៉ាងណា ភាពឯកោរបស់ព្រះយេស៊ូកាន់តែខ្លាំងឡើងយ៉ាងជូរចត់។ ព្រះអង្គនៅឯកោ ព្រោះព្រះអង្គមិនអាចធ្វើឱ្យសហការីដែល «បិទចិត្ត» (៦,៥២ ; ៨,១៧) យល់ពីអាថ៌កំបាំងរបស់ព្រះអង្គបានឡើយ។ ពួកគេមានមន្ទិលសង្ស័យ ហើយនៅពេលព្រះអង្គត្រូវគេចាប់ខ្លួន ពួកគេបានបោះបង់ និងបដិសេធមិនស្គាល់ព្រះអង្គ...

គ្រូបង្រៀន

ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីបុណ្យជ្រមុជទឹក ព្រះយេស៊ូបានប្រកាសថា៖ «ព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់មកជិតដល់ហើយ!»។ សម្រាប់ម៉ាកុស ព្រះយេស៊ូជាអ្នកដែលបង្រៀនបណ្ដាជន (មានរៀបរាប់ប្រហែល ២០ ដង)។ នៅពេលព្រះអង្គឃើញបណ្ដាជនដែលដើរតាមព្រះអង្គទៅដល់ទីវាល ហើយគ្មានអ្វីបរិភោគ ព្រះអង្គមានព្រះហឫទ័យមេត្តា... ហើយក៏ចាប់ផ្ដើមបង្រៀនពួកគេ ដោយជ្រាបថាការស្ដាប់ព្រះបន្ទូលគឺជាការស្រេកឃ្លានដ៏សំខាន់បំផុតរបស់ពួកគេ (៦:៣៤)។

ផ្ទុយទៅវិញ កណ្ឌគម្ពីរម៉ាកុសមានសុន្ទរកថាតិចតួចណាស់! ប្រហែលជាលោកចង់ឱ្យយើងយល់ថា ព្រះយេស៊ូបង្រៀនតាមរយៈ «របៀបរស់នៅ និងសកម្មភាព» របស់ព្រះអង្គ។ អព្ភូតហេតុមានចំណែកយ៉ាងធំក្នុងកណ្ឌគម្ពីរនេះ ដើម្បីបង្ហាញតាមរយៈសកម្មភាពថា ព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់បានមកដល់ហើយ ហើយព្រះយេស៊ូមានអំណាចខ្លាំងជាងអំពើអាក្រក់ (៣:២៧)។

ព្រះមេស្ស៊ីដែលជាប់ឈើឆ្កាង

ព្រះយេស៊ូបដិសេធមិនឱ្យគេប្រកាសថាព្រះអង្គជាព្រះមេស្ស៊ី ឬព្រះគ្រីស្តឡើយ ហើយព្រះអង្គបង្គាប់ឱ្យពួកអារក្ស ឬអ្នកដែលជាសះស្បើយនៅស្ងៀម៖ នេះគឺជា «ទីស្ងាត់កំបាំងនៃព្រះមេស្ស៊ី»។ មនុស្សជាច្រើនរង់ចាំព្រះមេស្ស៊ីដែលមកស្រោចស្រង់រាជាណាចក្រលោកិយរបស់អ៊ីស្រាអែល។ ព្រះយេស៊ូមិនចង់ឱ្យគេយល់ច្រឡំប្រភេទព្រះមេស្ស៊ីឡើយ៖ ដោយរងទុក្ខ និងសោយទិវង្គត ព្រះអង្គនឹងបង្កើតរាជាណាចក្រខាងវិញ្ញាណ ហើយព្រះអង្គខិតខំណែនាំក្រុមសាវ័កឱ្យដើរតាមផ្លូវនេះដែរ (៨,៣៤-៣៨)។

បុត្រមនុស្ស

ងារដែលលោកម៉ាកុសប្រើញឹកញាប់បំផុត (១៤ ដង) គឺ «បុត្រមនុស្ស»។ ប្រហែលជាព្រះយេស៊ូសព្វព្រះហឫទ័យនឹងងារនេះ ព្រោះងារនេះសម្ដែងផង និងលាក់បាំងផង នូវអាថ៌កំបាំងរបស់ព្រះអង្គ។ ពាក្យនេះមានន័យត្រឹមតែ «មនុស្ស» ប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែបើផ្អែកលើវិវរណៈរបស់ដានីអែល ៧ ងារនេះកាន់តែមានន័យខ្លាំងក្លា សំដៅលើ «តួអង្គនៃស្ថានបរមសុខ» ដែលព្រះជាម្ចាស់ប្រគល់អំណាចឱ្យវិនិច្ឆ័យ។

ព្រះបុត្រារបស់ព្រះជាម្ចាស់

កម្រមានងារនេះណាស់ ប៉ុន្តែលោកម៉ាកុសចង់នាំអ្នកអានទៅកាន់ចំណុចកំពូលនៃជំនឿនេះ ។ លោកបាននិយាយតាំងពីសេចក្ដីផ្ដើម (១:១) ហើយមេទ័ពរ៉ូម៉ាំងបានប្រកាសនៅជើងឈើឆ្កាង (១៥:៣៩) ដែលរំលឹកពីព្រះសូរសៀងរបស់ព្រះបិតាក្នុងបុណ្យជ្រមុជទឹក និងនៅពេលព្រះយេស៊ូប្រែព្រះអង្គទ្រាយ។

ព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់ និងអព្ភូតហេតុ

«ពេលកំណត់បានមកដល់ហើយ ព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់ក៏នៅជិតបង្កើយដែរ៖ ចូរប្រែចិត្ត ហើយជឿដំណឹងល្អចុះ» (ម៉ាកុស ១,១៥)។ ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីបុណ្យជ្រមុជទឹក សម្រែករបស់ព្រះយេស៊ូបានកំណត់នូវសេចក្ដីបង្រៀនរបស់ព្រះអង្គ៖ តាមរយៈបេសកកម្មរបស់ព្រះអង្គ ព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់បានមកដល់ហើយ។

ព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់

ចំពោះជនជាតិអ៊ីស្រាអែល ព្រះជាម្ចាស់ជាស្ដេចតែមួយគត់។ ជំនឿនេះកាន់តែរីកចម្រើននៅពេលពួកគេជួបប្រទះនឹងការបរាជ័យនៃរបបរាជានិយមនៅលើដី។ ក្នុងអំឡុងពេលដែលត្រូវគេនិរទេសនៅបាប៊ីឡូន ព្យាការីអេសាយទីពីរបានប្រកាសថា ទីបំផុតព្រះជាម្ចាស់នឹងសម្តែងព្រះអង្គឱ្យឃើញក្នុងឋានៈជាស្ដេច។

តាមរយៈសតវត្សជាច្រើន ជំនឿលើព្រះមេស្ស៊ីបានធ្វើឱ្យជនជាតិអ៊ីស្រាអែលរង់ចាំកាន់តែខ្លាំងឡើងស្ដេចនេះ។ គេគិតថាព្រះជាម្ចាស់នឹងបង្កើតរាជាណាចក្ររបស់ព្រះអង្គតាមរយៈព្រះមេស្ស៊ី ដែលជារឿយៗគេចាត់ទុកថាជាបុត្ររបស់ស្ដេចដាវីឌ និងជាអ្នកគង្វាល។ ចំណែកឯគម្ពីរដានីអែល ៧ បាននាំមកនូវលក្ខណៈសកល និងសម្រាប់ពេលចុងបញ្ចប់នៃពិភពលោក។

គេបានផ្ដល់មុខងារចម្បងពីរដល់ស្ដេច និងដល់ព្រះជាម្ចាស់ក្នុងឋានៈជាស្ដេច៖

• ធានានូវសេរីភាពរបស់ប្រជារាស្ត្រ៖ ព្រះមេស្ស៊ីជាមេទ័ពដែលកម្ទេចសត្រូវ។ រឿងនេះបានជំរុញសេចក្ដីសង្ឃឹមដល់ក្រុមយូដាមួយចំនួននៅសម័យព្រះគ្រីស្ត៖ ដោយបង្កើតព្រះរាជ្យរបស់ព្រះអង្គ ព្រះជាម្ចាស់នឹងរំដោះអ៊ីស្រាអែលពីការត្រួតត្រារបស់រ៉ូម (លក ២៤,២១)។ ប៉ុន្តែ ចំណុចសំខាន់គឺព្រះយេស៊ូមិនដែលយកទិដ្ឋភាពនេះមកប្រើឡើយ។
• ធ្វើឱ្យមានយុត្តិធម៌នៅក្នុងចំណោមប្រជារាស្ត្រ៖ ព្រះអង្គជាស្ដេចរបស់ជនក្រីក្រ អ្នកដែលត្រូវគេជិះជាន់ និងអ្នកដែលគ្មានទីពឹង។ ព្យាការីអេសាយទីពីរបានប្រកាសដំណឹងល្អនេះថា៖ «ព្រះជាម្ចាស់នឹងគ្រងព្រះរាជ្យ! អ្នកក្រីក្រ អ្នកជំងឺ និងអ្នកដែលត្រូវគេជិះជាន់មានសុភមង្គលហើយ ព្រោះចាប់ពីពេលនេះទៅ ទុក្ខវេទនារបស់ពួកគេត្រូវបានបញ្ចប់!»។ ហើយនេះគឺជាដំណឹងល្អដែលព្រះយេស៊ូបានប្រកាស តាមរយៈសកម្មភាព និងព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះអង្គ។

ព្រះយេស៊ូប្រកាសពីព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់

អ្នកអាចចាប់ផ្ដើមដោយពិនិត្យមើលថា តើលោកយ៉ូហានបាទីស្តបានប្រកាសដំណឹងល្អអ្វីខ្លះ (ម៉ាកុស ១,២-៨) ហើយតើអ្នកសរសេរដំណឹងល្អសង្ខេបសេចក្ដីបង្រៀនរបស់ព្រះយេស៊ូយ៉ាងដូចម្ដេច (ម៉ាកុស ១,១៤-១៥)។

សំណួររបស់លោកយ៉ូហានបាទីស្ត

លោកយ៉ូហានបានប្រកាសពីព្រះមេស្ស៊ីដែលនឹងបង្កើតព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ជម្រះប្រជារាស្ត្រ និងបំផ្លាញអ្នកបាប។ លោកជឿថាលោកបានស្គាល់ព្រះអង្គក្នុងអង្គព្រះយេស៊ូ។ ប៉ុន្តែ ព្រះយេស៊ូបែរជាទទួលស្វាគមន៍អ្នកបាប បដិសេធមិនជំនុំជម្រះ ហើយទុកឱ្យអ្នកនាំសាររបស់ព្រះអង្គ (យ៉ូហាន) រលួយក្នុងគុក និងប្រឈមមុខនឹងសេចក្ដីស្លាប់ទៅវិញ។

យើងអាចយល់ពីមន្ទិលសង្ស័យ និងសំណួររបស់លោកយ៉ូហាន។ សូមអាន លូកា ៧,១៨-២៣៖

• តើព្រះយេស៊ូធ្វើអ្វីខ្លះមុននឹងឆ្លើយសំណួរ? (ខ ២១)
• តើទំនាយរបស់ព្យាការីណាខ្លះដែលព្រះយេស៊ូយកមកប្រើក្នុងចម្លើយរបស់ព្រះអង្គ?
• តើវាផ្ដល់អត្ថន័យអ្វីខ្លះដល់អព្ភូតហេតុរបស់ព្រះយេស៊ូ និងដល់ឃ្លា «អ្នកក្រីក្រមានសុភមង្គលហើយ»?

រឿងនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការយល់ដឹងអំពីអព្ភូតហេតុ។ សម្រាប់យើង អព្ភូតហេតុគឺជាហេតុការណ៍ដ៏អស្ចារ្យ ហើយយើងតែងសួរថា៖ តើមានអ្វីកើតឡើង? តើអព្ភូតហេតុបានកើតឡើងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រពិតមែនឬ? ប៉ុន្តែសម្រាប់ព្រះយេស៊ូ និងមនុស្សសម័យនោះ អព្ភូតហេតុគឺជា «ទីសម្គាល់» ដែលសម្ដៅអំពីអ្វីមួយ។

ចូរលើកឧទាហរណ៍សាមញ្ញមួយ៖ គ្រូបង្រៀនវិទ្យាសាស្ត្រម្នាក់បង្ហាញផ្កាមួយទងដល់និស្សិត សំណួរគឺ៖ តើវាជាអ្វី? (ផ្តោតលើការពិតនៃវត្ថុផ្ទាល់) ប៉ុន្តែបើប្រុសម្នាក់ជូនផ្កានោះដល់ស្រីម្នាក់ សំណួរនឹងទៅជា៖ តើផ្កានោះមានន័យដូចម្ដេច? (ផ្ដោតលើសារដែលផ្កានោះចង់បញ្ជាក់)។ ក្នុងករណីអព្ភូតហេតុ គេចាប់អារម្មណ៍លើ «សារ» ហើយការពិតនៃហេតុការណ៍ស្ថិតនៅលំដាប់បន្ទាប់។

យើងនឹងសិក្សារឿងអព្ភូតហេតុនៃការធ្វើឱ្យព្យុះស្ងប់ ដើម្បីមើលថា តើគេកសាងរឿងប្រភេទនេះយ៉ាងដូចម្ដេច ហើយតើរឿងនេះមានអត្ថន័យយ៉ាងណា។

ចូរអានអត្ថបទទាំងនេះដោយយកចិត្តទុកដាក់ និងធ្វើការប្រៀបធៀប ដោយគូសចំណាំពាក្យគន្លឹះដែលខុសគ្នា។

ការវិភាគលើរឿងអព្ភូតហេតុ «ការធ្វើឱ្យព្យុះស្ងប់» (សូមមើលខាងលើវិញ)

ជាទូទៅ រឿងអព្ភូតហេតុតែងតែដើរតាម «ពុម្ព» ឬរចនាសម្ព័ន្ធដែលមាន ៥ ចំណុច។ ចូរពិនិត្យមើលថាតើ ខ ៤០ ក្នុងកណ្ឌគម្ពីរម៉ាកុស ស្ថិតនៅក្នុងពុម្ពនេះដែរឬទេ?

១. កណ្ឌគម្ពីរម៉ាកុស (Mc)

• លក្ខណៈសម្គាល់៖ តើអ្នកឃើញរចនាបថដែលបានរៀបរាប់នៅទំព័រ ៥៩ ដែរឬទេ? ម៉ាកុសបង្ហាញព្រះយេស៊ូថាជាអ្នក «គំរាម» ព្យុះ ហាក់ដូចជាវាជាបិសាច (សមុទ្រជានិមិត្តរូបនៃអំណាចអាក្រក់)។
• ប្រភេទនៃភាពភ័យខ្លាច៖ ពាក្យ «ភ័យខ្លាច» ដែលប្រើនៅទីនេះមានន័យជ្រៅ។ តើពួកគេកំពុងធ្វើដំណើរទៅឆ្នេរណា? (ឆ្នេរខាងសាសន៍ដទៃ)។ នេះពន្យល់ពីការភ័យខ្លាចរបស់ពួកសាវ័ក និងការរើបម្រះនៃអំណាចងងឹត។
• អត្ថន័យ៖ បើគ្មាន ខ ៤០ ទេ វាគ្រាន់តែជារឿងអព្ភូតហេតុដែលធ្វើឱ្យគេឆ្ងល់ថា «តើលោកនេះជានរណា?»។ ប៉ុន្តែនៅពេលមាន ខ ៤០ វាក្លាយជាការបង្រៀន សម្រាប់អ្នកជឿ៖ បើស្គាល់ព្រះយេស៊ូហើយ ហេតុអ្វីបានជាភ័យខ្លាច? តើជំនឿរបស់អ្នកនៅឯណា?

២. កណ្ឌគម្ពីរលូកា (Lc)

• ការផ្ដោត៖ លូកាចាប់អារម្មណ៍លើ «ពួកសាវ័ក» ជាងលើទូក។ លោកប្រើពាក្យ «ព្រះគ្រូដ៏មានចេស្ដា» ដែលជារចនាបថផ្ទាល់ខ្លួនរបស់លោក ដើម្បីបញ្ជាក់ពីសិទ្ធិអំណាចរបស់ព្រះយេស៊ូ។

៣. កណ្ឌគម្ពីរម៉ាថាយ (Mt)

• ការបន្ថែមអត្ថន័យ៖ ម៉ាថាយប្រើពាក្យ «រញ្ជួយ» (Séisme) ដើម្បីបញ្ជាក់ពីទីសម្គាល់នៃពេលចុងបញ្ចប់នៃពិភពលោក។ ទូកដែលត្រូវរលកបោកបក់ ជានិមិត្តរូបនៃ «ព្រះសហគមន៍» ដែលប្រឈមនឹងអំណាចអាក្រក់។
• ការអធិដ្ឋាន៖ ឃ្លា «ព្រះអម្ចាស់អើយ សូមជួយសង្គ្រោះផង!» គឺជាសម្រែកអធិដ្ឋានក្នុងពិធីបុណ្យ។ ម៉ាថាយស្ដីបន្ទោសពួកសាវ័កថា «អ្នកដែលមានជំនឿតិចអើយ» គឺសំដៅលើអ្នកដែលជឿហើយ តែមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់។ រីឯ «មនុស្សលោក» (ខ ២៧) សំដៅលើអ្នកមិនជឿដែលងឿងឆ្ងល់ពីភាពរឹងមាំនៃព្រះសហគមន៍។

អត្ថន័យនៃអព្ភូតហេតុ

អព្ភូតហេតុជា «ទីសម្គាល់»។ ចូរលើកឧទាហរណ៍៖ បើអ្នកឃើញផ្លាកសញ្ញាចរាចរណ៍ដែលមានសញ្ញា «X» ហើយអ្នកមិនចេះច្បាប់ចរាចរណ៍ អ្នកនឹងសួរថា «តើវាជាអ្វី?» (ដូចអ្នកមិនជឿ)។ ប៉ុន្តែបើអ្នកចេះច្បាប់ អ្នកនឹងយល់ថា «ប្រយ័ត្ន៖ ផ្លូវបំបែក!» (ដូចអ្នកជឿ)។

• សម្រាប់អ្នកមិនជឿ៖ ហេតុការណ៍អស្ចារ្យគឺជាសំណួរ៖ «តើបុរសនេះជានរណាដែលមានសមត្ថភាពធ្វើបែបនេះ?»
• សម្រាប់អ្នកជឿ៖ អព្ភូតហេតុជា «សារ» ដែលព្រះជាម្ចាស់មានព្រះបន្ទូលមកកាន់គេ។

«គឺដោយសារព្រះវិញ្ញាណរបស់ព្រះជាម្ចាស់ទេតើ ដែលខ្ញុំធ្វើការទាំងនេះ ហើយនេះគឺជាទីសម្គាល់ថា ព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់បានមកដល់អ្នករាល់គ្នាហើយ» (ម៉ាថាយ ១២:២៨)។

សេចក្ដីសន្និដ្ឋាន៖

សំណួរដែលសំខាន់បំផុតមិនមែនជាការស្វែងរកថា «តើមានអ្វីកើតឡើងពិតប្រាកដ?» (រឿងនេះជារឿងបន្ទាប់បន្សំ) ប៉ុន្តែគឺការស្វែងរក «អត្ថន័យ»។ អ្នកសរសេរដំណឹងល្អបានពង្រីកអត្ថន័យទាំងនេះ ដើម្បីបង្រៀនអ្នកជឿឱ្យស្គាល់ព្រះជាម្ចាស់។

មនុស្សសម័យថ្មី និងអព្ភូតហេតុ

ជារឿយៗអព្ភូតហេតុធ្វើឱ្យយើងមានអារម្មណ៍ទើសទាល់។ កាលពីសម័យមុន មនុស្សជឿលើព្រះ «ដោយសារ» អព្ភូតហេតុ ប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃនេះ យើងហាក់ដូចជាជឿលើព្រះ «ទោះបីជាមាន» អព្ភូតហេតុក៏ដោយ! ប្រហែលជាមកពីយើងមានការយល់ច្រឡំលើអត្ថន័យពិតរបស់អព្ភូតហេតុ។

១. អព្ភូតហេតុគឺជា «ទីសម្គាល់»

បង្គោលសញ្ញានៅក្បែរផ្លូវមានរូបរាងពិតប្រាកដ (ដែក ស៊ីម៉ង់ត៍) ប៉ុន្តែរូបរាងវាមិនសំខាន់ឡើយ អ្វីដែលសំខាន់គឺ សារ ដែលវាចង់ប្រាប់៖ ដូចជាប្រាប់ពីផ្លូវបត់ ឬផ្លូវបំបែក។ យ៉ាងណាមិញ អព្ភូតហេតុមានការពិតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ (ហេតុការណ៍ដែលខុសពីធម្មតា) ប៉ុន្តែខ្លឹមសារសំខាន់គឺសារដែលវាប្រកាស។

២. អព្ភូតហេតុគឺជាទីសម្គាល់សម្រាប់តែ «អ្នកជឿ»

កាដូរវាងមិត្តភក្តិជា «កាដូ» មែន លុះត្រាតែពួកគេជាមិត្តនឹងគ្នារួចជាស្រេច។ បើជនមិនស្គាល់មុខម្នាក់ឱ្យវត្ថុអ្វីមួយដល់អ្នកនៅតាមផ្លូវ វាមិនមែនជាទីសម្គាល់នៃមិត្តភាពទេ ប៉ុន្តែកាយវិការនេះលើកសំណួរ។ ដើម្បីទទួលស្គាល់ថាហេតុការណ៍មួយជា «អព្ភូតហេតុ» យើងត្រូវមានជំនឿជាមុនសិន។

• ឧទាហរណ៍នៅទីក្រុងឡួរដេស នៅប្រទេសបារាំង (Lourdes)៖ ពេលអ្នកជំងឺបានជាសះស្បើយ ដោយការទូលអង្វររបស់ព្រះនាងម៉ារី ក្រុមគ្រូពេទ្យ (ទាំងអ្នកជឿ និងមិនជឿ) គ្រាន់តែប្រកាសថា៖ « វិទ្យាសាស្ត្រមិនអាចពន្យល់ការជាសះស្បើយនេះបានឡើយ»។ មានតែអ្នកជឿទេ ទើបអាចមើលឃើញថា គឺជា «អព្ភូតហេតុ»។ អព្ភូតហេតុរបស់ព្រះយេស៊ូតែងតែផ្សារភ្ជាប់នឹងការបង្រៀនរបស់ព្រះអង្គ។

៣. អព្ភូតហេតុមិនមែនជា «ភស្តុតាង» ឡើយ

សម្រាប់អ្នកមិនជឿ អព្ភូតហេតុជា សំណួរ មិនមែនជាភស្តុតាងដែលបញ្ជាក់អ្វីមួយឡើយ។ ប្រសិនបើខ្ញុំមិនចេះច្បាប់ចរាចរណ៍ ផ្លាកសញ្ញានៅក្បែរផ្លូវគ្រាន់តែធ្វើឱ្យខ្ញុំឆ្ងល់។ ខ្ញុំត្រូវសួរអ្នកដែលចេះច្បាប់ ដើម្បីយល់ពីអត្ថន័យរបស់វា។

គេមិនប្រែចិត្តដោយសារតែឃើញអព្ភូតហេតុនោះទេ (អព្ភូតហេតុគ្រាន់តែបើកនូវការចោទសួរ) ប៉ុន្តែគេប្រែចិត្តដោយសារតែ «អត្ថន័យ» ដែលត្រូវបានបញ្ជូនបន្តដោយអ្នកជឿដទៃទៀត។

៤. អព្ភូតហេតុមានលក្ខណៈទាក់ទងនឹងសម័យកាល

ហេតុការណ៍ខ្លះអាចជា «រឿងអស្ចារ្យ» នៅសម័យមួយ ប៉ុន្តែលែងអស្ចារ្យនៅសម័យមួយទៀត។ ប្រសិនបើអព្ភូតហេតុជាភស្តុតាង នោះវាហាក់ដូចជាព្រះជាម្ចាស់ឆ្លៀតឱកាសប្រើភាពល្ងង់ខ្លៅរបស់យើងដើម្បី «បញ្ឆោត» យើងអញ្ចឹង។ ប៉ុន្តែបើវាជាទីសម្គាល់ នោះវាមិនអាស្រ័យលើបច្ចេកវិទ្យាឡើយ៖ យើងជឿលើ «គោលលទ្ធិ» មិនមែនជឿលើ «មហិទ្ធិឫទ្ធិ» នោះទេ។

៥. កុំស្វែងរកការពិតបច្ចេកទេស ប៉ុន្តែត្រូវស្វែងរក «អត្ថន័យ»

ប្រសិនបើយើងព្យាយាមរុករកថា «តើមានអ្វីកើតឡើងពិតប្រាកដ?» យើងដើរតាមផ្លូវខុស។

• ឧទាហរណ៍៖ បើមនុស្សម្នាក់ប្រាប់ខ្ញុំថា «ព្រះកំពុងខឹង ព្រោះភ្នំកំពុងព្រួសភ្លើង!» នោះគឺជាការបកស្រាយរបស់អ្នកជឿ។ ខ្ញុំអាចដឹងថាមានហេតុការណ៍អ្វីមួយកើតឡើង ប៉ុន្តែខ្ញុំមិនអាចបញ្ជាក់បានថាវាជា បន្ទុះភ្នំភ្លើង ការឆេះព្រៃ ឬជាផ្គររន្ទះឡើយ។
• នៅសម័យព្រះយេស៊ូ អព្ភូតហេតុជារឿងធម្មតា។ ព្រះយេស៊ូនឹងមិនមែនជាបុគ្គលសាសនានៅសម័យនោះឡើយ ប្រសិនបើព្រះអង្គមិនធ្វើអព្ភូតហេតុ។

៦. អព្ភូតហេតុនៅថ្ងៃនេះ

អ្វីដែល «អស្ចារ្យ» នៅសម័យបច្ចុប្បន្នបានផ្លាស់ប្តូរ។ វាមិនមែនស្ថិតក្នុងផ្នែករូបវន្ត (ដែលវិទ្យាសាស្ត្រអាចពន្យល់បាន) ទៀតទេ ប៉ុន្តែវាស្ថិតក្នុង ផ្នែកវិញ្ញាណ។

• ឧទាហរណ៍៖ ក្នុងពិភពលោកដែលសាហាវ ហឹង្សា និងដណ្ដើមគ្នាជិះរស់ ការធ្វើអំពើល្អដោយឥតគិតថ្លៃ ឬ ការអត់ទោស បានក្លាយជារឿងអស្ចារ្យបំផុត ដែលអាចនាំឱ្យអ្នកមិនជឿចោទសួរថា៖ «ហេតុអ្វីបានជាអ្នកធ្វើបែបនេះ?»។

រឿងអព្ភូតហេតុក្នុងព្រះគម្ពីរ មិនគួរនាំឱ្យយើងសួរថា «មានអ្វីកើតឡើង?» នោះទេ ប៉ុន្តែគួរនាំឱ្យយើងសួរថា៖ «តើនៅថ្ងៃនេះ ខ្ញុំអាចធ្វើជា 'អព្ភូតហេតុ' ឬជាទីសម្គាល់ដែលធ្វើឱ្យអ្នកជុំវិញខ្លួនចោទសួរអំពីព្រះជាម្ចាស់ តាមរយៈសកម្មភាពរបស់ខ្ញុំយ៉ាងដូចម្ដេច?»

នៅពេលយើងអានពីគម្ពីរម៉ាកុសមកគម្ពីរម៉ាថាយ យើងមានអារម្មណ៍ដូចជាបានឆ្លងកាត់ច្រកភ្នំមួយ ហើយឈានចូលទៅក្នុងជ្រលងភ្នំមួយទៀត។ ជាមួយគម្ពីរម៉ាកុស ជួនកាលយើងអាចភាន់ច្រឡំថា បានរកឃើញព្រះយេស៊ូនៃភូមិណាសារ៉ែតតាមរយៈកែវភ្នែករបស់លោកសិលា។ ប៉ុន្តែជាមួយម៉ាថាយ យើងមិនដែលដឹងច្បាស់ថា តើយើងកំពុងស្ថិតនៅមាត់បឹងទីបេរីយ៉ូក្នុងឆ្នាំ ៣០ ឬក៏កំពុងស្ថិតនៅក្នុងព្រះវិហារគ្រីស្ទបរិស័ទនាសវត្សរ៍ឆ្នាំ ៨០ ដែលកំពុងប្រារព្ធពិធីបុណ្យនោះទេ។ ឬនិយាយម្យ៉ាងទៀត គម្ពីរម៉ាថាយដាក់យើងឱ្យស្ថិតនៅកន្លែងទាំងពីរក្នុងពេលតែមួយ៖ គឺលោកមានបំណងផ្ដិតយក «ក្រដាសកាបូន» នៃព្រះអម្ចាស់ដ៏មានព្រះជន្មរស់នៅក្នុងព្រះសហគមន៍ ទៅដាក់ពីលើព្រះយេស៊ូក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ដូចនេះ លោកម៉ាថាយសម្តែងឱ្យយើងឃើញនូវព្រះភក្ត្ររបស់ព្រះយេស៊ូនៃភូមិណាសារ៉ែត តាមរយៈលក្ខណៈដ៏រុងរឿងនៃព្រះអង្គដែលបានរស់ឡើងវិញ ហើយដែលព្រះសហគមន៍ប្រារព្ធក្នុងព្រះវិហារ។

« ដំណឹងល្អរបស់ព្រះសហគមន៍ »

នេះជាឈ្មោះដែលគេបានដាក់សៀវភៅដំណឹងល្អនេះ ដែលបានជះឥទ្ធិពលដល់គ្រីស្តសាសនាខាងលិចខ្លាំងជាងកណ្ឌដទៃទៀត។ គម្ពីរនេះជាគម្ពីរតែមួយគត់ដែលគេប្រើពាក្យថា ព្រះសហគមន៍ (១៦,១៨ ; ១៨,១៧) លោកបង្ហាញពីការយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធ ជីវិតជាបងប្អូន និងការបង្រៀនអប់រំជំនឿ ដែលលោកបង្ហាញយ៉ាងពិសេសនៅក្នុងសុន្ទរកថាដ៏ធំៗចំនួនប្រាំ ដែលលោកបានរៀបចំឡើងដោយមានរបៀបរៀបរយ។

លោកធ្វើឱ្យយើងរស់នៅក្នុងព្រះសហគមន៍មួយ ដែលប្រារព្ធពិធីបុណ្យថ្វាយព្រះអម្ចាស់៖ នៅលើក្រុមសាវ័ករបស់ព្រះយេស៊ូ លោកបានដាក់ «ក្រដាសកាបូន» នៃគ្រីស្តបរិស័ទដែលកំពុងថ្វាយបង្គំព្រះអង្គដែលបានរស់ឡើងវិញ ដោយច្រៀងបន្ទរថា Kyrie sozon (ស្មើនឹងពាក្យ eleison - សូមព្រះជាម្ចាស់អាណិតអាសូរ) នៅចំកណ្តាលព្យុះសង្ឃរា... លោកក៏បង្ហាញពីព្រះសហគមន៍មួយដែលអាចអស់កម្លាំងល្ហិតល្ហៃ និងមានត្រឹមតែ ជំនឿដ៏តូចទាប (៨,២៦) ផងដែរ!

ព្រះសហគមន៍របស់សន្តម៉ាថាយ

ស្ថានភាពនៃសហគមន៍របស់លោកម៉ាថាយមានលក្ខណៈសំខាន់ៗបីយ៉ាង៖

• សហគមន៍នេះហាក់ដូចជាកកើតឡើងដោយ គ្រីស្តបរិស័ទដែលមកពីសាសនាយូដា។ ពួកគេស្គាល់បទគម្ពីរយ៉ាងច្បាស់៖ គេបានកត់សម្គាល់ឃើញថា មានជាង ១៣០ កន្លែងដែលគម្ពីរម៉ាថាយយោងទៅលើគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីចាស់។ ក្រឹត្យវិន័យនៅតែជាច្បាប់សម្រាប់ជីវិតរបស់ពួកគេ៖ ព្រះយេស៊ូមានព្រះបន្ទូលថា «យើងមិនមែនមកដើម្បីលុបបំបាត់ក្រឹត្យវិន័យឡើយ ប៉ុន្តែដើម្បីបំពេញ» នាំធម្មវិន័យឱ្យបានល្អឥតខ្ចោះ (៥,១៧)។ ពួកគេដឹងយ៉ាងច្បាស់អំពីរបៀបដែលពួក rabbi (លោកគ្រូសាសនាយូដា) បកស្រាយបទគម្ពីរ ហើយសំណួរមួយចំនួនរបស់ពួកគេ (អំពីការតមអាហារ ការធ្វើទាន ការលែងលះ...) គឺជារឿងធម្មតារបស់ជនជាតិយូដា។ ហេតុនេះ លោកម៉ាថាយបង្ហាញថា ព្រះយេស៊ូជា «លោកម៉ូសេថ្មី»។
• សហគមន៍នេះមាន ជម្លោះជាមួយសាសនាយូដាផ្លូវការ។ គ្រីស្ទបរិស័ទត្រូវបានគេបណ្តេញចេញពីសាលាប្រជុំ (synagogues) របស់ពួកគេ រួចទៅហើយ ដូចលោកម៉ាថាយបានសរសេរ។ ការវាយប្រហារយ៉ាងខ្លាំងរបស់ព្រះយេស៊ូទៅលើពួកផារីស៊ី (ម៉ាថាយ ២៣) មិនមែនជាព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះយេស៊ូក្នុងឆ្នាំ ៣០ នោះទេ ប៉ុន្តែជាព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះអង្គដែលបានរស់ឡើងវិញ ដែលគង់នៅក្នុងសហគមន៍របស់លោកម៉ាថាយក្នុងឆ្នាំ ៨០។
• សហគមន៍នេះ បើកចំហចំពោះសាសន៍ដទៃ។ ជនជាតិយូដាដែលបានក្លាយជាគ្រីស្តបរិស័ទទាំងនេះ បានធ្វើតាមព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះយេស៊ូ ដែលចាត់គ្រីស្តបរិស័ទឱ្យទៅទូទាំងពិភពលោក។

អ្នកនិពន្ធ

ប្រពៃណីតៗគ្នាមកនៅសវត្សរ៍ទី ២ ដែលមិនអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន បានប្រកាសថា លោកម៉ាថាយ ដែលជាអ្នកប្រមូលពន្ធនៅក្រុងកាពើណិម ហើយបានក្លាយជាគ្រីស្តទូតម្នាក់ក្នុងចំណោមគ្រីស្តទូតទាំងដប់ពីររូប បានសរសេរព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះយេស៊ូ ជាភាសាអារ៉ាម៉ិក។

អ្នកនិពន្ធនៃគម្ពីរដំណឹងល្អបច្ចុប្បន្ន ដែលគេមិនស្គាល់អត្តសញ្ញាណ បានសរសេរ ជាភាសាក្រិក នៅចន្លោះឆ្នាំ ៨០-៩០ នៅក្នុងសហគមន៍នានានៃតំបន់ស៊ីរី-ប៉ាឡេស្ទីន ប្រហែលជាស្ថិតនៅទីក្រុងអាន់ទីយ៉ូក (Antioche)។

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ភូមិសាស្ត្ររបស់ម៉ាថាយ

លោកម៉ាថាយធ្វើតាមគ្រោងរបស់លោកម៉ាកុស ប៉ុន្តែលោកមិនសង្កត់ធ្ងន់ដូចលោកម៉ាកុសទៅលើការប្រឆាំងរវាងតំបន់កាលីឡេ និងក្រុងយេរូសាឡឹមនោះទេ។ តំបន់កាលីឡេគឺជាតំបន់ដ៏សំខាន់មួយ ដែលមានលក្ខណៈពីរយ៉ាង៖

ក្នុងកំឡុងពេលព្រះយេស៊ូបំពេញបេសកកម្ម តំបន់នេះជា ទឹកដីរបស់ជនជាតិយូដា ដែលព្រះយេស៊ូស្ទើរតែមិនដែលឆ្លងកាត់ព្រំដែនឡើយ លោកម៉ាថាយកត់សម្គាល់ថា ប្រសិនបើព្រះអង្គយាងទៅខាងក្រុងទីរ៉ុស និងក្រុងស៊ីដូន គឺស្ត្រីជនជាតិកាណានម្នាក់បាន ចេញពី ទឹកដីរបស់នាងមកជួបព្រះអង្គ (១៥,២១)។ ព្រះយេស៊ូប្រកាសដំណឹងល្អតែចំពោះជនជាតិយូដាប៉ុណ្ណោះ ហើយព្រះអង្គបានហាមឃាត់សាវ័ករបស់ព្រះអង្គមិនឱ្យទៅរកសាសន៍ដទៃ និងជនជាតិសាម៉ារីឡើយ (១០,៥-៦)។

បន្ទាប់ពីព្រះយេស៊ូបានរស់ឡើងវិញ តំបន់កាលីឡេបានក្លាយជា «ទឹកដីនៃការបើកចំហចំពោះពិភពលោក» ដូចលោកអេសាយបានប្រកាសទុកជាមុន (ម៉ាថាយ ៤,១៤-១៦)។ គឺនៅទីនោះ (មិនមែននៅក្រុងយេរូសាឡឹម) ដែលព្រះយេស៊ូដ៏រុងរឿងបានសម្តែងព្រះអង្គឱ្យសាវ័កបានឃើញ ហើយចាត់ពួកគេឱ្យទៅប្រកាសដំណឹងល្អនៅទូទាំងពិភពលោក (២៨,១៦-២០)។

គម្ពីរដំណឹងល្អដែលមានលក្ខណៈសាសន៍យូដាជាទីបំផុត

• លោកតែងតែយោងទៅលើបទគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីចាស់៖ មានជាង ១៣០ ដង ក្នុងនោះមានការដកស្រង់ផ្ទាល់យ៉ាងច្បាស់លាស់ចំនួន ៤៣ ដង។ មានការដកស្រង់ចំនួន ១១ ត្រូវបានណែនាំដោយរូបមន្តថា៖ «ហេតុការណ៍នេះកើតឡើង ដើម្បីឱ្យបានសម្រេចតាមព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះអម្ចាស់ តាមរយៈព្យាការី...»។ ក្នុងនាមជាលោកគ្រូសាសនា (Rabbi) ដ៏ពិតប្រាកដម្នាក់ ជួនកាលលោកបានផ្សារភ្ជាប់វគ្គគម្ពីរជាច្រើនបញ្ចូលគ្នាយ៉ាងផ្ចិតផ្ចង់ ដើម្បីបង្កើតការដកស្រង់មួយដែលសមស្របទៅនឹងអ្វីដែលកំពុងកើតឡើង ដូចជាពេលោកយកគម្ពីរសាការី ១១,១២ និងគម្ពីរយេរេមី ១៨,២ មកពន្យល់ពីការស្លាប់របស់លោកយូដាស (២៧,៩) ឬយកគម្ពីរសាការី ៩,៩ និងគម្ពីរអេសាយ ៦២,១១ មកបង្ហាញពីអត្ថន័យនៃភាពជាព្រះមេស្ស៊ី ក្នុងការយាងចូលក្រុងយេរូសាឡឹមរបស់ព្រះយេស៊ូ (២១,១-១៩)។
• របៀបសម្តែងមតិរបស់លោកមានលក្ខណៈជនជាតិយូដា។ លោកនិយាយអំពី ព្រះរាជ្យនៃស្ថានបរមសុខ ជាជាងពាក្យថា ព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ព្រោះជនជាតិយូដាមិនបញ្ចេញព្រះនាមរបស់ព្រះអង្គឡើយ។ លោកចូលចិត្តប្រើពាក្យដដែលៗ ជាពិសេសប្រើឃ្លាដូចគ្នានៅដើម និងចុងបញ្ចប់នៃសេចក្តីអធិប្បាយ (៥,៣.១០ ; ៦,២៥-៣៤...)។ លោកប្រើទម្រង់កាព្យស្របគ្នា (១៦,២៥ ; ៧,២៤-២៧...)។ លោកមានចំណូលចិត្តលើការចងក្រងជាក្រុមលេខ ជានិមិត្តរូប ឬដើម្បីងាយស្រួលចងចាំ៖ ពាក្យទូលសូម ៧ យ៉ាងក្នុងធម៌ឪព្រះបិតា ពាក្យប្រាស្នា ៧ នំបុ័ង ៧ ដុំ និង ៧ កញ្ច្រែង ការល្បួង ៣ យ៉ាង អំពើល្អ ៣ យ៉ាង (៦,១) និងពន្ធមួយភាគដប់ ៣ យ៉ាង (២៣,២៣)...។

ព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់ និងព្រះសហគមន៍

ព្រះយេស៊ូបើកព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់។ ព្រះសហគមន៍មិនមែនជាតួអង្គតែមួយរបស់ព្រះរាជ្យនោះទេ ប៉ុន្តែជាកន្លែងដ៏វិសេសវិសាល ដែលព្រះរាជ្យនោះសម្តែងខ្លួននៅក្នុងលោកីយ៍។ ប្រធានបទស្នូលនៃគម្ពីរម៉ាថាយជា ព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់ និងការចាប់ផ្តើមនៃការសម្រេចព្រះរាជ្យនោះនៅក្នុងលោកីយ៍ ។

តើលោកអភិវឌ្ឍគំនិតនេះយ៉ាងដូចម្តេច? លក្ខណៈពិសេសមួយចំនួននឹងឱ្យយើងមើលឃើញចំណុចនេះ។

កុមារភាពរបស់ព្រះយេស៊ូ (ជំពូក ១-២) ជាសេចក្តីផ្តើមខាងទេវវិទ្យានៃកណ្ឌទាំងមូល។

ឃ្លាសន្និដ្ឋានមានដូចគ្នា (៧,២៨ ; ១១,១ ; ១៣,៥៣ ; ១៩,១ ; ២៦,១) ដើម្បីសំគាល់នូវសុន្ទរកថាដ៏ធំៗចំនួនប្រាំ។ សុន្ទរកថាទាំងនេះបានបែងចែកគម្ពីរដំណឹងល្អជារឿងរ៉ាវអំពីសកម្មភាព និងព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះយេស៊ូ។ តើអ្វីជាទំនាក់ទំនងរវាងរឿងរ៉ាវទាំងនេះ និងសុន្ទរកថា? គឺការប្រើឃ្លាដូចគ្នានៅដើម និងនៅចុងបញ្ចប់ (៤,២៣ និង ៩,៣៥)៖ តាមរយៈសុន្ទរកថាមួយ ព្រះយេស៊ូបានប្រកាសពីប្រធានបទមួយ ដែលបន្ទាប់មកព្រះអង្គបានអនុវត្តជាសកម្មភាពជាក់ស្តែង។

វគ្គពីរនៅដើមដំបូង (ជំពូក ៣-៤) និងនៅពាក់កណ្តាលគម្ពីរដំណឹងល្អ (១៦,១៣-១៧,២៧) មានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា និងដើរតួជាអន្តរកាល។ ឃ្លាដូចគ្នាដែលមានតែនៅទីនេះ បានណែនាំឃ្លាពីរដងបន្តបន្ទាប់គ្នានៃបេសកកម្មរបស់ព្រះយេស៊ូ៖ ចាប់ពីពេលនោះមក ព្រះយេស៊ូចាប់ផ្តើម... ប្រកាសថា៖ ព្រះរាជ្យនៃស្ថានបរមសុខបានជិតដល់ហើយ (៤,១៧) ឬ... បង្ហាញដល់សាវ័ករបស់ព្រះអង្គថា ព្រះអង្គត្រូវតែរងទុក្ខលំបាក (១៦,២១)។ ក្នុងករណីទាំងពីរនេះ មានការប្រកាសពីងាររបស់ព្រះយេស៊ូ៖ ជាព្រះបុត្រា (តាមរយៈព្រះសូរសៀងពីលើមេឃ) ឬជាព្រះមេស្ស៊ី (លោកសិលា) ក្នុងករណីទាំងពីរនេះដែរ ព្រះយេស៊ូត្រូវបានល្បួងដោយសាតាំង ឬដោយលោកសិលាដែលត្រូវបានហៅថា «សាតាំង»។

យោងការសង្កេតទាំងនេះ យើងអាចដឹងពីរបៀបដែលលោកម៉ាថាយអភិវឌ្ឍប្រធានបទ «ព្រះរាជ្យ-ព្រះសហគមន៍» របស់លោក៖

ជាដំបូង ព្រះយេស៊ូប្រកាសឱ្យ មនុស្សទាំងអស់ ពីការមកដល់នៃព្រះរាជ្យ ដែលព្រះអង្គបានចាប់ផ្តើមដោយសកម្មភាពរបស់ព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គរៀបចំសាវ័ករបស់ព្រះអង្គឱ្យបន្តកិច្ចការរបស់ព្រះអង្គ ដោយចាត់ពួកគេឱ្យទៅបំពេញបេសកកម្ម។ តាមពិតទៅ គឺព្រះអង្គផ្ទាល់ជាអ្នកចេញទៅប្រកាស! សាវ័ករបស់ព្រះអង្គមិនទាន់ត្រៀមខ្លួន រហូតដល់ទំព័រចុងក្រោយ។

បន្ទាប់មក ព្រះយេស៊ូបណ្តុះបណ្តាល សាវ័ករបស់ព្រះអង្គ។ លោកសិលាប្រកាសថា ព្រះយេស៊ូជាព្រះមេស្ស៊ី ប៉ុន្តែលោកក៏បានល្បួងព្រះអង្គផងដែរ! ព្រះយេស៊ូបានប្រទានច្បាប់សម្រាប់ព្រះសហគមន៍។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គប្រកាសពីការយាងមកនៃព្រះរាជ្យ ដោយសោយទិវង្គត និងរស់ឡើងវិញ រួចចាត់សាវ័ករបស់ព្រះអង្គឱ្យទៅប្រកាសដំណឹងល្អនៅទូទាំងពិភពលោក។

សេចក្តីផ្តើម៖ ការបង្ហាញពីអាថ៌កំបាំងរបស់ព្រះយេស៊ូ (ជំពូក ១-២)

ភាគទី ១៖ ព្រះយេស៊ូប្រកាសប្រាប់មនុស្សទាំងអស់ពីព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់ និងរៀបចំព្រះសហគមន៍ (ជំពូក ៣-១៦)

• អន្តរកាល៖ ព្រះបិតាប្រកាសពីព្រះបុត្រារបស់ព្រះអង្គ ដែលសាតាំងល្បួង (ជំពូក ៣-៤)
• ១. ព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់បានមកដល់ហើយ (ជំពូក ៥-៩)

ព្រះយេស៊ូសម្តែងព្រះរាជ្យនោះឱ្យឃើញតាមរយៈ៖

• ព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះអង្គ៖ ធម្មទាននៅលើភ្នំ (ជំពូក ៥-៧)
• សកម្មភាពរបស់ព្រះអង្គ៖ ការអស្ចារ្យដប់យ៉ាង (ជំពូក ៨-៩)

• ២. ព្រះយេស៊ូចាត់សិស្សរបស់ព្រះអង្គឱ្យទៅប្រកាសដំណឹងល្អ ហើយព្រះអង្គផ្ទាល់ក៏យាងទៅប្រកាសពីព្រះរាជ្យ (ជំពូក ១០-១២)
  • សុន្ទរកថាចាត់ឱ្យទៅបំពេញបេសកកម្ម (ជំពូក ១០)
  • ព្រះយេស៊ូក្នុងការបំពេញបេសកកម្ម (ជំពូក ១១-១២)
• ៣. ការជ្រើសរើសព្រះរាជ្យ (ជំពូក ១៣,១ - ១៦,១២)
  • សុន្ទរកថាជាពាក្យប្រសន្នាទាំង ៧ (ជំពូក ១៣, ១-៥២)
  • ការប្រកាសរបស់លោកសិលា (ជំពូក ១៣,៥៣ - ១៦, ១២)

ភាគទី ២៖ ព្រះយេស៊ូរៀបចំព្រះសហគមន៍សម្រាប់តួនាទីរបស់ខ្លួននៅក្នុងព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់ (ជំពូក ១៧-២៨)

• អន្តរកាល៖ ព្រះសហគមន៍ប្រកាសជំនឿ និងល្បួងព្រះអម្ចាស់ (ជំពូក ១៦, ១៣ - ១៧,២៧)
• ៤. ព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់ផ្លាស់ប្តូរពីប្រជាជនយូដាមកព្រះសហគមន៍វិញ (ជំពូក ១៨-២៣)
  • សុន្ទរកថា៖ «ច្បាប់វិន័យរបស់សហគមន៍» (ជំពូក ១៨)
  • ពីតំបន់កាលីឡេទៅក្រុងយេរូសាឡឹម (ជំពូក ១៩-២៣)
• ៥. ការសម្ពោធជាស្ថាពរនៃព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់នៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍បុណ្យចម្លង (ជំពូក ២៤-២៨)
  • សុន្ទរកថាអំពីវិវរណៈ៖ ការមកដល់ជាស្ថាពរនៃព្រះរាជ្យរបស់ព្រះនៅក្នុងព្រះយេស៊ូ (ជំពូក ២៤-២៥)
  • ការសុគត និងការលើកតម្កើងព្រះយេស៊ូ សម្ពោធការមកដល់ជាស្ថាពរនៃព្រះរាជ្យ (ជំពូក ២៦-២៨)

ព្រះសហគមន៍ចេញដំណើរទៅប្រកាសដំណឹងល្អនៅក្នុងពិភពលោក។

គ្រាចុងក្រោយ

លោកម៉ាកុសបញ្ចប់គម្ពីរដំណឹងល្អរបស់លោកដោយពោលថា៖ អ្វីៗគ្រប់យ៉ាងនៅតែត្រូវធ្វើបន្តទៀត យើងនឹងមិនឃើញព្រះអង្គដែលបានរស់ឡើងវិញទេ រហូតដល់ទីបញ្ចប់នៃប្រវត្តិសាស្ត្រ! ចំណែកលោកម៉ាថាយប្រកាសថា៖ ជាមួយព្រះយេស៊ូ អ្វីៗគ្រប់យ៉ាងបានសម្រេចរួចរាល់ហើយ គ្រាចុងក្រោយបានមកដល់ហើយ យើងបានទទួលជ័យជម្នះ!

នៅក្នុងសុន្ទរកថាអំពីវិវរណៈ ព្រះយេស៊ូបានប្រទានសញ្ញាមួយនៃគ្រាចុងក្រោយ៖ គឺនឹងមានគ្រោះរញ្ជួយដី (ម៉ាកុស ១៣,៨ ; លូកា ២១,១១ ; ម៉ាថាយ ២៤,៧)។ ការរញ្ជួនយនេះមិនមែនជាបាតុភូតប្រវត្តិសាស្ត្រ (ការរញ្ជួយដីជាក់ស្តែង) នោះទេ ប៉ុន្តែជារូបភាពនិមិត្តរូប។

មានតែលោកម៉ាថាយម្នាក់គត់ ដែលបានប្រើប្រាស់ពាក្យ ឬកិរិយាសព្ទនេះចំនួន ៦ ដងផ្សេងទៀត។ នៅពេលមានការរញ្ជួយដីនាពេលព្រះអង្គសុគតលើឈើឆ្កាង មនុស្សស្លាប់បានរស់ឡើងវិញ (២៧,៥១) ហើយនៅពេលឃើញការរញ្ជួយដីនេះ (២៧,៥៤) សាសន៍ដទៃបានទទួលស្គាល់ព្រះយេស៊ូថាជាព្រះបុត្រារបស់ព្រះជាម្ចាស់។ នៅព្រឹកថ្ងៃបុណ្យចម្លង មានការរញ្ជួយដីមួយកើតឡើង ហើយពួកខ្មាំងសត្រូវដែលរងការរញ្ជួយដីនោះ មានសភាពដូចជាមនុស្សស្លាប់ (២៨,២.៤)។ ដូចនេះ ការសុគតនិងសិរីរុងរឿងរបស់ព្រះយេស៊ូ គឺជាសញ្ញាសំគាល់នៃគ្រាចុងក្រោយ!

ទីក្រុងទាំងមូលត្រូវបានអង្រួនដោយការរញ្ជួយដី នៅពេលព្រះយេស៊ូយាងចូលក្រុងយេរូសាឡឹម ដែលតំណាងឱ្យការយាងចូលទៅក្នុងស្ថានបរមសុខដ៏រុងរឿងរបស់ព្រះអង្គ (២១, ១០)។

ដូចនេះ សញ្ញាមួយក្នុងចំណោមសញ្ញាដែលបានប្រទានមកដើម្បីសម្គាល់ការមកដល់នៃគ្រាចុងក្រោយបានសម្រេចក្នុងកំឡុងពេលព្រះយេស៊ូរងទុក្ខវេទនា និងរស់ឡើងវិញ។ ដូច្នេះ ព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់បានចាប់ផ្តើមជាស្ថាពរតាមរយៈព្រឹត្តិការណ៍នេះ។ ប៉ុន្តែព្រះសហគមន៍ ដែលប្រៀបដូចជាទូកតូចមួយដែលមានរញ្ជួយដោយព្យុះសង្ឃរា (៨,២៩ ; សូមមើលមេរៀនមុនៗ) ត្រូវតែឆ្លងកាត់វិបត្តិនេះពេលប្រវត្តិសាស្ត្រសិន។

លក្ខណៈពិសេសមួយចំនួនរបស់លោកម៉ាថាយ

លោកម៉ាថាយគឺជាគ្រូបង្រៀនម្នាក់។ លោកបានចងក្រងព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះយេស៊ូជាសុន្ទរកថាធំៗចំនួនប្រាំ ប្រហែលជាដើម្បីបង្ហាញថាព្រះអង្គជា «លោកម៉ូសេថ្មី»។ លោកសង្កត់ធ្ងន់ថា ចាំបាច់ត្រូវយល់ដឹងអំពីព្រះបន្ទូល ដោយមិនត្រឹមតែស្តាប់នោះទេ (១៣,១៩-២៣)។ លោកបានសង្ខេបរឿងអស្ចារ្យ ដោយរក្សាទុកតែតួអង្គពីរនាក់ប៉ុណ្ណោះ គឺព្រះយេស៊ូ និងអ្នកពាក់ព័ន្ធ ធ្វើឱ្យរឿងទាំងនោះបាត់បង់ភាពរស់រវើកខ្លះ ប៉ុន្តែជួយអប់រំកាន់តែច្បាស់។

លោកគឺជាធម្មចារី (អ្នកចេះដឹងខាងច្បាប់) ម្នាក់ដែលស្ទាត់ជំនាញក្នុងវិធីសាស្ត្ររបស់ជនជាតិយូដាក្នុងការបកស្រាយបទគម្ពីរ ដោយចេះដកស្រង់ចេញពីឃ្លាំងទ្រព្យរបស់ខ្លួននូវអ្វីដែលថ្មី និងអ្វីដែលចាស់ (១៣,៥២)។

គេបានហៅគម្ពីរនេះថាជា «គម្ពីរដំណឹងល្អនៃព្រះសហគមន៍»។

អត្ថបទមួយចំនួនរបស់ម៉ាថាយ (តាមនិស្សិតម្នាក់ៗ)

ឧ. ការល្បួងព្រះយេស៊ូ (៤,១-១១)

ពេលព្រះយេស៊ូចាប់ផ្តើមបេសកកម្ម ព្រះអង្គដកខ្លួនចេញ ហើយរងការល្បួង (សូមអាន ម៉ាកុស ១,១២-១៣)។ ប៉ុន្តែ គឺពេញមួយជីវិតឯណោះទេ ដែលព្រះអង្គត្រូវបានល្បួង ដោយពួកប្រឆាំងរបស់ព្រះអង្គ និងដោយលោកសិលា (ឧទាហរណ៍ ម៉ាថាយ ១៦,២៣ ; ២៧,៤២ ; យ៉ូហាន ៦,១៥)។ គ្រីស្តបរិស័ទបានស្វែងរកថា តើអ្វីទៅជាអត្ថន័យនៃការល្បួងទាំងនេះ។

សូមអានអត្ថបទរបស់លោកម៉ាថាយ។ តើពាក្យថា វាលរហោស្ថាន សែសិបថ្ងៃ ការល្បួង ធ្វើឱ្យនឹកឃើញដល់អ្វី? សូមពិនិត្យមើលថា តើការល្បួងនីមួយៗត្រូវបានរៀបចំឡើងយ៉ាងដូចម្តេច៖

• មេកំណាច (អារក្ស) បានដាក់ព្រះយេស៊ូឱ្យស្ថិតក្នុងស្ថានភាពដូចប្រជាជនយូដានៅក្នុងវាលរហោស្ថាន (ខ ៤ = សរ ១៦,១៤ ; ខ ៧ = សរ ១៧,១-៧ ; ខ ១០ = សរ ២៣,២០-៣០ ; ៣៤,១១-១៤)។ ដូចនេះ ព្រះយេស៊ូបានដើរតាមផ្លូវនៃប្រជាជនរបស់ព្រះអង្គ។ ប្រជាជននេះបានបរាជ័យមិនបានសម្រេចគោលដៅរបស់ខ្លួនក្នុងការចូលទៅកាន់ទឹកដីសន្យា ពីព្រោះពួកគេបានចាញ់ការល្បួងទាំងនេះ។
• ព្រះយេស៊ូបានឆ្លើយតបវិញដោយដកស្រង់ឃ្លាពីគម្ពីរទុតិយកថា។ ដូច្នេះ ព្រះអង្គបានឆ្លងកាត់ការល្បួងទាំងនេះ ដូចអ្វីដែលប្រជាជនគួរតែធ្វើដើម្បីទទួលបានជោគជ័យ។ ប្រជាជនបន្តរបស់ព្រះអង្គទទួលជោគជ័យនៅក្នុងព្រះអង្គ៖ ចាប់ពីពេលនេះតទៅ យើងអាចចូលទៅកាន់ទឹកដីសន្យាបាន (៤,១៧)!

ដូច្នេះ ការល្បួងរបស់ព្រះយេស៊ូពិតជាការល្បួងផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ព្រះអង្គមែន ប៉ុន្តែក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះ ការល្បួងនេះក៏ជាការល្បួងរបស់ប្រជាជនព្រះអង្គ ដែលព្រះអង្គបានទទួលយកមកដាក់លើខ្លួនផងដែរ។ (ដោយដាក់ខ្សែស្រឡាយពូជពង្សរបស់ព្រះយេស៊ូទៅរហូតដល់លោកអដាំ លោកលូកាចង់បញ្ជាក់ថា ព្រះយេស៊ូបានទទួលយកការល្បួងរបស់មនុស្សជាតិទាំងអស់។)

លោកប៉ូលបានយកការល្បួងដដែលរបស់ប្រជាជននេះ (១ កូរិនថូស ១០,១-១១) មកបង្ហាញថា ជាការល្បួងរបស់យើងដែរ៖ «ហេតុការណ៍ទាំងនេះបានកើតឡើងដល់ពួកគេ ដើម្បីធ្វើជាគំរូដល់យើង» (ខ ៦.១១)។ ពាក្យថា «គំរូ/ទម្រង់» នៅក្នុងន័យនេះ មិនមែនមានន័យថាជាគំរូសម្រាប់ធ្វើតាមនោះទេ ប៉ុន្តែជា «ម៉ាកែត» ឬ «ពុម្ពគំរូ» (ដូចជាពុម្ពសម្រាប់កាត់រ៉ូបជាដើម)។ ពាក្យថា ម៉ាកែត នេះតំណាងឱ្យវត្ថុដែលត្រូវសាងសង់ជាមុន ក៏ជាវត្ថុនោះតែម្តង។ ការល្បួងរបស់ប្រជាជន គឺជាការល្បួងរបស់យើង «ក្នុងទម្រង់ម៉ាកែត» ហើយជាការល្បួងដែលព្រះយេស៊ូកំពុងឆ្លងកាត់។ យើងមិនត្រូវធ្វើតម្រាប់តាមព្រះយេស៊ូនោះទេ ប៉ុន្តែយើងត្រូវរស់នៅក្នុងជីវិតរបស់យើង (និងការល្បួងរបស់យើង) នៅក្នុងព្រះអង្គ ពីព្រោះព្រះអង្គបានទទួលយកការល្បួងមកដាក់លើខ្លួនរួចហើយ ហើយព្រះអង្គបានធ្វើឱ្យយើងបានទទួលជោគជ័យរួចជាស្រេចទៅហើយ។

ផ្សេងៗ៖ (ឧ.)

១. ការប្រកាសប្រាប់លោកយ៉ូសែប (១, ១៨-២៥) អេសាយ ៧, ១៤

ក. ពួកហោរាចារ្យ (២, ១-១២) មីកា ៥, ១ + សាមូអែលទី២ ៥, ២

២. ការរត់ភៀសខ្លួនទៅស្រុកអេស៊ីប (២, ១៣-២៥) ហូសេ ១១, ១

ខ. ការសម្លាប់កុមារ (២, ១៦-១៨) យេរេមី ៣១, ១៥

៣. ការត្រឡប់មកវិញនៅភូមិណាសារ៉ែត (២, ១៩-២៣) អេសាយ ៤២, ៦; ៤៩, ៦

ទុក្ខវេទនារបស់ព្រះយេស៊ូ តាមសន្តម៉ាថាយ

លោកម៉ាថាយសរសេរអត្ថបទនេះសម្រាប់គ្រីស្តបរិស័ទ ដែលមានជំនឿរួចហើយ ហើយចង់ស្វែងយល់ឱ្យកាន់តែស៊ីជម្រៅ។ លោកព្យាយាមលាតត្រដាងនូវអត្ថន័យនៃការសុគតរបស់ព្រះគ្រីស្ត។

លោកសរសេរសម្រាប់គ្រីស្តបរិស័ទដែលមានដើមកំណើតជាជនជាតិយូដា៖ លោកបង្ហាញថា ព្រះជាម្ចាស់បានរក្សាព្រះបន្ទូលសន្យារបស់ព្រះអង្គចំពោះប្រជាជនរបស់ព្រះអង្គនៅក្នុងអង្គព្រះយេស៊ូ ហើយព្រះយេស៊ូបានបំពេញព្រះគម្ពីរ។ តាមរយៈពួកអ្នកដឹកនាំរបស់ខ្លួន ប្រជាជនយូដានេះបានបដិសេធព្រះយេស៊ូ ហើយឥឡូវនេះការសន្យានោះបានឆ្លងទៅប្រជាជនថ្មី ពោលគឺព្រះសហគមន៍។ ប៉ុន្តែ ព្រះសហគមន៍ខ្លួនឯងក៏ត្រូវតែប្រុងប្រយ័ត្នដែរ៖ ពីព្រោះខ្លួនក៏អាចបដិសេធមិនដើរតាមព្រះយេស៊ូដែរ!

លោកម៉ាថាយចង់បង្ហាញមហិទ្ធិឫទ្ធិ និងអំណាចរបស់ព្រះយេស៊ូ។

ព្រះយេស៊ូជាព្រះបុត្រារបស់ព្រះជាម្ចាស់ ព្រះអង្គជ្រាបនូវអ្វីដែលនឹងត្រូវកើតឡើងចំពោះព្រះអង្គ ព្រះអង្គទទួលយកអ្វីៗទាំងអស់ ហើយថែមទាំងធ្វើឱ្យព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនោះកើតឡើង ដូចព្រះអង្គបានប្រកាសទុកជាមុន។

ព្រះយេស៊ូជាព្រះអម្ចាស់ដែលព្រះបិតាបានតែងតាំងលើពិភពលោកទាំងមូល។ ព្រះបិតាបានប្រគល់មហិទ្ធិឫទ្ធិថ្វាយព្រះអង្គ ហើយព្រះអង្គអាចប្រើឬទ្ធានុភាព ដើម្បីកុំឱ្យសុគតបាន។ ប៉ុន្តែ ដោយសុគតនេះ ព្រះអង្គនឹងចាប់ផ្តើមគ្រាចុងក្រោយ និងពិភពលោកថ្មី ពោលគឺព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់។

សេចក្តីរាយការណ៍អំពីគម្រោងសម្ងាត់សម្លាប់ព្រះយេស៊ូ (២៦, ១-៥) ចង់ឆ្លើយតបនឹងរឿងអាស្រូវពីរយ៉ាង៖ តើព្រះបុត្រារបស់ព្រះជាម្ចាស់អាចសោយទិវង្គតយ៉ាងដូចម្តេចបាន? ដោយដាក់រឿងនេះក្នុងព្រះឱស្ឋរបស់ព្រះយេស៊ូ លោកម៉ាថាយបង្ហាញថា គឺព្រះអង្គផ្ទាល់ជាអ្នកដឹកនាំព្រឹត្តិការណ៍ទាំងឡាយ ចំណែកពួកអ្នកដឹកនាំគ្រាន់តែជាអ្នកអនុវត្តតាមប៉ុណ្ណោះ (នៅខទី ៣)។ តើពួកអ្នកដឹកនាំសាសនាដែលមានភារកិច្ចទទួលស្គាល់ព្រះមេស្ស៊ី បែរជាអាចកាត់ទោសព្រះអង្គយ៉ាងដូចម្តេចទៅវិញ? ពីព្រោះពួកគេជាមនុស្សអាក្រក់ ដែលបានប្រមូលផ្តុំគ្នាប្រឆាំងនឹងព្រះមេស្ស៊ី យោងតាមទំនុកតម្កើង ២។

ដូច្នេះ ចាប់ពីពេលនេះតទៅយើងដឹងថា ព្រះមេស្ស៊ីនេះនឹងឡើងគ្រងរាជ្យជាព្រះអម្ចាស់លើពិភពលោកទាំងមូល។ ព្រះយេស៊ូបានទទួលការលាបប្រេងនៅផ្ទះលោកស៊ីម៉ូន (២៦, ៦-១៣) ទុកជាការប្រារព្ធពិធីបុណ្យសពរបស់ព្រះអង្គទុកជាមុន។

ពិធីជប់លៀងជុងក្រោយរបស់ព្រះយេស៊ូ (២៦, ២៦-២៩)៖ មានការប្រកាសទុកជាមុនអំពីការក្បត់របស់យូដាស និងការប្រកែកមិនស្គាល់ព្រះអង្គរបស់លោកសិលា៖ ដូច្នេះ ព្រះយេស៊ូជ្រាបយ៉ាងច្បាស់ថា ព្រះអង្គកំពុងប្រគល់ព្រះកាយ និងព្រះលោហិតរបស់ព្រះអង្គទៅក្នុងដៃរបស់មនុស្សទុច្ចរិត។ ប៉ុន្តែ ព្រះអង្គធ្វើបែបនេះ ដើម្បីឱ្យបានសម្រេចតាមព្រះគម្ពីរ (ខទី ៣១)។

រហូតមកដល់ពេលនោះ ព្រះយេស៊ូបានរងទុក្ខ ប្រកបដោយភាពរុងរឿងអស្ចារ្យដូចជាអ្នកដឹកនាំពិធីបុណ្យនៅលើអាសនៈ។ ការឈឺចាប់យ៉ាងខ្លាំងនៅសួនច្បារ (២៦, ៣-៤៦) បង្ហាញថា ព្រះអង្គជាមនុស្សពិតប្រាកដ។ លោកម៉ាថាយបានបន្ថែមឃ្លាថា «ជាមួយពួកគេ» ឬ «ជាមួយខ្ញុំ» ចំនួនបីដង (ខទី ៣៦, ៣៨, ៤០)។ ព្រះយេស៊ូដូចមនុស្សគ្រប់រូបដែលរងទុក្ខវេទនាដែរ ព្រះអង្គត្រូវការវត្តមានរបស់មិត្តភក្តិ។ ប៉ុន្តែ ពួកគេដេកលក់... ក៏ប៉ុន្តែ ដោយសូត្រធម៌ ឳព្រះបិតា ព្រះអង្គក៏បានទទួលកម្លាំងទាំងស្រុងឡើងវិញ។ នៅពេលដែលគេមកចាប់ខ្លួនព្រះអង្គ (២៦, ៤៧-៥៦) ព្រះអង្គប្រដៅសារជាថ្មី ហើយបដិសេធមិនប្រើប្រាស់មហិទ្ធិឫទ្ធិដែលព្រះបិតាបានប្រទានដល់ព្រះអង្គឡើយ។

ក្នុងអំឡុងពេលសវនាការកាត់ទោសរបស់ជនជាតិយូដា (២៦, ៥៧-៦៨) ព្រះយេស៊ូប្រកាសថា ចាប់ពីពេលនេះតទៅ (ខទី ៦៤) ព្រះបិតានាំព្រះអង្គចូលទៅក្នុងមហិទ្ធិឫទ្ធិនៃបុត្រមនុស្សដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ជាព្រះមេស្ស៊ីដែលឡើងគ្រងរាជ្យ។ សេចក្តីរាយការណ៍អំពីការប្រកែកមិនស្គាល់ព្រះអង្គរបស់លោកសិលា (២៦, ៦៩-៧៥) និងការស្លាប់របស់លោកយូដាស (២៧, ៣-១០) រំលឹកយើងតាមបែបសោកនាដកម្មថា យើងអាចបដិសេធមិនទទួលស្គាល់ព្រះអម្ចាស់ ដែលរងការអាម៉ាស់នេះបាន។ ជាពិសេស លោកម៉ាថាយបង្ហាញថា ទំនាយរបស់ព្យាការីសាការីបានបំពេញនៅទីនោះ៖ កាលណោះប្រជាជនបានបដិសេធព្រះជាម្ចាស់ ហើយដើម្បីចំអកដាក់ព្រះអង្គ ពួកគេបានបង់ប្រាក់កម្រៃដ៏តិចតួចស្តួចស្តើងដូចជាតម្លៃទាសករ។ ដូច្នេះ នៅក្នុងព្រះយេស៊ូ គឺព្រះជាម្ចាស់ផ្ទាល់ដែលគេលក់!

នៅក្នុងសវនាការកាត់ទោសរបស់ពួករ៉ូម៉ាំង (២៧, ១១-២៦) លោកម៉ាថាយបន្ថែមភរិយាលោកពីឡាត៖ សូម្បីតែជនជាតិរ៉ូមក៏ទទួលស្គាល់ថា ព្រះយេស៊ូជាមនុស្សសុចរិតដែរ។ លោកពីឡាតបានលាងដៃ ដើម្បីរួចខ្លួន ហើយប្រជាជនបានទទួលខុសត្រូវលើការសុគតនេះ៖ «សូមឱ្យឈាមរបស់គាត់ធ្លាក់មកលើពួកយើងចុះ...» ចាប់ពីពេលនេះទៅ មនុស្សគ្រប់រូប មិនថាជាជនជាតិយូដា ឬសាសន៍ដទៃនោះទេ ត្រូវតែចូលទៅក្នុងសម្ព័ន្ធមេត្រីដែលត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ដោយព្រះលោហិតរបស់ព្រះយេស៊ូ ដើម្បីទទួលបានការសង្គ្រោះ។

ការសុគតរបស់ព្រះយេស៊ូ (២៧, ៣២-៥៤) តំណាងឱ្យទីបញ្ចប់នៃពិភពលោកចាស់ និងជាការចាប់ផ្តើមនៃពិភពលោកថ្មី សម្រាប់លោកម៉ាថាយ។ ហេតុការណ៍នេះបានបំពេញតាមព្រះគម្ពីរដែលលោកម៉ាថាយបានដកស្រង់យ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។

ព្រះយេស៊ូសុគត គ្រប់គ្នាបោះបង់ព្រះអង្គចោល សូម្បីតែព្រះជាម្ចាស់ក៏ដោយ។ ប៉ុន្តែពេលព្រះអង្គសុគត ព្រះអង្គក៏មានព្រះជន្មរស់ឡើងវិញដែរ៖ ការរញ្ជួយដីតំណាងឱ្យគ្រាចុងក្រោយ។ ចាប់ពីពេលនោះមក ជបដ៏វិសុទ្ធបានរស់ឡើងវិញ ហើយចូលទៅក្នុងទីក្រុងយេរូសាឡឹមនៃស្ថានបរមសុខ ហើយពួកសាសន៍ដទៃបានទទួលស្គាល់ថា ព្រះយេស៊ូជាព្រះបុត្រារបស់ព្រះជាម្ចាស់។

ពួកបូជាចារ្យបានបិទភ្ជាប់ផ្នូរ ហើយដាក់ឆ្មាំការពារនៅទីនោះ (២៧, ៥៥-៦១)៖ ធ្វើបែបនេះ មហិទ្ធិឫទ្ធិនៃព្រះអង្គដែលរស់ឡើងវិញនឹងកាន់តែអស្ចារ្យខ្លាំងជាងមុនទៅទៀត! ពួកគេផ្ទាល់បានរំលឹកអំពីការប្រកាសនៃការមានព្រះជន្មរស់ឡើងវិញ! គ្រប់យ៉ាងហាក់ដូចជាបានបញ្ចប់ទៅហើយ។ លោកម៉ាថាយបានដាស់តឿនយើងថា គ្រប់យ៉ាងទើបតែចាប់ផ្តើមប៉ុណ្ណោះ ហើយនៅក្នុងភាពងងឹតនៃផ្នូរ អរុណរះនៃការមានព្រះជន្មរស់ឡើងវិញកំពុងតែលូតលាស់ឡើង។

ព្រះយេស៊ូតាមទស្សនៈរបស់លោកម៉ាថាយ

ព្រះអម្ចាស់ដែលគង់នៅជាមួយសហគមន៍របស់ព្រះអង្គ

នៅក្នុងគម្ពីរម៉ាកុស យើងយល់ថាព្រះយេស៊ូជាមនុស្ស ប៉ុន្តែលោកម៉ាថាយដាក់យើងឱ្យនៅចំពោះមុខព្រះអម្ចាស់ដ៏មានសិរីរុងរឿងភ្លាមៗ ដែលគេគោរពបូជានៅក្នុងព្រះសហគមន៍របស់ព្រះអង្គ។ ពួកសិស្សបានក្រាបថ្វាយបង្គំនៅចំពោះមុខព្រះអង្គដែលរស់ឡើងវិញ (២៨, ១៧) ដូចជាពួកហោរាចារ្យ (២, ២.១១) មនុស្សឃ្លង់ នាយទាហាន និងពួកសិស្សនៅក្នុងព្យុះដែរ ខណៈដែលតាមពិតទៅ គេត្រូវក្រាបថ្វាយបង្គំតែចំពោះមុខព្រះជាម្ចាស់តែមួយគត់ (៤, ១០)។

ដោយមានព្រះជន្មរស់ឡើងវិញ ព្រះយេស៊ូពិតជា «ព្រះជាម្ចាស់គង់ជាមួយយើង» យ៉ាងពិតប្រាកដ។ «អេម៉ាណូអែល» នេះ ដែលគេប្រកាសតាំងពីពេលព្រះអង្គប្រសូត (១, ២៣) និងនៅថ្ងៃបុណ្យចម្លង។ នេះក៏ជាពាក្យចុងក្រោយបង្អស់នៃសៀវភៅដំណឹងល្អផងដែរ៖ «យើង (ស្មើនឹងព្រះនាមព្រះជាម្ចាស់នៅក្នុងគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីចាស់៖ សរ ៣,១៤) គង់នៅជាមួយអ្នករាល់គ្នា» (២៨, ២០)។

ព្រះអង្គជាព្រះបុត្រាដ៏ជាទីស្រឡាញ់របស់ព្រះជាម្ចាស់។ លោកម៉ាកុសមិនសូវប្រើងារនេះទេ ហើយបានធ្វើឱ្យយើងឃើញថា ពួកសាវ័កពិបាកខ្លាំងណាស់ទទួលស្គាល់ព្រះអង្គ។ ចំណែកឯនៅក្នុងគម្ពីរម៉ាថាយវិញ ព្រះយេស៊ូបានណែនាំព្រះអង្គបែបនេះដោយព្រះអង្គផ្ទាល់ (១១, ២៧; ២៦, ៦៣-៦៤) ហើយពួកសាវ័កបានប្រកាសពីការណ៍នេះជាច្រើនដង (ឧទាហរណ៍ ១៤, ៣៣; ១៦, ១៦)។

ហេតុនេះហើយ ព្រះយេស៊ូរបស់លោកម៉ាថាយមានលក្ខណៈស្ងប់ស្ងាត់ អង់អាច និងហ្មត់ចត់។ លោកម៉ាថាយលុបចោលនូវអារម្មណ៍រំភើប ឬភាពមិនដឹងមិននេះរបស់ព្រះយេស៊ូ (ម៉ាថាយ ១៣, ៥៨ និង ម៉ាកុស ៦, ៥) ហើយសង្កត់ធ្ងន់លើមហិទ្ធិឫទ្ធិរបស់ព្រះអង្គ (៤, ២៣; ៨, ២៤; ១៥, ៣០...)។ ប៉ុន្តែមានតែម្តងគត់ ដែលព្រះអម្ចាស់បង្ហាញលក្ខណៈជាមនុស្សយ៉ាងខ្លាំង គឺនៅពេលដែលព្រះអង្គស្វែងរកក្តីអាណិតអាសូរខ្លះៗពីមិត្តភក្តិរបស់ព្រះអង្គ ក្នុងអំឡុងពេលរងទុក្ខវេទនាយ៉ាងខ្លាំងមុនពេលសុគត។

ព្រះយេស៊ូជាព្រះសង្គ្រោះនៃសហគមន៍របស់ព្រះអង្គ។ អព្ភូតហេតុទាំងឡាយបង្ហាញឱ្យឃើញថា ព្រះអង្គជា «អ្នកបម្រើដែលរងទុក្ខវេទនា» របស់លោកអេសាយ ដែលផ្ទុកនូវរាល់ជំងឺ/បាប របស់យើង (៨, ១៧)។ ដោយអព្ភូតហេតុ និងដោយលុបបំបាត់លក្ខណៈជាមនុស្សរបស់ព្រះយេស៊ូ ហើយដោយបង្ហាញពីម្តាយក្មេករបស់លោកសិលា (៨, ១៥) ឬពួកសាវ័កនៅក្នុងព្យុះ (៨, ២៥) ឱ្យមានលក្ខណៈដូចជាគ្រីស្តបរិស័ទនៅសម័យរបស់លោក លោកម៉ាថាយបង្ហាញថា ព្រះអម្ចាស់យេស៊ូនៅតែបន្តសកម្មភាពសង្គ្រោះរបស់ព្រះអង្គនៅក្នុងសហគមន៍បច្ចុប្បន្ន។

ព្រះយេស៊ូជាព្រះគ្រូនៃសហគមន៍របស់ព្រះអង្គ។ លោកម៉ូសេបានប្រទានច្បាប់វិន័យដល់ប្រជាជន ចំណែកឯព្រះយេស៊ូជាលោកម៉ូសេថ្មី ដែលនៅលើភ្នំ (ភ្នំទេសនា) និងភ្នំនៃបុណ្យចម្លង បានប្រទានច្បាប់វិន័យថ្មី ដែលតម្រូវឱ្យមានទៅជាមនុស្សល្អឥតខ្ចោះដូចព្រះបិតា។ ដោយនាំច្បាប់វិន័យចាស់ត្រឡប់ទៅរកភាពបរិសុទ្ធដើមវិញ ព្រះអង្គចង់បានធម៌មេត្តាករុណា ជាជាងការថ្វាយយញ្ញបូជា (៩, ១៣; ១២, ៧) ហើយគឺធម៌មេត្តាករុណានិងការអត់ទោសនេះឯង ដែលព្រះអង្គបានបន្សល់ទុកជាច្បាប់វិន័យដល់ព្រះសហគមន៍របស់ព្រះអង្គ (១៨, ២១-៣៥)។ ព្រះអង្គចង់ឱ្យពួកសិស្សមានប្រាជ្ញាស្មារតីនៅក្នុងជំនឿរបស់ខ្លួន ពោលគឺឱ្យពួកគេយល់ ដូចព្រះអង្គបានសួរដេញដោលជាច្រើនដង (ឧទាហរណ៍ ១៣, ១៩.២៣.៥១; ១៥, ១០)។

ព្រះយេស៊ូជាគំរូនៃសហគមន៍របស់ព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់លោកយ៉ូហានថា៖ «យើងត្រូវតែបំពេញសេចក្តីសុចរិតទាំងអស់» (៣, ១៥) ហើយនៅក្នុងអត្ថបទផ្ទាល់របស់លោកម៉ាថាយ ព្រះអង្គបង្ហាញថា ជីវិតរបស់ព្រះអង្គគឺជាផ្លូវតែមួយគត់ដើម្បីស្គាល់ព្រះបិតា (១១, ២៧-៣០)។

ព្រះមេស្ស៊ីរបស់អ៊ីស្រាអែល

សម្រាប់លោកម៉ាថាយ ព្រះយេស៊ូជាព្រះមេស្ស៊ីដែលអ៊ីស្រាអែលរង់ចាំ និងដែលគេបានប្រកាសទុកនៅក្នុងព្រះគម្ពីរ។ ក្នុងនាមជាគ្រូជនជាតិយូដាដ៏ពិតប្រាកដម្នាក់ លោកម៉ាថាយបានដកស្រង់ព្រះគម្ពីរយ៉ាងប៉ិនប្រសប់ ដើម្បីបង្ហាញថាព្រះយេស៊ូបានបំពេញព្រះគម្ពីរ។ លោកតែងតែប្រគល់ងារផ្លូវការថ្វាយព្រះយេស៊ូជាញឹកញាប់ជា ព្រះមេស្ស៊ី (ព្រះគ្រីស្ត) ព្រះរាជបុត្ររបស់ស្តេចដាវីឌ និងជាស្តេចនៃជនជាតិអ៊ីស្រាអែល។ ការទទួលស្គាល់ ឬការបដិសេធព្រះអង្គ នឹងកំណត់អំពីការចូលជាសមាជិកនៃអ៊ីស្រាអែលដ៏ពិតប្រាកដ៖ ពួកហោរាចារ្យសាសន៍ដទៃបានក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះអង្គ ខណៈពេលដែលទីក្រុងយេរូសាឡឹមបានបដិសេធព្រះអង្គ (មថ ២) ពួកបូជាចារ្យបានកាត់ទោសព្រះអង្គ ចំណែកឯនាយទាហានរ៉ូម៉ាំងបានប្រកាសថាព្រះអង្គជាព្រះបុត្រារបស់ព្រះជាម្ចាស់។ ហេតុនេះហើយ ព្រះរាជ្យនឹងត្រូវដកហូតពីអ្នកមុនៗ ដើម្បីប្រគល់ទៅឱ្យអ្នកដទៃវិញ (រឿងអំពីអ្នកថែទាំចម្ការទំពាំងបាយជូរ ២១, ៣៣-៤១)។ ព្រះមេស្ស៊ីរបស់អ៊ីស្រាអែល បានក្លាយជាព្រះមេស្ស៊ីរបស់មនុស្សគ្រប់រូប។

បុត្រមនុស្ស

យោងតាមវិវរណៈ (សូមមើល ដានីយ៉ែល ៧) គេតែងតែរង់ចាំការយាងមករបស់បុត្រមនុស្សនៅយុគសម័យចុងក្រោយ ដើម្បីធ្វើការជំនុំជម្រះ។ សម្រាប់លោកម៉ាថាយ ព្រះយេស៊ូជាបុត្រមនុស្សនេះឯង ព្រះអង្គបានប្រកាសយ៉ាងឱឡារិកនៅចំពោះមុខក្រុមប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់ ហើយបានប្រកាសថា ចាប់ពីពេលនេះទៅ គេនឹងឃើញព្រះអង្គ (២៦, ៦៤)។ បុណ្យចម្លងពិតជាការយាងមកជាលើកទីពីរ (Parousia) របស់បុត្រមនុស្ស ដែលយាងមកលើពពក (២៦, ៦៤) ឆ្ពោះទៅរកពួកសាវ័កដែលកំពុងក្រាបថ្វាយបង្គំ (២៨, ១៨) ដោយទទួលបានអំណាចទាំងស្រុង (២៨, ១៨; ដានីយ៉ែល ៧, ១៤)។ មានតែលោកម៉ាថាយម្នាក់គត់ដែលនិយាយអំពីការយាងមកជាលើកទីពីរនេះ ឬការមកដល់ (២៤, ៣.២៧.៣៧.៣៩) របស់បុត្រមនុស្ស។ តាមពិតទៅ សម្រាប់លោក គ្រានេះសំដៅទៅលើពេលវេលាដែលព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់កើតឡើងនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់យើង។ ការណ៍នេះកើតឡើងនៅពេលព្រះយេស៊ូមានព្រះជន្មរស់ឡើងវិញ ដូច្នេះការយាងមកនេះកើតមានឡើងរាល់ពេលដែលយើងជួបបុត្រមនុស្ស ដែលគង់នៅដោយអាថ៌កំបាំងនៅក្នុងចំណោមមនុស្សតូចតាចទាំងឡាយ ដែលព្រះអង្គចាត់ទុកដូចជាព្រះអង្គផ្ទាល់ (២៥, ៣១-៤៦)។

ព្រះយេស៊ូចាត់សហគមន៍របស់ព្រះអង្គឱ្យចេញទៅ

ដោយបានឡើងគ្រងរាជ្យជាបុត្រមនុស្ស ជាចៅក្រមដ៏កំពូល និងជាព្រះអម្ចាស់នៃពិភពលោកទាំងមូល ព្រះយេស៊ូបានទទួលជ័យជម្នះចុងក្រោយ។ ឥឡូវនេះ អ្វីដែលត្រូវធ្វើគឺ «ការគ្រប់គ្រងទឹកដី»៖ ព្រះអង្គចាត់ពួកសាវ័ករបស់ព្រះអង្គឱ្យទៅប្រកាសជ័យជម្នះរបស់ព្រះអង្គនៅទូទាំងពិភពលោក។ ព្រះអង្គបានរៀបចំពួកគេសម្រាប់បេសកកម្មនេះ (១០) ប៉ុន្តែរហូតមកដល់ពេលនោះ គឺព្រះអង្គផ្ទាល់ដែលជាអ្នកចេញទៅប្រកាស។ ការចាត់ឱ្យចេញទៅដ៏ពិតប្រាកដ គឺធ្វើឡើងនៅថ្ងៃបុណ្យចម្លង (២៨, ១៨-២០)។

គម្ពីរដំណឹងល្អតាមលោកយ៉ូហានជាសៀវភៅដ៏អស្ចារ្យ៖ ពាក្យពេចន៍សាមញ្ញបំផុតឱ្យក្មេងៗយល់បាន ប៉ុន្តែមានអត្ថន័យជ្រៅដែលធ្វើឱ្យអ្នកប្រាជ្ញខាងសាសនាចំណាយពេលពេញមួយជីវិតដើម្បីសិក្សា។ ទោះបីជាកណ្ឌនេះនិយាយអំពីជីវិតរបស់ព្រះយេស៊ូដូចគម្ពីរដំណឹងល្អបីទៀត (ម៉ាថាយ ម៉ាកុស លូកា) ក៏ដោយ ប៉ុន្តែដំណឹងល្អតាមសន្តយ៉ូហានមានលក្ខណៈប្លែកដាច់ដោយឡែក។

១. គម្ពីរដំណឹងល្អបែបវិញ្ញាណ

គេហៅគម្ពីរនេះថាជា «គម្ពីរដំណឹងល្អបែបវិញ្ញាណ» ព្រោះកណ្ឌនេះមិនត្រឹមតែរៀបរាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែ ផ្តល់សក្ខីភាពក្រោយពីបានសញ្ជឹងគិតយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។

• តួនាទីរបស់ព្រះវិញ្ញាណ៖ គឺព្រះវិញ្ញាណដ៏វិសុទ្ធដែលនាំសហគមន៍របស់លោកយ៉ូហានឱ្យយល់ពី «សេចក្ដីពិតទាំងស្រុង» (១៦:១៣)។
• អគ្គសញ្ញា៖ ពិធីបុណ្យជ្រមុជទឹក និងពិធីជប់លៀង តែងតែបង្កប់ន័យនៅក្នុងសកម្មភាព និងព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះយេស៊ូ។ នៅក្នុងពិធីបុណ្យទាំងនេះ កាយវិការរបស់ព្រះយេស៊ូទទួលបានអត្ថន័យពេញលេញសម្រាប់អ្នកជឿ។

២. សហគមន៍របស់លោកយ៉ូហាន និងឥទ្ធិពលផ្សេងៗ

សហគមន៍នេះ (ដែលគេជឿថាស្ថិតនៅក្រុងអេភេសូរ) រស់នៅក្នុងបរិយាកាសដែលមានការលាយឡំគ្នានៃវប្បធម៌ និងគំនិតជាច្រើន៖

• ទស្សនវិជ្ជាក្រិក៖ ពួកគេប្រើប្រាស់ពាក្យដែលប្រជាជនក្រិកសម័យនោះយល់ (គេហៅព្រះយេស៊ូថា ឡូហ្គូស៖Logos (ព្រះបន្ទូល) ដើម្បីបង្ហាញពីប្រភពនៃប្រាជ្ញា។
• លទ្ធិហ្នូស្ទីក (ចំណេះដឹងនិយម)៖ ក្រុមនេះជឿថាការសង្គ្រោះបានមកពី «ចំណេះដឹងសម្ងាត់»។ លោកយ៉ូហានបានតស៊ូប្រឆាំងនឹងគំនិតនេះ ដោយបង្ហាញថាព្រះគ្រីស្តមិនមែននាំមកនូវចំណេះដឹងសម្ងាត់សម្រាប់តែមនុស្សមួយក្រុមតូចឡើយ ប៉ុន្តែព្រះអង្គជាអ្នកដែលសម្ដែងអាថ៌កំបាំងរបស់ព្រះជាម្ចាស់ដល់មនុស្សគ្រប់គ្នា។
• សាសនាយូដា៖ នេះគឺជាគ្រឹះសំខាន់បំផុត។ លោកយ៉ូហានប្រើសម្ពន្ធមេត្រីចាស់ដូចជា៖ ការចេញពីស្រុកអេស៊ីប កូនចៀមបុណ្យចម្លង នំម៉ាណា ទឹក និងចម្ការទំពាំងបាយជូរ ដើម្បីបង្ហាញពីអត្តសញ្ញាណរបស់ព្រះគ្រីស្ត។ ជាពិសេស ព្រះយេស៊ូប្រើពាក្យ «ខ្ញុំគឺជា» (I am) ដែលជាព្រះនាមដ៏វិសុទ្ធបំផុតរបស់ព្រះជាម្ចាស់ (Yahve)។
• ពួកអេសេន (Essenians)៖ មានចំណុចស្រដៀងគ្នារវាងគម្ពីរយ៉ូហាន និងសំណេររបស់ពួកអេសេន (Qumrân) ដូចជាការប្រើពាក្យផ្ទុយគ្នា៖ ពន្លឺ/ងងឹត សេចក្ដីពិត/សេចក្ដីមុសា។ សេចក្តីនេះបង្ហាញថាពួកគេសុទ្ធតែបានសិក្សាចេញពីប្រភពសម្ពន្ធមេត្រីចាស់ដូចគ្នា។

៣. អ្នកនិពន្ធ

ប្រភពដើមនៃគម្ពីរនេះមកពីបុគ្គលិកលក្ខណៈរបស់ គ្រីស្តទូតយ៉ូហាន។ ទោះជាយ៉ាងណា គម្ពីរនេះត្រូវបានរៀបចំឡើងជាច្រើនដំណាក់កាល ដោយក្រុមសិស្សរបស់លោក (ហៅថា «សាលាយ៉ូហាន») ដែលបានសញ្ជឹងគិត និងពង្រីកការបង្រៀនរបស់យ៉ូហានរហូតដល់ការចងក្រងចុងក្រោយនៅចន្លោះឆ្នាំ ៩៥-១០០។

រចនាសម្ព័ន្ធនៃគម្ពីរដំណឹងល្អតាមលោកយ៉ូហាន

គម្ពីរនេះបែងចែកជាពីរផ្នែកធំៗ៖

1. សៀវភៅនៃទីសម្គាល់៖ ជំពូក ១-១២ (និយាយអំពីអព្ភូតហេតុដែលជាទីសម្គាល់នៃអត្តសញ្ញាណរបស់ព្រះយេស៊ូ)។
2. សៀវភៅនៃសិរីរុងរឿង៖ ជំពូក ១៣-២១ (និយាយអំពីពិធីជប់លៀងចុងក្រោយ ទុក្ខវេទនា និងព្រះជន្មរស់ឡើងវិញ)។

៤. ភូមិសាស្ត្រ និងពេលវេលានៅក្នុងគម្ពីរយ៉ូហាន

ដំណឹងល្អនេះខុសពីគម្ពីរដំណឹងល្អបីទៀត ដែលរៀបរាប់ថាព្រះយេស៊ូទៅក្រុងយេរូសាឡឹមតែម្ដងគត់។ លោកយ៉ូហានបង្ហាញថា ព្រះអង្គយាងទៅទីនោះយ៉ាងហោចណាស់ ៣ ដង សម្រាប់បុណ្យចម្លង។

• រយៈពេលនៃបេសកកម្ម៖ យោងតាមចំនួនបុណ្យចម្លង (២:១៣, ៦:៤, ១១:៥៥) ជីវិតសាធារណៈរបស់ព្រះអង្គមានរយៈពេលលើសពី ២ ឆ្នាំ។
• ភាពជាក់លាក់៖ លោកយ៉ូហានស្គាល់ស្រុកយូដាយ៉ាងច្បាស់។ បុរាណវិទ្យាបានបញ្ជាក់ថា ព័ត៌មានរបស់លោក ត្រឹមត្រូវ ដូចជា ស្រះទឹកដែលមានកុដិប្រាំ (បេថែស្ដា) នៅភាគខាងជើងនៃព្រះវិហារ។

៥. និមិត្តរូប និងប្រធានបទសំខាន់ៗ

• «ពេលកំណត់»៖ ពាក្យនេះសំដៅលើពេលវេលាដែលព្រះយេស៊ូត្រូវយាងត្រឡប់ទៅឯព្រះបិតាវិញ ពោលគឺពេលព្រះអង្គសោយទិវង្គត រស់ឡើងវិញ និងយាងឡើងទៅស្ថានបរមសុខ។ ក្នុងផ្នែកដំបូង លោកយ៉ូហានតែងពោលថា «ពេលកំនត់មិនទាន់មកដល់» ប៉ុន្តែចាប់ពីជំពូក ១៣ មក «ពេលកំនត់បានមកដល់ហើយ»។
• ការផ្ទុយគ្នារវាង «ខាងលើ» និង «ខាងក្រោម»៖ ព្រះយេស៊ូយាងមកពីស្ថានលើ (វិញ្ញាណ សេរីភាព សេចក្ដីស្រឡាញ់) មកកាន់លោកីយ៍ខាងក្រោម (សាច់ឈាម ទាសភាព ភាពងងឹត) ដើម្បីនាំយើងឡើងទៅជាមួយព្រះអង្គ។
• ជំនឿ៖ គោលបំណងនៃគម្ពីរនេះគឺ «ដើម្បីឱ្យអ្នករាល់គ្នាជឿថា ព្រះយេស៊ូជាព្រះគ្រីស្ត ជាព្រះបុត្រារបស់ព្រះជាម្ចាស់» (២០:៣១)។

៦. រចនាសម្ព័ន្ធ៖ សៀវភៅនៃទីសម្គាល់ និងពេលកំណត់របស់ព្រះយេស៊ូ

ក. សៀវភៅនៃទីសម្គាល់ (ជំពូក ១-១២)

លោកយ៉ូហានជ្រើសរើសអព្ភូតហេតុចំនួន ៧ ដែលលោកហៅថា «ទីសម្គាល់» ដើម្បីបង្ហាញពីអត្តសញ្ញាណរបស់ព្រះយេស៊ូ៖

1. កាណា (២:១-១២)៖ បង្ហាញពីសិរីរុងរឿងរបស់ព្រះអង្គ។
2. ការដេញអ្នកលក់ចេញពីព្រះវិហារ (២,១៣-២៥)៖ ព្រះកាយព្រះអង្គជាព្រះវិហារពិតប្រាកដ។
3. ទឹកនៃជីវិត (៤)៖ ជួបស្ត្រីសាសន៍សាម៉ារី។
4. នំប៉័ងនៃជីវិត (៦)៖ ការចែកនំប៉័ង និងការបង្រៀនអំពីសាច់ និងលោហិតព្រះអង្គ។
5. ពន្លឺនៃលោកីយ៍ (៩)៖ ការប្រោសបុរសខ្វាក់ពីកំណើត។
6. អ្នកគង្វាលដ៏ល្អ (១០)៖ ព្រះអង្គណែនាំកូនចៀម។
7. ការរស់ឡើងវិញ (១១)៖ ការប្រោសលោកឡាសារឱ្យរស់ពីស្លាប់ឡើងវិញ។

ខ. ពេលកំណត់របស់ព្រះយេស៊ូ (ជំពូក ១៣-២០)

ផ្នែកនេះផ្ដោតលើពិធីជប់លៀងចុងក្រោយ និងទុក្ខវេទនា។

• សុន្ទរកថាចុងក្រោយ៖ ព្រះអង្គបង្រៀនអំពីសេចក្ដីស្រឡាញ់ ជាវិធីដែលព្រះអង្គបន្តមានវត្តមានក្នុងលោកីយ៍។
• ឈើឆ្កាងជាបល្ល័ង្ក៖ សម្រាប់លោកយ៉ូហាន ពេលព្រះគ្រីស្តសោយទិវង្គតលើឈើឆ្កាង ពេលនោះព្រះជាម្ចាស់លើកតម្កើងសិរីរុងរឿងរបស់ព្រះអង្គរួចជាស្រេច។

៧. កំណត់សម្គាល់លើពាក្យពេចន៍

• «ពួកយូដា»៖ ក្នុងគម្ពីរយ៉ូហាន ជារឿយៗ ពាក្យនេះមិនសំដៅលើជនជាតិយូដាទាំងមូលទេ ប៉ុន្តែសំដៅលើ «អ្នកដែលបដិសេធសារដំណឹងល្អ»។
• «លោកីយ៍» ឬពិភពលោក៖ ជួនកាលមានន័យថា មនុស្សលោកដែលព្រះជាម្ចាស់ស្រឡាញ់ ប៉ុន្តែជួនកាលមានន័យថាជា «សត្រូវរបស់ព្រះគ្រីស្ត»។

ផ្នែកទាំងពីរនៃដំណឹងល្អ

១. សៀវភៅនៃទីសម្គាល់ (ជំពូក ១-១២)

នៅក្នុងផ្នែកនេះ លោកយ៉ូហានបង្ហាញពីរបៀបដែលព្រះយេស៊ូរៀបចំសាវ័ករបស់ព្រះអង្គឱ្យយល់ពីអត្ថន័យនៃជីវិត តាមរយៈ «ទីសម្គាល់»។

ក. ទីសម្គាល់ដែលផ្ដល់ជីវិត (ជំពូក ១-៦)

• ការចាប់ផ្ដើម៖ សហគមន៍ លោកយ៉ូហានបាទីស្ត និងសិស្សដំបូងៗធ្វើបន្ទាល់អំពីព្រះយេស៊ូ។
• ទីសម្គាល់នៅភូមិកាណា៖ ដោយផ្លាស់ប្តូរទឹកទៅជាស្រា ព្រះអង្គសម្ដែងសិរីរុងរឿងរបស់ព្រះអង្គ។
• ព្រះវិហារ និងការកើតជាថ្មី៖ ព្រះអង្គសម្អាតព្រះវិហារ (ព្រះកាយព្រះអង្គជាព្រះវិហារពិតប្រាកដ) និងបង្រៀនលោកនីកូដែមអំពីការកើតជាថ្មី។
• និមិត្តរូបនៃទឹក និងនំប៉័ង៖ ព្រះយេស៊ូជួបស្ត្រីសាម៉ារី (ទឹកនៃជីវិត) និងចែកនំប៉័ងដល់មនុស្ស ៥,០០០ នាក់ (នំប៉័ងនៃជីវិត)។

ខ. ការប្រឈមមុខដាក់គ្នា និងជម្រើស (ជំពូក ៧-១២)

នៅទីនេះ ជម្លោះកាន់តែខ្លាំងឡើងរវាងព្រះយេស៊ូ និងអ្នកដែលចង់សម្លាប់ព្រះអង្គ។

• ពន្លឺ និងសេចក្ដីស្លាប់៖ ព្រះអង្គប្រកាសខ្លួនជា «ពន្លឺក្នុងលោកនេះ» (ប្រោសបុរសខ្វាក់) និងជា «អ្នកគង្វាលដ៏ល្អ» ដែលហ៊ានបូជាជីវិត។
• ជ័យជម្នះលើសេចក្ដីស្លាប់៖ ព្រះអង្គប្រោសលោកឡាសារឱ្យមានជីវិតថ្មី ជាទីសម្គាល់ចុងក្រោយបង្អស់ដែលបង្ហាញថា ព្រះអង្គគឺជា «ការរស់ឡើងវិញ និងជាជីវិត»។

២. ពេលកំណត់របស់ព្រះយេស៊ូ (ជំពូក ១៣-២០)

ក្នុងគម្ពីរយ៉ូហាន «ពេលកំណត់» មិនមែនគ្រាន់តែជាពេលវេលានៃការឈឺចាប់ទេ ប៉ុន្តែជាពេលវេលានៃ «សិរីរុងរឿង»។

• សុន្ទរកថាចុងក្រោយ៖ ព្រះយេស៊ូលាងជើងសាវ័ក និងប្រទានវិន័យថ្មីគឺ «សេចក្ដីស្រឡាញ់»។
• ឈើឆ្កាងជាបល្ល័ង្ក៖ លោកយ៉ូហានយល់ឃើញថា ការឆ្កាងព្រះយេស៊ូ ជាការឡើងគ្រងរាជ្យលើបល្ល័ង្កនៃសិរីរុងរឿង។
• ប្រភពនៃជីវិត៖ នៅពេលព្រះអង្គសុគត ទឹក និងលោហិតដែលហូរចេញពីចំហៀងព្រះកាយ ជាសញ្ញានៃអំណោយទាននៃ «ព្រះវិញ្ញាណដ៏វិសុទ្ធ» និង «បុណ្យជ្រមុជទឹក»។

៣. លក្ខណៈពិសេសនៃសំណេររបស់លោកយ៉ូហាន

• ការគិតបែបវង់ក្រចកខ្យង៖ លោកលើកយកប្រធានបទដដែលមកនិយាយម្ដងទៀត ប៉ុន្តែក្នុងកម្រិតកាន់តែជ្រៅទៅៗនៅរាល់វគ្គបន្ទាប់។
• និមិត្តរូប៖ លោកប្រើប្រាស់អ្វីៗដែលជាក់ស្ដែង (ទឹក នំប៉័ង ពន្លឺ ការកើត) ដើម្បីធ្វើជាស្ពានចម្លងយើងទៅកាន់ពិភពវិញ្ញាណរបស់ព្រះជាម្ចាស់។
• ទីសម្គាល់ទាំង ៧៖ លោកមិនរៀបរាប់អព្ភូតហេតុច្រើនឡើយ ប៉ុន្តែជ្រើសរើសយកតែ ៧ ប៉ុណ្ណោះ ដែលលោកចាត់ទុកថាជា «មេរៀនអប់រំជំនឿ» ដ៏សំខាន់បំផុត។

អត្ថបទខ្លះៗ

នៅក្នុងសំណេររបស់លោកយ៉ូហាន «ជំនឿ» មិនមែនជាទ្រឹស្ដីអរូបីនោះទេ ប៉ុន្តែគឺជាបទពិសោធន៍រស់រវើកដែលផ្លាស់ប្តូរជីវិតមនុស្ស។

១. គោលបំណងនៃសំណេរ៖ ជឿដើម្បីមានជីវិត

នៅពេលយើងប្រៀបធៀបសេចក្ដីសន្និដ្ឋាននៃ ដំណឹងល្អ (២០:៣១) និង លិខិតទី១ (៥:១៣) យើងឃើញមានចំណុចរួមសំខាន់ៗ៖

• ប្រធានបទរួម៖ «ជឿ» «ព្រះនាមព្រះបុត្រា» និង «ជីវិត»។
• គោលដៅខុសគ្នាបន្តិច៖ ក្នុងដំណឹងល្អ គោលបំណងគឺដើម្បីឱ្យយើង «ឈានទៅដល់» ជំនឿ (ដើម្បីឱ្យអ្នករាល់គ្នាជឿ)។ ចំណែកក្នុងលិខិតទី១ គោលបំណងគឺដើម្បីឱ្យអ្នកដែលជឿរួចហើយបាន «ដឹងច្បាស់» ថាខ្លួនមានជីវិតអស់កល្បជានិច្ច។
• បទពិសោធន៍គ្រីស្តបរិស័ទ៖ លិខិតទី១ ដែលគេហៅថា «សៀវភៅនៃបទពិសោធន៍គ្រីស្តបរិស័ទ» បង្ហាញពីរបៀបដែលត្រូវអនុវត្តជំនឿនៅក្នុងជីវិតជាក់ស្ដែង តាមរយៈសេចក្ដីស្រឡាញ់ និងការរស់ក្នុងឋានៈនៅជាបុត្រធីតា។

២. អ្នកជឿផ្សេងៗ

• ការផ្តល់សក្ខីភាព (១:៣៥-៥១)៖ ជំនឿចាប់ផ្ដើមពីការណែនាំពីម្នាក់ទៅម្នាក់ (អន់ដ្រេនាំសិលា ភីលីពនាំណាថាណាអែល) ដើម្បីទៅជួបព្រះគ្រីស្ត។
• ការកើតជាថ្មី (៣:១-២១)៖ លោកនីកូដែមជាអ្នកចេះដឹង ប៉ុន្តែព្រះយេស៊ូបង្រៀនថា ជំនឿមិនមែនត្រឹមតែជា «ចំណេះដឹង» ក្នុងខួរក្បាលឡើយ ប៉ុន្តែគឺជាការ «កើតជាថ្មី» ពីខាងលើ។
• ពីវត្ថុជាក់ស្ដែងទៅកាន់អាថ៌កំបាំង (៤:១-៤២)៖ ជាមួយស្ត្រីសាម៉ារី ព្រះយេស៊ូចាប់ផ្ដើមពី «ទឹក» ដែលជាតម្រូវការប្រចាំថ្ងៃ ដើម្បីនាំនាងឱ្យស្គាល់ «ទឹកនៃជីវិត» និងអត្តសញ្ញាណពិតរបស់ព្រះអង្គជាព្រះមេស្ស៊ី។
• ឃើញ និងជឿ / ជឿដើម្បីឃើញ (៤:៤៣-៥៤)៖ មន្ត្រីម្នាក់ជឿលើ «ព្រះបន្ទូល» របស់ព្រះយេស៊ូមុននឹងឃើញអព្ភូតហេតុ។ នេះគឺជាការវិវត្តពីការមើលឃើញដោយភ្នែកខាងរូបកាយ ទៅជាការមើលឃើញដោយភ្នែកខាងវិញ្ញាណ។

៣. ការប្រឈមមុខនឹងភាពងងឹត និងពន្លឺ

• មនុស្សខ្វាក់ដែលមើលឃើញ (ជំពូក ៩)៖ មានការផ្ទុយគ្នាយ៉ាងខ្លាំង រវាងបុរសខ្វាក់ដែលត្រូវបានប្រោសឱ្យមើលឃើញទាំងភ្នែក និងវិញ្ញាណ និងពួកផារីស៊ីដែលមានភ្នែកភ្លឺ ប៉ុន្តែខ្វាក់ខាងវិញ្ញាណ ព្រោះពួកគេបដិសេធសេចក្ដីពិត។
• ថូម៉ាស៖ ជឿដោយមិនបាច់ឃើញ (២០:២៤-២៩)៖ លោកថូម៉ាសតំណាងឱ្យអ្នកដែលត្រូវការភស្តុតាង។ ប៉ុន្តែព្រះយេស៊ូលើកតម្កើងអ្នកដែល «មិនបានឃើញ តែជឿ»។

៤. ទីសម្គាល់នៃនំប៉័ង និងការដើរលើទឹក (ជំពូក ៦)

ផ្នែកនេះសង្ខេបបេសកកម្មរបស់ព្រះយេស៊ូនៅស្រុកកាលីឡេ៖

• ភោជនាហារមេស្ស៊ី (៦:១-១៥)៖ ការចែកនំប៉័ងមិនគ្រាន់តែជាការចម្អែតក្រពះទេ ប៉ុន្តែជានិមិត្តរូបនៃពិធីជប់លៀងរបស់ព្រះអម្ចាស់ និងជានិមិត្តរូបនៃពិធីជប់លៀងដែលព្រះមេស្ស៊ីរៀបចំឱ្យប្រជារាស្ត្ររបស់ព្រះអង្គនៅគ្រាចុងក្រោយ។
• គឺខ្ញុំនេះហើយ (៦:១៦-២១)៖ ការដើរលើទឹកបង្ហាញពីអំណាចដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះយេស៊ូ។ ពាក្យ «គឺខ្ញុំនេះហើយ» (I am) បង្ហាញថាព្រះអង្គមានលក្ខណៈជាព្រះជាម្ចាស់។

ការសិក្សាអំពី «នំប៉័ងនៃជីវិត» (ជំពូក ៦) និង «សុន្ទរកថាចុងក្រោយ» (ជំពូក ១៣-១៧) ក្នុងគម្ពីរយ៉ូហាន បង្ហាញឱ្យយើងឃើញនូវរបៀបដែលជំនឿលើព្រះបន្ទូល និងការទទួលព្រះកាយព្រះអង្គ ផ្សារភ្ជាប់គ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធ។

១. នំប៉័ងនៃជីវិត (ជំពូក ៦:៣០-៥៩)៖ ពីព្រះបន្ទូលទៅកាន់ព្រះកាយ

សុន្ទរកថានេះត្រូវបានរៀបចំឡើងដូចជា ធម៌ទេសនា តាមបែបយូដា ដោយចាប់ផ្ដើមពីបទគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីចាស់ (ខ ៣១៖ "លោកបានប្រទាននំប៉័ងពីស្ថានបរមសុខឱ្យពួកគេបរិភោគ") រួចបកស្រាយពាក្យនីមួយៗ។

• ផ្នែកទី ១ (ខ ៣៥-៤៨)៖ នំប៉័ងជាព្រះបន្ទូល (ជំនឿ)
  • ពាក្យគន្លឹះ៖ «ជឿ» ឬ «មកឯ»។
  • អត្ថន័យ៖ ព្រះយេស៊ូជាព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះជាម្ចាស់ដែលចុះមកពីស្ថានបរមសុខ។ ការ «បរិភោគ» នៅទីនេះ គឺការទទួលយកព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះអង្គដោយមានជំនឿ (ដូចលោកម៉ូសេប្រទាននំម៉ាណា)។
• ផ្នែកទី ២ (ខ ៤៩-៥៨)៖ នំប៉័ងជាព្រះកាយ (អរព្រះគុណ)
  • ពាក្យគន្លឹះ៖ «សាច់» «លោហិត» និងពាក្យ «ទំពា/ស៊ី» (ខ ៥៤, ៥៦, ៥៧, ៥៨) មានន័យជាក់ស្ដែង។
  • អត្ថន័យ៖ លោកយ៉ូហានបានបញ្ចូលការយល់ដឹងអំពី ពិធីជប់លៀងរបស់ព្រះអម្ចាស់។ ព្រះយេស៊ូមិនត្រឹមតែជាគ្រូបង្រៀនទេ ប៉ុន្តែព្រះអង្គជាអាហារពិតដែលត្រូវបូជា។
• ចំណុចសំខាន់៖ ជំនឿ (ជឿលើព្រះបន្ទូល) និងអរព្រះគុណ (បរិភោគព្រះកាយ) មិនអាចបំបែកពីគ្នាបានទេ។ ទាំងពីរនាំទៅរក «ជីវិតអស់កល្បជានិច្ច»។

២. សុន្ទរកថាចុងក្រោយ (ជំពូក ១៣-១៧)៖ វត្តមានថ្មីរបស់ព្រះគ្រីស្ត

អត្ថបទនេះប្រៀបបាននឹង «កិច្ចការគ្រីស្តទូត» តាមបែបលោកយ៉ូហាន ដែលបង្ហាញពីរបៀបដែលសហគមន៍រស់នៅជាមួយព្រះគ្រីស្ត ទោះបីព្រះអង្គយាងទៅឯព្រះបិតាក៏ដោយ។

ក. សុន្ទរកថាទីមួយ (១៣:៣១ - ១៤:៣១)៖ ជំនឿ និងសេចក្ដីស្រឡាញ់

• ការយាងទៅ និងការត្រឡប់មកវិញ៖ ព្រះយេស៊ូយាងទៅរៀបចំកន្លែង ប៉ុន្តែព្រះអង្គនឹងត្រឡប់មកវិញតាមរយៈ ព្រះវិញ្ញាណដ៏វិសុទ្ធ។
• សរសរស្ដម្ភពីរ៖ ជំពូក ១៤ ផ្ដោតលើ ជំនឿ (ខ ១-១៤) និង សេចក្ដីស្រឡាញ់/ការកាន់តាមវិន័យ (ខ ១៥-២៤)។ ការស្រឡាញ់ព្រះយេស៊ូរក្សាទុកព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះអង្គនៅក្នុងចិត្ត។

ខ. សុន្ទរកថាទីពីរ (១៥ - ១៧)៖ ការស្ថិតឱ្យជាប់ និងបេសកកម្ម

• ដើមទំពាំងបាយជូរ (១៥:១-១៧)៖ នេះជារូបភាពនៃព្រះសហគមន៍។ ដើម្បីមានជីវិត និង «បង្កើតផល» យើងត្រូវ «ស្ថិតនៅជាប់» ក្នុងព្រះគ្រីស្ត (ដូចមែកនៅជាប់ដើម)។ សេចក្ដីស្រឡាញ់ជាជ័រដែលចិញ្ចឹមមែកឈើ។
• ព្រះវិញ្ញាណ និងលោកីយ៍ (១៥:១៨ - ១៦:១៥)៖ សហគមន៍នឹងត្រូវលោកីយ៍ស្អប់ ដូចគេស្អប់ព្រះយេស៊ូដែរ។ ប៉ុន្តែ ព្រះវិញ្ញាណ (Paracletos) នឹងមកជួយការពារ ធ្វើបន្ទាល់ និងនាំយើងទៅរកសេចក្ដីពិតទាំងស្រុង។
• ការឈឺចាប់ដែលផ្ដល់កំណើត (១៦:១៦-៣៣)៖ ការរងទុក្ខរបស់សហគមន៍ប្រៀបដូចជាការឈឺពោះសម្រាលកូន ដែលនឹងប្រែទៅជាអំណរនៅពេលព្រះគ្រីស្តលេចមកវិញ។
• សេចក្ដីអធិដ្ឋានរបស់មហាបូជាចារ្យ (១៧)៖ ព្រះយេស៊ូអធិដ្ឋានសុំឱ្យសាវ័កមាន «ឯកភាព» (ឱ្យគេបានជាមែកតែមួយ) ដើម្បីឱ្យមនុស្សលោកជឿ។

សេចក្ដីសង្ខេបសម្រាប់ជីវិតគ្រីស្តបរិស័ទ

តាមរយៈអត្ថបទទាំងនេះ យើងឃើញថាជីវិតគ្រីស្តបរិស័ទផ្អែកលើ៖

1. ការស្តាប់ព្រះបន្ទូល៖ បរិភោគនំប៉័ងដោយមានជំនឿ។
2. អរព្រះគុណ៖ បរិភោគព្រះកាយ និងព្រះលោហិត។
3. ការស្ថិតនៅជាប់ក្នុងសេចក្ដីស្រឡាញ់៖ បង្កើតផលដោយរួបរួមគ្នា និងការធ្វើបន្ទាល់ក្នុងលោកីយ៍ ដោយមានជំនួយពីព្រះវិញ្ញាណ។

«បុព្វកថា» (Le Prologue) នៃគម្ពីរដំណឹងល្អតាមលោកយ៉ូហាន (១:១-១៨) ជាទំនុកតម្កើងដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមបំផុត ដែលសង្ខេបនូវអាថ៌កំបាំងនៃព្រះបន្ទូលដែលបានយាងមកប្រសូតជាមនុស្ស។

១. រចនាសម្ព័ន្ធបែបរង្វង់ផ្ចិត

អ្នកនិពន្ធបានរៀបចំកណ្ឌដំណឹងល្អជាស្រទាប់ៗដែលឆ្លើយឆ្លងគ្នា ដោយមានចំណុចកណ្ដាលជាគោលដៅសំខាន់៖

• ក (១-៥)៖ ព្រះបន្ទូលគង់នៅជាមួយព្រះជាម្ចាស់ និងបានបង្កើតពិភពលោក។
  • ខ (៦-៨)៖ លោកយ៉ូហានបាទីស្ត (សាក្សីនៃពន្លឺ)។
    • គ (៩-១១)៖ ការយាងមកនៃព្រះបន្ទូលក្នុងលោកីយ៍ និងក្នុងចំណោមប្រជារាស្ត្ររបស់ព្រះអង្គ។
      • មជ្ឈមណ្ឌល (១២-១៣)៖ ជំនឿនាំឱ្យមនុស្សបានទៅជា «បុត្រធីតា»។
    • គ' (១៤)៖ ការចាប់កំណើតជាមនុស្ស (ក្នុងសាច់ឈាម) និងការស្នាក់នៅក្នុងចំណោមយើង។
  • ខ' (១៥)៖ លោកយ៉ូហានបាទីស្ត (សាក្សីនៃភាពខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះគ្រីស្ត)។
• ក' (១៦-១៨)៖ វិវរណៈដែលសម្រេចតាមរយៈព្រះយេស៊ូគ្រីស្ត និងការស្គាល់ព្រះបិតា។

២. ការចាក់ឫសក្នុងគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីចាស់

លោកយ៉ូហានបានប្រើពាក្យពេចន៍ពីសម្ពន្ធមេត្រីចាស់ ដើម្បីបង្ហាញថា ព្រះយេស៊ូសម្រេចអ្វីៗដែលពួកព្យាការីបានប្រកាសទុកជាមុន៖

• «នៅដើមដំបូង»៖ លោកយ៉ូហានប្រើពាក្យដូចកណ្ឌកំណើត។ វត្តមានរបស់ព្រះយេស៊ូ «បង្កើត» ពិភពលោកឱ្យបានសាជាថ្មី។
• ព្រះបន្ទូល និងព្រះប្រាជ្ញាញ្ញាណ (Logos/Wisdom)៖ ក្នុងសម្ពន្ធមេត្រីចាស់ ព្រះជាម្ចាស់បង្កើតពិភពលោកតាមរយៈ «ព្រះបន្ទូល» និង «ព្រះប្រាជ្ញាញ្ញាណ» (ដែលគង់នៅក្បែរព្រះអង្មុនអ្វីៗទាំងអស់)។ លោកយ៉ូហានបង្ហាញថា ព្រះបន្ទូលដែលបង្កើតលោកនោះ ឥឡូវនេះបានយាងមកប្រសូតជាមនុស្ស គឺព្រះយេស៊ូ។
• «ព្រះអង្គបានបោះជំរំក្នុងចំណោមយើង»៖ ពាក្យក្រិក Skene (តង់/ជំរំ) រំលឹកដល់ពាក្យអធិប្បាយអំពីវត្តមានពិតរបស់ព្រះជាម្ចាស់ (Shekinah) ក្នុងព្រះវិហារ។ ព្រះយេស៊ូជា «ព្រះវិហារពិត»។

៣. អត្ថន័យនៃមជ្ឈមណ្ឌល (ខ ១២-១៣)

ចំណុចកណ្ដាលនៃបុព្វកថានេះបង្ហាញពី «អំណោយទានដ៏អស្ចារ្យ»៖ «រីឯអស់អ្នកណាដែលបានទទួលព្រះអង្គ... ព្រះអង្គបានប្រទានអំណាចឱ្យបានទៅជាបុត្រធីតា»។ នេះគឺជាគោលដៅនៃជំនឿ៖ មិនគ្រាន់តែដឹងអំពីព្រះគ្រីស្តទេ ប៉ុន្តែគឺដើម្បី «បានកើតជាថ្មី» ពីព្រះជាម្ចាស់ និងមានចំណែកក្នុងព្រះជន្មរបស់ព្រះអង្គ។

៤. សរុបសេចក្ដី (ខ ១៧-១៨)

លោកយ៉ូហានធ្វើការប្រៀបធៀប៖ លោកម៉ូសេបានប្រទានធម៌វិន័យ ប៉ុន្តែ ព្រះយេស៊ូនាំមកនូវ ព្រះហឫទ័យប្រណីសន្តោស និងសេចក្ដីពិត។ គ្មាននរណាបានឃើញព្រះជាម្ចាស់ឡើយ ប៉ុន្តែព្រះយេស៊ូដែលជាព្រះបុត្រាតែមួយគត់ បានសម្ដែងព្រះអង្គឱ្យយើងស្គាល់យ៉ាងច្បាស់។

ទុកខវេទនារបស់ព្រះយេស៊ូ តាមសន្តយ៉ូហនា

ការសញ្ជឹងគិតរបស់លោកយ៉ូហានអំពី «ទុក្ខវេទនា» របស់ព្រះយេស៊ូ មានលក្ខណៈប្លែកពីអ្នកនិពន្ធដំណឹងល្អដទៃទៀត។ លោកមិនផ្ដោតលើភាពអាម៉ាស់ ឬការឈឺចាប់ខាងរូបកាយឡើយ ប៉ុន្តែលោកបង្ហាញពី «ដំណើរជ័យជម្នះ» របស់ស្ដេចមួយអង្គដែលយាងទៅកាន់សិរីរុងរឿងរបស់ព្រះបិតាដោយសេរី។

១. ព្រះយេស៊ូជាស្ដេចដ៏មានមហិទ្ធិឫទ្ធិ

ក្នុងគម្ពីរយ៉ូហាន ព្រះយេស៊ូគ្រប់គ្រងលើព្រឹត្តិការណ៍ទាំងអស់។ ព្រះអង្គមិនមែនជាជនរងគ្រោះដែលគេបង្ខំនោះទេ ប៉ុន្តែព្រះអង្គជាអ្នកប្រគល់ជីវិតដោយព្រះហឫទ័យសេរី។

• អំណាចនៃព្រះនាម៖ នៅពេលគេមកចាប់ខ្លួនក្នុងសួនច្បារ ព្រះអង្គមានព្រះបន្ទូលថា «គឺខ្ញុំនេះហើយ» (ព្រះនាមរបស់ព្រះជាម្ចាស់) ទើបពួកសត្រូវក៏ដួលផ្ងារក្រោយទាំងអស់។
• ការវិនិច្ឆ័យបញ្ច្រាស៖ ទោះបីលោកពីឡាតជាអ្នកកាត់ក្ដី ប៉ុន្តែតាមពិត គឺព្រះយេស៊ូទេ ដែលជាអ្នកវិនិច្ឆ័យលោកីយ៍។ លោកពីឡាតឱ្យព្រះអង្គអង្គុយលើបល្ល័ង្កតុលាការទៀតផង (១៩:១៣)។

២. រចនាសម្ព័ន្ធនៃសវនាការចំពោះមុខលោកពីឡាត

លោកយ៉ូហានរៀបចំឈុតឆាកនេះជា ៧ វគ្គ ដែលឆ្លើយឆ្លងគ្នា ដោយមានចំណុចកណ្ដាលដ៏សំខាន់បំផុត៖

• ចំណុចកណ្ដាល៖ ការបំពាក់មកុដបន្លា។ ទោះបីជាការសើចចំអកពីទាហាន ប៉ុន្តែសម្រាប់លោកយ៉ូហាន នេះបង្ហាញពីអត្តសញ្ញាណពិតរបស់ព្រះអង្គជា «ស្ដេច»។

៣. ឈើឆ្កាងជាបល្ល័ង្កនៃសិរីរុងរឿង

សម្រាប់លោកយ៉ូហាន ការបង្ហូតព្រះយេស៊ូឡើងលើឈើឆ្កាង គឺជាការ «លើកតម្កើង» (Exaltation)។

• សិលាចារឹកលើឈើឆ្កាង៖ ប្រកាសជាច្រើនភាសាថាព្រះអង្គជាស្ដេច។
• អាវគ្មានថ្នេរ៖ តំណាងឱ្យ «ឯកភាពនៃព្រះសហគមន៍» ដែលមិនអាចហែកដាច់ពីគ្នាបាន។
• មាតាម៉ារី និងសាវ័កដែលព្រះយេស៊ូស្រឡាញ់៖ នៅជើងឈើឆ្កាង ព្រះយេស៊ូបានបង្កើតគ្រួសារថ្មីនៃព្រះសហគមន៍។ ព្រះអង្គហៅមាតាថា «ស្រីអើយ» (Woman) រំលឹកដល់តួនាទីរបស់នាងជាមាតានៃមនុស្សជាតិថ្មី។

៤. ប្រភពនៃជីវិត និងអគ្គសញ្ញា

នៅពេលព្រះយេស៊ូសុគត លោកយ៉ូហានប្រើឃ្លាថា «ព្រះអង្គប្រគល់វិញ្ញាណ» មានន័យថា ព្រះអង្គចាប់ផ្ដើមបង្ហូរព្រះវិញ្ញាណ។

• ទឹក និងលោហិត៖ ដែលហូរចេញពីចំហៀងព្រះកាយដែលគេចាក់ទម្លុះ គឺជានិមិត្តរូបនៃ៖
  1. បុណ្យជ្រមុជទឹក (ទឹក)៖ ការលាងជម្រះ និងជីវិតថ្មី។
  2. អរព្រះគុណ (លោហិត)៖ ភោជនាហារនៃជីវិតអស់កល្ប។
• ព្រះវិហារពិត៖ ព្រះយេស៊ូជាព្រះវិហារថ្មី ដែលមានទឹកនៃជីវិតហូរចេញមកដូចការប្រកាសទុកជាមុនរបស់ព្យាការីអេសេគីអែល (Ez 47)។

៥. ការបញ្ចុះក្នុងសួនច្បារ

លោកយ៉ូហានបញ្ជាក់ថា ព្រះសពត្រូវបានដាក់ក្នុង «សួនច្បារ»។ ពាក្យនេះមិនមែនជាការចៃដន្យទេ៖

• ផ្ទុយពីសួនច្បារអេដែន (កន្លែងដែលសេចក្ដីស្លាប់ចាប់ផ្ដើម)។
• សួនច្បារថ្មីនេះជាកន្លែងដែល «ជីវិតចាប់ផ្ដើមពន្លកឡើងវិញ»។ ព្រះយេស៊ូត្រូវបានបញ្ចុះដូចជាគ្រាប់ពូជដែលត្រៀមនឹងដុះឡើងនូវផលផ្លែនៃជីវិតអស់កល្ប។

ព្រះយេស៊ូតាមសន្តយ៉ូហាន

ព្រះយេស៊ូនៅក្នុងគម្ពីរដំណឹងល្អតាមលោកយ៉ូហាន គឺជាតួអង្គដែលមានលក្ខណៈប្លែក និងផ្ទុយគ្នាយ៉ាងអស្ចារ្យ៖ ព្រះអង្គជាមនុស្សពិតប្រាកដដែលយើងអាចប៉ះពាល់បាន ប៉ុន្តែក្នុងពេលជាមួយគ្នា ព្រះអង្គក៏ជាព្រះបន្ទូល និងជាព្រះបុត្រារបស់ព្រះជាម្ចាស់ដ៏មានមហិទ្ធិឫទ្ធិផងដែរ។

១. ព្រះយេស៊ូជាមនុស្សពិតប្រាកដ

លោកយ៉ូហានមិនបានបង្ហាញព្រះយេស៊ូជាតួអង្គទេវកថាឡើយ ប៉ុន្តែជាមនុស្សដែលមានរូបកាយ និងចិត្តដូចយើង៖

• តម្រូវការខាងរូបកាយ៖ ព្រះអង្គចេះហត់នឿយ (អង្គុយក្បែរអណ្តូង) ចេះស្រេកទឹក (សុំទឹកស្ត្រីសាម៉ារីផឹក)។
• អារម្មណ៍៖ ព្រះអង្គមានមិត្តភក្តិ (ឡាសារ ម៉ាថា ម៉ារី) ព្រះអង្គចេះរំភើបញាប់ញ័រ និងយំសោក (ពេលឡាសារស្លាប់) ព្រះអង្គចេះខឹង (ពេលដេញអ្នកលក់ដូរក្នុងព្រះវិហារ)។
• ចិត្តសាស្ត្រ៖ ព្រះអង្គយល់ពីជម្រៅចិត្តមនុស្ស។ ព្រះអង្គចេះផ្តល់តម្លៃឱ្យអ្នកដទៃ ទោះជាអ្នកនោះជាមនុស្សបាប (ដូចស្ត្រីសាម៉ារី ឬស្ត្រីជាប់ចោទពីបទផិតក្បត់) ដោយមិនថ្កោលទោស ប៉ុន្តែជួយឱ្យពួកគេរកឃើញចំណុចល្អបំផុតក្នុងខ្លួនគេវិញ។

២. ព្រះយេស៊ូជាមនុស្សរបស់ព្រះជាម្ចាស់

អ្វីៗទាំងអស់ក្នុងជីវិតព្រះយេស៊ូវិលជុំវិញ «ព្រះបិតា»៖

• មិនថាគេសួរពីប្រភព (យាងមកពីណា?) គោលដៅ (យាងទៅណា?) ឬសកម្មភាព (ធ្វើអ្វី?) ចម្លើយរបស់ព្រះអង្គមានតែមួយគឺ៖ ព្រះបិតា។
• ព្រះអង្គបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងដ៏ល្អឥតខ្ចោះ៖ ព្រះអង្គមានសេរីភាពពេញលេញក្នុងនាមជាបុគ្គលម្នាក់ ប៉ុន្តែក្នុងពេលជាមួយគ្នា ព្រះអង្គស្ថិតក្នុងទំនាក់ទំនងទាំងស្រុងជាមួយព្រះបិតា។

៣. អ្នកសម្ដែងអាថ៌កំបាំងរបស់ព្រះជាម្ចាស់

ព្រះយេស៊ូជា «ព្រះបន្ទូល» (Logos) ដែលស្គាល់អាថ៌កំបាំងរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ហើយយាងមកដើម្បីប្រាប់យើង៖

• «អ្នកណាដែលឃើញខ្ញុំ គឺបានឃើញព្រះបិតាហើយ» (១៤:៩)៖ ព្រះអង្គសម្ដែងព្រះជាម្ចាស់តាមរយៈពាក្យសម្ដី ទីសម្គាល់ (អព្ភូតហេតុ) និងរបៀបរស់នៅរបស់ព្រះអង្គ។
• ការប្រទានព្រះវិញ្ញាណ៖ ព្រះអង្គសម្ដែងព្រះជាម្ចាស់ដោយប្រទានព្រះវិញ្ញាណ ដែលនឹងនាំយើងទៅរកសេចក្ដីពិតទាំងស្រុង។

៤. បុត្រមនុស្ស និងចៅក្រម

លោកយ៉ូហានប្រើភាសាច្បាប់ (សាក្សី ការកាត់ក្ដី អ្នកការពារ) ដើម្បីបង្ហាញពីតួនាទីរបស់ព្រះយេស៊ូ៖

• ព្រះយេស៊ូជា «បុត្រមនុស្ស» ដែលមកដើម្បីសង្គ្រោះ មិនមែនដើម្បីកាត់ទោសឡើយ។
• ប៉ុន្តែវត្តមានរបស់ព្រះអង្គជា «ពន្លឺ» បង្ខំឱ្យមនុស្សម្នាក់ៗត្រូវជ្រើសរើស។ ការជ្រើសរើសនេះឯងដែលបង្កើតឱ្យមានការវិនិច្ឆ័យ (Judgment)។
• ព្រះអង្គនាំ «ព្រះដែលជួយការពារ» (Paracletos) ដែលនៅក្បែរអ្នកជឿជានិច្ច។

៥. ព្រះបុត្រារបស់ព្រះជាម្ចាស់ និងជីវិត

សេចក្ដីប្រកាសដ៏ខ្លាំងក្លាបំផុតក្នុងគម្ពីរយ៉ូហាន គឺថា «គឺខ្ញុំនេះហើយ» (I am)៖

• ឃ្លានេះឆ្លើយឆ្លងនឹងព្រះនាម Yahve (ព្រះជាម្ចាស់) ក្នុងសម្ពន្ធមេត្រីចាស់។
• ព្រះអង្គប្រើអំណាចនៃព្រះនាមនេះ ដើម្បីបម្រើមនុស្សជាតិ៖ ព្រះអង្គជាអ្នកគង្វាលដែលប្រទានជីវិតសម្រាប់មិត្តសម្លាញ់ ព្រះអង្គជាពន្លឺ និងជា «ការរស់ឡើងវិញ និងជាជីវិត» សម្រាប់អ្នកដែលជឿលើព្រះអង្គ។

អគ្គសញ្ញាអរព្រះគុណ

«ពិធីជប់លៀងរបស់ព្រះអម្ចាស់» ជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់បំផុតដែលបង្ហាញពីអត្ថន័យនៃសេចក្ដីស្លាប់របស់ព្រះយេស៊ូ។

១. បរិបទនៃព្រឹត្តិការណ៍

ដើម្បីយល់ពីទុក្ខវេទនារបស់ព្រះយេស៊ូ គ្រីស្តបរិស័ទដំបូងបានរៀបរាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍នេះតាមរយៈទិដ្ឋភាព ៣ ផ្សេងគ្នា៖

• ការតស៊ូក្នុងសួនច្បារ (Agonia)៖ ព្រះយេស៊ូជាមនុស្សពិតប្រាកដដែលឈឺចាប់ ប៉ុន្តែព្រះអង្គបានប្រែសម្រួលការបរាជ័យដោយថ្វាយខ្លួន។
• ពិធីជប់លៀង៖ បង្ហាញពីរបៀបដែលព្រះយេស៊ូប្រារព្ធពិធីរងទុក្ខរបស់ព្រះអង្គទុកជាមុន។
• ផ្លូវឆ្ពោះទៅរកឈើឆ្កាង៖ បង្ហាញពីសកម្មភាពជាក់ស្ដែងនៃការបូជា។

២. ការបកស្រាយពីរយ៉ាងអំពីពិធីជប់លៀងចុងក្រោយ

អត្ថបទគម្ពីរ (ម៉ាកុស ម៉ាថាយ លូកា និងប៉ូល) បានរក្សាទុកនូវការចងចាំពីរប្រភេទអំពីអាហារនេះ៖

ក. អាហារលាគ្នា

តាមទម្រង់អក្សរសិល្ប៍យូដាដ៏ល្បីល្បាញ នៅពេលដឹងថាខ្លួនជិតស្លាប់ អ្នកដឹកនាំតែងតែផ្ដាំផ្ញើទៅកាន់សិស្ស៖

• ខ្លឹមសារ៖ ព្រះយេស៊ូទូន្មានឱ្យសាវ័កមានសេចក្ដីស្រឡាញ់ និងរួមឯកភាពគ្នា។
• អត្ថន័យ៖ ព្រះអង្គបញ្ជាក់ពីទំនុកចិត្តលើព្រះជាម្ចាស់ថា ព្រះអង្គនឹងយាងចូលក្នុងព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់ក្រោយពេលសោយទិវង្គត។
• វត្តមានរបស់ព្រះអង្គ៖ ព្រះអង្គបន្តមានវត្តមានក្នុងលោកតាមរយៈ «ព្រះសហគមន៍» ដែលចែករំលែកនំប៉័ងជាមួយគ្នា និងរស់នៅតាមពាក្យទូន្មានរបស់ព្រះអង្គ។

ខ. ពិធីសក្ការៈ

នេះមិនមែនគ្រាន់តែជាការជួបជុំផ្ដាំផ្ញើទេ ប៉ុន្តែជា «កាយវិការតាមព្យាការី» ដែលសម្រេចនូវព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះអង្គ៖

• កាយវិការ៖ ការកាច់នំប៉័ង និងការបង្ហូរស្រាទំពាំងបាយជូរ សម្រេចទុកជាមុននូវការបូជាព្រះកាយ និងព្រះលោហិតរបស់ព្រះអង្គ។
• ការអនុវត្ត៖ ដោយសារនំប៉័ង និងស្រាជា «អាហារ» នោះយើងអាចធ្វើពិធីនេះឡើងវិញបាន។ នៅពេលយើងធ្វើពិធីនេះ យើងកំពុងទទួលយកបុគ្គលិកលក្ខណៈរបស់ព្រះយេស៊ូដែលបានសោយទិវង្គត និងរស់ឡើងវិញមកក្នុងជីវិតយើង។

• ៣. អត្ថន័យតាមរយៈទស្សនៈខុសគ្នា

  អ្នកនិពន្ធ	បរិបទបទគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីចាស់	អត្ថន័យនៃសេចក្ដីស្លាប់របស់ព្រះយេស៊ូ
  ម៉ាថាយ និងម៉ាកុស	សេរីភាព ២៤:៤-៨	ជាការបូជាដើម្បីបង្កើត «សម្ពន្ធមេត្រី» (ដូចឈាមគោដែលលោកម៉ូសេប្រោះលើប្រជារាស្ត្រ)។
  លូកា និងប៉ូល	យេរេមី ៣១:៣១-៣៤	ជាការលះបង់ខ្លួនរបស់ព្យាការីដែលសុខចិត្តស្លាប់ ដើម្បីបង្កើត «សម្ពន្ធមេត្រីថ្មី» នៅក្នុងដួងចិត្ត។

  ៤. សេចក្ដីសន្និដ្ឋាន៖ តើពិធីជប់លៀងមានន័យយ៉ាងណាសម្រាប់យើង?

  ពិធីជប់លៀងរបស់ព្រះអម្ចាស់មានអត្ថន័យលើសពីការរំលឹក៖

  1. ជាការរួបរួម៖ យើងក្លាយជាសហគមន៍តែមួយដែលស្រឡាញ់គ្នាទៅវិញទៅមកតាមបញ្ជារបស់ព្រះគ្រីស្ត។
  2. ជាការទទួលជីវិត៖ យើងទទួលយកកម្លាំង និងវិញ្ញាណរបស់ព្រះយេស៊ូមកក្នុងខ្លួនយើង ដើម្បីឱ្យយើងអាចរស់នៅដូចព្រះអង្គ។
  3. ជាសម្ពន្ធមេត្រីថ្មី៖ ជាការរំលឹកថា ព្រះជាម្ចាស់បានចងសម្ព័ន្ធមេត្រីអស់កល្បជាមួយយើង ដោយព្រះបុត្រាព្រះអង្គបានបូជាព្រះជន្ម។

សេចក្ដីផ្តើម៖

គឺជាសៀវភៅចុងក្រោយបង្អស់នៃព្រះគម្ពីរ។ សៀវភៅនេះពោរពេញទៅដោយនិមិត្តសញ្ញាដ៏ជ្រាលជ្រៅ និងសេចក្តីសង្ឃឹមអំពីជ័យជម្នះចុងក្រោយរបស់ព្រះជាម្ចាស់។

១. បរិបទ និងអ្នកនិពន្ធ

* អ្នកនិពន្ធ៖ សាវ័កយ៉ូហាន (សិស្សដែលព្រះយេស៊ូវស្រឡាញ់)។

* ទីតាំង៖ កោះប៉ាត់ម៉ុស ជាកន្លែងដែលលោកត្រូវបានគេនិរទេសដោយសារការផ្សាយដំណឹងល្អ។

* ប្រភេទអត្ថបទ៖ ជាសំបុត្រផង ជាទំនាយផង និងជាអក្សរសិល្ប៍បែបអាកប្បកិរិយា (Apocalyptic) ផង។

* គោលបំណង៖ ដើម្បីលើកទឹកចិត្តគ្រីស្ទបរិស័ទដែលកំពុងរងការបៀតបៀនពីអាណាចក្ររ៉ូម និងដើម្បីបង្ហាញពីការត្រឡប់មកវិញរបស់ព្រះគ្រីស្ទ។

២. រចនាសម្ព័ន្ធនៃសៀវភៅ

សៀវភៅនេះអាចចែកចេញជាបីផ្នែកធំៗ តាមរយៈពាក្យដែលព្រះអង្គប្រាប់យ៉ូហានឱ្យសរសេរទុក៖

ផ្នែកទី១៖ សំបុត្រទៅកាន់ក្រុមជំនុំទាំងប្រាំពីរ (ជំពូក ១ ដល់ ៣)

ព្រះយេស៊ូវផ្ញើសារជាក់លាក់ទៅកាន់ក្រុមជំនុំនៅតំបន់អាស៊ីតូច។ ព្រះអង្គកោតសរសើរ កែលម្អ និងសន្យាផ្តល់រង្វាន់ដល់អ្នកដែលនៅតែមានជ័យជម្នះ។

ផ្នែកទី២៖ និមិត្តអំពីការជំនុំជម្រះ និងទុក្ខវេទនា (ជំពូក ៤ ដល់ ១៨)

ផ្នែកនេះបង្ហាញពីបល្ល័ង្ករបស់ព្រះនៅស្ថានសួគ៌ និងការជំនុំជម្រះដែលនឹងមកដល់៖

* ត្រាទាំងប្រាំពីរ៖ បង្ហាញពីសង្គ្រាម ការអត់ឃ្លាន និងសេចក្តីស្លាប់។

* ត្រែទាំងប្រាំពីរ និងចានសេចក្តីក្រោធទាំងប្រាំពីរ៖ ជាការព្រមាន និងការជំនុំជម្រះចុងក្រោយលើលោកីយ៍ដែលមិនព្រមប្រែចិត្ត។

* សត្វសាហាវ និងមេប្រឆាំងព្រះគ្រីស្ទ៖ ការតស៊ូរវាងកម្លាំងអាក្រក់ និងកងទ័ពរបស់ព្រះ។

ផ្នែកទី៣៖ ជ័យជម្នះ និងការបង្កើតថ្មី (ជំពូក ១៩ ដល់ ២២)

* ការយាងមកវិញនៃព្រះគ្រីស្ទ៖ ព្រះអង្គយាងមកក្នុងនាមជាស្តេចលើអស់ទាំងស្តេច។

* ការជំនុំជម្រះចុងក្រោយ៖ អំពើអាក្រក់ និងសេចក្តីស្លាប់ត្រូវបានបំផ្លាញចោល។

* មេឃថ្មី និងផែនដីថ្មី៖ ក្រុងយេរូសាឡិមថ្មីចុះមកពីស្ថានសួគ៌ ដែលព្រះជាម្ចាស់គង់នៅជាមួយមនុស្សលោកជារៀងរហូត។

៣. ប្រធានបទសំខាន់ៗ

| ប្រធានបទ | ការពិពណ៌នា |

| ព្រះគ្រីស្ទជាកូនចៀម | ព្រះអង្គបានឈ្នះតាមរយៈការលះបង់អង្គព្រះអង្គ មិនមែនតាមរយៈអំពើហិង្សាឡើយ។ |

| ការស៊ូទ្រាំនៃពួកបរិសុទ្ធ | ការអំពាវនាវឱ្យគ្រីស្ទបរិស័ទរក្សាជំនឿ ទោះបីត្រូវប្រឈមនឹងសេចក្តីស្លាប់។ |

| ការជំនុំជម្រះប្រកបដោយយុត្តិធម៌ | ព្រះជាម្ចាស់នឹងរកយុត្តិធម៌សម្រាប់អ្នកដែលត្រូវបានគេធ្វើបាប។ |

| សេចក្តីសង្ឃឹមដ៏រុងរឿង | ការបញ្ចប់នៃទុក្ខសោក ទឹកភ្នែក និងសេចក្តីស្លាប់។ |

៤. របៀបយល់អំពីនិមិត្តសញ្ញា

សៀវភៅវិវរណៈប្រើរូបភាពដូចជា សត្វសាហាវ នាគ ពណ៌ និងលេខ (ដូចជាលេខ ៧ ដែលតំណាងឱ្យភាពគ្រប់លក្ខណៈ)។ រូបភាពទាំងនេះមិនមែនសម្រាប់បំភ័យឡើយ ប៉ុន្តែដើម្បីបង្ហាញថាអំណាចនៃអំពើបាបមើលទៅគួរឱ្យខ្លាច ប៉ុន្តែអំណាចរបស់ព្រះគឺធំជាងឆ្ងាយណាស់។

មេរៀន៖

គម្ពីរវិវរណៈជាសៀវភៅពោរពេញដោយ «ភ្លើង និងលោហិត» ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីពិភពលោករបស់យើងដែរ។ កណ្ឌនេះធ្វើឱ្យយើងងឿងឆ្ងល់ដោយសាររចនាបថ រូបភាព និងតក្កវិជ្ជាដ៏ចម្លែក។ នៅចំពោះមុខគម្ពីរនេះ យើងមិនគួរសួរថា «តើនេះតំណាងឱ្យអ្វី?» នោះទេ ប៉ុន្តែគួរស្វែងយល់ថា «តើកណ្ឌនេះបង្កើតអារម្មណ៍បែបណាដល់យើង?»។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ «សោ» មួយចំនួនខាងក្រោមនេះ នឹងជួយអ្នកឱ្យឈានចូលទៅក្នុងខ្លឹមសារនៃគម្ពីរនេះ៖

អ្វីទៅជា «វិវរណៈ»?

សៀវភៅនេះ និងសៀវភៅដានីអែល ជាវិវរណៈតែពីរគត់នៅក្នុងព្រះគម្ពីរ ប៉ុន្តែ នោះជាប្រភេទអក្សរសិល្ប៍ ដែលជនជាតិយូដាពេញនិយមបំផុតនៅសម័យនោះ។

• អត្ថន័យ៖ ក្នុងសម័យមានវិបត្តិ ដើម្បីរក្សាជំនឿ និងសេចក្តីសង្ឃឹមរបស់អ្នកជឿ អ្នកនិពន្ធព្យាយាម «សម្ដែង» ទីបញ្ចប់នៃប្រវត្តិសាស្ត្រ ឬដក «វាំងនន» ចេញ (re-velare ជាភាសាឡាតាំង apo-kaluptein ជាភាសាក្រិក) ដែលបិទបាំងទីបញ្ចប់នៃពេលវេលា។
• ទស្សនវិស័យ៖ ការសម្ដែងនេះមានលក្ខណៈ អវិជ្ជមានចំពោះបច្ចុប្បន្នកាល (ពិភពលោកស្ថិតក្រោមអំណាចអាក្រក់ មិនអាចស្រោចស្រង់បាន) ប៉ុន្តែមានលក្ខណៈ វិជ្ជមានចំពោះអនាគត (ចុងក្រោយ ព្រះជាម្ចាស់នឹងឈ្នះ ហើយបង្កើតពិភពលោកថ្មីឡើងវិញ)។
• បច្ចេកទេសសរសេរ៖ អ្នកនិពន្ធតែងតែយកឈ្មោះបុគ្គលល្បីៗក្នុងអតីតកាលមកប្រើ ដើម្បី «ទាយ» ពីព្រឹត្តិការណ៍ដែលបានកើតឡើងរួចហើយរហូតដល់សម័យដែលលោកកំពុងរស់នៅ និងទាយពីអនាគតកាល។ នេះគឺជាការសិក្សាពី «គន្លងនៃប្រវត្តិសាស្ត្រ» ដើម្បីមើលថាតើព្រះជាម្ចាស់ដឹកនាំពិភពលោកយ៉ាងដូចម្តេច។ អ្នកនិពន្ធវិវរណៈសរសេរប្រហែលជាឆ្នាំ ៩៥ ប៉ុន្តែធ្វើហាក់ដូចជាសរសេរនៅឆ្នាំ ៦០ វិញ។

ឮសៀវភៅនៃទំនាយ

ដោយសារនេះជាវិវរណៈបែបគ្រីស្តបរិស័ទ គេបានផ្លាស់ប្តូរប្រភេទអក្សរសិល្ប៍នេះយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។ គ្រីស្តបរិស័ទទទួលស្គាល់ថា ព្រះយេស៊ូជាព្រះមេស្ស៊ី ដូច្នេះទីបញ្ចប់នៃប្រវត្តិសាស្ត្របានមកដល់ជាមួយព្រះអង្គហើយ។

• អ្នកនិពន្ធពិតប្រាកដ៖ គាត់មិនលាក់ខ្លួនក្រោយឈ្មោះក្លែងក្លាយទេ គាត់ប្រាប់ឈ្មោះត្រង់ៗថា យ៉ូហាន ហើយស្ថិតនៅកោះ ប៉ាត់ម៉ូស។ គាត់បង្ហាញខ្លួនក្នុងនាមជាសាក្សីនៃព្រះគ្រីស្តដ៏មានព្រះជន្មរស់។
• សុទិដ្ឋិនិយម៖ ខុសពីវិវរណៈយូដា គ្រីស្តបរិស័ទមានភាពសុទិដ្ឋិនិយមជានិច្ច ព្រោះពួកគេដឹងថាព្រះគ្រីស្តបានឈ្នះហើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះអង្គកំពុងធ្វើការនៅក្នុងពិភពលោក។ ដូចពួកព្យាការីទាំងអស់ដែរ អ្នកនិពន្ធព្យាយាមបកស្រាយប្រវត្តិសាស្ត្របច្ចុប្បន្ន ដើម្បីស្វែងរកអត្ថន័យលាក់កំបាំង។

ពិធីបុណ្យ និងសក្ការបូជា

យើងអាចជួបព្រះអម្ចាស់ក្នុងពិធីបុណ្យ ដូចព្រះអង្គនឹងសម្ដែងព្រះអង្គនៅពេលបញ្ចប់នៃពេលវេលា។ អគ្គសញ្ញានានាធ្វើឱ្យព្រះអង្គមានវត្តមានក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់យើង។ អ្នកនិពន្ធបានយកទម្រង់នៃពិធីបុណ្យយូដាមកប្រើ ដើម្បីបង្ហាញពីសារនៃសេចក្តីសង្ឃឹមរបស់គាត់។

អ្នកនិពន្ធ

តើលោកយ៉ូហាននេះជាអ្នកដែលបានសរសេរកណ្ឌគម្ពីរដំណឹងល្អទីបួន ឬទេ? មានហេតុផលជាច្រើនទាំងផ្នែករចនាបថ និងគំនិត ដែលអាចឱ្យយើងឆ្លើយថា «បាទ» ឬ «ទេ»។ យើងអាចផ្អែកលើប្រពៃណីដែលចាត់ទុកថាជាមនុស្សតែមួយ ប៉ុន្តែសំណួរនេះគឺជារឿងបន្ទាប់បន្សំប៉ុណ្ណោះ។

ការអានរួមនូវគម្ពីរវិវរណៈ

ហេតុអ្វីបានជាយើងមិនសាកល្បងអានសៀវភៅនេះឱ្យចប់ក្នុងពេលតែមួយ? ទោះបីជាមានវគ្គខ្លះហាក់ដូចជាស្រពិចស្រពិលក៏ដោយ មិនមែនជាបញ្ហាសំខាន់ឡើយ។ ការអានគម្ពីរវិវរណៈ ប្រៀបដូចជាការចូលទៅក្នុងសារមន្ទីរដែលតាំងបង្ហាញផ្ទាំងក្រណាត់ប៉ាក់ដ៏ស្មុគស្មាញ៖ យើងប្រហែលជាមិនយល់រាល់ព័ត៌មានលម្អិតទាំងអស់ ប៉ុន្តែយើងអាច «រស់នៅ» ក្នុងបរិយាកាស និងខ្លឹមសាររួមនៃស្នាដៃនោះ។

ខាងក្រោមនេះ មានចំណុចណែនាំមួយចំនួនដើម្បីជួយឱ្យអ្នកអានវិវរណៈ ដោយបែងចែកជាបីផ្នែកធំៗ៖

១. ព្រះសហគមន៍ពិតៗ (ជំពូក ១-៣)

បន្ទាប់ពីសេចក្ដីផ្ដើមខ្លី (១:១-៣) លោកយ៉ូហានបានផ្ញើសារទៅកាន់ ព្រះសហគមន៍ទាំងប្រាំពីរ នៅតំបន់អាស៊ី។ លេខ ៧ គឺជាលេខនិមិត្តរូបតំណាងឱ្យ «ភាពពេញលេញ»។ ដូច្នេះ សារនេះសំដៅលើព្រះសហគមន៍ទាំងមូល ប៉ុន្តែជាព្រះសហគមន៍ដែលមានទាំងចំណុចខ្វះខាត និងគុណធម៌។ មិនមែនជាព្រះសហគមន៍ក្នុងក្ដីស្រមៃដ៏ល្អឥតខ្ចោះនោះទេ ប៉ុន្តែជាព្រះសហគមន៍ពោរពេញដោយភាពទន់ខ្សោយ មានការភ័យខ្លាច មានបាប និងមានបំណងប្រាថ្នាដ៏ទន់ខ្សោយក្នុងការបម្រើព្រះអម្ចាស់។

និមិត្តរូបនៃ បុត្រមនុស្ស (១:៩-២០) បញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា ជីវិតរបស់ព្រះសហគមន៍ប្រព្រឹត្តទៅនៅចំពោះមុខព្រះគ្រីស្តដ៏រុងរឿង។ ជំពូកទាំងនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ ព្រោះជំពូកនោះធ្វើឱ្យរឿងរ៉ាវដទៃទៀតមិនអរូបី និងទាក់ទងមកកាន់យើង។

២. ព្រះសហគមន៍តស៊ូ (ជំពូក ៤-២០)

ត្រង់នេះយើងចាប់ផ្ដើមនៃខ្លឹមសារវិវរណៈពិតប្រាកដ។ យើងឃើញព្រះសហគមន៍កំពុងតស៊ូក្នុងបញ្ហានៃសម័យកាលរបស់ខ្លួន និងគ្រប់សម័យកាល ដែលបែងចែកជាពីរទិដ្ឋភាព៖

ក. ព្រះសហគមន៍ និងអ៊ីស្រាអែល (ជំពូក ៤-១១)

តើព្រះសហគមន៍ដែលចាត់ទុកខ្លួនឯងជា «អ៊ីស្រាអែលថ្មី» មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងណានឹងសាសនាយូដាដែលប្រឆាំងនឹងខ្លួន? លោកយ៉ូហានឆ្លើយថា៖ ព្រះសហគមន៍ជា «សំណល់ដ៏តូច» នៃអ៊ីស្រាអែល ជាអ្នកដែលស្មោះត្រង់នឹងព្រះជាម្ចាស់ដោយជឿលើព្រះយេស៊ូ ប៉ុន្តែជាប្រជារាស្ត្រដែលបើកចំហចំពោះគ្រប់សាសន៍ទាំងអស់។

• ពិធីបុណ្យនៅស្ថានបរមសុខ (ជំពូក ៤-៥)៖ ចាប់ផ្ដើមដោយនិមិត្តរូបដ៏អស្ចារ្យអំពីព្រះជាម្ចាស់ដែលជាម្ចាស់នៃប្រវត្តិសាស្ត្រ និងព្រះវិញ្ញាណ។ កូនចៀម (ព្រះគ្រីស្ត ដែលត្រូវគេសម្លាប់ នៅតែមានព្រះជន្ម) មានអំណាចបើក ត្រាទាំងប្រាំពីរ នៃព្រះគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីចាស់។
• ព្រឹត្តិការណ៍មើលពី «ស្ថានបរមសុខ» (៦:១-៨:១)៖ ការបើកត្រាទាំងប្រាំពីរផ្ដល់ឱ្យយើងនូវអត្ថន័យដែលលាក់កំបាំងនៃព្រឹត្តិការណ៍នានា។ ចូរពិនិត្យមើលប្រជារាស្ត្ររបស់ព្រះជាម្ចាស់នៅចុងបញ្ចប់នៃពេលវេលា ដែលមានពីរប្រភព៖
  • មកពីសាសនាយូដា (៧:១-៨)៖ មានចំនួន ១៤៤,០០០ នាក់។ នេះមិនមែនជាចំនួនកំណត់ដ៏តិចតួចដូចក្រុមនិកាយខ្លះយល់ឡើយ ប៉ុន្តែជាចំនួនដ៏ច្រើនឥតគណនា (១២ ជាលេខតំណាងអ៊ីស្រាអែល ដូច្នេះ ១២ លើកជាការ៉េ គុណនឹង ១,០០០ គឺជាចំនួនដ៏លើសលប់)។
  • មកពីសាសន៍ដទៃ (៧:៩-១៧)៖ ពួកគេជាហ្វូងមនុស្សយ៉ាងច្រើនកុះករដែលគ្មាននរណាអាចរាប់អស់បានឡើយ។

ចំណេះដឹងបន្ថែម៖ «អាថ៌កំបាំង» នៃយុគសម័យកណ្ដាល

ក្នុងរឿងភាគល្ខោនដែលគេលេងនៅមុខព្រះវិហារសម័យមុន គេមិនដែលប្តូរឈុតឆាកឡើយ៖ គេមើលឃើញព្រឹត្តិការណ៍នៅលើផែនដីនៅម្ខាង និងតុលាការស្ថានបរមសុខដែលកំពុងជំនុំជម្រះព្រឹត្តិការណ៍នោះនៅម្ខាងទៀតក្នុងពេលតែមួយ។

លោកយ៉ូហានប្រើវិធីសាស្ត្រនេះដែរ៖ គាត់បង្ហាញព្រឹត្តិការណ៍មួយតាមរយៈរូបភាព (ការបើកត្រាទាំង ៧ ក្នុងជំពូក ៦-៧) បន្ទាប់មកបង្ហាញពីអត្ថន័យមើលមិនឃើញនៃព្រឹត្តិការណ៍នេះចំពោះអ្នកជឿ (ការផ្លុំត្រែទាំង ៧ ក្នុងជំពូក ៨-១១)។ គ្មានហេតុការណ៍ខុសគ្នាដែលបូកបន្ថែមគ្នានោះទេ ប៉ុន្តែគឺជា «មុខពីរ» (មុខដែលមើលឃើញ និងមុខដែលលាក់កំបាំង) នៃព្រឹត្តិការណ៍តែមួយ។

ខ. ព្រឹត្តិការណ៍នៅលើផែនដី (៨:៦–១១:១៩)

ការផ្លុំត្រែទាំងប្រាំពីរដែលប្រកាសពីទុក្ខវេទនា មិនមែនជារឿងបន្ថែមពីលើអ្វីដែលបានរៀបរាប់មុននោះទេ ប៉ុន្តែបង្ហាញពី «ទិដ្ឋភាពនៅលើផែនដី» នៃព្រឹត្តិការណ៍ដដែល។ ក្រោយពីការបំផ្លិចបំផ្លាញក្រុងយេរូសាឡឹមនៅឆ្នាំ ៧០ គេបានដេញអ៊ីស្រាអែលចេញក្រៅ ដើម្បីឱ្យសាសន៍ដទៃជាន់ឈ្លី (១១:១-២)។ ប៉ុន្តែព្រះសហគមន៍បានបន្តបេសកកម្មពីព្យាការីដ៏ល្បីល្បាញពីររូបនៃសម្ពន្ធមេត្រីចាស់គឺ លោកម៉ូសេ និងលោកអេលី (១១:៦) ជាពិសេសបន្តពីព្រះយេស៊ូ (១១:៧-១២) ដើម្បីនាំដំណឹងល្អទៅដល់ចុងបំផុតនៃពិភពលោក។

គ. ព្រះសហគមន៍ និងអំណាចផ្ដាច់ការ (ជំពូក ១២–២០)

និមិត្តរូបនៃ ស្ត្រី និងនាគ (១២:១-៦) ជាចំណុចដ៏សំខាន់ ដែលបង្ហាញពីខ្លឹមសារទាំងមូល៖ ព្រះសហគមន៍បង្កើតព្រះមេស្ស៊ីនៅភ្នំគូលកូថា ព្រះយេស៊ូទទួលសិរីរុងរឿង ហើយមារសាតាំងចាញ់។ មារសាតាំងព្យាយាមធ្វើបាបព្រះសហគមន៍ ប៉ុន្តែព្រះជាម្ចាស់ការពារនាងជានិច្ច។

• កម្លាំងដែលប្រឈមមុខដាក់គ្នា (១២:៧–១៤:៥)៖ នៅ «ស្ថានបរមសុខ» ទេវទូតមីកាអែលបានឈ្នះនាគ ពោលគឺព្រះជាម្ចាស់ឈ្នះអំពើអាក្រក់ (១២:៧-១៨)។ ជាក់ស្ដែងនៅលើផែនដី មានការតស៊ូរវាងអំណាចដែលមារដឹកនិងអ្នកស្មោះត្រង់នឹងកូនចៀម។ អំណាចអាក្រក់តំណាងដោយ សត្វសាហាវពីរ៖
  1. សត្វសាហាវពីសមុទ្រ (១៣,១-១០)៖ និមិត្តរូបនៃអាណាចក្រផ្ដាច់ការ (សម័យនោះគឺរ៉ូម)។
  2. សត្វសាហាវពីដី (១៣,១១-១៨៖ និមិត្តរូបនៃមនោគមវិជ្ជាដែលបម្រើអាណាចក្រផ្ដាច់ការទាំងនោះ។
• ការប្រកាសសាលក្រម (១៤:៦–១៩:១០)៖ ជ័យជម្នះរបស់អ្នកជឿត្រូវឆ្លងកាត់ការរងទុក្ខវេទនា (មរណសាក្សី) ប៉ុន្តែជ័យជម្នះមានពិតប្រាកដ។ អាណាចក្រផ្ដាច់ការ (តំណាងដោយក្រុងបាប៊ីឡូន ឬស្រីពេស្យាដ៏ធំ) នឹងត្រូវរលាយសាបសូន្យ។
• ជ័យជម្នះចុងក្រោយ (១៩:១១–២០:១៥)៖ ព្រះគ្រីស្តសម្ដែងព្រះអង្គដោយស្លៀកពាក់ពណ៌ក្រហម (មិនមែនដោយសារឈាមសត្រូវឡើយ ប៉ុន្តែដោយសារលោហិតរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់)។

៣. ព្រះសហគមន៍ពោរពេញដោយសិរីរុងរឿង (ជំពូក ២១–២២)

បន្ទាប់ពីជំពូកពោរពេញដោយភ្លើង និងលោហិត វគ្គបញ្ចប់នាំយើងចូលទៅក្នុងសន្តិភាពនៃ សួនមនោរម្យ។ ហាក់ដូចជាសួនច្បារក្នុងកណ្ឌកំណើតឡើងវិញ ប៉ុន្តែលោកយ៉ូហានបញ្ជាក់ថា វាមិនមែនជាការនឹកស្រមៃចង់បានសម័យកាលមាសដែលបាត់បង់នោះទេ ប៉ុន្តែជា «សេចក្ដីសង្ឃឹម» ដែលនៅខាងមុខយើង។

ព្រះសហគមន៍ចុះមកពីស្ថានបរមសុខ មានន័យថាជាព្រះសហគមន៍នៅលើផែនដីដែលយើងកំពុងរស់នៅផង និងជាព្រះសហគមន៍ដែលព្រះជាម្ចាស់បានបង្កើតឡើងវិញទាំងស្រុងផង។ ព្រះសហគមន៍ក្លាយជា រាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ជាទីក្រុងដែលព្រះអង្គគង់នៅជាមួយកូនចៀម ជាកន្លែងដែលគ្រប់ជាតិសាសន៍មានសេចក្ដីសុខ។ ព្រះសហគមន៍តែងតែអធិដ្ឋានថា៖ «ព្រះអម្ចាស់យេស៊ូអើយ សូមយាងមក!»។

និមិត្តរូបនៃតួលេខ (Symbolisme des chiffres)

ក្នុងគម្ពីរវិវរណៈ លេខនីមួយៗមានអត្ថន័យដ៏លាក់កំបាំង៖

• ប្រាំពីរ (៧)៖ លេខល្អឥតខ្ចោះ ភាពពេញលេញ។
• បីកន្លះ (៣.៥)៖ (ពាក់កណ្ដាលនៃលេខ ៧) តំណាងឱ្យភាពមិនគ្រប់លក្ខណៈ ទុក្ខវេទនា ពេលវេលានៃការល្បងល និងការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ (អាចជា ៣ ឆ្នាំកន្លះ ៤២ ខែ ឬ ១២៦០ ថ្ងៃ)។
• ដប់ពីរ (១២)៖ តំណាងឱ្យអ៊ីស្រាអែល (កុលសម្ព័ន្ធទាំង ១២) ឬរាស្ត្ររបស់ព្រះជាម្ចាស់។
• បួន (៤)៖ តំណាងឱ្យពិភពលោក (ទិសទាំងបួន៖ ខាងកើត ខាងលិច ខាងជើង ខាងត្បូង)។
• មួយពាន់ (១០០០)៖ ចំនួនដ៏ច្រើនដែលមិនអាចរាប់អស់បាន។

អត្ថបទខ្លះៗពីគម្ពីរវិវរណៈ

១. លិខិតផ្ញើទៅកាន់ព្រះសហគមន៍ទាំងប្រាំពីរ (ជំពូក ១-៣)

គេបានសរសេរលិខិតទាំងនេះតាមទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធដូចគ្នាទាំងអស់៖

• អាសយដ្ឋាន៖ ឈ្មោះព្រះសហគមន៍នីមួយៗ។
• រូបភាពព្រះគ្រីស្ត៖ គេបង្ហាញព្រះអង្គតាមរយៈនិមិត្តរូបដកស្រង់ចេញពីជំពូក ១ (ខ ៩-២០)។
• ការពិនិត្យវិចារណញ្ញាណ៖ មានការវាយតម្លៃលើចំណុចខ្លាំង (គុណធម៌) និងចំណុចខ្សោយ (កំហុស) រួចអញ្ជើញឱ្យប្រែចិត្ត។
• បន្ទរចុងក្រោយ៖ «អ្នកណាដែលមានត្រចៀក ចូរស្ដាប់សេចក្ដីដែលព្រះវិញ្ញាណមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ព្រះសហគមន៍ទាំងឡាយចុះ» រួមជាមួយការសន្យាប្រទានរង្វាន់ដល់ «អ្នកដែលឈ្នះ»។

ចំណុចគួរកត់សម្គាល់៖

• ស្ថានភាពជាក់ស្ដែង៖ លិខិតនីមួយៗផ្សារភ្ជាប់នឹងលក្ខណៈពិសេសនៃទីក្រុងនោះ។ ឧទាហរណ៍៖ នៅក្រុងឡៅឌីសេ មានសាលាពេទ្យដ៏ល្បីដែលផលិតថ្នាំលាបភ្នែក (៣:១៨) ឬនៅក្រុងសើដេស ដែលធ្លាប់ត្រូវសត្រូវវាយឆ្មក់ចូល «ដូចជាចោរ» (៣:៣)។ ស្ថានភាពទាំងនេះជា «ទីសម្គាល់នៃសម័យកាល» ដែលសហគមន៍ត្រូវបកស្រាយ។
• ការយាងមករបស់ព្រះគ្រីស្តក្នុងពិធីបុណ្យ៖ ជារឿយៗ រង្វាន់ដែលសន្យាដល់អ្នកឈ្នះ ដៅសម្គាល់លើ អគ្គសញ្ញា។ សម្លៀកបំពាក់ពណ៌ស (៣:៥) មកុដ (២:១០) និងឈ្មោះថ្មី (២:១៧) រំលឹកដល់ បុណ្យជ្រមុជទឹក។ ចំណែកឯនំម៉ាណា (២:១៧) ផ្លែឈើនៃដើមជីវិត (២:៧) និងជបុំលៀងជាមួយព្រះអង្គ (៣:២០) រំលឹកដល់ ពិធីអភិបូជា។

២. ពិធីអភិបូជា (ជំពូក ៤-៥)

នេះគឺជាអត្ថបទដ៏អស្ចារ្យបំផុតមួយក្នុងព្រះគម្ពីរ ដែលបង្ហាញពីអភិបូជានៅស្ថានបរមសុខ។

តួអង្គ និងនិមិត្តរូបសំខាន់ៗ៖

• ព្រឹទ្ធាចារ្យទាំង ២៤ រូប៖ តំណាងឱ្យអ្នកដឹកនាំប្រជារាស្ត្ររបស់ព្រះជាម្ចាស់ ( presbyterium) ដែលនៅជុំវិញព្រះអង្គ ដូចជាពួកបូជាចារ្យនៅជុំវិញលោកអភិបាលក្នុងពិធីបុណ្យ។
• តួអង្គមានជីវិតទាំង ៤៖ តំណាងឱ្យពិភពលោកដែលព្រះជាម្ចាស់បានបង្កើតមក (ទិសទាំង ៤)។
• ចង្កៀងទាំង ៧៖ តំណាងឱ្យព្រះវិញ្ញាណដ៏វិសុទ្ធ។
• សៀវភៅដែលបិទត្រា៖ តំណាងឱ្យព្រះគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីចាស់ ដែលគ្មាននរណាយល់បាន លុះត្រាតែព្រះយេស៊ូជាអ្នកបើកសម្ដែងឱ្យ។

អាថ៌កំបាំងនៃព្រះគ្រីស្ត៖

ទេវទូតប្រកាសពី «តោ» (អំណាច) ប៉ុន្តែអ្វីដែលលេចចេញមកបែរជា «កូនចៀម» ដែលត្រូវគេបូជា (ការលះបង់) ទៅវិញ (៥:៥-៦)! សេចក្ដីនេះបង្ហាញថាជ័យជម្នះរបស់ព្រះជាម្ចាស់សម្រេចបានតាមរយៈសេចក្ដីស្រឡាញ់ និងទុក្ខលំបាក។

ការផ្សារភ្ជាប់នឹងពិធីបុណ្យ (Liturgie)៖

រចនាសម្ព័ន្ធក្នុងជំពូក ៤-៥ ដើរតាមលំដាប់លំដោយនៃពិធីបុណ្យយូដា និងគ្រីស្តបរិស័ទ៖

1. ការសរសើរតម្កើងព្រះជាម្ចាស់ជា ព្រះបង្កើតពិភពលោក។
2. ការសរសើរតម្កើងព្រះគ្រីស្តដែល បើកសៀវភៅច្បាប់ ឱ្យយើងយល់។
3. ការសរសើរតម្កើង កូនចៀមនៃបុណ្យចម្លង ដែលជួយសង្គ្រោះយើង និងធ្វើឱ្យប្រជារាស្ត្ររបស់ព្រះអង្គក្លាយជា «រាជាណាចក្រនៃពួកបូជាចារ្យ» ដើម្បីថ្វាយបង្គំព្រះជាម្ចាស់ក្នុងនាមមនុស្សលោកទាំងមូល។

ក្នុងពិធីអភិបូជារបស់យើងសព្វថ្ងៃ យើងក៏រកឃើញចំណុចទាំងនេះដែរ៖ យើងរួមជាមួយពួកទេវទូត ច្រៀងថា «ព្រះដ៏វិសុទ្ធ! ដ៏វិសុទ្ធ! ដ៏វិសុទ្ធ!» ដើម្បីសរសើរតម្កើងព្រះដែលបង្កើតពិភពលោក និងសរសើរតម្កើងកូនចៀមដែលដោះបាបចេញពីមនុស្សលោក។

ស្រ្តី និងនាគ

ជំពូកទី ១២ នៃគម្ពីរវិវរណៈ ជាសេចក្ដីសង្ខេបដ៏សំខាន់នៃសៀវភៅទាំងមូល។ ដើម្បីយល់ពីអត្ថន័យនៃជំពូកនេះ យើងត្រូវស្គាល់តួអង្គសំខាន់ៗជាមុនសិន៖

១. តួអង្គសំខាន់ៗតាមនិមិត្តរូប

• នាគ: តាម ខ ៩ នាគនេះជានាគពីបុរាណ ដែលគេហៅថា មារសាតាំង ឬ អារក្ស ជាអ្នកដែលនាំពិភពលោកទាំងមូលឱ្យវង្វេង។
• កូន: ខ ៥ ដកស្រង់ចេញពីទំនុកតម្កើង ២:៩ សំដៅលើព្រះមេស្ស៊ីដែលនឹងត្រូវត្រួតត្រាលើសាសន៍ទាំងអស់ដោយដំបងដែក។ ក្នុងសម្ពន្ធមេត្រីថ្មី បទគម្ពីរនេះសម្ដៅលើ ព្រះយេស៊ូគ្រីស្ត ជាពិសេសក្នុងពេលព្រះអង្គរស់ឡើងវិញ និងយាងឡើងទៅស្ថានបរមសុខ (១៣:៣៣)។
• ស្ត្រី: ដើម្បីស្គាល់ស្ត្រីនេះ យើងត្រូវមើលទំនាក់ទំនងរបស់នាងជាមួយនឹង «កូន»។ នាងមិនមែនតំណាងឱ្យបុគ្គលម្នាក់ (ដូចជាព្រះនាងម៉ារីតែម្នាក់) នោះទេ ប៉ុន្តែតំណាងឱ្យ ប្រជារាស្ត្ររបស់ព្រះជាម្ចាស់ ឬ «បុត្រីនៃទីក្រុងស៊ីយ៉ូន» (អេសាយ ៥៤:១; ៦៦:៧)។ នាងជាអ៊ីស្រាអែលដែលបង្កើតព្រះមេស្ស៊ី និងជាព្រះសហគមន៍ដែលបន្តបង្កើតសាវ័ករបស់ព្រះអង្គក្នុងទុក្ខវេទនា (យ៉ូហាន ១៦:២១-២២)។

២. ជោគវាសនារបស់ស្ត្រី និងអត្ថន័យនៃ «វាលរហោស្ថាន» (១២:១៣-១៤)

បន្ទាប់ពីកូនរបស់នាងត្រូវបានលើកទៅឯព្រះជាម្ចាស់ នាគក៏ចាប់ផ្ដើមធ្វើទុក្ខបុកម្នេញស្ត្រីនោះ៖

• វាលរហោស្ថាន: នាងបានរត់គេចទៅកាន់វាលរហោស្ថាន ជាកន្លែងដែលព្រះជាម្ចាស់បានរៀបចំទុកសម្រាប់នាង។ ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រព្រះគម្ពីរ វាលរហោស្ថានរំលឹកដល់ «ការចេញពីស្រុកអេស៊ីប»។ គឺជាកន្លែងនៃការល្បងល ប៉ុន្តែក៏ជាកន្លែងដែលព្រះជាម្ចាស់ថែរក្សា និងចិញ្ចឹមបីបាច់ប្រជារាស្ត្ររបស់ព្រះអង្គ (ដូចជាពេលព្រះអង្គប្រទាននំម៉ាណា)។
• ពេលវេលា (១២៦០ ថ្ងៃ ឬ ៣ ឆ្នាំកន្លះ): ដូចយើងបានរៀបរាប់ខាងលើ លេខនេះតំណាងឱ្យពេលវេលានៃការសាកល្បង និងការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញដែលមានកំណត់ (មិនមែននៅរហូតឡើយ)។

បុណ្យចម្លង និងជីវិតគ្រីស្តបរិស័ទ

អត្ថបទនេះសង្ខេបពីដំណើរនៃ «បុណ្យចម្លង» និងស្ថានភាពរបស់ព្រះសហគមន៍៖

1. ជ័យជម្នះបានសម្រេចរួចហើយ៖ ដោយព្រះយេស៊ូបានសោយទិវង្គត និងរស់ឡើងវិញ (គេលើកកូនទៅកាន់បល្ល័ង្កព្រះជាម្ចាស់) ព្រះគ្រីស្តបានឈ្នះសាតាំងរួចជាស្រេច។
2. ព្រះសហគមន៍ក្នុងស្ថានភាព «និរទេស»៖ ចាប់ពីព្រះយេស៊ូបានឡើងទៅស្ថានបរមសុខ រហូតដល់ទីបញ្ចប់នៃពិភពលោក ព្រះសហគមន៍រស់នៅក្នុងស្ថានភាពដូចជាការធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់វាលរហោស្ថាន។ យើងស្ថិតក្នុងពិភពលោកដែលអំណាចអាក្រក់នៅតែព្យាយាមវាយប្រហារ ប៉ុន្តែយើងមិនភ័យខ្លាចឡើយ ព្រោះព្រះជាម្ចាស់ការពារយើង។

អត្ថន័យសម្រាប់ជីវិតគ្រីស្តបរិស័ទ

• សេចក្ដីសង្ឃឹម៖ ទោះបីជាមានការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ ឬការឈឺចាប់ក្នុងសង្គម (ដូចជាសត្វសាហាវដែលតំណាងឱ្យអំណាចផ្ដាច់ការ) ក៏ដោយ ក៏យើងដឹងថាអំពើអាក្រក់បានចាញ់រួចទៅហើយ។
• ការអត់ធ្មត់៖ ជីវិតគ្រីស្តបរិស័ទគឺជាការដើរតាមផ្លូវ (ការចេញដំណើរ) ឆ្ពោះទៅកាន់ទឹកដីសន្យា ពោលគឺព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់។

៣. ព្រះសហគមន៍ពោរពេញដោយសិរីរុងរឿង (ជំពូក ២១-២២)

ជំពូកបញ្ចប់នៃគម្ពីរវិវរណៈ ជាផ្ទាំងទស្សនីយភាពដ៏ស្រស់ត្រកាលបំផុត។ ជំពូកនេះបង្ហាញថា ព្រះជាម្ចាស់នឹងបំពេញរាល់សេចក្ដីសង្ឃឹម និងការរង់ចាំតាំងពីសម្ពន្ធមេត្រីចាស់មកឱ្យបានជាស្ថាពរ។

ការបង្កើតជាថ្មី៖ ការត្រឡប់ទៅរកសួនមនោរម្យដែលល្អជាងមុន

ការបង្កើតលើកទីពីរនេះមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងការបង្កើតលើកទីមួយក្នុងកណ្ឌកំណើត ប៉ុន្តែ គ្មានវត្តមានសត្វពស់ (មារ) និងអំពើបាបទៀតឡើយ។

• អ្វីដែលត្រូវបានលុបចោល៖ ក្នុង កណ ៣ ព្រះជាម្ចាស់បានដេញមនុស្សឱ្យចេញពីសួន។ ក្នុងវិវរណៈ ២១:៤ ព្រះអង្គបានដេញបណ្តាសាឱ្យចេញ៖ «គ្មានសេចក្ដីស្លាប់ទៀតឡើយ ក៏គ្មានទុក្ខសោក គ្មានសម្រែកយំ ឬសេចក្ដីឈឺចាប់ទៀតដែរ»។
• ការបាត់បង់សមុទ្រ៖ ក្នុងនិមិត្តរូបព្រះគម្ពីរ សមុទ្រជាជម្រកនៃអំណាចអាក្រក់ និងភាពវឹកវរ។ ក្នុងពិភពថ្មី «សមុទ្រក៏លែងមានទៀតដែរ» (២១:១) មានន័យថា ព្រះជាម្ចាស់បានកម្ចាត់អំពើអាក្រក់ អស់រលីង។

ក្រុងយេរូសាឡឹមថ្មី៖ លំនៅដ្ឋានរបស់ព្រះជាម្ចាស់ជាមួយមនុស្សលោក

ទីក្រុងដ៏វិសុទ្ធនេះចុះមកពីស្ថានបរមសុខ ដែលបញ្ជាក់ថា ជាអំណោយពីព្រះជាម្ចាស់ផង និងជាលទ្ធផលនៃព្រះសហគមន៍នៅលើផែនដីពោរពេញដោយសិរីរុងរឿងផង។

• វត្តមានរបស់ព្រះជាម្ចាស់ សម្រេចនូវទំនាយ «អេម៉ាណូអែល» (ព្រះគង់ជាមួយយើង)។ ព្រះអង្គតាំងលំនៅនៅក្នុងចំណោមមនុស្សលោក (២១:៣)។
• គ្មានព្រះវិហារ៖ ក្នុងក្រុងថ្មីនេះ គ្មានអគារព្រះវិហារឡើយ ព្រោះព្រះអម្ចាស់ជាព្រះដ៏មានចេស្តាបំផុត និងកូនចៀម ជាព្រះវិហារផ្ទាល់តែម្ដង។ ព្រះអង្គជាពន្លឺដែលបំភ្លឺទីក្រុង នាំឱ្យលែងត្រូវការពន្លឺព្រះអាទិត្យ ឬចង្កៀង។
• គ្រឹះទាំង ១២៖ គ្រឹះនៃក្រុងមានគ្រីស្តទូតទាំង ១២ រូប ប៉ុន្តែគ្រឹះដ៏រឹងមាំបំផុតតែមួយគត់គឺ ព្រះគ្រីស្ត (១ ករ ៣:១១)។

ប្រភពនៃជីវិត និងព្រះវិញ្ញាណ

«ទឹកនៃជីវិត» ស្រោចស្រពសួនមនោរម្យថ្មីនេះ។ ទឹកនេះហូរចេញពីបល្ល័ង្ករបស់ព្រះជាម្ចាស់ និងពីកូនចៀម។

• ទន្លេនៃជីវិត៖ រំលឹកដល់ទន្លេក្នុងសួនអេដែន និងទំនាយរបស់លោកអេសេគីអែល (៤៧:១-១២) អំពីទឹកដែលហូរចេញពីព្រះវិហារធ្វើឱ្យអ្វីៗមានជីវិតឡើងវិញ។
• ដើមឈើនៃជីវិត៖ ផ្លែឈើនេះព្យាបាលគ្រប់ជាតិសាសន៍។ ទឹកនៃជីវិតនេះមានឈ្មោះថា ព្រះវិញ្ញាណដ៏វិសុទ្ធ ដែលព្រះជាម្ចាស់ប្រទានឱ្យយើងតាំងពីពេលដែលលោហិត និងទឹកហូរចេញពីចំហៀងព្រះកាយព្រះយេស៊ូនៅលើឈើឆ្កាង (យ៉ូហាន ១៩:៣៤)។

សេចក្ដីសន្និដ្ឋាន៖ ព្រះគ្រីស្តនៃគម្ពីរវិវរណៈ

អ្វីៗទាំងអស់នេះមិនមែននៅឆ្ងាយដាច់ស្រយាលពីយើងនោះទេ ប៉ុន្តែ មានវត្តមានរួចជាស្រេច តាមរយៈពិធីបុណ្យ និង អគ្គសញ្ញារបស់ព្រះសហគមន៍។ រាល់ពេលដែលយើងចូរួមអភិបូជា យើងកំពុងតែភ្លក់រសជាតិនៃភោជនាហារក្នុងព្រះរាជ្យថ្មីនេះហើយ។

សៀវភៅទាំងមូលបញ្ចប់ដោយពាក្យអង្វរដ៏មានសេចក្ដីសង្ឃឹមបំផុត៖

«អាម៉ែន! ព្រះអម្ចាស់យេស៊ូអើយ សូមយាងមក!»

ព្រះគ្រីស្តពោរពេញដោយសិរីរុងរឿង

នៅក្នុងនិមិត្តរូបនៃគម្ពីរវិវរណៈ ព្រះយេស៊ូគ្រីស្តគង់នៅលើបល្ល័ង្កក្នុងនាមជាម្ចាស់នៃសកលលោក។

• វត្តមានរបស់ព្រះជាម្ចាស់៖ លោកយ៉ូហានមើលឃើញ «ម្នាក់» គង់លើបល្ល័ង្ក ប៉ុន្តែលោកមិនអាចដាក់ឈ្មោះបានឡើយ ព្រោះអានុភាពរបស់ព្រះជាម្ចាស់ហួសពីការពណ៌នា។ មានតែតាមរយៈ «បុត្រមនុស្ស» (ព្រះយេស៊ូ) ប៉ុណ្ណោះ ទើបយើងអាចស្គាល់ព្រះភក្ត្ររបស់ព្រះជាម្ចាស់បាន។
• អាល់ហ្វា និងអូមេហ្គា៖ ព្រះអង្គជាដើមដំបូង និងជាចុងបំផុត។ ព្រះអង្គកាន់សោនៃសេចក្ដីស្លាប់ និងស្ថានឃុំព្រលឹងមនុស្សស្លាប់ ដែលបញ្ជាក់ថាព្រះអង្គបានឈ្នះសេចក្ដីស្លាប់ជាស្ថាពរ។

កូនចៀមដែលគេបានបូជា

លោកយ៉ូហានចូលចិត្តប្រើនាមនេះសម្រាប់ព្រះយេស៊ូ (ប្រើ ២៨ ដងក្នុងវិវរណៈ)។

• សញ្ញានៃការឈ្នះ៖ កូនចៀមនេះមានស្នាមរបួសពីការបូជានៅលើឈើឆ្កាង ប៉ុន្តែ «ឈរ» (តំណាងឱ្យការរស់ឡើងវិញ)។ នេះគឺជាអាថ៌កំបាំងដ៏អស្ចារ្យ៖ ជ័យជម្នះរបស់ព្រះជាម្ចាស់មិនមែនសម្រេចដោយអំពើហឹង្សាទេ ប៉ុន្តែដោយសារសេចក្ដីស្រឡាញ់ដែលហ៊ានលះបង់ជីវិត។
• អ្នកគង្វាលដ៏ល្អ៖ ផ្ទុយស្រឡះពីអំណាចនៃសត្វសាហាវ កូនចៀមនេះជា «គង្វាល» ដែលនាំប្រជារាស្ត្រទៅកាន់ប្រភពទឹកនៃជីវិត និងជូតទឹកភ្នែកចេញពីភ្នែករបស់ពួកគេ (៧:១៧)។

បុត្រមនុស្ស

• សម្លៀកបំពាក់៖ ស្លៀកពាក់អាវវែង និងមានខ្សែក្រវាត់មាស តំណាងឱ្យមុខងារជា «បូជាចារ្យ» និង «ស្ដេច»។
• សក់ និងភ្នែក៖ សក់សដូចរោមចៀម (តំណាងឱ្យភាពអស់កល្ប) និងភ្នែកដូចអណ្ដាតភ្លើង (តំណាងឱ្យការជ្រាបដឹងសព្វគ្រប់ ធ្លុះធ្លាយដល់ជម្រៅចិត្តមនុស្ស)។
• ដាវពីរមុខ៖ ចេញពីព្រះឱស្ឋរបស់ព្រះអង្គ គឺតំណាងឱ្យ «ព្រះបន្ទូល» ដែលបែងចែកសេចក្ដីល្អ និងសេចក្ដីអាក្រក់។

ព្រះវិញ្ញាណ

• អណ្ដាតភ្លើងទាំងប្រាំពីរ៖ ដែលឆេះនៅចំពោះមុខបល្ល័ង្កព្រះជាម្ចាស់ បញ្ជាក់ពីពន្លឺ និងជីវិតដែលមកពីព្រះអង្គ។
• អ្នកបកប្រែ៖ ក្នុងលិខិតទាំងប្រាំពីរ គឺព្រះវិញ្ញាណដែល «មានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ព្រះសហគមន៍» ដើម្បីពន្យល់ពីផ្លូវរបស់ព្រះគ្រីស្ត។
• សេចក្ដីស្រឡាញ់៖ ព្រះវិញ្ញាណជាអ្នកដែលជំរុញចិត្តព្រះសហគមន៍ (កូនក្រមុំ) ឱ្យស្រែកហៅព្រះអម្ចាស់ថា៖ «សូមយាងមក!»។

សេចក្ដីសន្និដ្ឋាននៃដំណើរកម្សាន្តរបស់យើងក្នុងព្រះគម្ពីរវិវរណៈ

យើងបានបញ្ចប់ការសិក្សាតាំងពីដើមរហូតដល់ចប់។ គម្ពីរវិវរណៈមិនមែនជាសៀវភៅ ដើម្បីបំភ័យយើងអំពីថ្ងៃអវសានពិភពលោកនោះទេ ប៉ុន្តែគឺជា «សៀវភៅនៃសេចក្ដីសង្ឃឹម»។ កណ្ឌនេះប្រាប់យើងថា ទោះបីជាពិភពលោកហាក់ដូចជាស្ថិតក្នុងភាពងងឹត ឬអំពើអាក្រក់យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ ព្រះគ្រីស្តបានឈ្នះរួចហើយ។

បេសកកម្មរបស់យើងក្នុងនាមជាអ្នកជឿ គឺការធ្វើជា «សាក្សី» នៃជ័យជម្នះនេះ តាមរយៈជីវិតដែលពោរពេញដោយសេចក្ដីស្រឡាញ់ និងការអត់ទោស រហូតដល់ថ្ងៃដែលទីក្រុងយេរូសាឡឹមថ្មីចុះមកលើផែនដីជាស្ថាពរ។

ការចាប់ផ្តើមនៃដំណឹងល្អ

ការចាប់ផ្តើម... ពិតជាចំណងជើងដ៏គួរឱ្យប្លែកសម្រាប់ផ្នែកសន្និដ្ឋាន! តាមពិត ពាក្យនេះមានអត្ថន័យពីរ និងឱ្យយើងបញ្ចប់ដំណើរឆ្លងកាត់ព្រះគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីថ្មីក្នុងទិសដៅពីរ៖ ពាក្យ “ចាប់ផ្តើម” និយាយអំពីចំណុចចេញដំណើរផង និងការបើកចំហរឆ្ពោះទៅរកអនាគតផង។

(១) ចំណុចចេញដំណើរនៃដំណឹងល្អ គឺពិតជាលោកយេស៊ូពីភូមិណាសារ៉ែត។ តាមរយៈអត្ថបទផ្សេងៗនៃព្រះគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីថ្មី តើយើងអាចដឹងអ្វីខ្លះអំពីព្រះអង្គតាមប្រវត្តិសាស្រ្ត?

(២) ព្រះយេស៊ូបានបើកអនាគតសម្រាប់ដំណឹងល្អ៖ អនាគតនោះរួមមានអត្ថបទព្រះគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីថ្មីទាំងនេះផង និងជីវិតរស់នៅរបស់គ្រីស្តបរិស័ទអស់រយៈពេលពីរពាន់ឆ្នាំមកនេះផង។ តើត្រូវបិទបញ្ចប់ដំណឹងល្អឬនៅ? តើយើងកំពុងបន្តសរសេរដំណឹងល្អនេះនៅក្នុងពេលបច្ចុប្បន្នដែរឬទេ?

១. ព្រះយេស៊ូ ជាការចាប់ផ្តើមនៃដំណឹងល្អ

ចូរយើងក្រឡេកមើលថយក្រោយបន្តិច អំពីដំណើរដែលយើងទើបតែបានឆ្លងកាត់។ ប្រហែលជាយើងបានចាប់ផ្តើមដំណើរនេះដោយមានគំនិតថា សៀវភៅដំណឹងល្អបានដាក់យើងឱ្យស្គាល់ព្រះយេស៊ូតាមប្រវត្តិសាស្រ្ត៖ នៅពេលបើកសៀវភៅនោះ យើងស្តាប់ព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះអង្គហាក់ដូចបានថតទុកក្នុងម៉ាស៊ីនថតសំឡេង ហើយយើងឃើញសកម្មភាពរបស់ព្រះអង្គហាក់ដូចជាបានថតរូបទុកដូច្នោះដែរ...។ ប៉ុន្តែ នៅទីបញ្ចប់នៃការសិក្សានេះ អ្វីៗមិនបែបនោះទេ៖ យើងមិនមានទាំងសំឡេងថតទុក និងមិនមានទាំងរូបថតរបស់ព្រះយេស៊ឡើយ។

តើយើងមានបាត់បង់អ្វីដែរឬទេ? ផ្ទុយទៅវិញ ខ្ញុំជឿជាក់ថា បងប្អូនបានទទួលកាន់តែច្រើនមកវិញ។ យើងមិនមានព្រះបន្ទូល ឬរូបថតជាក់ស្តែងនោះទេ ប៉ុន្តែគឺមានសាក្សីដ៏ពិតប្រាកដទាំងប៉ុន្មានជាអ្នកបញ្ជូន និងបកស្រាយអត្ថន័យទាំងនោះមកឱ្យយើង។ ហេតុនេះហើយ ព្រះគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីថ្មីបាននាំយើងឱ្យចូលទៅក្នុងសហគមន៍ដ៏មានជីវិតមួយ ហើយគឺជាមួយសហគមន៍នេះឯង ដែលយើងត្រូវទៅជួបនឹងព្រះអម្ចាស់យេស៊ូ។

ប៉ុន្តែ សំណួរមួយអាចកើតមានឡើង៖ តើយើងពិតជាអាចឈានទៅដល់ការស្គាល់បុគ្គលពិតប្រាកដរបស់ព្រះយេស៊ូដែរឬទេ?

បុណ្យចម្លងមិនមែនជាជញ្ជាំងខណ្ឌបាំងឡើយ

ជាទូទៅ គឺក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ១៩២០-១៩៥០ អ្នកជំនាញមួយចំនួនបានអះអាងថា កាលបរិច្ឆេទបុណ្យចម្លង គឺជាជញ្ជាំងមួយដែលយើងមិនអាចឆ្លងកាត់ថយក្រោយទៅវិញបានឡើយ។ ពួកគេយល់ថា ព្រះគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីថ្មីគ្រាន់តែផ្តល់ឱ្យយើងនូវជំនឿរបស់ក្រុមសាវ័កទៅលើព្រះគ្រីស្តដែលបានរស់ឡើងវិញប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែមិនឱ្យយើងស្គាល់ព្រះយេស៊ូនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រពិតប្រាកដឡើយ។

ប៉ុន្តែ ចាប់តាំងពីប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះមក យើងបានត្រឡប់មករកទស្សនៈដែលមានភាពត្រឹមត្រូវនិងរឹងមាំជាងមុន។ បុណ្យចម្លងមិនមែនជាជញ្ជាំងខណ្ឌបាំងនោះទេ ប៉ុន្តែគឺជា «ព្រីសឹម» (Prism/កញ្ចក់ចាំងបែកពន្លឺ) ដែលលាតត្រដាងនូវភាពរុងរឿងអស្ចារ្យនៃអាថ៌កំបាំងរបស់ព្រះយេស៊ូ។ គឺតាមរយៈព្រីសឹមនេះឯង ដែលយើងពិតជាអាចស្វែងរកឃើញឡើងវិញនូវព្រះយេស៊ូនៃប្រវត្តិសាស្រ្ត។

ធ្វើយ៉ាងដូចម្ដេច ដើម្បីស្គាល់បុគ្គលពិតប្រាកដរបស់ព្រះយេស៊ូតាមប្រវត្តិសាស្រ្ត?

ដើម្បីស្គាល់ព្រះយេស៊ូនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ អ្នកជំនាញប្រើប្រាស់នូវលក្ខណវិនិច្ឆ័យពីរយ៉ាង ដែលត្រូវយកមកពិចារណាទន្ទឹមគ្នា៖ គឺ ភាពប្លែកខុសគេ និង ភាពដូចគ្នា ឬភាពស្រដៀងគ្នា។

១. លក្ខណវិនិច្ឆ័យនៃភាពប្លែកខុសគេ

យើងយល់លក្ខណវិនិច្ឆ័យនេះដោយប្រៀបធៀប «ដំណាក់កាលមុន» (សាសនាយូដា) និង «ដំណាក់កាលក្រោយ» (សហគមន៍គ្រីស្តបរិស័ទដំបូង)៖

• ធៀបនឹងដំណាក់កាលមុន (សាសនាយូដា)៖ ប្រសិនបើព្រះយេស៊ូមានព្រះបន្ទូលថា «ព្រះជាម្ចាស់ជាព្រះបិតារបស់ខ្ញុំ» នោះមិនមែនជារឿងប្លែកខុសគេឡើយ ព្រោះព្រះគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីចាស់ និងជំនឿយូដាបាននិយាយបែបនេះរួចទៅហើយ។ ដូច្នេះព្រះយេស៊ូអាចមានព្រះបន្ទូលបែបនេះមែន។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រសិនបើព្រះយេស៊ូមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ព្រះជាម្ចាស់ដោយប្រើពាក្យថា «អាបា» (Abba) ដែលមានន័យថា «លោកប៉ា» នោះភាពស្និទ្ធស្នាលកក់ក្តៅបែបនេះគឺពិតជាប្លែកខុសគេខ្លាំងណាស់ ព្រោះជនជាតិយូដាមិនហ៊ានប្រើពាក្យបែបនេះឡើយ។
• ធៀបនឹងដំណាក់កាលក្រោយ (ជំនឿរបស់ព្រះសហគមន៍ក្រោយបុណ្យចម្លង)៖ បន្ទាប់ពីបុណ្យចម្លង ព្រះសហគមន៍បានទទួលស្គាល់ព្រះយេស៊ូថាជាព្រះគ្រីស្ត ជាព្រះអម្ចាស់ និងជាព្រះបុត្រារបស់ព្រះជាម្ចាស់។ ប្រសិនបើលោកថូម៉ាសប្រកាសនៅល្ងាចបុណ្យចម្លងថា «ព្រះអម្ចាស់របស់ទូលបង្គំ និងព្រះជាម្ចាស់របស់ទូលបង្គំអើយ!» នោះលោកឆ្លុះបញ្ចាំងពីជំនឿរបស់ព្រះសហគមន៍ ដែលមិនប្លែកខុសពីអ្វីដែលគេជឿក្រោយបុណ្យចម្លងឡើយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើព្រះយេស៊ូមានព្រះបន្ទូលថា «សូម្បីតែព្រះបុត្រាក៏មិនដឹងអំពីម៉ោងនៃការជំនុំជម្រះដែរ» នោះយើងកំពុងស្ថិតនៅចំពោះមុខឃ្លាមួយដែលហាក់ដូចជាផ្ទុយពីជំនឿរបស់ព្រះសហគមន៍ (ព្រោះបើព្រះយេស៊ូជាព្រះជាម្ចាស់ នោះព្រះអង្គត្រូវតែជ្រាបអ្វីៗទាំងអស់)។ នេះហើយជាឃ្លាដ៏ប្លែកខុសគេ ដែលក្រុមសាវ័កចង់លុបចោលជាងចង់ប្រើ! យ៉ាងណាមិញ ពួកគេមិនអាចប្រឌិតឈុតឆាកនៅក្នុងសួនច្បារគែតសេម៉ានី ដែលបង្ហាញពីព្រះបុត្រារបស់ព្រះជាម្ចាស់យំសោកយ៉ាងខ្លាំង និងមានការភ័យខ្លាចចំពោះសេចក្តីស្លាប់ ឬឈុតឆាកដែលព្រះអង្គយាងទៅទទួលពិធីជ្រមុជទឹកពីលោកយ៉ូហាន ដែលជាពិធីជ្រមុជទឹកសម្រាប់តែមនុស្សមានបាបនោះឡើយ។

២. លក្ខណវិនិច្ឆ័យនៃភាពដូចគ្នានិងភាពស្រដៀងគ្នា

• ភាពស្របគ្នានឹងសម័យកាល (Historical Context)៖ ត្រូវតែមានភាពស៊ីសង្វាក់គ្នារវាងអ្វីដែលគេនិយាយអំពីព្រះយេស៊ូ និងអ្វីដែលយើងដឹងអំពីសម័យកាលរបស់ព្រះអង្គ។ (ឧទាហរណ៍៖ បើមានអត្ថបទសព្វថ្ងៃនិយាយថា អធិរាជណាប៉ូឡេអុងបានដើរត្រួតពលទាហាននៅក្រោមទួអេហ្វែល យើងនឹងដឹងភ្លាមថា គឺជារឿងប្រឌិត ព្រោះសម័យណាប៉ូឡេអុងមិនទាន់មានទួអេហ្វែលឡើយ)។ យ៉ាងណាមិញ កាលណាព្រះយេស៊ូមានព្រះបន្ទូលថា «កុំទៅក្នុងធម្មសាលារបស់ពួកគេឡើយ» យើងដឹងថា ពួគគេបានសរសេរឃ្លានេះនៅពេលដែលសហគមន៍គ្រីស្តបរិស័ទបានដាច់ស្រឡះពីសាសនាយូដារួចទៅហើយ។ នៅក្នុងសម័យជាក់ស្តែងរបស់ព្រះអង្គ ព្រះយេស៊ូមានព្រះបន្ទូលត្រឹមតែថា «...ក្នុងធម្មសាលា» (ដូចយើងនិយាយថា "យើងទៅព្រះវិហារ") ឯការនិយាយថា «យើងទៅព្រះវិហាររបស់ពួកគេ» មានន័យថាមានការកាត់ផ្ដាច់ទំនាក់ទំនងជាមួយអ្នកដែលទៅទីនោះរួចជាស្រេចហើយ។
• ភាពស៊ីសង្វាក់គ្នានៃឥរិយាបថ (Internal Coherence)៖ ត្រូវតែមានភាពស្របគ្នារវាងព្រះបន្ទូលទាំងឡាយរបស់ព្រះយេស៊ូ ឬរវាងឥរិយាបថផ្សេងៗរបស់ព្រះអង្គ។ សៀវភៅដំណឹងល្អរបស់លោកថូម៉ាស (អត្ថបទក្នុងសតវត្សទី ២) បញ្ចប់ដោយឃ្លាថា៖ ស៊ីម៉ូន-សិលានិយាយថា៖ «ចូរឱ្យម៉ារី (ម៉ាដាឡា) ចេញពីចំណោមយើងទៅ ព្រោះស្ត្រីមិនសមនឹងជីវិតឡើយ។ ព្រះយេស៊ូមានព្រះបន្ទូលថា៖ «យើងនឹងធ្វើឱ្យនាងក្លាយជាប្រុស ដ្បិតស្ត្រីណាដែលក្លាយជាប្រុស នឹងចូលក្នុងព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់»។ ឃ្លាបែបនេះខុសប្លែកដាច់ស្រឡះខុសគេខុសឯងពីអ្វីៗទាំងអស់ដែលយើងដឹងអំពីព្រះយេស៊ូ ដូច្នេះពិតជារឿងមិនពិតឡើយ។ ឬក្នុងសៀវភៅដំណឹងល្អអារ៉ាប់ស្តីពីកុមារភាពរបស់ព្រះយេស៊ូ (ក្នុងសតវត្សទី ៧) ដែលបង្ហាញពីព្រះយេស៊ូកាលពីកុមារ បានធ្វើឱ្យមិត្តភក្តិម្នាក់ស្លាប់ភ្លាមៗដោយសារក្មេងនោះដើរទង្គិចធ្វើឱ្យព្រះអង្គដួល! យើងដឹងភ្លាមថា កិច្ចការនេះមិនដូចលក្ខណៈបន្ទាបខ្លួនរបស់ព្រះយេស៊ូក្នុងការធ្វើការអស្ចារ្យ និងសេចក្តីស្រឡាញ់របស់ព្រះអង្គចំពោះមនុស្សលោកគ្រប់រូប។

ដំណាក់កាលធំៗនៃព្រះជន្មរបស់ព្រះយេស៊ូ

ដោយមិនបាច់ចូលទៅដល់ព័ត៌មានលម្អិតនៃសកម្មភាពនីមួយៗ យើងអាចចាត់ទុកដំណាក់កាលធំៗនៃព្រះជន្មរបស់ព្រះយេស៊ូថាបានកើតឡើងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ៖

១. ការចាប់ផ្តើម៖ ព្រះយេស៊ូបានចាប់ផ្តើមបេសកកម្មរបស់ព្រះអង្គដោយទទួលពិធីជ្រមុជទឹកពីលោកយ៉ូហានបាទីស្ត ហើយព្រះអង្គបានធ្វើជាសិស្សរបស់លោកមួយរយៈ បន្ទាប់មកក៏បានដើរផ្លូវដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។

២. ការប្រកាសដំណឹងល្អនៅកាលីឡេ៖ ព្រះយេស៊ូបានប្រកាសអំពីការមកដល់នៃព្រះរាជ្យរបស់ព្រះជាម្ចាស់។ មហាជនបានដើរតាមព្រះអង្គដោយមានចិត្តរំភើប ទាំងទទួលស្គាល់ព្រះអង្គជាព្យាការី និងប្រហែលជាជាព្រះមេស្ស៊ីផង។ ប៉ុន្តែ ការរំពឹងទុករបស់ពួកគេមានភាពមិនច្បាស់លាស់ និងពោរពេញដោយក្តីសង្ឃឹមខាងជាតិនិយម (ចង់ឱ្យព្រះអង្គធ្វើស្តេចរំដោះទឹកដីពីពួករ៉ូម៉ាំង) ធ្វើឱ្យពួកគេខកចិត្ត។ មហាជនក៏ចាប់ផ្តើមបោះបង់ព្រះអង្គចោលជាបណ្តើរៗ។

៣. ការប្រឈមមុខគ្នានៅយេរូសាឡឹម៖ ពួកអ្នកប្រឆាំងសម្ពាធកាន់តែខ្លាំងឡើង។ ព្រះយេស៊ូដឹងជាមុនថា បើបន្តដំណើរតាមផ្លូវនេះ ព្រះអង្គត្រូវតែទទួលយកសេចក្តីស្លាប់ដោយហិង្សា។ ព្រះអង្គបានយាងឡើងទៅទីក្រុងយេរូសាឡឹមជាច្រើនដង (យោងតាមសៀវភៅរបស់លោកយ៉ូហាន)។ ពេលព្រះអង្គដេញអ្នកលក់ចេញពីព្រះវិហារបានធ្វើឱ្យពួកអ្នកប្រឆាំងកាន់តែខឹងសម្បារ។ របៀបដែលព្រះអង្គប្រព្រឹត្តចំពោះមនុស្សមានបាប ប្រជាជនសាមញ្ញដែលមិនស្គាល់ច្បាប់វិន័យ ក្រុមស្ត្រី និងរបៀបដែលព្រះអង្គបកស្រាយច្បាប់វិន័យដោយសេរី និងប្រកបដោយអំណាច (ឧទាហរណ៍ថ្ងៃសប្ប័ទ) បានបណ្តាលឱ្យគេបដិសេធព្រះអង្គ។

៤. ការកាត់ទោស និងការសុគត៖ ពួកអ្នកដឹកនាំសាសនាមួយចំនួននោះបានកាត់ទោសប្រហារជីវិតព្រះអង្គ។ ពួកគេបានអូសទាញមហាជននៅទីក្រុងយេរូសាឡឹមឱ្យដើរតាមពួកគេ រួចក៏បានប្រគល់ព្រះអង្គទៅឱ្យអំណាចស៊ីវិល (រ៉ូម៉ាំង) ដើម្បីយកទៅប្រហារជីវិត។ លោកពីឡាតបានព្យាយាមដោះលែងព្រះអង្គ (មិនមែនដោយសារតែយុត្តិធម៌ទេ ប៉ុន្តែគឺដើម្បីប្រឆាំងនឹងបំណងប្រាថ្នារបស់ពួកអ្នកដឹកនាំសាសនា) ប៉ុន្តែនៅទីបំផុតលោកបានយល់ព្រមតាមពួកគេ។ ព្រះយេស៊ូបានសុគតដោយការឆ្កាងនៅលើឈើឆ្កាង នៅថ្ងៃទី ៧ ខែមេសា ឆ្នាំ ៣០ (ឬថ្ងៃទី ៣ ខែមេសា ឆ្នាំ ៣៣)។

« ព្រះជាម្ចាស់ពិតប្រាកដ និងមនុស្សពិតប្រាកដ »

« តើព្រះយេស៊ូដឹងខ្លួនបែបណាអំពីអត្តសញ្ញាណព្រះអង្គផ្ទាល់ និងអំពីបេសកកម្មរបស់ព្រះអង្គ? » ដោយសារតែព្រះអង្គជាព្រះជាម្ចាស់ ព្រះអង្គជ្រាបសព្វគ្រប់ការណ៍ទាំងអស់... ប៉ុន្តែអត្ថបទគម្ពីរមួយចំនួនឱ្យយើងអាចចោទសំណួរនេះបាន ដូចពេលព្រះយេស៊ូមានព្រះបន្ទូលប្រកាសថា ព្រះអង្គមិនដឹងនូវថ្ងៃនៃការជំនុំជម្រះជាដើម (មក ១៣, ៣២)។

នៅត្រង់នេះ យើងកំពុងស្ថិតនៅចំពោះមុខអាថ៌កំបាំងមួយ៖ ព្រះយេស៊ូជាព្រះជាម្ចាស់ទាំងស្រុង ហើយព្រះអង្គក៏ជាមនុស្សលោកទាំងស្រុងដែរ។

ចាប់តាំងពីច្រើនសតវត្សមកហើយ ទេវវិទ្យាចូលចិត្តដើរតាម «សេក្ដីចុះមក» (Descending theology)៖ ពោលគឺបង្ហាញពីអាថ៌កំបាំងនៃ «ព្រះបុត្រារបស់ព្រះជាម្ចាស់ដែលបានក្លាយជាមនុស្ស»។ គេចាប់ផ្តើមចេញពីការអះអាងថា «ព្រះយេស៊ូជាព្រះជាម្ចាស់» ដើម្បីបង្ហាញជាបន្តបន្ទាប់ទៀតថា ព្រះអង្គបានធ្វើជាមនុស្សយ៉ាងពេញលេញ។ រីឯទេវវិទ្យាបច្ចុប្បន្នវិញ គឺដើរតាម «សេចក្ដីឡើងទៅ» (Ascending theology)៖ ពោលគឺទទួលស្គាល់ថាព្រះយេស៊ូជាមនុស្សយ៉ាងពេញលេញ ហើយស្វែងរកនៅក្នុងសៀវភៅដំណឹងល្អនូវអ្វីៗ ដែលសម្តែងឱ្យឃើញនូវទំនាក់ទំនងពិសេស និងតែមួយគត់ជាមួយព្រះបិតា ដើម្បីអាចមើលឃើញនូវភាពជាព្រះរបស់ព្រះអង្គ។

ក្រុមសាវ័កដំបូងបង្អស់បានសង្កត់ធ្ងន់លើទិដ្ឋភាពខាងព្រះ។ សម្រាប់ពួកគេដែលបានស្គាល់ព្រះយេស៊ូ និងបានរស់នៅជាមួយព្រះអង្គ ព្រះអង្គជាមនុស្សដូចជាពួកគេដែរ។ អ្វីដែលពួកគេត្រូវបង្ហាញនោះគឺថា មនុស្សម្នាក់នេះគឺជាព្រះជាម្ចាស់។

នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្របន្តបន្ទាប់នៃព្រះសហគមន៍ រហូតមកដល់ការអប់រំជំនឿគ្រីស្តបរិស័ទនាពេលថ្មីៗនេះដែរ គេបានចាប់ផ្តើមចេញពីចំណុចចុងក្រោយរបស់ក្រុមសាវ័កនេះឯង៖ ព្រះយេស៊ូជាព្រះជាម្ចាស់។ ហេតុនេះហើយ ទើបមានប្រតិកម្មថ្មីៗកើតឡើង៖ គេរឹតតែអះអាងយ៉ាងខ្លាំងថា ព្រះអង្គជាមនុស្ស។ ការណ៍នេះអាចនាំទៅរកភាពជ្រុលហួសហេតុ ដូចជាទំនោរទេវវិទ្យាមួយដែលគេហៅថា «ទេវវិទ្យានៃការស្លាប់របស់ព្រះជាម្ចាស់» (Theology of the death of God) ឬការយល់ឃើញជាទូទៅមួយចំនួន ដែលចាត់ទុកព្រះយេស៊ូត្រឹមតែជាវីរបុរស ជាអ្នកបដិវត្តន៍ ឬជាមិត្តភក្តិម្នាក់ប៉ុណ្ណោះ។

តាំងពីដើមរៀងមក គេតែងតែទទួលស្គាល់ថាព្រះយេស៊ូបានចម្រើនវ័យឡើង ព្រះអង្គស្រេកឃ្លាន រងា ព្រះអង្គបានរងទុក្ខវេទនា បានរៀននិយាយ និងរៀនអធិស្ឋាន...។ ប៉ុន្តែ ការធ្វើជាមនុស្សក៏មានន័យថា ជាការមានសេរីភាពដែរ ពោលគឺការជ្រើសរើស ការស្វែងរកផ្លូវរបស់ខ្លួន និងការប្រថុយប្រថានរកដំណោះស្រាយ...។ ប្រសិនបើព្រះយេស៊ូជាមនុស្សយ៉ាងពេញលេញ ព្រះអង្គប្រាកដជាមានចិត្តវិទ្យា និងមានសេរីភាពដូចយើងដែរ។

កាលពីដំបូង ព្រះយេស៊ូបានគិតថា ព្រះអង្គនឹងអាចសម្រេចបេសកកម្មរបស់ព្រះអង្គបាន ដោយការប្រកាសផ្សាយរបស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែនៅចំពោះមុខអ្នកប្រឆាំង ព្រះអង្គត្រូវតែគិតគូរថាអាចសុគតដោយហិង្សា ហើយផ្តល់អត្ថន័យដល់ការសុគតនោះ។ ព្រះអង្គមិនធ្វើពុត នៅក្នុងសួនច្បារនៃការឈឺចាប់យ៉ាងខ្លាំង (សួនច្បារគែតសេម៉ានី) ជាកន្លែងដែលព្រះអង្គបានឈានចូលទៅក្នុងទារុណកម្មរបស់ព្រះអង្គ ដោយជឿជាក់ យោងតាមជំនឿរបស់ពួកផារីស៊ីដែលព្រះអង្គមានរួមគ្នាដែរនោះថា ព្រះជាម្ចាស់នឹងធ្វើឱ្យព្រះអង្គរស់ឡើងវិញនៅយុគសម័យចុងក្រោយ ពោលគឺនៅ «ថ្ងៃទីបី»។

ការប្រៀបធៀបតាមបែបមនុស្សអាចជួយយើងបាន។ យើងដឹងថា ទារកដែលទើបនឹងកើតគឺជា «មនុស្ស» ម្នាក់ ប៉ុន្តែរូបគេផ្ទាល់នឹងដឹងខ្លួនអំពីចំណុចនេះជាបណ្តើរៗប៉ុណ្ណោះ។ ពេញមួយជីវិតរបស់យើង ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងឡាយ និងការពិចារណាឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យយើងយល់ឃើញកាន់តែច្បាស់ថា តើយើងជានរណា និងតើភារកិច្ចរបស់យើងជាអ្វី។ គេអាចគិតបានថា មានលក្ខណៈដូចគ្នាសម្រាប់ព្រះយេស៊ូដែរ។ ព្រះអង្គជាព្រះបុត្រាដ៏ពេញលេញរបស់ព្រះជាម្ចាស់ តាំងពីការចាប់កំណើតរបស់ព្រះអង្គ ប៉ុន្តែព្រះអង្គនឹងដឹងខ្លួនអំពីចំណុចនេះជាបណ្តើរៗ ដោយមានការជួយពីបទពិសោធន៍ ដែលព្រះជាម្ចាស់បានប្រទានឱ្យព្រះអង្គបានឆ្លងកាត់ ដូចជាពិធីជ្រមុជទឹក និងការប្រែព្រះអង្គទ្រាយ ព្រមទាំងការអស្ចារ្យផ្សេងៗរបស់ព្រះអង្គ។

ដោយអះអាងថា ព្រះយេស៊ូ «បានរស់នៅក្នុងស្ថានភាពជាមនុស្សដូចយើងក្នុងគ្រប់ការណ៍ទាំងអស់ លើកលែងតែបាប» យើងមិនបានធ្វើឱ្យភាពជាព្រះរបស់ព្រះអង្គមានការថយចុះទាល់តែសោះ ប៉ុន្តែយើងយល់ដឹងកាន់តែច្បាស់អំពី «ភាពរាបទាបរបស់ព្រះជាម្ចាស់» ពោលគឺអំពីព្រះជាម្ចាស់ដែលបានប្រែក្លាយជាមនុស្សយ៉ាងពេញលេញ ដើម្បីឱ្យយើងបានក្លាយជាព្រះ។

អត្ថបទមិនមែនគ្រីស្តបរិស័ទ ស្តីពីព្រះយេស៊ូ

យើងស្គាល់ព្រះយេស៊ូតាមរយៈសៀវភៅដំណឹងល្អ។ មានអត្ថបទលោកិយ (មិនមែនសាសនា) តិចតួចណាស់ដែលនិយាយអំពីព្រះអង្គ។ កាលណោះមិនទាន់មានអ្នកយកព័ត៌មាន ឬអ្នកកាសែតឡើយ ហើយការស្លាប់របស់ជនជាតិយូដាម្នាក់នៅកៀនកោះដាច់ស្រយាលមួយនៃចក្រភពរ៉ូម៉ាំង គ្រាន់តែជាព្រឹត្តិការណ៍ប្រចាំថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ។ ពួកអ្នកនិពន្ធលោកិយចាប់ផ្តើមចាប់អារម្មណ៍លើរឿងនេះ លុះត្រាតែចលនាដែលព្រះអង្គបានបង្កើតឡើងបង្ហាញពីឥទ្ធិពលខ្លាំង និងប្រឈមនឹងការបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ចក្រភពផ្ទាល់។ ខាងក្រោមនេះជាអត្ថបទសំខាន់ៗទាំងនោះ៖

នៅរវាងឆ្នាំ ១១០ លោក ភ្លីនី ក្មេង (Pliny the Younger) ជាទេសាភិបាលនៅតំបន់អាស៊ីមីន័រ បានសរសេរលិខិតទៅកាន់មិត្តភក្តិរបស់លោក គឺអធិរាជ ត្រាចាន់ (Trajan) ដើម្បីរាយការណ៍អំពីឥរិយាបថរបស់លោកចំពោះពួកគ្រីស្តបរិស័ទ ដែលកំពុងតែកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង រហូតដល់ថ្នាក់លែងមានមនុស្សទៅវិហារសាសនារបស់គេ៖ លោកមិនបានតាមរកចាប់ពួកគេទេ ប៉ុន្តែនៅពេលមានគេប្តឹង ពួកគេនៅតែប្រកាន់ខ្ជាប់នូវជំនឿរបស់ខ្លួន លោកនឹងដាក់ទោសប្រហារជីវិត។

មនុស្សមួយចំនួនបានអះអាងថា ពួកគេបានឈប់ធ្វើជាគ្រីស្តបរិស័ទហើយ... ពួកគេបានបញ្ជាក់ថា កំហុសឆ្គង ឬការវង្វេងទាំងស្រុងរបស់ពួកគេ មានត្រឹមតែការជួបជុំគ្នាជាប្រចាំនៅថ្ងៃណាមួយជាក់លាក់ មុនពេលព្រះអាទិត្យរះ ដើម្បីច្រៀងឆ្លើយឆ្លងគ្នានូវបទទំនុកតម្កើងថ្វាយគ្រីស្តុស (Christus) ដូចជាថ្វាយចំពោះព្រះមួយអង្គ និងដើម្បីប្ដេជ្ញាចិត្តដោយស្បថ កុំឱ្យប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋណាមួយឡើយ កុំឱ្យលួចប្លន់ ក្បត់ចិត្តប្ដីប្រពន្ធ ក្បត់ពាក្យសន្យា ល។ល។ បន្ទាប់ពីនោះមក ពួកគេធ្លាប់តែបែកផ្លូវគ្នា ហើយជួបជុំគ្នាឡើងវិញ ដើម្បីបរិភោគអាហារ ប៉ុន្តែជាអាហារធម្មតាៗ និងគ្មានទោសពៃរ៍អ្វីឡើយ...

នៅរវាងឆ្នាំ ១១៥ អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្ររ៉ូម៉ាំង លោក តាស៊ីត (Tacitus) បានពិពណ៌នាអំពីការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញរបស់អធិរាជ ណេរ៉ូ (Nero) ប្រឆាំងនឹងពួកគ្រីស្តបរិស័ទ បន្ទាប់ពីមានការឆាបឆេះទីក្រុងរ៉ូមនៅក្នុងឆ្នាំ ៦៤។

ឈ្មោះនេះមានប្រភពមកពីគ្រីស្ត (Christ) ដែលនៅក្នុងរាជ្យអធិរាជ ទីបេរីយុស (Tiberius) ត្រូវបានលោកទេសាភិបាល ប៉ុនទាស ពីឡាត (Pontius Pilate) កាត់ទោសប្រហារជីវិតយ៉ាងទារុណ។ ទោះបីជាត្រូវបានបង្ក្រាបភ្លាមៗនៅពេលនោះក៏ដោយ ក៏ជំនឿខុសឆ្គងដ៏គួរឱ្យស្អប់ខ្ពើមនេះបានផ្ទុះឡើងសារជាថ្មី មិនត្រឹមតែនៅក្នុងស្រុកយូដាជាកន្លែងដែលអំពើអាក្រក់នេះបានចាប់កំណើតឡើងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងនៅក្នុងទីក្រុងរ៉ូមទៀតផង ដែលជាកន្លែងប្រមូលផ្ដុំនិងរកឃើញអ្នកគាំទ្រយ៉ាងច្រើនកុះករ នូវរាល់អ្វីៗដែលគួរឱ្យរន្ធត់និងគួរឱ្យអាម៉ាស់បំផុតនៅក្នុងលោក...

លោក ហ្វ្លាវីយុស យ៉ូសែប (Flavius Josephus) គឺជាអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រជាតិយូដា ដែលដំបូងឡើយបានតស៊ូប្រឆាំងនឹងពួករ៉ូម៉ាំង រួចក៏បានចូលបម្រើការងារឱ្យពួកគេវិញ។ លោកបានទទួលមរណភាពនៅទីក្រុងរ៉ូមនៅរវាងឆ្នាំ ៩៨ បន្ទាប់ពីបានសរសេរស្នាដៃជាច្រើនដើម្បីណែនាំសាសនាយូដាដល់ជនជាតិរ៉ូម។

នៅសម័យនោះ មានបុរសប្រកបដោយប្រាជ្ញាម្នាក់ឈ្មោះយេស៊ូ ដែលមានមារយាទល្អប្រសើរ ហើយគុណធម៌របស់លោកត្រូវបានគេទទួលស្គាល់។ មានជនជាតិយូដានិងមនុស្សមកពីសាសន៍ដទៃជាច្រើនបានក្លាយជាសិស្សរបស់លោក។ លោកពីឡាតបានកាត់ទោសលោកឱ្យរងទារុណកម្មលើឈើឆ្កាងរហូតដល់ស្លាប់។ ប៉ុន្តែ អស់អ្នកដែលបានក្លាយជាសិស្សរបស់លោកនៅតែបន្តប្រកាសផ្សាយលទ្ធិរបស់លោក។ ពួកគេបានរៀបរាប់ថាលោកបានលេចមកឱ្យពួកគេឃើញវិញនៅបីថ្ងៃបន្ទាប់ពីការឆ្កាង ហើយថាលោកនៅមានជីវិតរស់នៅឡើយ។ ប្រហែលជាលោកជាព្រះមេស្ស៊ី ដែលពួកព្យាការីបានថ្លែងទុកជាមុនអំពីអព្ភូតហេតុផ្សេងៗ។

២. តើយើងគួរសរសេរដំណឹងល្អនៅក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន?

« តើដំណឹងល្អ និងព្រះគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីថ្មីត្រូវបានបិទបញ្ចប់ហើយឬនៅ? តើយើងកំពុងបន្តសរសេរដំណឹងល្អនេះនៅក្នុងពេលបច្ចុប្បន្នដែរឬទេ? » សំណួរនេះនឹងឱ្យយើងកំណត់នូវអ្វីដែលហៅថា «ក្បួនខ្នាតគម្ពីរ» (Canon) និងរបៀបដែលគេបានបង្កើតក្បួនខ្នាតនេះ។

ក្បួនខ្នាតគម្ពីរនៃព្រះគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីថ្មី

ក្បួនខ្នាត (Canon)៖ មកពីពាក្យក្រិកដែលមានន័យថា វិធាន ឬច្បាប់ សម្រាប់សម្គាល់នូវបទដ្ឋានដ៏ល្អឥតខ្ចោះនៅក្នុងវិស័យផ្សេងៗ។ នៅសតវត្សទី ៥ មុនគ្រីស្តសករាជ ជាងចម្លាក់ក្រិកម្នាក់បានសរសេរអត្ថបទមួយដែលមានចំណងជើងថា «ស្តីពីក្បួនខ្នាត» ពោលគឺស្តីពីរង្វាស់រង្វាល់ដ៏ត្រឹមត្រូវនៃរាងកាយមនុស្ស។ «ក្បួនខ្នាតនៃគុណធម៌» ដែលរៀបចំឡើងដោយពួកទស្សនវិទូបុរាណ គឺជាវិធានសម្រាប់ជីវិតសីលធម៌។ «ច្បាប់កានូន» (Canon Law) គឺជាច្បាប់ដែលបម្រើជាវិធានសម្រាប់គ្រីស្តបរិស័ទកាតូលិក។ រីឯ «ក្បួនខ្នាតនៃព្រះគម្ពីរ» (Canon of the Scriptures) គឺជាបញ្ជីឈ្មោះសៀវភៅទាំងឡាយដែលព្រះសហគមន៍ទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការ។

ព្រះសហគមន៍បានប្រើលក្ខខណ្ឌវិនិច្ឆ័យជាច្រើន ដើម្បីទទួលយក ឬបដិសេធសៀវភៅណាមួយ៖ សៀវភៅក្នុងគម្ពិរមានប្រភពចេញពីសាវ័កណាម្នាក់ និងត្រូវតែមានលក្ខណៈទូទៅ ឬសកល (Catholic/Universal) ពោលគឺត្រូវបានទទួលស្គាល់នៅក្នុងចំណោមព្រះសហគមន៍ទាំងអស់។ លក្ខខណ្ឌវិនិច្ឆ័យនេះមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីបង្កើតគ្រឹះនៃក្បួនខ្នាតគម្ពីររបស់យើងឡើយ។ ដូច្នេះ លក្ខខណ្ឌវិនិច្ឆ័យមួយទៀតគឺ៖ ដោយសារតែមានការដឹកនាំដោយព្រះវិញ្ញាណ ព្រះសហគមន៍បានទទួលស្គាល់ សៀវភៅនេះបាន «ស្ថាបនា» ខ្លួន (កសាងសហគមន៍)។

ចាប់ពីពេលនេះតទៅ ក្បួនខ្នាតគម្ពីរត្រូវបានបិទបញ្ចប់ហើយ។ ការសម្ដែងក៏បានសម្រេចជាស្ថាពរដែរ។ តើនេះមានន័យថា យើងមិនបាច់សរសេរដំណឹងល្អនៅក្នុងពេលបច្ចុប្បន្នទៀតទេឬ?

តើយើងត្រូវសរសេរដំណឹងល្អនៅក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន?

បន្ទាប់ពីបានឆ្លងកាត់ដំណើរស្វែងយល់នេះមក យើងប្រហែលជាលែងមានគំនិតបែបសាមញ្ញ ពោលគឺពួកសាវ័កបានស្តាប់ព្រះយេស៊ូ កត់ត្រាព្រះបន្ទូលនិងសកម្មភាពរបស់ព្រះអង្គទុក រួចហើយបន្ទាប់ពីបុណ្យព្រះវិញ្ញាណ ពួកគេក៏បានចេញបេសកកម្មទៅកាន់ពិភពលោក ដោយហ៊ីបសៀវភៅដំណឹងល្អជាប់នឹងក្លៀកនោះឡើយ...។ តាមពិត ព្រះយេស៊ូបានប្រមូលផ្តុំក្រុមសាវ័ក និងបានបង្កើតព្រះសហគមន៍របស់ព្រះអង្គ។ ព្រះសហគមន៍នេះមានវត្តមានមុនសៀវភៅដំណឹងល្អទៅទៀត ហើយគឺព្រះសហគមន៍នេះឯងជាអ្នកបង្កើតសៀវភៅដំណឹងល្អទាំងនោះឡើង។

យើងបានដើរតាមលំដាប់លំដោយនៃដំណើរនេះ ស្របទៅនឹងតថភាពជាក់ស្តែង។ ប៉ុន្តែ ចំណុចនេះលើកផលវិបាកដ៏មានសារៈសំខាន់មួយសម្រាប់យើងនៅក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។

ប្រសិនបើយើងមានរូបថត និងសំឡេងថតទុករបស់ព្រះយេស៊ូ យើងច្បាស់ជាត្រូវបង្ខំចិត្តរស់នៅក្នុងការធ្វើតម្រាប់តាមបែបដដែលៗ ដោយគ្រាន់តែចាត់ទុកព្រះអង្គជាគំរូមួយសម្រាប់ចម្លងតាមប៉ុណ្ណោះ។

ផ្ទុយទៅវិញ ប្រសិនបើយើងបានរកឃើញព្រះយេស៊ូ បណ្តើរៗ ដោយព្រះសហគមន៍គ្រីស្តបរិស័ទដំបូង តាមរយៈជីវិតរស់នៅ និងការពិចារណារបស់ពួកគេ នោះមានអនាគតសម្រាប់យើង។ ព្រះសហគមន៍របស់យើងនៅក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន ក៏ត្រូវតែបន្តការងារស្វែងរកនិងស្គាល់ព្រះយេស៊ូនេះដែរ តាមរយៈជីវិតរស់នៅ និងសំណួរនានារបស់យើង។ ជីវិតរស់នៅនៃព្រះសហគមន៍បច្ចុប្បន្ន និងព្រះភ័ក្ត្ររបស់ព្រះគ្រីស្តដែលបានរស់ឡើងវិញ ដែលព្រះសហគមន៍សម្តែងឱ្យឃើញនៅក្នុងពិភពលោក នេះហើយគឺជា «ដំណឹងល្អ» ដែលយើងកំពុងសរសេរនៅក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។

ក៏ប៉ុន្តែ «ដំណឹងល្អ» ទាំងឡាយដែលយើងកំពុងតែចងក្រងសព្វថ្ងៃ និងសំណេរផ្សេងៗនៃព្រះគម្ពីរសម្ពន្ថមេត្រីថ្មីខុសគ្នាត្រង់ថា៖

• ព្រះគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីថ្មី៖ ព្រះសហគមន៍ទទួលស្គាល់ថាជា «ព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះជាម្ចាស់»។ សំណេរទាំងនេះបង្កើតបានជាវិធាននៃជំនឿសម្រាប់គ្រីស្តបរិស័ទគ្រប់ពេលវេលា និងគ្រប់ប្រទេសទាំងអស់។ ជាមួយសំណេរទាំងនេះ ព្រះជាម្ចាស់មានព្រះបន្ទូលប្រាប់យើងគ្រប់យ៉ាងរួចមកហើយនៅក្នុងអង្គព្រះបុត្រារបស់ព្រះអង្គ។
• «ដំណឹងល្អ» របស់យើង៖ មិនបានបន្ថែមអ្វីថ្មីទៅលើព្រះគម្ពីរឡើយ។ ដំណឹងល្អរបស់យើងនេះគ្រាន់តែបង្ហាញអំពីរបៀបដែលសារលិខិតដើមដំបូងបង្អស់នោះ ចាំងនិងបន្លឺសំឡេងនៅក្នុងផ្នែកណាមួយនៃពិភពលោក និងនៅក្នុងសតវត្សណាមួយប៉ុណ្ណោះ។ ដូច្នេះ ដំណឹងល្អរបស់យើងនោះមិនមានលក្ខណៈសកល (លក្ខណៈទូទៅសម្រាប់គ្រប់គ្នា) ឡើយ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ដំណឹងល្អរបស់យើងនោះមានតម្លៃទៅបាន លុះត្រាតែដំណឹងនេះស្របទៅនឹងសំណេរដំបូងៗទាំងនោះ ។

ហេតុនេះហើយ គ្រីស្តបរិស័ទមិនត្រូវដើរតម្រាប់តាម «គំរូ» តែមួយអសកម្មនោះទេ ប៉ុន្តែពួកគេត្រូវបង្កើតព្រះគ្រីស្តនៅក្នុងពិភពលោក ពោលគឺត្រូវចេះបង្កើតថ្មី ដោយរក្សាភាពស្មោះត្រង់ចំពោះសារលិខិតដើមដំបូង ដើម្បីបង្ហាញព្រះភ័ក្ត្ររបស់ព្រះគ្រីស្តដែលបានរស់ឡើងវិញ សម្រាប់ពិភពលោករបស់យើងនៅសព្វថ្ងៃនេះ។